🔸مسجد در ایران، بیرق استیلا و پایگاه سرکوب


▪️در سالهای پس از ظهور اسلام و آغاز کشورگشایی‌های امپراطوری تازه‌نفس مسلمانان، ساختن و برپاکردن مسجد در مناطق فتح‌شده توسط مسلمانان یک رویه‌ی ثابت و حساب‌شده همیشگی بوده و این کار شباهتی تام به برافراشتن بیرق فاتحان در قلمروهای جدید داشته‌است. با نگاهی به سرزمین‌های فتح‌شده‌ توسط مسلمین در می‌یابیم که مکان‌یابی ساخت مسجد نیز تابع نگرش‌های فکری و سیاسی دقیقی بوده و اغلب بر ویرانه‌های بناهایی مربوط به حکومتهای پیشین و یا جاهایی بنا می‌شدند که نشانه‌های تمدن پیشااسلامی آن منطقه را در خود داشته‌است.

▪️به عنوان مثال در سال ۶۹۲ میلادی، عبدالملک بن مروان مسجدالاقصی را در مساحت فعلی آن توسعه داد و مهم‌ترین بنای آن معروف به قبةالصخره را ساخت. قبه‌الصخره در تپه‌های باستانی متعلق به قوم یهود بناشد. آن بنای تازه تاسیس در زمان امویان و این تغییر نام و جعل هویت اسلامی برای معبد بهودیان، باعث تغییر هویت این قسمت از اورشلیم شده و آثار باستانی و هویت یهودی آن را تحت‌الشعاع قرار داده‌است.

▪️در ایران هم چنین رویکردی را در گوشه‌و‌کنار کشور شاهد بوده‌ایم.
در اغلب مناطق تاریخی و باستانی ایران نیز مساجد یا امام‌زاده‌هایی علم شدند تا مهر پایانی باشند بر تمدن ایرانی در آن منطقه و سدی باشند در مسیر تداوم فرهنگ و سنت‌های مرتبط با آن.
به عنوان مثال در غرب ایران و در شهر کنگاور در استان کرمانشاه نیز بر خرابه‌های معبد آناهیتا که اثری متعلق به دوران اشکانی است، امام‌زاده‌ای بنا شده که بنا بر منابع مذهبی و حکومتی، با هفت واسطه به امام چهارم شیعیان منتسب می‌شود.

▪️چنین مواردی در مناطق و شهرهای دیگر کشور نیز وجود دارد. حکومت‌های ایلیاتی پایبند به شریعت و حاکمان تحت نفوذ روحانیون در دوران قبل از پهلوی نیز در شناساندن شهرها و منتسب کردن آنها به «بقاع متبرکه شیعی» نقش مهمی بازی کرده‌اند. به گونه‌ای که استان فارس به عنوان یکی از مهمترین بسترهای تمدن ایرانی با «شاه‌چراغ» شناسایی می‌شد و پاسارگاد و تخت‌جمشید و نقش رستم و … محلی از اعراب نداشتند.

▪️جمهوری اسلامی هم تمام تلاش خود را برای «هویت‌سازی» و تغییر شکل شهرها و متناسب‌کردن آنها با چارچوب فکری و مذهبی خود به کار برده است. آنها که ابتدا برای مخفی‌کردن اهداف خود از «سبک زندگی ایرانی-اسلامی» دم می‌زدند، در سالهای بعد تمام تلاش خود برای ایران‌زدایی از شهرها را به کار گرفتند و هر جا محیط و فضای شاد و سرزنده‌ای دیدند، مسجدی ساختند و این کار را هم به خواست مردم آن محل نسبت دادند.

▪️نکته‌ی جالب اینجاست که اغلب مکان‌هایی که پرچم حکومت شیعی و‌ مذهبی را در آن به اهتزاز در‌می‌آورند، اماکنی تفریحی و آموزشی و رفاهی هستند که در دوره پهلوی ساخته‌شده‌اند. در بیش از چهار دهه‌ی عمر جمهوری اسلامی، تنها درکلانشهری چون تهران بسیاری از فضاهای آموزشی دستخوش تغییرشده و در دل بافت تاریخی آن مسجد احداث کرده‌اند. در دبیرستان‌های بزرگ، دانشگاههایی چون دانشگاه تهران، پارک‌های بزرگ و زیبای شهر و اخیرا پارک قیطریه.

▪️بدون شک تنها عامل مشتعل‌ساختن این عطش مسجدساختن، اهداف ایدئولوژیک و مذهبی نیست و دلایلی دیگری نیز برای این کار دارند. حیف و‌ میل بودجه عمومی و پر کردن جیب پیمانکارانی که بخشی از خودیهای رانت‌خوار و نزدیک به نهادهای انقلابی هستند، یکی از این اهداف است. پیرامون هر مسجد هم می‌توان خرده‌کاسبی‌های متعددی راه‌اندازی کرد و آنها پاداش نیروهای دون‌پایه‌ی بسیج و برخی از ارزشی‌های همیشه در صحنه را از طریق اعطای تولیت آنها پرداخت می‌کنند. و درنهایت نباید فراموش کرد که مسجدهای شهری در نظام جمهوری اسلامی نقش «پایگاه سرکوب» را بازی می‌کنند و بخشی از شبکه‌ی امنیتی، جاسوسی، لجستیک و سازماندهی سپاه و بسیج در روزها و شب‌های اعتراضات هستند. این مکان‌ها حتی به عنوان بازداشتگاه موقت نیز مورد استفاده قرار گرفته‌اند و در زیرزمین‌ آنها مردم را شکنجه و ضرب‌و‌شتم کرده‌اند. بسیاری از اراذل و اوباش بسیجی نیز از طریق همین مساجد شناسایی و جذب شده و به جمع سرکوبگران پیوسته‌اند.


▪️همه‌ی نکاتی که گفته‌شد، نافی این اصل مهم نیست که بعد از گذشت پانزده قرن، برای بسیاری از مردم ایران، اسلام بخشی از هویت آنهاست و نیز مساجد تاریخی و زیبایی در ایران وجود دارند که میراث ملی و ماندگار کشور هستند. نوک پیکان این یادداشت به سمت اسلام سیاسی و ایدئولوژیک جمهوری اسلامی و نیز کشورگشاییهای اعراب مسلمان در قرون نخست پس از ظهور اسلام است و باورمندان اسلام غیرسیاسی را نشانه نمی‌رود.

▪️فایل این یادداشت به همراه تصاویر مرتبط در یوتیوب

#نجات_بهرامی
@C_B_SHAHZADEH