گفت‌وشنود
5.43K subscribers
7.6K photos
1.8K videos
3 files
2.08K links
در صفحه‌ی «گفت‌وشنود» مطالبی مربوط‌به «رواداری، مدارا و هم‌زیستی بین اعضای جامعه با باورهای مختلف» منتشر می‌شود.
https://dialog.tavaana.org/
Instagram.com/dialogue1402
Twitter.com/dialogue1402
Facebook.com/1402dialogue
Download Telegram
Forwarded from گفت‌وشنود
جان رالز و اجماع هم‌پوشان
چگونه با وجود تفاوت‌ها در کنار هم زندگی کنیم؟

جان رالز (John Rawls)، فیلسوف برجسته آمریکایی (۱۹۲۱-۲۰۰۲)، به عنوان یکی از تاثیرگذارترین نظریه‌پردازان سیاسی قرن بیستم شناخته می‌شود. شاهکار او، کتاب «نظریه‌ای در باب عدالت»، سنت قرارداد اجتماعی را احیا کرد و کوشید راهی برای آشتی دادن آزادی و برابری بیابد. رالز در آثار متاخر خود، به‌ویژه در کتاب «لیبرالیسم سیاسی»، مستقیما به مساله هم‌زیستی و رواداری در جوامع مدرن و کثرت‌گرا پرداخته است.

نظریه عدالت؛ بنیان رواداری عادلانه
از دیدگاه رالز، رواداری و پذیرش نه یک ترجیح اخلاقی شخصی، بلکه سنگ‌بنای یک ساختار سیاسی پایدار است. او معتقد است در جوامع دموکراتیک، با تکثر باورهای مذهبی، اخلاقی و فلسفی روبه‌رو هستیم که لزوما با هم سازگار نیستند. رالز مفاهیم زیر را برای تحقق رواداری پیشنهاد می‌دهد:

۱. وضعیت نخستین و پرده بی‌خبری (بنیان بی‌طرفی):
رالز پیشنهاد می‌کند که برای وضع اصول عادلانه، باید فرض کنیم پشت یک «پرده بی‌خبری» (Veil of Ignorance) هستیم؛ یعنی نمی‌دانیم در جامعه چه جایگاه، مذهب یا نژادی خواهیم داشت. در این حالت، ما قطعا اصولی را انتخاب می‌کنیم که از حقوق همه اقلیت‌ها حمایت کند، زیرا ممکن است خودمان جزو آن اقلیت باشیم. این نقطه آغاز «پذیرش ساختاری» است.

۲. اجماع هم‌پوشان (پذیرش در عین تفاوت):
رالز معتقد نیست که برای رسیدن به صلح، همه باید مثل هم فکر کنند. او مفهوم «اجماع هم‌پوشان» (Overlapping Consensus) را مطرح می‌کند؛ به این معنا که افراد با باورهای کاملا متفاوت (مثلا یک فرد مذهبی و یک فرد سکولار)، می‌توانند بر سر «اصول سیاسی عدالت» توافق کنند، در حالی که هر کدام دلایل خاص خود را از درون جهان‌بینی خود برای این پذیرش دارند.

۳. عقل عمومی (زبان گفتگو):
رواداری در اندیشه رالز مستلزم «عقل عمومی» (Public Reason) است. یعنی در بحث‌های سیاسی و عمومی، نباید صرفا به متون مقدس یا باورهای شخصی استناد کنیم، بلکه باید از زبانی استفاده کنیم که برای همه شهروندان با هر عقیده‌ای قابل فهم و پذیرش باشد.

از منظر رالز، رواداری به معنای «بی‌تفاوتی» یا «تایید همه عقاید» نیست، بلکه به معنای احترام به آزادی وجدان دیگران است. او معتقد است یک جامعه عادلانه نباید بر پایه یک «آموزه جامع» (مثل یک دین خاص یا یک ایدئولوژی خاص) بنا شود، بلکه باید چارچوبی بی‌طرف باشد که در آن هر کس بتواند بر اساس باورهای خود زندگی کند، به شرطی که به حقوق برابر دیگران احترام بگذارد. در واقع، پذیرش در نگاه رالز، احترام به «عقلانیت» و «آزادی» شهروندان دیگر است.

#رواداری #جان_رالز #تکثر #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
👍3❤1
نصر حامد ابوزید
قرآن‌پژوهی با رویکردهای مدرن

مردی که با قرآن مثل یک متن رفتار کرد
اگر یک متن ادبی مقدس شمرده شود، آیا دیگر نمی‌توان آن را نقد کرد؟
نصر حامد ابوزید پاسخ داد: نه.
همین یک جمله، زندگی‌اش را از قاهره به تبعیدی در هلند کشاند و او را در چشم برخی، «مرتد» و در چشم برخی دیگر، کلیدی برای فروپاشی یک ایدئولوژی دینی-سیاسی ساخت.

ابوزید، قرآن‌پژوه مصری، معتقد بود متون دینی محصولات فرهنگی‌اند و باید در بستر تاریخی خود خوانده شوند. این ایده در دانشگاه‌های غربی چیز تازه‌ای نبود، اما در مصر، همان کشور با سابقه‌ طولانی علوم دینی، توهین به مقدسات تعبیر شد.

او در روستایی نزدیک طنطا به دنیا آمد، ابتدا تکنسین بی‌سیم بود، سپس با رتبه ممتاز لیسانس ادبیات عربی گرفت و دکترای مطالعات اسلامی را در ۱۹۸۱ از دانشگاه قاهره اخذ کرد. آثار مهمش «مفهوم النص» و «نقد الخطاب الدینی» نام دارند.

▪️پرونده ارتداد
در دهه ۹۰ او را به الحاد متهم کردند. دادگاهی مصری حکم به جدایی اجباری او از همسرش، ابتهال یونس، داد؛ به این استدلال که زنی مسلمان نمی‌تواند همسر مردی «غیرمسلمان» باشد. این حکم آن دو را ناچار به مهاجرت به هلند کرد.

مهدی خلجی روایت می‌کند یکی از محرکان اصلی تکفیر او، عبدالصبور شاهین، سهام‌دار یک موسسه مالی اسلامی بود که ابوزید فسادش را نقد کرده بود. اتهام دینی، پوششی برای انتقام شخصی و مالی بود، نه دغدغه‌ای واقعی برای دین.

ابوزید در آخرین مرحله فکری‌اش نتیجه گرفت قرآن اساسا «متن» نبوده، بلکه گفتارهای شفاهی پیامبر اسلام بوده که بعدها نوشته شده است. این دیدگاه، بنیاد مفهوم «ناسخ و منسوخ» را زیر سوال می‌برد و قرآن را از جایگاه مرجع قانون‌گذاری خارج می‌کند.

ابوزید در ۲۰۱۰ در سفری به اندونزی درگذشت، بی‌آنکه هرگز اجازه‌ تدریس در مصر را بازیابد. محمدجواد اکبرین آثار او را «کلید ویرانی بنای جمهوری اسلامی» می‌داند؛ میراثی که هنوز در محافل روشنفکری مورد بحث است.

متن کامل این نوشتار را در وبسایت گفت‌وشنود بخوانید
«نصر حامد ابوزید: قرآن‌پژوهی با رویکردهای مدرن»

https://dialog.tavaana.org/nasr-abu-zayd/


#نقد_دین #آزاداندیشی #نصر_حامد_ابوزید #ارتداد #گفتگو_توانا


@Dialogue1402
❤2👍1
تفتیش منزل، ضبط گسترده اموال و بازداشت صریر موقن، شهروند بهایی در اصفهان

صریر موقن، شهروند بهایی ساکن اصفهان، روز سه‌شنبه ۳ شهریورماه توسط مأموران اداره اطلاعات بازداشت و به زندان دولت‌آباد این شهر منتقل شد.

بنا بر گزارش‌ها، حدود ساعت هشت صبح همان روز، مأموران اداره اطلاعات به منزل خانواده موقن در اصفهان مراجعه و اقدام به تفتیش محل کردند.

پس از پایان تفتیش، خانم موقن بازداشت و به زندان دولت‌آباد منتقل شد.
یک منبع مطلع نزدیک به خانواده این شهروند بهایی با تأیید خبر بازداشت گفت در جریان این تفتیش، تمامی وسایل الکترونیکی موجود در منزل و بخش قابل توجهی از اموال خانواده از جمله پول نقد، طلا و یک دستگاه پیانو توسط مأموران ضبط شده است.

تا لحظه تنظیم این گزارش، هیچ اطلاعی درباره دلیل بازداشت یا اتهامات احتمالی علیه خانم موقن منتشر نشده و نهادهای امنیتی در این باره توضیحی ارائه نکرده‌اند.

گفتنی است صریر موقن پیش از این نیز هدف برخورد نهادهای امنیتی و آموزشی قرار گرفته بود. وی که دانشجوی رشته معماری دانشگاه آزاد اصفهان بود، در سال ۱۳۹۷ و تنها یک ترم مانده به فارغ‌التحصیلی، به دلیل باور به آیین بهایی از ادامه تحصیل محروم و با مسدودشدن پورتال آموزشی از دانشگاه اخراج شد. این اقدام، که به‌طور مستقیم با انگیزه مذهبی صورت گرفت، در گزارش‌های نهادهای حقوق بشری به‌عنوان نمونه‌ای از سیاست نظام‌مند محرومیت شهروندان بهایی از حق تحصیل مستند شده است.

#صریر_موقن #داستان_ما_یکیست #بهاییان_ایران #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
😡2🔥1🙏1
آزاداندیشی و آموزش
چرا نظام‌های آموزشی ایدئولوژیک، پرسشگری را می‌کشند؟

پائولو فریره، مربی و نظریه‌پرداز برزیلی، در کتاب «آموزش ستم‌دیدگان» (۱۹۶۸) مفهوم «آموزش بانکی» را مطرح کرد: نظامی که در آن معلم اطلاعات را همچون سپرده در ذهن خالی دانش‌آموز «واریز» می‌کند و دانش‌آموز فقط دریافت‌کننده‌ منفعل است. فریره استدلال کرد این مدل، نه‌فقط روشی آموزشی، بلکه شکلی از رابطه‌ قدرت است که پرسیدن را به رفتاری نامطلوب بدل می‌کند، چون هر پرسش، اقتدار منبع دانش را به چالش می‌کشد.

هانا آرنت در مقاله‌ «بحران در آموزش» (۱۹۵۸) هشدار داد وقتی نظام آموزشی به‌جای آشنا کردن کودک با جهان واقعی و پیچیده، او را صرفا برای پذیرش یک ایدئولوژی از پیش تعیین‌شده آماده می‌کند، در واقع کودک را از توانایی «فکر کردن» -نه فقط «دانستن»- محروم می‌کند. توانایی‌ای که آرنت آن را شرط لازم برای مسئولیت‌پذیری اخلاقی فرد بزرگسال می‌دانست.

پژوهش روان‌شناس آموزشی کارول دوک، دانشگاه استنفورد، در کتاب «ذهنیت» (۲۰۰۶) نشان داد دانش‌آموزانی که در محیطی پرورش می‌یابند که اشتباه‌کردن را مجازات می‌کند، تدریجا «ذهنیت ثابت» پیدا می‌کنند و از ریسک پرسیدن یا امتحان‌کردن ایده‌های تازه پرهیز می‌کنند، برخلاف کودکانی که در محیط با «ذهنیت رشد» بزرگ شده و خطا را بخشی طبیعی از یادگیری تجربه کرده‌اند.

نمونه‌ مستندی از این پویایی، تحلیل تاریخی نظام‌های آموزشی آلمان نازی و اتحاد جماهیر شوروی است. مورخانی مانند لیزا پاین در پژوهش‌های خود نشان داده‌اند که در هر دو نظام، برنامه‌ درسی تاریخ و علوم اجتماعی به‌شدت گزینشی بازنویسی شد و معلمانی که در چارچوب روایت رسمی پرسش مطرح می‌کردند، با تنبیه شغلی روبه‌رو می‌شدند، ساختاری که در دهه‌های بعد، شماری از تحلیل‌گران آن را یکی از عوامل مؤثر در تداوم بلندمدت اقتدار ایدئولوژیک در آن جوامع دانستند.

شاید بتوان گفت آنچه از میان این پژوهش‌ها بیرون می‌آید، تصویری از پرسشگری است نه به‌عنوان مهارتی جانبی در کنار محتوای درسی، بلکه به‌عنوان توانایی‌ای که یا در کلاس درس رشد می‌کند، یا همان‌جا خاموش می‌شود.

#آموزش_ایدئولوژیک #آزاداندیشی #پرسشگری #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
👍2❤1