▪️نمادی که جمهوری اسلامی خواست نام معمارش را پاک کند
معمار جوانی که این بنا را طراحی کرد، تنها ۲۴ سال داشت و پیرو آیینی بود که امروز در ایران غیرقانونی است. اما در دهه ۱۳۴۰، بهایی‌بودن او مانع انتخابش برای طراحی یکی از مهم‌ترین نمادهای ملی ایران نشد. این نماد، برج شهیاد است؛ بنایی که حکومت اسلامی نامش را عوض کرد اما نتوانست از حافظه جمعی مردم پاکش کند.

▪️بنایی که با همه ایرانیان سخن می‌گوید
برج شهیاد از لایه‌های متعدد تاریخ ایران شکل گرفته است. طاق اصلی‌اش یادآور معماری ساسانی و طاق کسری، دوره پیش از اسلام، است؛ خطوط منحنی و هندسه‌اش شباهت به معماری پسا اسلامی اصفهان دارد. این بنا نه صرفا باستانی است، نه کاملا مدرن، بلکه ترکیبی از دوره‌ها و هویت‌های ایران است که با همه ایرانیان، بدون یک کلمه، سخن می‌گوید.

▪️معمار جوانی به نام حسین امانت
در دهه ۱۳۴۰، در دوره‌ای از توسعه شهری ایران، ایده ساخت بنایی ملی مطرح شد. برنده مسابقه طراحی، حسین امانت، معماری ۲۴ساله و فارغ‌التحصیل تازه‌کار دانشگاه تهران بود. او پیرو آیین بهایی بود؛ موضوعی که در آن مقطع مانعی برای مشارکتش در این پروژه ملی نشد. اجرای بنا نیز نیازمند مهارت صدها متخصص، سنگ‌تراش و مهندس بود.

▪️حذف نام‌ها، ماندگاری آثار
پس از انقلاب، حکومت اسلامی نام برج را به «آزادی» تغییر داد و حسین امانت ایران را ترک کرد. گزارش‌ها نشان می‌دهد نام او در روایت‌های رسمی کم‌تر ذکر شد و حتی در خود بنا نیز محو شد. اکنون ین پرسش را مطرح است: آیا آثار ملی می‌توانند باقی بمانند، اما نقش برخی سازندگانشان به مرور فراموش شود؟

▪️میراث ملی، نیازمند همبستگی است
میراث ملی فقط ساختمان‌ها نیستند؛ خاطره، معنا و داستان‌هایی هستند که نسل‌ها به آن‌ها پیوند می‌زنند. مراقبت از میراث ملی تنها به مرمت سنگ و بتن محدود نیست، بلکه شامل حفظ تنوع روایت‌ها و سهم گروه‌های مختلف در ساخت آن است. برج شهیاد نشان می‌دهد هویت ملی زمانی پایدارتر می‌شود که سهم دوره‌ها و انسان‌های متفاوت انکار نشود.

متن کامل این یادداشت را در وبسایت گفت‌وشنود بخوانید

برج شهیاد: همبستگی ملی به زبان معماری
https://dialog.tavaana.org/shahyad-tower/

#شهیاد #نماد #همبستگی #حسین_امانت #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

آیان حرصی علی
زنی که گفت اسلام نیاز به نقد بنیادین دارد

آیان حرصی علی، نویسنده و فعال سیاسی سومالی‌تبار هلندی-آمریکایی، از کودکی در خانواده‌ای مذهبی و سخت‌گیر در سومالی و عربستان بزرگ شد، از ازدواجی اجباری گریخت، به هلند پناهنده شد و در پارلمان آن کشور به فعالیت علیه خشونت خانگی و ناموسی در جوامع مسلمان مهاجر پرداخت.

همکاری‌اش با تئو ون گوگ در ساخت فیلمی درباره خشونت علیه زنان، به قتل او (تئو ون گوک) توسط یک افراط‌گرا در سال ۲۰۰۴ انجامید و از آن پس زیر محافظت دائمی زندگی کرده است.

سال ۲۰۱۵، حرصی علی کتاب بدعت‌گذار (Heretic) را منتشر کرد و بحثی جنجالی به راه انداخت: آیا اسلام صرفا نیاز به اصلاح دارد، یا مشکل در بنیان‌های آن است؟

او پاسخش را روشن داد و پنج تغییر بنیادین پیشنهاد کرد. نخست، به چالش‌کشیدن مصونیت محمد از نقد؛ او نوشت تا زمانی که پیامبر اسلام از هر پرسشگری مصون بماند، اصلاح واقعی ممکن نیست.

دوم، اولویت‌دادن به زندگی این‌جهانی بر وعده‌های آخرت؛ سوم، کنارگذاشتن شریعت به‌عنوان قانونی برتر از قوانین سکولار؛ چهارم، توقف اجرای فردی «امر به معروف و نهی از منکر»؛ و پنجم، کنارگذاشتن مفهوم جهاد مقدس.

حرصی علی خودش را نه دشمن مسلمانان، بلکه صدای مصلحان دینی می‌دانست که از ترس، سکوت کرده‌اند. اما منتقدانش، از جمله برخی محققان دین و فعالان مسلمان، او را متهم کردند که تصویری یکدست و تحریف‌شده از اسلام ارائه می‌دهد و زمینه‌ساز اسلام‌هراسی است.

این مناقشه امروز همچنان زنده است: مرز میان نقد صادقانه‌ یک دین و کلیشه‌سازی از یک جامعه‌ متنوع، پرسشی است که هر بحث درباره اصلاح دینی در جهان اسلام با آن روبه‌روست.

#آیان_حرصی_علی #نقد_دین #آزاداندیشی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

مایکل برنت شرمر
مردی که ماموریتش رد‌کردن چیزهای بی‌دلیل بود

مایکل شرمر، تاریخ‌نگار علم و نویسنده‌ آمریکایی، پیش از آنکه به یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های جنبش شکاکیت علمی تبدیل شود، خودش زمانی جذب باورهای غیرعلمی (از جمله نظریه‌های شبه‌پزشکی) شده بود. همین تجربه‌ شخصی، او را متقاعد کرد که مسئله‌ی اصلی، حماقت افراد نیست؛ بلکه ذهن انسان به‌طور طبیعی مستعد پذیرش الگوهای کاذب است.

سال ۱۹۹۲، شرمر مجله‌ Skeptic و «جامعه‌ شکاکان» (Skeptics Society) را تاسیس کرد؛ نهادی که هدفش نه حمله به دین یا معنویت به‌طور کلی، بلکه بررسی نقادانه‌ی هر ادعایی بود که خلاف شواهد علمی طرح می‌شد. از شفای معجزه‌آسا و نجوم‌شناسی تا نظریه‌های توطئه و انکار هولوکاست.

شرمر معتقد بود باور دینی و باورهای شبه‌علمی از یک ریشه‌ی شناختی مشترک می‌آیند: میل ذهن انسان به یافتن معنا و الگو، حتی در جایی که الگویی وجود ندارد. او این پدیده را «الگویابی‌گری» (patternicity) نامید و نوشت مغز انسان طوری تکامل یافته که ترجیح می‌دهد به یک الگوی دروغین باور کند تا الگوی واقعی را از دست بدهد.

او رویکردش را نه جدلی، بلکه روش‌محور توصیف می‌کرد؛ به‌جای حمله‌ اخلاقی به باورمندان، بر پرسش «شواهد کجاست؟» تمرکز داشت. همین رویکرد او را از هیچنز متمایز و به دنت نزدیک‌تر می‌کرد.

رویکرد شرمر امروز در گسترش سواد رسانه‌ای و مقاومت در برابر اطلاعات نادرست، همچنان کاربردی و مورد توجه است؛ در دورانی که نظریه‌های توطئه و شبه‌علم به‌سرعت در فضای مجازی پخش می‌شوند، پرسش بنیادین او «چرا مردم چیزهای عجیب باور می‌کنند؟» بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.

#مایکل_شرمر #شک_گرایی #خردگرایی #نقد_دین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402