جاستین بارت
پژوهشگری که خودش مومن است، اما دلیل باور را در مغز می‌جوید
تصور کنید روان‌شناسی که هر روز درباره ریشه‌های شناختی باور به خدا پژوهش می‌کند، خودش یک مومن مسیحی باشد. جاستین بارت دقیقا چنین جایگاهی دارد: یکی از چهره‌های اصلی علوم شناختی دین که یافته‌هایش در بحث‌های خداناباوران هم مرتب نقل می‌شود.
🔹 بارت کیست؟
جاستین ال. بارت روان‌شناس شناختی و رشدی آمریکایی است. دکترایش را در روان‌شناسی رشد از دانشگاه کورنل گرفت، سال‌ها در دانشگاه آکسفورد در حوزه انسان‌شناسی شناختی و تکاملی پژوهش کرد، و بعدها در موسسه الهیات فولر در کالیفرنیا به تدریس روان‌شناسی پرداخت.
🔹 سهم او در علوم شناختی دین
بارت اصطلاح HADD، «سامانه فرابرانگیخته تشخیص عامل»، را در مقاله‌ای در سال ۲۰۰۰ مطرح کرد. ایده این بود که مغز ما به نشانه‌های مبهم، مثل صدایی در تاریکی، زود و بیش از حد لازم نیت و عامل نسبت می‌دهد. این اصطلاح از پایه‌های اصلی توضیح شناختی باور به موجودات فراطبیعی شد.
🔹 آزمایش مشهور درباره «خدای روی کاغذ»
در پژوهشی با فرانک کیل (۱۹۹۶)، شرکت‌کنندگان در پرسشنامه خدا را همه‌جاحاضر و بی‌محدودیت توصیف کردند. اما وقتی از آن‌ها خواسته شد داستانی درباره خدا را بازگو کنند، خدا را مثل موجودی می‌دیدند که ابتدا یک کار را تمام می‌کند و بعد سراغ کار بعدی می‌رود. این یافته مبنای مفهوم «درستی الهیاتی» شد: شکاف میان آنچه می‌گوییم باور داریم و آنچه ذهن در لحظه واقعی پردازش می‌کند.
🔹 کتاب‌های مهم
Why Would Anyone Believe in God?
(۲۰۰۴) مقدمه‌ای خوانا بر این رشته است.
کتاب دیگر او
Born Believers
(۲۰۱۲) استدلال می‌کند کودکان از همان ابتدا آمادگی شناختی برای باور به موجودات فراطبیعی دارند.
🔹 دیدگاه خاص او
بارت معتقد است توضیح شناختی چرایی باور، به‌خودی‌خود نه درستی دین را اثبات می‌کند و نه نادرستی‌اش را. به باور او، اگر خدایی وجود داشته باشد، می‌توانسته ذهن انسان را طوری شکل داده باشد که باور به او طبیعی باشد.
📌 نکته پایانی:
پژوهش بارت یادآور می‌شود که پرسش «چرا باور داریم؟» و پرسش «آیا باورمان درست است؟» دو پرسش جداگانه‌اند؛ تمایزی که در بحث‌های عمومی درباره دین کمتر رعایت می‌شود.
#باور #ایمان #علوم_شناختی_دین #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
پژوهشگری که خودش مومن است، اما دلیل باور را در مغز می‌جوید
تصور کنید روان‌شناسی که هر روز درباره ریشه‌های شناختی باور به خدا پژوهش می‌کند، خودش یک مومن مسیحی باشد. جاستین بارت دقیقا چنین جایگاهی دارد: یکی از چهره‌های اصلی علوم شناختی دین که یافته‌هایش در بحث‌های خداناباوران هم مرتب نقل می‌شود.
🔹 بارت کیست؟
جاستین ال. بارت روان‌شناس شناختی و رشدی آمریکایی است. دکترایش را در روان‌شناسی رشد از دانشگاه کورنل گرفت، سال‌ها در دانشگاه آکسفورد در حوزه انسان‌شناسی شناختی و تکاملی پژوهش کرد، و بعدها در موسسه الهیات فولر در کالیفرنیا به تدریس روان‌شناسی پرداخت.
🔹 سهم او در علوم شناختی دین
بارت اصطلاح HADD، «سامانه فرابرانگیخته تشخیص عامل»، را در مقاله‌ای در سال ۲۰۰۰ مطرح کرد. ایده این بود که مغز ما به نشانه‌های مبهم، مثل صدایی در تاریکی، زود و بیش از حد لازم نیت و عامل نسبت می‌دهد. این اصطلاح از پایه‌های اصلی توضیح شناختی باور به موجودات فراطبیعی شد.
🔹 آزمایش مشهور درباره «خدای روی کاغذ»
در پژوهشی با فرانک کیل (۱۹۹۶)، شرکت‌کنندگان در پرسشنامه خدا را همه‌جاحاضر و بی‌محدودیت توصیف کردند. اما وقتی از آن‌ها خواسته شد داستانی درباره خدا را بازگو کنند، خدا را مثل موجودی می‌دیدند که ابتدا یک کار را تمام می‌کند و بعد سراغ کار بعدی می‌رود. این یافته مبنای مفهوم «درستی الهیاتی» شد: شکاف میان آنچه می‌گوییم باور داریم و آنچه ذهن در لحظه واقعی پردازش می‌کند.
🔹 کتاب‌های مهم
Why Would Anyone Believe in God?
(۲۰۰۴) مقدمه‌ای خوانا بر این رشته است.
کتاب دیگر او
Born Believers
(۲۰۱۲) استدلال می‌کند کودکان از همان ابتدا آمادگی شناختی برای باور به موجودات فراطبیعی دارند.
🔹 دیدگاه خاص او
بارت معتقد است توضیح شناختی چرایی باور، به‌خودی‌خود نه درستی دین را اثبات می‌کند و نه نادرستی‌اش را. به باور او، اگر خدایی وجود داشته باشد، می‌توانسته ذهن انسان را طوری شکل داده باشد که باور به او طبیعی باشد.
📌 نکته پایانی:
پژوهش بارت یادآور می‌شود که پرسش «چرا باور داریم؟» و پرسش «آیا باورمان درست است؟» دو پرسش جداگانه‌اند؛ تمایزی که در بحث‌های عمومی درباره دین کمتر رعایت می‌شود.
#باور #ایمان #علوم_شناختی_دین #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
❤2🏆1
شلنگ آتش دروغ
اثر حقیقت واهی چگونه کار می‌کند؟
چیزی که بارها شنیده‌ایم، چرا درست‌تر به نظر می‌رسد؟
لین هشر، دیوید گلداشتاین و توماس توپینو، پژوهشگران دانشگاه تمپل، در مقاله‌ای در ۱۹۷۷ نخستین مستندات این پدیده را منتشر کردند. آن‌ها طی سه جلسه با فاصله دو هفته، از شرکت‌کنندگان خواستند درستیِ جمله‌هایی را ارزیابی کنند.
جمله‌هایی که در جلسه‌های پیشین هم دیده بودند، به‌طور میانگین درست‌تر ارزیابی شدند، چه واقعا درست بودند و چه نبودند.
لیزا فازیو و همکارانش در دانشگاه وندربیلت، در مقاله‌ی ۲۰۱۵ نشان دادند دانستن پاسخ درست هم همیشه سپر نیست. حتی وقتی شرکت‌کنندگان واقعیت را می‌دانستند، شنیدن مکرر جمله‌ی غلط، حس درستی آن را کمی بالا می‌برد.
گوردون پنی‌کوک، دیوید رند و همکارانشان در مقاله‌ی ۲۰۱۸ (دانشگاه ییل) تیترهای خبری جعلی را بررسی کردند. حتی یک بار دیدنِ قبلی، باور به آن‌ها را بالا می‌برد، آن هم وقتی برچسب «مورد اختلاف» داشتند.
باید در نظر داشت که اندازه اثر در این پژوهش‌ها متوسط است. یعنی تکرار همه را قانع نمی‌کند، اما سنگینیِ ترازو را جابه‌جا می‌کند.
هانا آرنت در «خاستگاه‌های توتالیتاریسم» (۱۹۵۱) هدف نهایی را متفاوت از «قانع‌کردن» توصیف کرد. به نظر او، رعیت ایده‌آل نظام توتالیتر کسی نیست که ایدئولوژی را باور دارد، بلکه کسی است که مرز میان واقعیت و ساخته ذهن برایش محو شده است.
نمونه‌اش گزارشی از موسسه‌ی رَند (۲۰۱۶) به قلم کریستوفر پل و میریام متیوز است. آن‌ها شیوه تبلیغاتی روسیه را در جنگ اوکراین و سوریه «شلنگ آتش دروغ» (Firehose of Falsehood) نامیدند: حجم بالا، کانال‌های بسیار و تکرار مداوم، بدون تعهد به یکدستی روایت‌ها.
آن‌ها با تکیه بر پژوهش‌های روان‌شناسی، از جمله اثر حقیقت واهی، استدلال می‌کنند این روش حتی با روایت‌های متناقض هم می‌تواند موثر باشد.
شاید «آشنایی»، نامی باشد که ذهن به «درست بودن» می‌دهد، وقتی مجال سنجیدن ندارد.
#علوم_شناختی #شلنگ_آتش_دروغ #اثر_حقیقت_واهی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
اثر حقیقت واهی چگونه کار می‌کند؟
چیزی که بارها شنیده‌ایم، چرا درست‌تر به نظر می‌رسد؟
لین هشر، دیوید گلداشتاین و توماس توپینو، پژوهشگران دانشگاه تمپل، در مقاله‌ای در ۱۹۷۷ نخستین مستندات این پدیده را منتشر کردند. آن‌ها طی سه جلسه با فاصله دو هفته، از شرکت‌کنندگان خواستند درستیِ جمله‌هایی را ارزیابی کنند.
جمله‌هایی که در جلسه‌های پیشین هم دیده بودند، به‌طور میانگین درست‌تر ارزیابی شدند، چه واقعا درست بودند و چه نبودند.
لیزا فازیو و همکارانش در دانشگاه وندربیلت، در مقاله‌ی ۲۰۱۵ نشان دادند دانستن پاسخ درست هم همیشه سپر نیست. حتی وقتی شرکت‌کنندگان واقعیت را می‌دانستند، شنیدن مکرر جمله‌ی غلط، حس درستی آن را کمی بالا می‌برد.
گوردون پنی‌کوک، دیوید رند و همکارانشان در مقاله‌ی ۲۰۱۸ (دانشگاه ییل) تیترهای خبری جعلی را بررسی کردند. حتی یک بار دیدنِ قبلی، باور به آن‌ها را بالا می‌برد، آن هم وقتی برچسب «مورد اختلاف» داشتند.
باید در نظر داشت که اندازه اثر در این پژوهش‌ها متوسط است. یعنی تکرار همه را قانع نمی‌کند، اما سنگینیِ ترازو را جابه‌جا می‌کند.
هانا آرنت در «خاستگاه‌های توتالیتاریسم» (۱۹۵۱) هدف نهایی را متفاوت از «قانع‌کردن» توصیف کرد. به نظر او، رعیت ایده‌آل نظام توتالیتر کسی نیست که ایدئولوژی را باور دارد، بلکه کسی است که مرز میان واقعیت و ساخته ذهن برایش محو شده است.
نمونه‌اش گزارشی از موسسه‌ی رَند (۲۰۱۶) به قلم کریستوفر پل و میریام متیوز است. آن‌ها شیوه تبلیغاتی روسیه را در جنگ اوکراین و سوریه «شلنگ آتش دروغ» (Firehose of Falsehood) نامیدند: حجم بالا، کانال‌های بسیار و تکرار مداوم، بدون تعهد به یکدستی روایت‌ها.
آن‌ها با تکیه بر پژوهش‌های روان‌شناسی، از جمله اثر حقیقت واهی، استدلال می‌کنند این روش حتی با روایت‌های متناقض هم می‌تواند موثر باشد.
شاید «آشنایی»، نامی باشد که ذهن به «درست بودن» می‌دهد، وقتی مجال سنجیدن ندارد.
#علوم_شناختی #شلنگ_آتش_دروغ #اثر_حقیقت_واهی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
👍5🏆1
پوستر جنگ‌طلبانه بودجه دارد و یک دستشویی استاندارد نه؟
جنگ‌طلبیِ مذهبی و «سندرم عقل مقاوم به فهم»
ورق بزنید
مدرسه‌های فرسوده و نیازمند به مقاوم‌سازی یا بازسازی در ایران کم نیستند. بعضی مدرسه‌ها امکانات حداقلی نیز ندارند، و در بعضی مناطق کمبود کلاس درس وجود دارد. وسایل غیراستاندارد گرمایشی کودکان را تهدید می‌کند.
اما برای تبلیغات فرقه‌ای و حکومتی بودجه و برنامه‌ریزی هست! ظاهرا نظام مصمم است که کودکان، به جای آن که همراه با بازی و شادی آموزش‌های مهم زندگی را دریافت کنند، درس دشمنی و کینه‌توزی را بیاموزند، و به چیزی شبیه رهبران نظام تبدیل شوند.
یکی از ویژگی‌های شناخته‌شدهٔ فرقه‌ها علاقه آن‌ها «شست‌وشوی فکری» است. در این فرآیند، اعضای فرقه، از سن بسیار پایین، به‌گونه‌ای آموزش می‌بینند که تنها یک روایت از جهان را بپذیرند و هر دیدگاه متفاوتی را «دشمن» تلقی کنند. از دید آن‌ها هیچ‌کس غیر از رهبر فرقه، توان فهم جهان را ندارد، و این فقط او است که می‌تواند حقیقت را درک و بازگو کند. در چنین فضایی، پرسشگری، و تفکر مستقل و آزاد به‌تدریج از بین می‌رود. فرد یاد می‌گیرد که به جای فکر کردن، صرفاً از رهبر یا ایدئولوژی پیروی کند، حتی اگر دستورهای او با عقل و وجدان درونی خودش در تضاد است.
فرقهٔ ولایت فقیه دهه‌هاست که از طریق مدارس، رسانه‌ها و نهادهای تبلیغاتی چنین الگویی را دنبال کرده است. آن چه این فرقه تلاش کرده به ذهن پیروانش القا کند، یک ایدئولوژی خصمانه، سلطه‌طلب و ستیزه‌خو است. نتیجهٔ این روند شکل‌گیری نوعی ذهنیت بسته است که در آن بسیاری از افراد حتی در برابر واقعیت‌های آشکار نظامی نیز مقاومت نشان می‌دهند و تصور می‌کنند ولو به قیمت نابودی کامل ایران باید به راه خود ادامه دهند، راهی به نابودی که محور آن شعار «مرگ بر» است.
این وضعیت ذهنی را می‌توان با اصطلاح «سندرم عقل مقاوم به فهم» توصیف کرد؛ حالتی که در آن فرد به دلیل آموزش‌های ایدئولوژیک قادر به پذیرش و درک اطلاعات جدید نیست. پیروان فرقه، نتایج فاجعه‌بار اعمال و گفتار رهبر و سرکرده فرقه با می‌بینند، اما در درک واقعیت و پذیرش خطاهای هولناک او عاجزند. در چنین شرایطی، گفت‌وگو دشوار می‌شود و جامعه به دو قطب متضاد تقسیم می‌شود. این وضعیت نتیجه مستقیم تربیت سختگیرانه ای است که به جای پرورش فکری، بر شستشوی مغزی با روایتی جعلی و دروغین از جهان تاکید دارد.
#فرقه_گرایی #عقل_گرایی #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
جنگ‌طلبیِ مذهبی و «سندرم عقل مقاوم به فهم»
ورق بزنید
مدرسه‌های فرسوده و نیازمند به مقاوم‌سازی یا بازسازی در ایران کم نیستند. بعضی مدرسه‌ها امکانات حداقلی نیز ندارند، و در بعضی مناطق کمبود کلاس درس وجود دارد. وسایل غیراستاندارد گرمایشی کودکان را تهدید می‌کند.
اما برای تبلیغات فرقه‌ای و حکومتی بودجه و برنامه‌ریزی هست! ظاهرا نظام مصمم است که کودکان، به جای آن که همراه با بازی و شادی آموزش‌های مهم زندگی را دریافت کنند، درس دشمنی و کینه‌توزی را بیاموزند، و به چیزی شبیه رهبران نظام تبدیل شوند.
یکی از ویژگی‌های شناخته‌شدهٔ فرقه‌ها علاقه آن‌ها «شست‌وشوی فکری» است. در این فرآیند، اعضای فرقه، از سن بسیار پایین، به‌گونه‌ای آموزش می‌بینند که تنها یک روایت از جهان را بپذیرند و هر دیدگاه متفاوتی را «دشمن» تلقی کنند. از دید آن‌ها هیچ‌کس غیر از رهبر فرقه، توان فهم جهان را ندارد، و این فقط او است که می‌تواند حقیقت را درک و بازگو کند. در چنین فضایی، پرسشگری، و تفکر مستقل و آزاد به‌تدریج از بین می‌رود. فرد یاد می‌گیرد که به جای فکر کردن، صرفاً از رهبر یا ایدئولوژی پیروی کند، حتی اگر دستورهای او با عقل و وجدان درونی خودش در تضاد است.
فرقهٔ ولایت فقیه دهه‌هاست که از طریق مدارس، رسانه‌ها و نهادهای تبلیغاتی چنین الگویی را دنبال کرده است. آن چه این فرقه تلاش کرده به ذهن پیروانش القا کند، یک ایدئولوژی خصمانه، سلطه‌طلب و ستیزه‌خو است. نتیجهٔ این روند شکل‌گیری نوعی ذهنیت بسته است که در آن بسیاری از افراد حتی در برابر واقعیت‌های آشکار نظامی نیز مقاومت نشان می‌دهند و تصور می‌کنند ولو به قیمت نابودی کامل ایران باید به راه خود ادامه دهند، راهی به نابودی که محور آن شعار «مرگ بر» است.
این وضعیت ذهنی را می‌توان با اصطلاح «سندرم عقل مقاوم به فهم» توصیف کرد؛ حالتی که در آن فرد به دلیل آموزش‌های ایدئولوژیک قادر به پذیرش و درک اطلاعات جدید نیست. پیروان فرقه، نتایج فاجعه‌بار اعمال و گفتار رهبر و سرکرده فرقه با می‌بینند، اما در درک واقعیت و پذیرش خطاهای هولناک او عاجزند. در چنین شرایطی، گفت‌وگو دشوار می‌شود و جامعه به دو قطب متضاد تقسیم می‌شود. این وضعیت نتیجه مستقیم تربیت سختگیرانه ای است که به جای پرورش فکری، بر شستشوی مغزی با روایتی جعلی و دروغین از جهان تاکید دارد.
#فرقه_گرایی #عقل_گرایی #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
👍4
مجوز، عادی‌سازی، انسانیت‌زدایی
سه گام برای خاموش‌کردن وجدان
آلبرت بندورا، روان‌شناس کانادایی-آمریکایی، در مقاله‌ای در ۱۹۹۹ سازوکارهایی را بررسی کرد که افراد با آن‌ها وجدان خود را موقتا کنار می‌گذارند.
یکی «توجیه اخلاقی» است: رفتار آسیب‌زا طوری بازتعریف می‌شود که در خدمت هدفی ارزشمند دیده شود.
دیگری «برچسب‌گذاری تلطیف‌شده» است: وقتی نام کار عوض شود، سنگینی اخلاقی‌اش هم عوض می‌شود.
هربرت کلمن و ل. کنت همیلتون در «جنایات اطاعت» (۱۹۸۹) محاکمه یک درجه دار نظامی را در پرونده کشتار می‌لای (ویتنام، ۱۹۶۸) از دید روان‌شناسی اجتماعی بررسی کردند.
به نظر آن‌ها سه فرایند ترمز اخلاقی را از کار می‌اندازد: «مجوزدهی» (فرمان از مرجع قدرت می‌آید و مسئولیت به بالا منتقل می‌شود)، «عادی‌سازی» (کار به مراحل روزمره و رویه‌ای تقسیم می‌شود) و «انسانیت‌زدایی» (قربانیان با برچسب‌هایی نامیده می‌شوند که شان انسانی‌شان را کم می‌کند).
کلمن تاکید می‌کرد این‌ها در سطح ساختار عمل می‌کنند و صرفا به شخصیت افراد برنمی‌گردند.
هانا آرنت در «آیشمان در اورشلیم» (۱۹۶۳) به سخنرانی هاینریش هیملر در پوزنان (۱۹۴۳) پرداخت. هیملر از ماموران اساس می‌خواست به جای «چه کارهای وحشتناکی با مردم کردم»، بگویند «چه صحنه‌های وحشتناکی در راه انجام وظیفه تحمل کردم». آرنت این را وارونگی آشکار می‌دید: دلسوزی به وسوسه‌ای بدل شده بود که باید در برابرش ایستاد، و کشتن به وظیفه.
نمونه‌‌ای مستند، پاولیک مورزوف است. کاتریونا کلی، مورخ بریتانیایی، در «رفیق پاولیک» (۲۰۰۵) نشان داد پسربچه‌ای ۱۳ ساله که در ۱۹۳۲ در روستایی در اورال کشته شد، در روایت رسمی شوروی به قهرمانی بدل شد که پدرش را لو داده بود. مجسمه، سرود و نام مدرسه‌ها به او اختصاص یافت. به نوشته کلی، جزئیات رویداد واقعی همچنان مبهم است و آنچه ساخته شد، یک «الگوی فضیلت» بود: افشای پدر.
وقتی واژه‌ها جابه‌جا می‌شوند، پرسش «چه کسی ترازو را در دست دارد؟» مهم‌تر از «چه گفته شد؟» می‌شود.
وقتی معیار خوب و بد از دست ما خارج می‌شود، پرسش اصلی دیگر این نیست که چه گفته شد، بلکه این است که چه کسی تعیین می‌کند چه چیزی خوب یا بد است.
#اخلاق #فضیلت #رذیلت #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
سه گام برای خاموش‌کردن وجدان
آلبرت بندورا، روان‌شناس کانادایی-آمریکایی، در مقاله‌ای در ۱۹۹۹ سازوکارهایی را بررسی کرد که افراد با آن‌ها وجدان خود را موقتا کنار می‌گذارند.
یکی «توجیه اخلاقی» است: رفتار آسیب‌زا طوری بازتعریف می‌شود که در خدمت هدفی ارزشمند دیده شود.
دیگری «برچسب‌گذاری تلطیف‌شده» است: وقتی نام کار عوض شود، سنگینی اخلاقی‌اش هم عوض می‌شود.
هربرت کلمن و ل. کنت همیلتون در «جنایات اطاعت» (۱۹۸۹) محاکمه یک درجه دار نظامی را در پرونده کشتار می‌لای (ویتنام، ۱۹۶۸) از دید روان‌شناسی اجتماعی بررسی کردند.
به نظر آن‌ها سه فرایند ترمز اخلاقی را از کار می‌اندازد: «مجوزدهی» (فرمان از مرجع قدرت می‌آید و مسئولیت به بالا منتقل می‌شود)، «عادی‌سازی» (کار به مراحل روزمره و رویه‌ای تقسیم می‌شود) و «انسانیت‌زدایی» (قربانیان با برچسب‌هایی نامیده می‌شوند که شان انسانی‌شان را کم می‌کند).
کلمن تاکید می‌کرد این‌ها در سطح ساختار عمل می‌کنند و صرفا به شخصیت افراد برنمی‌گردند.
هانا آرنت در «آیشمان در اورشلیم» (۱۹۶۳) به سخنرانی هاینریش هیملر در پوزنان (۱۹۴۳) پرداخت. هیملر از ماموران اساس می‌خواست به جای «چه کارهای وحشتناکی با مردم کردم»، بگویند «چه صحنه‌های وحشتناکی در راه انجام وظیفه تحمل کردم». آرنت این را وارونگی آشکار می‌دید: دلسوزی به وسوسه‌ای بدل شده بود که باید در برابرش ایستاد، و کشتن به وظیفه.
نمونه‌‌ای مستند، پاولیک مورزوف است. کاتریونا کلی، مورخ بریتانیایی، در «رفیق پاولیک» (۲۰۰۵) نشان داد پسربچه‌ای ۱۳ ساله که در ۱۹۳۲ در روستایی در اورال کشته شد، در روایت رسمی شوروی به قهرمانی بدل شد که پدرش را لو داده بود. مجسمه، سرود و نام مدرسه‌ها به او اختصاص یافت. به نوشته کلی، جزئیات رویداد واقعی همچنان مبهم است و آنچه ساخته شد، یک «الگوی فضیلت» بود: افشای پدر.
وقتی واژه‌ها جابه‌جا می‌شوند، پرسش «چه کسی ترازو را در دست دارد؟» مهم‌تر از «چه گفته شد؟» می‌شود.
وقتی معیار خوب و بد از دست ما خارج می‌شود، پرسش اصلی دیگر این نیست که چه گفته شد، بلکه این است که چه کسی تعیین می‌کند چه چیزی خوب یا بد است.
#اخلاق #فضیلت #رذیلت #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
❤6👍3🏆1
بر مبنای پژوهش‌های «موریتس میرلو» در کتاب «تجاوز به ذهن»، زبان در جمهوری اسلامی ابزاری برای اعمال قدرت و مهندسی ادراک عمومی بوده است.
حاکمیت از ابتدا با تولید واژگان خاص، جهان معنا را قالب‌گیری کرده تا هر امر سیاسی در چهارچوبی مشخص فهم شود. این سلطه زبانی چهار کارکرد محوری دارد:
۱. قطبی‌سازی: واژگانی چون «خودی/غیرخودی» و «انقلابی/ضدانقلاب» جامعه را به دو قطب متقابل تبدیل کرده و هر انتقادی را به جبهه مخالف می‌راند تا امکان گفت‌وگو از بین برود.
۲. قدسی‌سازی: اصطلاحاتی مانند «ولایت‌فقیه» و «ارزش‌های اسلامی» در سطحی قدسی قرار گرفته‌اند تا نقد قدرت غیرقابل‌مسئولیت شود و پرسشگری به خطای اخلاقی تبدیل گردد.
۳. بحران‌سازی: واژگانی چون «نفوذ»، «فتنه» و «جنگ نرم» حس دائمی خطر ایجاد می‌کنند تا کنترل و سرکوب توجیه‌پذیر بماند.
۴. برچسب‌گذاری: اصطلاحاتی مثل «اغتشاشگر» و «مزدور» راه میان‌بری برای حذف نمادین مخالفان پیش از شنیده شدن سخنانشان است.
با این حال، این سلطه زبانی یک‌سویه نمانده است. در دهه اخیر، شبکه‌های اجتماعی این امکان را فراهم کرده‌اند که شهروندان با طنز و کنایه، واژگان رسمی را از شکوه ساختگی تهی کنند. امروز با افزایش آگاهی عمومی، سلطه‌ای که بر پایه واژه‌ها بنا شده، به تدریج توان تأثیرگذاری خود را از دست می‌دهد.
#زبان_سلطه #استبداد #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
حاکمیت از ابتدا با تولید واژگان خاص، جهان معنا را قالب‌گیری کرده تا هر امر سیاسی در چهارچوبی مشخص فهم شود. این سلطه زبانی چهار کارکرد محوری دارد:
۱. قطبی‌سازی: واژگانی چون «خودی/غیرخودی» و «انقلابی/ضدانقلاب» جامعه را به دو قطب متقابل تبدیل کرده و هر انتقادی را به جبهه مخالف می‌راند تا امکان گفت‌وگو از بین برود.
۲. قدسی‌سازی: اصطلاحاتی مانند «ولایت‌فقیه» و «ارزش‌های اسلامی» در سطحی قدسی قرار گرفته‌اند تا نقد قدرت غیرقابل‌مسئولیت شود و پرسشگری به خطای اخلاقی تبدیل گردد.
۳. بحران‌سازی: واژگانی چون «نفوذ»، «فتنه» و «جنگ نرم» حس دائمی خطر ایجاد می‌کنند تا کنترل و سرکوب توجیه‌پذیر بماند.
۴. برچسب‌گذاری: اصطلاحاتی مثل «اغتشاشگر» و «مزدور» راه میان‌بری برای حذف نمادین مخالفان پیش از شنیده شدن سخنانشان است.
با این حال، این سلطه زبانی یک‌سویه نمانده است. در دهه اخیر، شبکه‌های اجتماعی این امکان را فراهم کرده‌اند که شهروندان با طنز و کنایه، واژگان رسمی را از شکوه ساختگی تهی کنند. امروز با افزایش آگاهی عمومی، سلطه‌ای که بر پایه واژه‌ها بنا شده، به تدریج توان تأثیرگذاری خود را از دست می‌دهد.
#زبان_سلطه #استبداد #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
👍8🏆1
دین و دشنام
چرا توهینهای دین برای جامعه عادی شده است؟
در سال‌های اخیر درباره دشنام‌هایی که به دین یا نظام اسلامی داده می‌شود سخنان زیادی گفته شده است. اما در زمینه قرن‌ها فحاشی توسط دین و یا هتک حرمت و کرامت انسانی توسط معتقدان و مومنان کمتر شنیده می‌شود. آیا فحاشی و خشونت کلامی مبتنی بر ایمان دینی، عادی شده و دیگر به چشم نمی‌آید؟
▪️دشنام‌های مذهبی: خدایی که لعن می‌کند!
«نجس»، «کافر»، «ملحد»، «مفسد»، «بی‌عفت»، «ضاله»، «دشمن خدا»، «اهل جهنم» و حتی تعابیری مانند «مثل چهارپایان، بلکه گمراه‌تر» فقط واژه‌های اعتقادی نیستند؛ بسیاری از آن‌ها بار روشن تحقیر، طرد و فروکاستن انسان دارند. اما چون قرن‌ها در متن‌های دینی، منبر، فقه و زبان روحانیان تکرار شده‌اند، گوش جامعه به آن‌ها عادت کرده است.
▪️تبرائیان: بسیج فحاشی صفوی
فحاشی سیستماتیک مذهبی سابقه‌ای طولانی دارد. در ایران صفوی، دشنام و لعن مذهبی به بخشی از سیاست رسمی حکومت تبدیل شد. مثلا گروهی با عنوان «تبرائیان» وظیفه داشتند در فضای عمومی از دشمنان مذهبی شیعه تبری بجویند و آنان را لعن کنند. اعضای این گروه در بازارها، میدان‌ها، و مراسم عمومی، خلفای اول اسلام، بعضی صحابه محمد و دیگر دشمنان صفوی را لعن می‌کردند. برای این کار نیز از حکومت یا مردم پول دریافت می‌کردند. در برخی مناطق نیز مقاومت مذهبی با خشونت شدید و کشتار همراه شد. به این ترتیب، صفویان فقط یک مذهب رسمی ایجاد نکردند؛ در دوره‌هایی، نوعی فرهنگ عمومی لعن و تحقیر مذهبی را نیز نهادینه کردند.
▪️وقتی توهین، مقدس می‌شود
فحش معمولی از زبان یک انسان می‌آید. اما فحش دینی می‌تواند مدعی پشتوانه‌ای بسیار بزرگ‌تر باشد: این فقط من نیستم که تو را گمراه، ناپاک یا فاسد می‌دانم؛ خدا نیز چنین می‌داند. توهینهای فرقه‌ای البته فراتر از زبان و واژه است: تبعیض، اجبار به پوشاندن سر یا داشتن علامت مخصوص بر لباس، و اعمال در حد خراب کردن سنگ قبر مخالفان و دگراندیشان نیز بخشی از همین فضا هستند.
▪️از «الاغی که کتاب حمل می‌کند» تا «میمون‌های خوار»
در متون دینی نیز نمونه‌های مستقیم از تشبیه انسان‌ها به حیوان وجود دارد. در قرآن، گروهی به «چهارپایان، بلکه گمراه‌تر» تشبیه می‌شوند؛ گروهی دیگر به «الاغی که کتاب حمل می‌کند» و درباره گروهی از یهودیان نیز تعبیر «میمون‌های خوار» آمده است. در فقه شیعه، «نجاست کافر» یک بحث واقعی است. در بعضی فتاوا، غیرمسلمان غیر اهل کتاب می‌تواند نجس دانسته شود؛ یعنی حتی مو، ناخن و رطوبت بدن او نیز در حکم فقهی متفاوتی قرار می‌گیرد.
▪️«هرزه»، «فاحشه»، «بی‌عفت»
در جمهوری اسلامی، این زبان به‌ویژه علیه زنان بارها به کار رفته است. زن بی‌حجاب یا معترض فقط کسی با انتخابی متفاوت معرفی نمی‌شود؛ ممکن است «هرزه»، «فاسد»، یا «بی‌عفت» خوانده شود. در شبکه‌های اجتماعی نیز توهین‌هایی مانند «حرام‌زاده» یا «نطفه خراب» به منتقدان حکومت یا دین فراوان دیده می‌شود؛ ناسزاهایی که خود ریشه در داوری مذهبی درباره ازدواج، خانواده و مشروعیت تولد دارند.
▪️حکومت اسلامی هم همین زبان را تکرار می‌کند
در جمهوری اسلامی، این ادبیات فقط در مسجد یا رساله باقی نمانده است. حکومت برای دهه‌ها مخالفان، زنان، دگراندیشان، اقلیت‌ها معترضان و عموم مردم ایران را با زبان‌هایی مانند «مفسد»، «محارب»، «فتنه‌گر»، «بی‌عفت»، «ضدانقلاب»، «معاند» و «عامل دشمن» توصیف کرده است. وقتی این واژه‌ها از زبان قاضی، خطیب جمعه، فرمانده، رسانه حکومتی یا رهبر سیاسی بیان می‌شوند، می‌توانند مقدمه حذف اجتماعی، پرونده قضایی، زندان، شلاق و حتی اعدام باشند.
▪️فحاشی‌های دین ناشی از نگاه نازل مذهب به «انسان» است
در ایدئولوژی حاکم، کرامت انسانی اغلب نه یک حق مستقل و همگانی، بلکه چیزی مشروط به ایمان، اطاعت و قرار گرفتن در سوی «حق» است. این نگاه را حتی پس از مرگ نیز می‌توان دید. در سال‌های اخیر گزارش‌های متعددی از تخریب یا آسیب‌زدن به سنگ قبر و آرامگاه معترضان و کشته‌شدگان اعتراضات منتشر شده است. یعنی نزاع با مخالف، گاهی با مرگ او هم تمام نمی‌شود؛ حتی حافظه و نشانه قبر او نیز می‌تواند هدف قرار گیرد.
وقتی کسی دیگری را «کثیف»، «فاسد»، «گمراه»، «هرزه» یا «پست» خطاب می‌کند، معمولا آن را توهین یا خشونت کلامی می‌دانیم. اما اگر همین داوری‌ها با زبان مذهبی بیان شوند، یا یک فرقه شعارهای مرگ سر می‌دهد، جامعه ممکن است چنان به این فضا خو بگیرد که تشخیص خشونت کلامی و یا پایمال کردن کرامت انسانی برایش دشوار شود.
#توهین_به_مقدسات #اخلاق #نقد_دین #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
چرا توهینهای دین برای جامعه عادی شده است؟
در سال‌های اخیر درباره دشنام‌هایی که به دین یا نظام اسلامی داده می‌شود سخنان زیادی گفته شده است. اما در زمینه قرن‌ها فحاشی توسط دین و یا هتک حرمت و کرامت انسانی توسط معتقدان و مومنان کمتر شنیده می‌شود. آیا فحاشی و خشونت کلامی مبتنی بر ایمان دینی، عادی شده و دیگر به چشم نمی‌آید؟
▪️دشنام‌های مذهبی: خدایی که لعن می‌کند!
«نجس»، «کافر»، «ملحد»، «مفسد»، «بی‌عفت»، «ضاله»، «دشمن خدا»، «اهل جهنم» و حتی تعابیری مانند «مثل چهارپایان، بلکه گمراه‌تر» فقط واژه‌های اعتقادی نیستند؛ بسیاری از آن‌ها بار روشن تحقیر، طرد و فروکاستن انسان دارند. اما چون قرن‌ها در متن‌های دینی، منبر، فقه و زبان روحانیان تکرار شده‌اند، گوش جامعه به آن‌ها عادت کرده است.
▪️تبرائیان: بسیج فحاشی صفوی
فحاشی سیستماتیک مذهبی سابقه‌ای طولانی دارد. در ایران صفوی، دشنام و لعن مذهبی به بخشی از سیاست رسمی حکومت تبدیل شد. مثلا گروهی با عنوان «تبرائیان» وظیفه داشتند در فضای عمومی از دشمنان مذهبی شیعه تبری بجویند و آنان را لعن کنند. اعضای این گروه در بازارها، میدان‌ها، و مراسم عمومی، خلفای اول اسلام، بعضی صحابه محمد و دیگر دشمنان صفوی را لعن می‌کردند. برای این کار نیز از حکومت یا مردم پول دریافت می‌کردند. در برخی مناطق نیز مقاومت مذهبی با خشونت شدید و کشتار همراه شد. به این ترتیب، صفویان فقط یک مذهب رسمی ایجاد نکردند؛ در دوره‌هایی، نوعی فرهنگ عمومی لعن و تحقیر مذهبی را نیز نهادینه کردند.
▪️وقتی توهین، مقدس می‌شود
فحش معمولی از زبان یک انسان می‌آید. اما فحش دینی می‌تواند مدعی پشتوانه‌ای بسیار بزرگ‌تر باشد: این فقط من نیستم که تو را گمراه، ناپاک یا فاسد می‌دانم؛ خدا نیز چنین می‌داند. توهینهای فرقه‌ای البته فراتر از زبان و واژه است: تبعیض، اجبار به پوشاندن سر یا داشتن علامت مخصوص بر لباس، و اعمال در حد خراب کردن سنگ قبر مخالفان و دگراندیشان نیز بخشی از همین فضا هستند.
▪️از «الاغی که کتاب حمل می‌کند» تا «میمون‌های خوار»
در متون دینی نیز نمونه‌های مستقیم از تشبیه انسان‌ها به حیوان وجود دارد. در قرآن، گروهی به «چهارپایان، بلکه گمراه‌تر» تشبیه می‌شوند؛ گروهی دیگر به «الاغی که کتاب حمل می‌کند» و درباره گروهی از یهودیان نیز تعبیر «میمون‌های خوار» آمده است. در فقه شیعه، «نجاست کافر» یک بحث واقعی است. در بعضی فتاوا، غیرمسلمان غیر اهل کتاب می‌تواند نجس دانسته شود؛ یعنی حتی مو، ناخن و رطوبت بدن او نیز در حکم فقهی متفاوتی قرار می‌گیرد.
▪️«هرزه»، «فاحشه»، «بی‌عفت»
در جمهوری اسلامی، این زبان به‌ویژه علیه زنان بارها به کار رفته است. زن بی‌حجاب یا معترض فقط کسی با انتخابی متفاوت معرفی نمی‌شود؛ ممکن است «هرزه»، «فاسد»، یا «بی‌عفت» خوانده شود. در شبکه‌های اجتماعی نیز توهین‌هایی مانند «حرام‌زاده» یا «نطفه خراب» به منتقدان حکومت یا دین فراوان دیده می‌شود؛ ناسزاهایی که خود ریشه در داوری مذهبی درباره ازدواج، خانواده و مشروعیت تولد دارند.
▪️حکومت اسلامی هم همین زبان را تکرار می‌کند
در جمهوری اسلامی، این ادبیات فقط در مسجد یا رساله باقی نمانده است. حکومت برای دهه‌ها مخالفان، زنان، دگراندیشان، اقلیت‌ها معترضان و عموم مردم ایران را با زبان‌هایی مانند «مفسد»، «محارب»، «فتنه‌گر»، «بی‌عفت»، «ضدانقلاب»، «معاند» و «عامل دشمن» توصیف کرده است. وقتی این واژه‌ها از زبان قاضی، خطیب جمعه، فرمانده، رسانه حکومتی یا رهبر سیاسی بیان می‌شوند، می‌توانند مقدمه حذف اجتماعی، پرونده قضایی، زندان، شلاق و حتی اعدام باشند.
▪️فحاشی‌های دین ناشی از نگاه نازل مذهب به «انسان» است
در ایدئولوژی حاکم، کرامت انسانی اغلب نه یک حق مستقل و همگانی، بلکه چیزی مشروط به ایمان، اطاعت و قرار گرفتن در سوی «حق» است. این نگاه را حتی پس از مرگ نیز می‌توان دید. در سال‌های اخیر گزارش‌های متعددی از تخریب یا آسیب‌زدن به سنگ قبر و آرامگاه معترضان و کشته‌شدگان اعتراضات منتشر شده است. یعنی نزاع با مخالف، گاهی با مرگ او هم تمام نمی‌شود؛ حتی حافظه و نشانه قبر او نیز می‌تواند هدف قرار گیرد.
وقتی کسی دیگری را «کثیف»، «فاسد»، «گمراه»، «هرزه» یا «پست» خطاب می‌کند، معمولا آن را توهین یا خشونت کلامی می‌دانیم. اما اگر همین داوری‌ها با زبان مذهبی بیان شوند، یا یک فرقه شعارهای مرگ سر می‌دهد، جامعه ممکن است چنان به این فضا خو بگیرد که تشخیص خشونت کلامی و یا پایمال کردن کرامت انسانی برایش دشوار شود.
#توهین_به_مقدسات #اخلاق #نقد_دین #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
👍12👎2❤1
آنچه از پرسش معاف شود…
مصونیت از نقد، نشانه استحکام یا چیزی دیگر؟
ایمانوئل کانت در پیشگفتار «نقد عقل محض» (۱۷۸۱) نوشت روزگار ما روزگار نقد است و همه‌چیز باید در برابر آن بایستد. به گفته او، دین به پشتوانه قداست و دولت به پشتوانه شکوه معمولا می‌خواهند از نقد معاف بمانند، اما همین معافیت‌خواهی سوءظن برمی‌انگیزد. احترام راستین از آنِ چیزی است که آزمون آزاد و آشکار را تاب آورده باشد.
جان استوارت میل در «رساله‌ای درباره آزادی» (۱۸۵۹) نکته‌ای افزود که حتی باور درست را هم در بر می‌گیرد: باوری که هرگز به چالش کشیده نشود، حتی اگر درست باشد، در ذهن صاحبش به «جزمی مرده» بدل می‌شود. او دیگر دلایل باورش را نمی‌داند و فقط نتیجه را تکرار می‌کند.
کارل پوپر در «منطق اکتشاف علمی» (۱۹۳۴) از «ترفندهای قراردادگرایانه» نوشت، یعنی شیوه‌هایی که با بازتعریف واژه‌ها یا افزودن استثنا، نظریه را از ابطال مصون می‌کنند. به نظر او مصونیت از آزمون نشانه استحکام نیست، بلکه به این معنی است که نظریه دیگر درباره جهان چیزی نمی‌گوید.
دیدگاه مقابل هم جدی است. امیل دورکیم در «صورت‌های بنیانی حیات دینی» (۱۹۱۲) «مقدس» را چیزی دانست که جامعه آن را جدا می‌کند و پیرامونش مرز می‌کشد، و استدلال کرد همین مرزها به همبستگی اجتماعی کمک می‌کنند. بر این اساس، پرسش از «مقدس» برای جامعه هزینه دارد و بحث بر سر این است که این هزینه را چه کسی و چگونه بپردازد.
نمونه تاریخی آن باروخ اسپینوزا، فیلسوف هلندی، است. جامعه یهودیان آمستردام در ۱۶۵۶ او را تکفیر کرد. او در «رساله الهیاتی-سیاسی» (۱۶۷۰) پیشنهاد کرد کتاب مقدس را همانند هر متن دیگر، با بررسی زبان، تاریخ و شرایط نگارشش بخوانند.
کتاب بی‌نام منتشر شد و در ۱۶۷۴ مقام‌های هلندی آن را ممنوع کردند. جاناتان اسرائیل، مورخ، در «روشنگری رادیکال» (۲۰۰۱) نشان می‌دهد این رساله در دهه‌های بعد به شکل پنهانی در اروپا خوانده و بحث می‌شد و در شکل‌گیری پژوهش‌های تاریخی-انتقادی درباره متون دینی جایگاه داشت.
اگر پرسش از چیزی ممنوع شود، آن چیز از سنجیده‌شدن در امان می‌ماند یا از فهمیده‌شدن؟
#نقد_دین #باور #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
مصونیت از نقد، نشانه استحکام یا چیزی دیگر؟
ایمانوئل کانت در پیشگفتار «نقد عقل محض» (۱۷۸۱) نوشت روزگار ما روزگار نقد است و همه‌چیز باید در برابر آن بایستد. به گفته او، دین به پشتوانه قداست و دولت به پشتوانه شکوه معمولا می‌خواهند از نقد معاف بمانند، اما همین معافیت‌خواهی سوءظن برمی‌انگیزد. احترام راستین از آنِ چیزی است که آزمون آزاد و آشکار را تاب آورده باشد.
جان استوارت میل در «رساله‌ای درباره آزادی» (۱۸۵۹) نکته‌ای افزود که حتی باور درست را هم در بر می‌گیرد: باوری که هرگز به چالش کشیده نشود، حتی اگر درست باشد، در ذهن صاحبش به «جزمی مرده» بدل می‌شود. او دیگر دلایل باورش را نمی‌داند و فقط نتیجه را تکرار می‌کند.
کارل پوپر در «منطق اکتشاف علمی» (۱۹۳۴) از «ترفندهای قراردادگرایانه» نوشت، یعنی شیوه‌هایی که با بازتعریف واژه‌ها یا افزودن استثنا، نظریه را از ابطال مصون می‌کنند. به نظر او مصونیت از آزمون نشانه استحکام نیست، بلکه به این معنی است که نظریه دیگر درباره جهان چیزی نمی‌گوید.
دیدگاه مقابل هم جدی است. امیل دورکیم در «صورت‌های بنیانی حیات دینی» (۱۹۱۲) «مقدس» را چیزی دانست که جامعه آن را جدا می‌کند و پیرامونش مرز می‌کشد، و استدلال کرد همین مرزها به همبستگی اجتماعی کمک می‌کنند. بر این اساس، پرسش از «مقدس» برای جامعه هزینه دارد و بحث بر سر این است که این هزینه را چه کسی و چگونه بپردازد.
نمونه تاریخی آن باروخ اسپینوزا، فیلسوف هلندی، است. جامعه یهودیان آمستردام در ۱۶۵۶ او را تکفیر کرد. او در «رساله الهیاتی-سیاسی» (۱۶۷۰) پیشنهاد کرد کتاب مقدس را همانند هر متن دیگر، با بررسی زبان، تاریخ و شرایط نگارشش بخوانند.
کتاب بی‌نام منتشر شد و در ۱۶۷۴ مقام‌های هلندی آن را ممنوع کردند. جاناتان اسرائیل، مورخ، در «روشنگری رادیکال» (۲۰۰۱) نشان می‌دهد این رساله در دهه‌های بعد به شکل پنهانی در اروپا خوانده و بحث می‌شد و در شکل‌گیری پژوهش‌های تاریخی-انتقادی درباره متون دینی جایگاه داشت.
اگر پرسش از چیزی ممنوع شود، آن چیز از سنجیده‌شدن در امان می‌ماند یا از فهمیده‌شدن؟
#نقد_دین #باور #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
❤7👏4👍1
«باور کن، اطاعت کن، بجنگ»
وقتی پرسیدن در ساختار یک ایدئولوژی جا ندارد
اومبرتو اکو، نشانه‌شناس ایتالیایی، در مقاله «فاشیسم ابدی» (۱۹۹۵) چهارده ویژگی برشمرد و تأکید کرد فاشیسم فرمول واحدی ندارد.
بسیاری از ویژگی‌ها با هم ناسازگارند و در استبدادهای دیگر هم دیده می‌شوند، ولی حضور یکی از آن‌ها کافی است تا هسته‌ای برای تبلور باشد.
«مخالفت یعنی خیانت»، «هراس از تفاوت» و «کیش سنت» در فهرست او آمده‌اند.
کارل پوپر مسئله را از زاویه‌ای دیگر دید. در «جامعه باز و دشمنان آن» (۱۹۴۵) و «فقر تاریخی‌گری» (۱۹۵۷) نوشت «تاریخی‌گری»، یعنی باور به مقصد از پیش‌تعیین‌شده تاریخ، و «ذات‌گرایی»، یعنی باور به ماهیتی ثابت در پس پدیده‌ها، دست‌مایه ایدئولوژی‌های بسته می‌شوند. او این الگو را از افلاطون و هگل تا مارکس و نظریه‌های نژادی دنبال کرد، یعنی در چپ و راست.
امیلیو جنتیله، مورخ ایتالیایی، در «سیاست به‌مثابه دین» (۲۰۰۱) نشان داد فاشیسم ایمان، آیین و شهادت را به قلمرو سیاست آورد.
شعار «باور کن، اطاعت کن، بجنگ» در دهه‌ی ۱۹۳۰ بر دیوارهای ایتالیا نوشته شد.
در آلمان هم دو قانون «همسان‌سازی» (Gleichschaltung) در مارس و آوریل ۱۹۳۳ ایالت‌ها و نهادهای مستقل را در ساختار حزب-دولت ادغام کرد.
اما جنتیله میان «تقدس‌بخشی به سیاست» و «سیاسی‌شدن دین» فرق می‌گذارد و پژوهشگران درباره تعمیم این برچسب‌ها محتاط‌اند.
اروند آبراهامیان در «خمینی‌گرایی» (۱۹۹۳) ایدئولوژی حاکم بر ایران را گونه‌ای پوپولیسم جهان‌سومی توصیف کرد، نه صرفا بنیادگرایی دینی. حتی برخی فقه شیعه را نیز یکدست نمی‌بینند: بر این اساس می‌توان دید اجتهاد سازوکاری برای بازتفسیر است و حتی ولایت مطلقه فقیه میان فقها محل اختلاف بوده، از حسینعلی منتظری تا برخی مراجع نجف.
پس این ویژگی‌ها ابزاری برای سنجش ساختار یک نظام ایدئولوژیک‌اند، نه برچسبی انحصارا برای یک دین.
آنچه این فهرست‌ها می‌سنجند، رفتار یک ساختار با پرسش است، نه نام و ظاهر آن.
#فاشیسم #تفکر_نقاد #فرقه_گرایی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
وقتی پرسیدن در ساختار یک ایدئولوژی جا ندارد
اومبرتو اکو، نشانه‌شناس ایتالیایی، در مقاله «فاشیسم ابدی» (۱۹۹۵) چهارده ویژگی برشمرد و تأکید کرد فاشیسم فرمول واحدی ندارد.
بسیاری از ویژگی‌ها با هم ناسازگارند و در استبدادهای دیگر هم دیده می‌شوند، ولی حضور یکی از آن‌ها کافی است تا هسته‌ای برای تبلور باشد.
«مخالفت یعنی خیانت»، «هراس از تفاوت» و «کیش سنت» در فهرست او آمده‌اند.
کارل پوپر مسئله را از زاویه‌ای دیگر دید. در «جامعه باز و دشمنان آن» (۱۹۴۵) و «فقر تاریخی‌گری» (۱۹۵۷) نوشت «تاریخی‌گری»، یعنی باور به مقصد از پیش‌تعیین‌شده تاریخ، و «ذات‌گرایی»، یعنی باور به ماهیتی ثابت در پس پدیده‌ها، دست‌مایه ایدئولوژی‌های بسته می‌شوند. او این الگو را از افلاطون و هگل تا مارکس و نظریه‌های نژادی دنبال کرد، یعنی در چپ و راست.
امیلیو جنتیله، مورخ ایتالیایی، در «سیاست به‌مثابه دین» (۲۰۰۱) نشان داد فاشیسم ایمان، آیین و شهادت را به قلمرو سیاست آورد.
شعار «باور کن، اطاعت کن، بجنگ» در دهه‌ی ۱۹۳۰ بر دیوارهای ایتالیا نوشته شد.
در آلمان هم دو قانون «همسان‌سازی» (Gleichschaltung) در مارس و آوریل ۱۹۳۳ ایالت‌ها و نهادهای مستقل را در ساختار حزب-دولت ادغام کرد.
اما جنتیله میان «تقدس‌بخشی به سیاست» و «سیاسی‌شدن دین» فرق می‌گذارد و پژوهشگران درباره تعمیم این برچسب‌ها محتاط‌اند.
اروند آبراهامیان در «خمینی‌گرایی» (۱۹۹۳) ایدئولوژی حاکم بر ایران را گونه‌ای پوپولیسم جهان‌سومی توصیف کرد، نه صرفا بنیادگرایی دینی. حتی برخی فقه شیعه را نیز یکدست نمی‌بینند: بر این اساس می‌توان دید اجتهاد سازوکاری برای بازتفسیر است و حتی ولایت مطلقه فقیه میان فقها محل اختلاف بوده، از حسینعلی منتظری تا برخی مراجع نجف.
پس این ویژگی‌ها ابزاری برای سنجش ساختار یک نظام ایدئولوژیک‌اند، نه برچسبی انحصارا برای یک دین.
آنچه این فهرست‌ها می‌سنجند، رفتار یک ساختار با پرسش است، نه نام و ظاهر آن.
#فاشیسم #تفکر_نقاد #فرقه_گرایی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
👍3👌1
دنیا را عادلانه می‌خواهیم، حتی به قیمت ناعادلانه نگریستن بر دیگری
ملوین لرنر، روان‌شناس اجتماعی کانادایی-آمریکایی، در «باور به جهان عادل: یک توهم بنیادین» (۱۹۸۰) استدلال کرد برنامه‌ریزی و تلاش روزمره به این باور نیاز دارد که هر کس سزاوار آنچه است که بر او می‌رود.
این باور چنان پایه‌ای است که وقتی رنج بی‌گناه را می‌بینیم، به جای راهی برای رها کردن آن، ناخودآگاه دنبال راهی می‌گردیم تا رنج را «سزاوار» جلوه دهیم.
نمونه کلاسیک پژوهش لرنر و کارولین سیمونز (۱۹۶۶) است.
شرکت‌کنندگان از طریق ویدیو زنی را در حال دریافت شوک الکتریکی در یک آزمون حافظه می‌دیدند. وقتی راهی برای کمک نداشتند و می‌دانستند رنج او ادامه می‌یابد، او را کم‌ارزش‌تر و کم‌جذبه‌تر ارزیابی می‌کردند. وقتی می‌توانستند دست‌کم برای پاداش به او رای بدهند، این کم‌ارزش‌سازی کمتر دیده شد.
رونی یانوف‌بولمن، روان‌شناس دانشگاه ماساچوست، در «مفروضات شکسته» (۱۹۹۲) از زاویه‌ی خود قربانی نگاه کرد. او نشان داد رویدادهای تروماتیک مفروضاتی مانند «دنیا خیرخواه است» را درهم می‌شکنند.
در پژوهش‌های پیشین او (۱۹۷۹) هم برخی بازماندگان خود را به «رفتاری» مقصر می‌دانستند؛ شاید چون پذیرش تصادفی‌بودن رخداد، جهان را بیش از حد ناامن نشان می‌دهد.
جان جاست و ماه‌زارین بنجی در نظریه توجیه نظام» (۱۹۹۴) این منطق را به سطح جامعه بردند. به نظر آن‌ها، گرایشی به دیدن ترتیبات اجتماعی موجود به‌مثابه عادلانه وجود دارد که حتی در میان کسانی دیده می‌شود که از آن ترتیبات زیان می‌بینند، و می‌تواند به توجیه نابرابری و کلیشه درباره گروه‌های ضعیف‌تر بینجامد.
با این حال، تصویر یک‌سویه نیست.
مرور هافر و بگ (۲۰۰۵) در Psychological Bulletin نشان می‌دهد این باور همیشه به سرزنش قربانی نمی‌انجامد. یعنی همان باور که ممکن است شرایط قربانی را عادلانه ببیند، می‌تواند مایه تاب‌آوری او هم باشد.
شاید پرسش این باشد: اگر دنیا همیشه عادلانه و سزاوار مساوات نباشد، اما ما همچنان به باور سزاواری و عدالت نیاز داشته باشیم، آن نیاز با چه هزینه‌ای برآورده می‌شود و آن هزینه را چه کسی می‌پردازد؟
#رواداری #علوم_شناختی #عدالت #انسانگرایی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
ملوین لرنر، روان‌شناس اجتماعی کانادایی-آمریکایی، در «باور به جهان عادل: یک توهم بنیادین» (۱۹۸۰) استدلال کرد برنامه‌ریزی و تلاش روزمره به این باور نیاز دارد که هر کس سزاوار آنچه است که بر او می‌رود.
این باور چنان پایه‌ای است که وقتی رنج بی‌گناه را می‌بینیم، به جای راهی برای رها کردن آن، ناخودآگاه دنبال راهی می‌گردیم تا رنج را «سزاوار» جلوه دهیم.
نمونه کلاسیک پژوهش لرنر و کارولین سیمونز (۱۹۶۶) است.
شرکت‌کنندگان از طریق ویدیو زنی را در حال دریافت شوک الکتریکی در یک آزمون حافظه می‌دیدند. وقتی راهی برای کمک نداشتند و می‌دانستند رنج او ادامه می‌یابد، او را کم‌ارزش‌تر و کم‌جذبه‌تر ارزیابی می‌کردند. وقتی می‌توانستند دست‌کم برای پاداش به او رای بدهند، این کم‌ارزش‌سازی کمتر دیده شد.
رونی یانوف‌بولمن، روان‌شناس دانشگاه ماساچوست، در «مفروضات شکسته» (۱۹۹۲) از زاویه‌ی خود قربانی نگاه کرد. او نشان داد رویدادهای تروماتیک مفروضاتی مانند «دنیا خیرخواه است» را درهم می‌شکنند.
در پژوهش‌های پیشین او (۱۹۷۹) هم برخی بازماندگان خود را به «رفتاری» مقصر می‌دانستند؛ شاید چون پذیرش تصادفی‌بودن رخداد، جهان را بیش از حد ناامن نشان می‌دهد.
جان جاست و ماه‌زارین بنجی در نظریه توجیه نظام» (۱۹۹۴) این منطق را به سطح جامعه بردند. به نظر آن‌ها، گرایشی به دیدن ترتیبات اجتماعی موجود به‌مثابه عادلانه وجود دارد که حتی در میان کسانی دیده می‌شود که از آن ترتیبات زیان می‌بینند، و می‌تواند به توجیه نابرابری و کلیشه درباره گروه‌های ضعیف‌تر بینجامد.
با این حال، تصویر یک‌سویه نیست.
مرور هافر و بگ (۲۰۰۵) در Psychological Bulletin نشان می‌دهد این باور همیشه به سرزنش قربانی نمی‌انجامد. یعنی همان باور که ممکن است شرایط قربانی را عادلانه ببیند، می‌تواند مایه تاب‌آوری او هم باشد.
شاید پرسش این باشد: اگر دنیا همیشه عادلانه و سزاوار مساوات نباشد، اما ما همچنان به باور سزاواری و عدالت نیاز داشته باشیم، آن نیاز با چه هزینه‌ای برآورده می‌شود و آن هزینه را چه کسی می‌پردازد؟
#رواداری #علوم_شناختی #عدالت #انسانگرایی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
❤3🤔1
Forwarded from گفت‌وشنود
جووانی پیکو دلا میراندولا
تبیین‌گر کرامت انسان در سنت رنسانس
ورق بزنید
جووانی پیکو دلا میراندولا (۱۴۶۳–۱۴۹۴)، فیلسوف ایتالیایی و از چهره‌های شاخص رنسانس، با نگارش «خطابه در باب منزلت انسان» جایگاهی ویژه در تاریخ اندیشه یافت.
او با تلفیق سنت‌های افلاطونی، ارسطویی و عرفان یهودی، دیدگاهی جامع از جایگاه انسان در جهان هستی ارائه داد.
میراندولا بر این باور بود که برخلاف سایر موجودات که طبق طرحی از پیش تعیین‌شده آفریده شده‌اند، انسان دارای طبیعتی نامعین و آزاد است. این آزادی، هسته اصلی هویت انسانی در اندیشه او محسوب می‌شود.
او استدلال می‌کرد که خداوند به انسان جایگاهی مرکزی در جهان بخشیده است تا بتواند با بهره‌گیری از اراده خویش، یا به درجات فرشتگان صعود کند و یا به سطح حیوانات سقوط نماید. این قدرت «انتخاب»، بزرگ‌ترین نشانه کرامت انسانی است.
در اندیشه او، انسان سازنده و معمار سرنوشت خویش است. میراندولا تاکید داشت که هیچ ماهیت یا محدودیتی پیش از تولد برای انسان تعیین نشده است؛ بنابراین، هر فرد مسئولیت دارد که با دانش و فضیلت، جایگاه نهایی خود را در هستی تعیین کند.
او با دعوت به گفتگو میان سنت‌های مختلف فکری، به دنبال کشف حقیقتی بود که فراتر از مرزهای مذهبی و فرقه‌ای قرار دارد. برای میراندولا، جستجوی دانش، راهی برای بازگشت به منشأ الهی و تحقق کاملِ پتانسیل‌های انسانی بود.
در نهایت، اندیشه میراندولا ستایشی از آزادی فردی است. او معتقد بود انسان با تکیه بر خرد و اراده، می‌تواند جهان را بشناسد و خود را به مثابه اثری هنری، با کمال آگاهی و مسئولیت، خلق کند. این دیدگاه، پیوندی عمیق میان توانمندی‌های عقلانی و شکوه وجودی انسان برقرار می‌کند.
#جووانی_پیکو_دلا_میراندولا
#اومانیسم #انسانگرایی #کرامت_انسانی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
تبیین‌گر کرامت انسان در سنت رنسانس
ورق بزنید
جووانی پیکو دلا میراندولا (۱۴۶۳–۱۴۹۴)، فیلسوف ایتالیایی و از چهره‌های شاخص رنسانس، با نگارش «خطابه در باب منزلت انسان» جایگاهی ویژه در تاریخ اندیشه یافت.
او با تلفیق سنت‌های افلاطونی، ارسطویی و عرفان یهودی، دیدگاهی جامع از جایگاه انسان در جهان هستی ارائه داد.
میراندولا بر این باور بود که برخلاف سایر موجودات که طبق طرحی از پیش تعیین‌شده آفریده شده‌اند، انسان دارای طبیعتی نامعین و آزاد است. این آزادی، هسته اصلی هویت انسانی در اندیشه او محسوب می‌شود.
او استدلال می‌کرد که خداوند به انسان جایگاهی مرکزی در جهان بخشیده است تا بتواند با بهره‌گیری از اراده خویش، یا به درجات فرشتگان صعود کند و یا به سطح حیوانات سقوط نماید. این قدرت «انتخاب»، بزرگ‌ترین نشانه کرامت انسانی است.
در اندیشه او، انسان سازنده و معمار سرنوشت خویش است. میراندولا تاکید داشت که هیچ ماهیت یا محدودیتی پیش از تولد برای انسان تعیین نشده است؛ بنابراین، هر فرد مسئولیت دارد که با دانش و فضیلت، جایگاه نهایی خود را در هستی تعیین کند.
او با دعوت به گفتگو میان سنت‌های مختلف فکری، به دنبال کشف حقیقتی بود که فراتر از مرزهای مذهبی و فرقه‌ای قرار دارد. برای میراندولا، جستجوی دانش، راهی برای بازگشت به منشأ الهی و تحقق کاملِ پتانسیل‌های انسانی بود.
در نهایت، اندیشه میراندولا ستایشی از آزادی فردی است. او معتقد بود انسان با تکیه بر خرد و اراده، می‌تواند جهان را بشناسد و خود را به مثابه اثری هنری، با کمال آگاهی و مسئولیت، خلق کند. این دیدگاه، پیوندی عمیق میان توانمندی‌های عقلانی و شکوه وجودی انسان برقرار می‌کند.
#جووانی_پیکو_دلا_میراندولا
#اومانیسم #انسانگرایی #کرامت_انسانی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
❤2