چرا جمهوری اسلامی همیشه در شرایط حساس کنونی است؟

جملاتی از این دست که «ما در شرایط حساسی هستیم» یا «جمهوری اسلامی در یک پیچ تاریخی است» همواره از زبان مقامات جمهوری اسلامی شنیده می‌شود. اما این جمله چه مفهومی دارد و کارکرد آن چیست؟ در این گزارش بررسی و نشان داده شده این جملات چگونه سرکوب را عادی‌سازی می‌کند.

«در الگوی هابز که تاثیری ژرف بر فلسفۀ سیاسی ما برجا گذاشته است، قراردادی که قدرت و اختیارات را به حاکم تفویض می‌کند مبتنی است بر پیش‌فرض ترس متقابل و جنگ همه علیه همه. دولت آن نیرویی است که دقیقا برای پایان‌بخشیدن به ترس می‌آید. اما در دولت امنیتی (Security State) این چارچوب وارونه می‌شود: دولت دائماً بر ترس شهروندان استوار است و باید این ترس را به هر قیمتی حفظ کند، چون کارکرد و مشروعیتش را از آن می‌گیرد.» جورجو آگامبن، وضعیت استثنایی
ایران امروز در وضعیتی بحرانی به سر می‌برد؛ بحرانی که در طی بیش از چهار دهه از گذشت انقلاب همواره وجود داشته و بازتولید شده است. اما انباشت بحران‌های متعدد در سال‌های اخیر به صورتی هولناک با بحران‌های پیشین متفاوت است. بنابر پژوهشی که در سال ۱۴۰۰ در فصلنامه مطالعات راهبردی انتشار یافت، ایران در سال‌های اخیر با ۳۷ بحران بزرگ، از جمله تحریم‌های فلج‌کننده، رابطه پر تنش بین‌المللی، موازی‌کاری نهادی، گرانی مسکن، کسری بودجه، تورم فزاینده، بحران بیکاری، رکود اقتصادی، رشد آسیب‌های اجتماعی، فقر گسترده، شکاف دولت و ملت، فضای بسته سیاسی، بحران محیط زیست، مهاجرت شهروندان و... مواجه است.
دیگر حتی در میان محافظه‌کاران نیز کمتر کسی را می‌توان یافت که از بحران فراگیر کشور نگوید و ننالد. البته تصدیق وجود بحران به خودی خود ارزشی ندارد و مهم مواجهه با بحران‌هاست. در حالی که شرایط بحرانی کشور زیست و نیروی حیات میلیون‌ها شهروند را متاثر کرده و تحلیل برده است، برای گروه‌ها و افرادی از اصحاب قدرت فرصتی بوده تا منافع سیاسی و اقتصادی خود را تضمین کنند. به همین دلیل از امتداد بحران و ایجاد آن استقبال کرده و به ندرت در پی رفع و رجوع بحران‌ها حرکت کرده‌اند.
مفهوم وضعیت استثنایی نخستین بار توسط کارل اشمیت حقوقدان و فیلسوف آلمانی وضع شد. اشمیت فردی مذهبی بود و جهان مدرن را گناه آلوده و منحط می‌دانست. او نظام‌های سیاسی عصر جدید مانند لیبرالیسم و کمونیسم را نمود و «تجسد شیطان» می‌دانست چرا که سودای سعادتمند کردن بشر روی زمین را داشتند؛ در حالی که از منظر اشمیت سعادت فقط و فقط با ظهور منجی بشر یعنی عیسی مسیح محقق می‌شود و اگر انسان سعادت را در خود و نیروی بشری بجوید، علیه مسیح قیام کرده است. اشمیت نظریه پرداز حزب نازی آلمان هیتلری شد.
امر سیاسی از منظر اشمیت تشخیص دوگانه «دوست/ دشمن» است؛ تشخیص این دوگانه نیز بر عهده حاکم است. حاکم در وضعیت استثنایی -وضعیت‌هایی مانند جنگ، حمله تروریستی، تحریم یا جنگ اقتصادی- مشخص می‌کند که دشمن کیست و دوست‌ها چه کسانی هستند.
حاکم می‌تواند قانون را تعلیق کند و به نام مصالح عمومی پا را از قانون فرار بگذارد. در تز اشمیت سیاست چیزی نیست بجز کسی که «تصمیم» می‌گیرد دشمن و دوست چه کسانی باشند. تصمیم حاکم در فضای استثنایی رخ می‌دهد و هرگونه قانونی را معلق می‌کند تا قلمرو حاکمیت را معین کند.
نظریه اشمیت قبایی است که بر تن هیتلر دوخته شد؛ کسی که به بهانه «در خطر بودن آلمان» تمام نهاد‌ها و قوانین دموکراتیک را تعلیق کرد تا قدرت خود را تثبیت کند و جهان را به آتش بکشد. اما نظریه اشمیت همزمان درباره تمام حکومت‌های فاشیستی و توتالیتر صادق است و از همین رو توجه متفکران جدید را به خود جلب کرده است.
جورجو آگامبنفیلسوف برجسته ایتالیایی یکی از همین متفکران است که وضعیت حاکم را در وضعیت استثنایی چنین بیان می‌کند: «حاکم در عین حال بیرون و درون نظام قانونی است. نظام قانونی قدرت اعلام وضعیت استثنایی و در نتیجه قدرت تعلیق خود نظام را به او اعطا می‌کند. حاکم که دارای قدرت قانونی تعلیق اعتبار قانون است، قانوناً خود را بیرون از قانون جا می‌دهد.»
در واقع حاکم کسی است که به صورت قانونی و از درون قانونی، می‌تواند قانون را تعلیق کند. آگامبن از زبان حاکم چنین می‌نویسد: «من، شخص حاکم که بیرون از قانونم، اعلام می‌کنم که هیچ‌چیز بیرون از قانون نیست. امر سیاسی عبارت است از تصمیم حاکم مطلق در وضعیت استثنایی.»
این تعلیق قانون هرگونه حقوق شهروندی را برای حفظ «اصل حکومت» زیرپا می‌گذارد و شهروندان را به بدن‌هایی تقلیل می‌دهد که هیچ حقی اعم از حقوق انسانی، قضایی، سیاسی و... ندارند. در واقع به تعبیر آگامبن، وضعیت استثنایی نوعی «حیات برهنه» تولید می‌کند؛ زندگی در این وضعیت به «بیولوژی» صِرف تقلیل داده می‌شود و انسان‌ها دیگر تاریخ، ارزش، حقوق و... ندارند.

در واقع خود واژه امنیت خصلتی متضاد دارد و توامان بر ایجاد آرامش و سرکوب دلالت می‌کند. آگامبن درباره این مطلب می‌نویسد: «خطر در این‌جا عبارت است از گرایش به برقراری رابطه‌ای حساب‌شده بین تروریسم و دولت امنیت: اگر دولت برای مشروعیت‌اش به ترس نیاز دارد باید در صورت لزوم رعب و وحشت تولید کند یا دست‌کم مانع از تولید آن نشود. به‌این ترتیب می‌بینیم دولت‌ها آن سیاست خارجی را دنبال می‌کنند که تروریسم را تغذیه می‌کند. این یعنی نفع دولتِ امنیت در این است که شهروندانی که باید حفاظت‌شان را تأمین کند در شک و تردید در مورد آنچه تهدیدشان می‌کند باقی بمانند، چون تردید و ترور لازم و ملزوم یکدیگرند… در چشم‌انداز امنیتی، دشمن باید در ابهام بماند تا بتوان هر کسی را چه در داخل و چه در خارج در صورت لزوم دشمن معرفی کرد.»

🖌 علیرضا نجفی

#انقلاب_ایران
@designmanufacturing

تظاهرات پس از تعطیلی مدارس
مدرسه دخترانه ای در شهریار
۱۴ آبان ۱۴۰۱

#انقلاب_ایران
@designmanufacturing

فدریکو ویلگاس، رییس شورای حقوق بشر سازمان ملل، از تشکیل جلسه ویژه این شورا ایجاد سازوکار پاسخگویی یا تحقیق درباره وضعیت حقوق بشر پس از قتل مهسا امینی خبر داد. او ابراز امیدواری کرد ایجاد این سازوکار طی هفته‌های آینده تصویب شود و بتوان از طریق آن به مردم ایران کمک کرد

۱۴ آبان ۱۴۰۱

#انقلاب_ایران
@designmanufacturing

‏خورشید روزی
‏برای همه به یک اندازه طلوع خواهد کرد.
‏شاید ما آن روز را نبینیم
‏امّا زندگی
‏چیزی جز امیدواری‌ نیست.

‏ ناظم حکمت

#انقلاب_ایران
@designmanufacturing

آزادی هرگز شایعه‌ای نیست که تکذیب شود. آزادی هدف والایی‌ست که برای آن می‌جنگیم و به دستش می‌آوریم. یقین داشته باشید.

#احمد_شاملو

#انقلاب_ایران
@designmanufacturing

🎼 خون از رُخَم بشوی
همایون شجریان
موسیقی: آرش گوران
‏شعر: فریدون مشیری

همایون این اثر را به «مردم شریف ایران» تقدیم کرد.

#انقلاب_ایران
@designmanufacturing

بر بالشی که از مرگ پرنده ها پُر است،
نمی‌توان خوابِ پرواز دید...

#چگوارا

#انقلاب_ایران
@designmanufacturing

نلسون ماندلا، ۲۵ ژوئن ۱۹۹۰:
از ما صلح‌طلب‌تر کسی نیست، اگر مجبوربه خشونت شده‌ایم یعنی راه دیگری نداریم.

تا وقتی حکومتی آماده گفتگو است، هیچ خشونتی محلی از اعراب ندارد. اما وقتی حکومتی تصمیم می‌گیرد اجازه هیچ فعالیت سیاسی آزادانه‌ای را ندهد و سرکوب را تشدید کند، مردم راه دیگری ندارند

#انقلاب_ایران
@designmanufacturing

سازمان هواپیمایی کشوری: پرواز جام جهانی هست، نمی دانیم چرا تقاضا نیست!

🎨محمدرضا میرشاولد

#انقلاب_ایران
@designmanufacturing