کمپین بازگشت شاهزاده

چندی پیش مکالمه‌ای داشتم با دوستی که پایه پیوند دوستی‌مان علاقه مشترک‌مان به فلسفه سیاسی است. این دوست عزیزم از من انتقاد می‌کرد که چرا از سلطنت دفاع می‌کنم؟ حدود دو سه ساعتی حرف زدیم، چون از معدود مواقعی بود که می‌توانستم حرف بزنم.

شرح همه آنچه گفتیم البته در این چند خط ممکن نیست. ولی به نظر خودم ذکر چند نکته از آن چه به او گفتم اینجا هم خالی از لطف نخواهد بود.

اول اینکه بله من مدافع سلطنت و سنّت هستم. و سلطنت را «سنّت سیاسی» در ایران می‌دانم. اما دفاع من از سنّت، هرگز به معنای «سنّت‌گرایی» نیست، بلکه اتفاقاً از دیدگاه تجدّد است. متاسفانه در تاریخ ۱۵۰ سال اخیر ما کسی نبوده که از دیدگاه تجدّد از سنّت دفاع کند و دفاع از سنّت یا از سوی سنتّی‌ها بوده یا از سوی سنّت‌گرایان و یا مرتجعان، در حالیکه دفاع از سنّت از دیدگاه تجدّد از نظر من حلقه مفقوده فکر و عمل و نهادهای سیاسی ما در صد و پنجاه سال اخیر بوده است.

دوم اینکه سلطنت یک حزب یا گرایش حزبی نیست، کمااینکه اصلِ اساسِ اندیشه جمهوری‌خواهی هم بیانگر یک گرایش حزبی نیست. جمهوری کلاسیک ربطی به جمهوری فرانسوی (مدرن) ندارد و من حدس می‌زنم نخستین کسی هستم که در زبان فارسی تأکید کرده‌ام و می‌کنم که جمهوری‌ نظام مبتنی بر مصالح عمومی است و بهترین جمهوری‌ها، نظام‌های سلطنتی بوده‌اند. به عبارتی جمهوری‌خواهی من یک خط فکری است، بله من جمهوری‌خواه هستم یعنی نظام‌های سیاسی مبتنی بر خیر و مصالح عمومی را بهترین نظام‌ها می‌دانم، و بله من سلطنت‌طلب هستم، اما دفاع من از سلطنت اینجا بیش از هر چیز دفاع از یک «نهاد» است، نهادی که مهمترین ویژگی‌اش پارتیزان نبودن آن است! پس دفاع از سلطنت دفاع از نهادی سیاسی است که اتفاقا پارتیزان نیست! یعنی فاقد جهت‌گیری حزبی است.

سوم اینکه دفاع از نهاد سلطنت، دفاع از این فرد یا آن فرد یا حتی این خاندان و آن دودمان نیست. دفاع از یک «نهاد» است. من این نهاد را سنّت و عادت سیاسی در تاریخ سده‌های متمادی در ایران می‌دانم. این نهاد فراز و نشیب‌هایی داشته، اوج و شکوه و عظمت و زوال و انحطاط و زبونی داشته، موفقیت و ناکامی داشته، اما هر چه بوده تنها نهاد ایرانی در سیاست بوده که «عامل ثبات» در ایران بوده، کشوری به نام ایران را حفظ کرده و ضامن تداوم آن بوده است.

چهارم اینکه دفاع از سلطنت، به معنی دفاع از حکومت فردی نیست. من شخصا بهترین نظام سیاسی برای ایران را «پادشاهی پارلمانی» می‌دانم، پادشاهی پارلمانی ۵ نهاد اصلی سیاسی دارد: نهاد سلطنت، نهاد پارلمان، نهاد حکومت، نهاد عدالت (قوّهٔ قضائیه) و نهاد نظارت (دادگاه قانون اساسی)
چنین نظامی یک نظام ترکیبی و یک دموکراسی قانونی است. من مخالف دموکراسی نیستم، بلکه دموکراسی به تنهایی را خطرناک‌تر از سلطنت به تنهایی می‌دانم. اگر سلطنت فردی بدون نهادهای دموکراتیک و قانونی، به سوی استبداد و ستمگری حرکت کند، به راحتی می‌توان آن را سرنگون کرد، اما اگر دموکراسی به سوی استبداد اکثریت حرکت کند، نمی‌توان آن را سرنگون کرد. به همین دلیل و دلایلی دیگر استبداد اکثریت را خطرناک‌تر از استبداد فردی می‌دانم. پس شکل نظام، اینکه سلطنت یک فرد بدون نهادهای دموکراتیک قانونی باشد، یا دموکراسی، فی‌نفسه مانع از استبداد و ضامن آزادی و حقوق اساسی نیست، اما اگر بخواهیم راهی پیدا کنیم که شکل نظام -که اهمیّت فوق‌العاده‌ای دارد- کمتر مستعد استبدادی شدن باشد، بهترین شکل همان نظام‌های مختلط هستند که در آن نهادها در عین حفظ کارکرد اصلی خود، همدیگر را تعدیل می‌کنند و مانع از درغلتیدن به استبداد می‌شوند.

نکات دیگری هم هست که شاید در فرصتی دیگر بنویسم.

#محمد_ایمانی
@c_b_shahzadeh

18.7K views23:06