نوال السعداوی
زنی که زخم کودکی‌اش را به کتابی تبدیل کرد که یک جهان را تکان داد
نوال السعداوی (۱۹۳۱-۲۰۲۱)، پزشک، روان‌پزشک و نویسنده‌ی مصری، در شش‌سالگی قربانی ختنه زنان شد؛ رسمی که در خانواده‌اش و در بیشتر جوامع مسلمان و مسیحی منطقه، طبیعی و حتی لازم شمرده می‌شد.
او بعدها پزشکی خواند، مدیرکل بهداشت عمومی مصر شد، و از همان جایگاه رسمی، به افشای آسیب‌های جسمی و روانی رسومی پرداخت که خودش تجربه کرده بود.
سال ۱۹۷۷، السعداوی کتاب چهره پنهان حوا را منتشر کرد؛ نخستین اثری از این دست که به‌صراحت، ختنه‌ی زنان، خشونت خانگی، ازدواج کودکان و سرکوب جنسی را نه رسمی فرهنگی بی‌خطر، بلکه نظامی به‌هم‌پیوسته از کنترل بدن زن معرفی کرد، نظامی که او آن را محصول مشترک دین، سنت قبیله‌ای و اقتصاد پدرسالار می‌دانست.
نکته کلیدی تحلیل او این بود که این سرکوب را نباید محدود به کشورهای عربی دانست؛ او صراحتا نوشت ختنه‌ی زنان در جوامع مسلمان از سومالی و سودان تا اندونزی و بخش‌هایی از ایران دیده می‌شود، و این‌طور نیست که اسلام به‌تنهایی عامل آن باشد، این رسم در میان برخی مسیحیان و پیروان ادیان بومی آفریقا نیز رواج دارد.
او ریشه‌ی اصلی را نه در متن دینی، بلکه در تفسیرهای پدرسالارانه از آن جست‌وجو کرد.
به باور او، «نظام پدرسالار، دینی و سرمایه‌داری» در سراسر جهان اسلام و فراتر از آن، یک ساختار مشترک و جهانی است.
انتشار کتاب بهایی سنگین داشت: او از سمت دولتی‌اش برکنار شد، مجله‌اش توقیف شد، و در ۱۹۸۱ به دستور انور سادات بدون محاکمه زندانی شد.
در زندان، با مدادی قاچاقی روی کاغذ توالت، خاطراتش را نوشت. دهه‌ها بعد، تهدیدهای مرگ از سوی گروه‌های افراطی او را به تبعید موقت در آمریکا واداشت.
السعداوی تا پایان عمر تاکید داشت فمینیسم، کالایی وارداتی از غرب نیست؛ زنان مسلمان و عرب، قرن‌ها پیش از او نیز علیه همین نظام شوریده بودند.
او همچنین نقدی یکسان بر قدرت‌های خارجی داشت و نوشت امپریالیسم غربی و پدرسالاری بومی، در عمل، دو روی یک سکه‌اند که زنان جوامع مسلمان را همزمان له می‌کنند.
دیدگاه‌های او امروز، در هر گفتگویی درباره ختنه‌ی زنان و پدرسالاری دینی در سراسر جهان اسلام، همچنان زنده و مرجع است.
#نقد_دین #نوال_السعداوی #ختنه_زنان #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
زنی که زخم کودکی‌اش را به کتابی تبدیل کرد که یک جهان را تکان داد
نوال السعداوی (۱۹۳۱-۲۰۲۱)، پزشک، روان‌پزشک و نویسنده‌ی مصری، در شش‌سالگی قربانی ختنه زنان شد؛ رسمی که در خانواده‌اش و در بیشتر جوامع مسلمان و مسیحی منطقه، طبیعی و حتی لازم شمرده می‌شد.
او بعدها پزشکی خواند، مدیرکل بهداشت عمومی مصر شد، و از همان جایگاه رسمی، به افشای آسیب‌های جسمی و روانی رسومی پرداخت که خودش تجربه کرده بود.
سال ۱۹۷۷، السعداوی کتاب چهره پنهان حوا را منتشر کرد؛ نخستین اثری از این دست که به‌صراحت، ختنه‌ی زنان، خشونت خانگی، ازدواج کودکان و سرکوب جنسی را نه رسمی فرهنگی بی‌خطر، بلکه نظامی به‌هم‌پیوسته از کنترل بدن زن معرفی کرد، نظامی که او آن را محصول مشترک دین، سنت قبیله‌ای و اقتصاد پدرسالار می‌دانست.
نکته کلیدی تحلیل او این بود که این سرکوب را نباید محدود به کشورهای عربی دانست؛ او صراحتا نوشت ختنه‌ی زنان در جوامع مسلمان از سومالی و سودان تا اندونزی و بخش‌هایی از ایران دیده می‌شود، و این‌طور نیست که اسلام به‌تنهایی عامل آن باشد، این رسم در میان برخی مسیحیان و پیروان ادیان بومی آفریقا نیز رواج دارد.
او ریشه‌ی اصلی را نه در متن دینی، بلکه در تفسیرهای پدرسالارانه از آن جست‌وجو کرد.
به باور او، «نظام پدرسالار، دینی و سرمایه‌داری» در سراسر جهان اسلام و فراتر از آن، یک ساختار مشترک و جهانی است.
انتشار کتاب بهایی سنگین داشت: او از سمت دولتی‌اش برکنار شد، مجله‌اش توقیف شد، و در ۱۹۸۱ به دستور انور سادات بدون محاکمه زندانی شد.
در زندان، با مدادی قاچاقی روی کاغذ توالت، خاطراتش را نوشت. دهه‌ها بعد، تهدیدهای مرگ از سوی گروه‌های افراطی او را به تبعید موقت در آمریکا واداشت.
السعداوی تا پایان عمر تاکید داشت فمینیسم، کالایی وارداتی از غرب نیست؛ زنان مسلمان و عرب، قرن‌ها پیش از او نیز علیه همین نظام شوریده بودند.
او همچنین نقدی یکسان بر قدرت‌های خارجی داشت و نوشت امپریالیسم غربی و پدرسالاری بومی، در عمل، دو روی یک سکه‌اند که زنان جوامع مسلمان را همزمان له می‌کنند.
دیدگاه‌های او امروز، در هر گفتگویی درباره ختنه‌ی زنان و پدرسالاری دینی در سراسر جهان اسلام، همچنان زنده و مرجع است.
#نقد_دین #نوال_السعداوی #ختنه_زنان #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
👌10🙏3👍1
رواداری تا کجا؟
مرز باریک میان مدارای اخلاقی و سرکوب ساختاری
سال ۱۹۴۵، کارل پوپر در کتاب «جامعه باز و دشمنان آن» پانویسی نوشت که بعدها به یکی از پرارجاع‌ترین بحث‌های فلسفه سیاسی بدل شد: پارادوکس رواداری.
استدلال او این بود که اگر جامعه‌ای بدون هیچ مرزی به همه‌ی عقاید بها بدهد، سرانجام باید به کسانی هم که هدفشان نابودی خودِ رواداری است میدان دهد.
نتیجه، به گفته پوپر، فروپاشی خود اصل تحمل خواهد بود؛ چرا که ناشکیبایان از فضای باز برای برچیدن آزادی دیگران بهره می‌برند.
او تأکید داشت این استدلال به معنای سرکوب هر عقیده ناخوشایند نیست، بلکه محدود است به مواردی که گروهی صریحا گفت‌وگوی عقلانی را رد می‌کند و مستقیم به خشونت یا حذف دیگری متوسل می‌شود.
جان راولز، فیلسوف سیاسی آمریکایی، در «لیبرالیسم سیاسی» زاویه‌ای محتاطانه‌تر گرفت. از نظر او، جامعه عادل حق دارد آزادی گروه ناشکیبا را محدود کند، اما تنها زمانی که امنیت نهادهای آزاد واقعا در خطر باشد؛ نه صرفا به این علت که عقیده‌ای آزاردهنده یا نامتعارف به نظر می‌رسد.
این تمایز میان «تهدید واقعی برای نهاد آزادی» و «ناخوشایندی عقیده» یکی از خطوط باریکی است که در عمل، تشخیصش کار ساده‌ای نیست.
هربرت مارکوزه از زاویه‌ای دیگر وارد شد. در مقاله‌ی «رواداری سرکوبگر» (۱۹۶۵) نوشت رواداریِ بی‌قید و شرط گاهی نه ابزار آزادی، بلکه ابزار حفظ وضع موجود و نابرابری‌های پنهان آن می‌شود؛ وقتی صداهای قدرتمند و ضعیف را در یک ترازو می‌گذاریم و «بی‌طرفی» می‌نامیم.
آنچه این سه نگاه مشترک دارند، نه یک نسخه نهایی، بلکه اذعان به این واقعیت است که رواداری بدون هیچ مرزی نمی‌تواند خودش را حفظ کند؛ و تعیین آن مرز، همچنان یکی از پرمناقشه‌ترین پرسش‌های فلسفه‌ی سیاسی مدرن باقی مانده است.
#رواداری #آزادی #پوپر #رالز #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
مرز باریک میان مدارای اخلاقی و سرکوب ساختاری
سال ۱۹۴۵، کارل پوپر در کتاب «جامعه باز و دشمنان آن» پانویسی نوشت که بعدها به یکی از پرارجاع‌ترین بحث‌های فلسفه سیاسی بدل شد: پارادوکس رواداری.
استدلال او این بود که اگر جامعه‌ای بدون هیچ مرزی به همه‌ی عقاید بها بدهد، سرانجام باید به کسانی هم که هدفشان نابودی خودِ رواداری است میدان دهد.
نتیجه، به گفته پوپر، فروپاشی خود اصل تحمل خواهد بود؛ چرا که ناشکیبایان از فضای باز برای برچیدن آزادی دیگران بهره می‌برند.
او تأکید داشت این استدلال به معنای سرکوب هر عقیده ناخوشایند نیست، بلکه محدود است به مواردی که گروهی صریحا گفت‌وگوی عقلانی را رد می‌کند و مستقیم به خشونت یا حذف دیگری متوسل می‌شود.
جان راولز، فیلسوف سیاسی آمریکایی، در «لیبرالیسم سیاسی» زاویه‌ای محتاطانه‌تر گرفت. از نظر او، جامعه عادل حق دارد آزادی گروه ناشکیبا را محدود کند، اما تنها زمانی که امنیت نهادهای آزاد واقعا در خطر باشد؛ نه صرفا به این علت که عقیده‌ای آزاردهنده یا نامتعارف به نظر می‌رسد.
این تمایز میان «تهدید واقعی برای نهاد آزادی» و «ناخوشایندی عقیده» یکی از خطوط باریکی است که در عمل، تشخیصش کار ساده‌ای نیست.
هربرت مارکوزه از زاویه‌ای دیگر وارد شد. در مقاله‌ی «رواداری سرکوبگر» (۱۹۶۵) نوشت رواداریِ بی‌قید و شرط گاهی نه ابزار آزادی، بلکه ابزار حفظ وضع موجود و نابرابری‌های پنهان آن می‌شود؛ وقتی صداهای قدرتمند و ضعیف را در یک ترازو می‌گذاریم و «بی‌طرفی» می‌نامیم.
آنچه این سه نگاه مشترک دارند، نه یک نسخه نهایی، بلکه اذعان به این واقعیت است که رواداری بدون هیچ مرزی نمی‌تواند خودش را حفظ کند؛ و تعیین آن مرز، همچنان یکی از پرمناقشه‌ترین پرسش‌های فلسفه‌ی سیاسی مدرن باقی مانده است.
#رواداری #آزادی #پوپر #رالز #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
👍7🏆3
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
کافر: یک عنوان نفرت‌پراکنانه
چگونه می‌توان به عنوان یک مذهبی حرمت خداناباوران را پاس داشت بی‌آنکه از آنان توقع داشت به باورهای مذهبی مطلوب ما تن دهند؟
این شاید یکی از جدی‌ترین پرسش‌هایی باشد که مذهبی‌های مداراجو بایستی از خود بپرسند؛ چه آنکه مفهوم «کافر» مفهوم پررنگی در دین اسلام است؛ مفهومی که بار منفی زیادی با خود دارد.
به نظر می‌رسد یکی از بهترین راه‌ها برای اینکه بتوانیم احترام به خداناباوران را نهادینه کنیم پیراستن ادبیات مذهبی از مفاهیم نفرت‌پراکنانه است؛ مفاهیمی چون کافر.
متن کامل را در وبسایت گفت‌وشنود بخوانید:
https://dialog.tavaana.org/disbelieving/
لینک ساندکلاد:
https://dialog.tavaana.org/disbelieving/
#گفتگو_توانا #کافر #مفهوم_کافر #مدارای_مذهبی #نفرت_پراکنی
@Dialogue1402
چگونه می‌توان به عنوان یک مذهبی حرمت خداناباوران را پاس داشت بی‌آنکه از آنان توقع داشت به باورهای مذهبی مطلوب ما تن دهند؟
این شاید یکی از جدی‌ترین پرسش‌هایی باشد که مذهبی‌های مداراجو بایستی از خود بپرسند؛ چه آنکه مفهوم «کافر» مفهوم پررنگی در دین اسلام است؛ مفهومی که بار منفی زیادی با خود دارد.
به نظر می‌رسد یکی از بهترین راه‌ها برای اینکه بتوانیم احترام به خداناباوران را نهادینه کنیم پیراستن ادبیات مذهبی از مفاهیم نفرت‌پراکنانه است؛ مفاهیمی چون کافر.
متن کامل را در وبسایت گفت‌وشنود بخوانید:
https://dialog.tavaana.org/disbelieving/
لینک ساندکلاد:
https://dialog.tavaana.org/disbelieving/
#گفتگو_توانا #کافر #مفهوم_کافر #مدارای_مذهبی #نفرت_پراکنی
@Dialogue1402
🤔5❤3
دینداری و اسارت جاودانگی
چگونه میل به ماندن و جاودانگی می‌تواند آزادی انسان را محدود کند.
پیام همراهان
میل به جاودانگی، نیرویی بنیادین در انسان است که ریشه در اضطراب از مرگ دارد. وقتی انسان از محدودیت و فناپذیری خود آگاه می‌شود، به دنبال راه‌هایی برای «ماندن» می‌گردد. این میل طبیعی است، اما اگر غیرفعال یا غیرآگاهانه دنبال شود، می‌تواند آزادی واقعی را محدود کند. افراد گاهی در دینداری، گاهی در شهرت، ثروت، علم یا حتی فرزندآوری تلاش می‌کنند که نام و اثر خود را باقی بگذارند.
راه دیگری نیز وجود دارد: به جای اصرار بر جاودانگی، می‌توان تمرکز را روی مفید بودن و اثربخش بودن گذاشت. زندگی اصیل یعنی حضور کامل در لحظه، انجام کارهای ارزشمند و وفاداری به خود، بدون اینکه اضطراب ماندن در یادها زندگی را تحت تأثیر قرار دهد. وقتی ما مرده‌ایم، تفاوتی ندارد که از ما یادی شود یا نه؛ آنچه مهم است، کیفیت و اصالت زندگی ماست.
پروژهٔ جاودانگی می‌تواند در مسیرهایی غیر از دینداری نیز تحقق یابد. علم، فلسفه، هنر، خدمات اجتماعی و کارهای رایگان‌بخشانه همه راه‌هایی هستند که انسان می‌تواند تأثیر واقعی بگذارد، بدون گرفتار شدن در ایدئولوژی، خرافه یا شستشوی مغزی. اخلاقی زیستن، به ویژه یک اخلاق معنوی و سکولار، آزادی و معنا را همزمان با اثرگذاری فراهم می‌کند.
کسی که مرگ را پذیرفته و با اضطراب فناپذیری خود کنار آمده، دیگر نیازی به اصرار بر جاودانگی ندارد. او می‌تواند آزادانه، اصیل و اثرگذار زندگی کند. در پایان، یک پرسش تأمل‌برانگیز باقی می‌ماند:
اگر کسی با اضطراب مرگ کنار آمده و زندگی اصیل و آزادانه‌ای دارد، آیا هنوز به دین نیاز دارد؟
«فردا که ازین دیرِ فنا درگذریم
با هفت‌هزارسالگان سربه‌سریم»
#جاودانگی #دین #ایدئولوژی #آزادی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
چگونه میل به ماندن و جاودانگی می‌تواند آزادی انسان را محدود کند.
پیام همراهان
میل به جاودانگی، نیرویی بنیادین در انسان است که ریشه در اضطراب از مرگ دارد. وقتی انسان از محدودیت و فناپذیری خود آگاه می‌شود، به دنبال راه‌هایی برای «ماندن» می‌گردد. این میل طبیعی است، اما اگر غیرفعال یا غیرآگاهانه دنبال شود، می‌تواند آزادی واقعی را محدود کند. افراد گاهی در دینداری، گاهی در شهرت، ثروت، علم یا حتی فرزندآوری تلاش می‌کنند که نام و اثر خود را باقی بگذارند.
راه دیگری نیز وجود دارد: به جای اصرار بر جاودانگی، می‌توان تمرکز را روی مفید بودن و اثربخش بودن گذاشت. زندگی اصیل یعنی حضور کامل در لحظه، انجام کارهای ارزشمند و وفاداری به خود، بدون اینکه اضطراب ماندن در یادها زندگی را تحت تأثیر قرار دهد. وقتی ما مرده‌ایم، تفاوتی ندارد که از ما یادی شود یا نه؛ آنچه مهم است، کیفیت و اصالت زندگی ماست.
پروژهٔ جاودانگی می‌تواند در مسیرهایی غیر از دینداری نیز تحقق یابد. علم، فلسفه، هنر، خدمات اجتماعی و کارهای رایگان‌بخشانه همه راه‌هایی هستند که انسان می‌تواند تأثیر واقعی بگذارد، بدون گرفتار شدن در ایدئولوژی، خرافه یا شستشوی مغزی. اخلاقی زیستن، به ویژه یک اخلاق معنوی و سکولار، آزادی و معنا را همزمان با اثرگذاری فراهم می‌کند.
کسی که مرگ را پذیرفته و با اضطراب فناپذیری خود کنار آمده، دیگر نیازی به اصرار بر جاودانگی ندارد. او می‌تواند آزادانه، اصیل و اثرگذار زندگی کند. در پایان، یک پرسش تأمل‌برانگیز باقی می‌ماند:
اگر کسی با اضطراب مرگ کنار آمده و زندگی اصیل و آزادانه‌ای دارد، آیا هنوز به دین نیاز دارد؟
«فردا که ازین دیرِ فنا درگذریم
با هفت‌هزارسالگان سربه‌سریم»
#جاودانگی #دین #ایدئولوژی #آزادی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
👍4🏆1
Forwarded from آموزشکده توانا
محکومیت به حبس فلورا صمدانی و احمد نعیمی، زوج بهائی، توسط دادگاه دادگاه انقلاب یزد
فلورا صمدانی و احمد جعفری نعیمی، زوج بهائی ساکن یزد، از سوی شعبه اول دادگاه انقلاب این شهر مجموعاً به سه سال و شش ماه و دو روز حبس تعزیری محکوم شدند.
بر اساس دادنامه‌ای که در تاریخ ۲۰ مهرماه ۱۴۰۵ صادر و ابلاغ شده، خانم صمدانی از بابت اتهام «فعالیت تبلیغی انحرافی مغایر با شرع مقدس اسلام از طریق ترویج بهائیت» به سه سال و یک روز حبس تعزیری و همسر وی، احمد جعفری نعیمی، از بابت اتهام معاونت در این عنوان اتهامی به شش ماه و یک روز حبس تعزیری محکوم گردیده‌اند.
این احکام قضایی به استناد ماده ۵۰۰ مکرر قانون مجازات اسلامی و مواد ۱۲۶ و ۱۲۷ این قانون صادر شده است.
جلسه رسیدگی به اتهامات این زوج بهائی اواخر شهریورماه سال جاری برگزار شده بود. فلورا صمدانی ۵۷ ساله در ۱۳ اردیبهشت‌ماه و احمد نعیمی ۵۹ ساله در ۲۳ خردادماه امسال توسط نیروهای امنیتی و قضایی بازداشت شده و پس از مدتی حبس در بازداشتگاه اطلاعات و زندان یزد، با تودیع وثیقه‌های سنگین به‌طور موقت آزاد شده بودند. آقای نعیمی پیش‌تر نیز به دلیل باورهای مذهبی خود سابقه بازداشت و فشارهای قضایی داشته است.
صدور این احکام حبس در ادامه موج گسترده سرکوب، بازداشت‌های خودسرانه، تفتیش منازل و فشارهای قضایی علیه شهروندان بهائی در یزد و سایر شهرهای ایران صورت می‌گیرد؛ روندی سیستماتیک که حق آزادی عقیده و امنیت قضایی این اقلیت مذهبی را بیش از پیش هدف قرار داده است.
#داستان_ما_یکیست #بهائیان_ایران #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
فلورا صمدانی و احمد جعفری نعیمی، زوج بهائی ساکن یزد، از سوی شعبه اول دادگاه انقلاب این شهر مجموعاً به سه سال و شش ماه و دو روز حبس تعزیری محکوم شدند.
بر اساس دادنامه‌ای که در تاریخ ۲۰ مهرماه ۱۴۰۵ صادر و ابلاغ شده، خانم صمدانی از بابت اتهام «فعالیت تبلیغی انحرافی مغایر با شرع مقدس اسلام از طریق ترویج بهائیت» به سه سال و یک روز حبس تعزیری و همسر وی، احمد جعفری نعیمی، از بابت اتهام معاونت در این عنوان اتهامی به شش ماه و یک روز حبس تعزیری محکوم گردیده‌اند.
این احکام قضایی به استناد ماده ۵۰۰ مکرر قانون مجازات اسلامی و مواد ۱۲۶ و ۱۲۷ این قانون صادر شده است.
جلسه رسیدگی به اتهامات این زوج بهائی اواخر شهریورماه سال جاری برگزار شده بود. فلورا صمدانی ۵۷ ساله در ۱۳ اردیبهشت‌ماه و احمد نعیمی ۵۹ ساله در ۲۳ خردادماه امسال توسط نیروهای امنیتی و قضایی بازداشت شده و پس از مدتی حبس در بازداشتگاه اطلاعات و زندان یزد، با تودیع وثیقه‌های سنگین به‌طور موقت آزاد شده بودند. آقای نعیمی پیش‌تر نیز به دلیل باورهای مذهبی خود سابقه بازداشت و فشارهای قضایی داشته است.
صدور این احکام حبس در ادامه موج گسترده سرکوب، بازداشت‌های خودسرانه، تفتیش منازل و فشارهای قضایی علیه شهروندان بهائی در یزد و سایر شهرهای ایران صورت می‌گیرد؛ روندی سیستماتیک که حق آزادی عقیده و امنیت قضایی این اقلیت مذهبی را بیش از پیش هدف قرار داده است.
#داستان_ما_یکیست #بهائیان_ایران #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
💔4😡2🙏1
حافظه انسان
ویراستار پنهان روایت‌های دینی
بازی «تلفن بازی» را به یاد دارید؟ یک جمله در گوش نفر اول گفته می‌شود، او به نفر بعدی منتقل می‌کند، و همین‌طور تا آخر صف.
تا برسد به نفر دهم، جمله معمولا دیگر هیچ شباهتی به نسخه اصلی ندارد. حالا تصور کنید همین اتفاق، نه در یک بازی ساده، بلکه در طول هزاران سال و میلیون‌ها راوی، برای یک داستان دینی رخ داده باشد.
🔷Cognitive Optimum
یا «بهینه شناختی» چیست؟
«بهینه شناختی» مفهومی در علوم شناختی دین است که توضیح می‌دهد چرا برخی روایت‌ها و باورهای دینی، در طول نسل‌ها، به سمت نسخه‌ای خاص «رانده» می‌شوند؛ نه به این دلیل که آن نسخه درست‌تر است، بلکه چون حافظه انسان آن را بهتر نگه می‌دارد و بهتر بازگو می‌کند.
🔹 نقش فراموشی
هر بار که یک داستان دینی دهان‌به‌دهان منتقل می‌شود، جزئیات کسل‌کننده یا پیچیده فراموش می‌شوند، اما بخش‌هایی که برای ذهن جذاب‌تر و به‌یادماندنی‌ترند، باقی می‌مانند و حتی برجسته‌تر می‌شوند. این فرآیند، مثل یک غربال، نسخه‌های پیچیده را کنار می‌زند و نسخه‌های ساده و قابل‌انتقال را نگه می‌دارد.
🔹 مثال ملموس
فرض کنید روایتی اصلی درباره‌ی یک پیامبر، شامل جزئیات پیچیده‌ی جغرافیایی، نام‌های فرعی بی‌شمار، و استدلال‌های انتزاعی باشد. نسلی که این داستان را منتقل می‌کند، ناخودآگاه جزئیات خسته‌کننده را حذف می‌کند و معجزات، تضادهای اخلاقی ساده، یا صحنه‌های دراماتیک را حفظ و حتی پررنگ‌تر می‌کند؛ چون این‌ها در حافظه بهتر «می‌چسبند».
🔹 ارتباط با تحول دین
پژوهشگرانی مانند رابرت مک‌کالی و توماس لاوسون معتقدند همین فرآیند انتخاب شناختی، در طول قرن‌ها، آیین‌ها و اسطوره‌ها را به سمت شکل‌هایی هدایت می‌کند که بیشترین هم‌خوانی را با محدودیت‌ها و ترجیحات طبیعی حافظه انسانی دارند؛ نه لزوما با نسخه‌ی تاریخی اصلی.
📌 نکته پایانی: شاید ادیانی که امروز می‌شناسیم، نسخه اصلی و دست‌نخورده باورهای باستانی نباشند؛ بلکه محصول نهایی هزاران سال غربالگری توسط حافظه انسانی‌اند که فقط ماندگارترین‌ها را نگهداشته است.
#علوم_شناختی_دین #علوم_شناختی #نقد_دین #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
ویراستار پنهان روایت‌های دینی
بازی «تلفن بازی» را به یاد دارید؟ یک جمله در گوش نفر اول گفته می‌شود، او به نفر بعدی منتقل می‌کند، و همین‌طور تا آخر صف.
تا برسد به نفر دهم، جمله معمولا دیگر هیچ شباهتی به نسخه اصلی ندارد. حالا تصور کنید همین اتفاق، نه در یک بازی ساده، بلکه در طول هزاران سال و میلیون‌ها راوی، برای یک داستان دینی رخ داده باشد.
🔷Cognitive Optimum
یا «بهینه شناختی» چیست؟
«بهینه شناختی» مفهومی در علوم شناختی دین است که توضیح می‌دهد چرا برخی روایت‌ها و باورهای دینی، در طول نسل‌ها، به سمت نسخه‌ای خاص «رانده» می‌شوند؛ نه به این دلیل که آن نسخه درست‌تر است، بلکه چون حافظه انسان آن را بهتر نگه می‌دارد و بهتر بازگو می‌کند.
🔹 نقش فراموشی
هر بار که یک داستان دینی دهان‌به‌دهان منتقل می‌شود، جزئیات کسل‌کننده یا پیچیده فراموش می‌شوند، اما بخش‌هایی که برای ذهن جذاب‌تر و به‌یادماندنی‌ترند، باقی می‌مانند و حتی برجسته‌تر می‌شوند. این فرآیند، مثل یک غربال، نسخه‌های پیچیده را کنار می‌زند و نسخه‌های ساده و قابل‌انتقال را نگه می‌دارد.
🔹 مثال ملموس
فرض کنید روایتی اصلی درباره‌ی یک پیامبر، شامل جزئیات پیچیده‌ی جغرافیایی، نام‌های فرعی بی‌شمار، و استدلال‌های انتزاعی باشد. نسلی که این داستان را منتقل می‌کند، ناخودآگاه جزئیات خسته‌کننده را حذف می‌کند و معجزات، تضادهای اخلاقی ساده، یا صحنه‌های دراماتیک را حفظ و حتی پررنگ‌تر می‌کند؛ چون این‌ها در حافظه بهتر «می‌چسبند».
🔹 ارتباط با تحول دین
پژوهشگرانی مانند رابرت مک‌کالی و توماس لاوسون معتقدند همین فرآیند انتخاب شناختی، در طول قرن‌ها، آیین‌ها و اسطوره‌ها را به سمت شکل‌هایی هدایت می‌کند که بیشترین هم‌خوانی را با محدودیت‌ها و ترجیحات طبیعی حافظه انسانی دارند؛ نه لزوما با نسخه‌ی تاریخی اصلی.
📌 نکته پایانی: شاید ادیانی که امروز می‌شناسیم، نسخه اصلی و دست‌نخورده باورهای باستانی نباشند؛ بلکه محصول نهایی هزاران سال غربالگری توسط حافظه انسانی‌اند که فقط ماندگارترین‌ها را نگهداشته است.
#علوم_شناختی_دین #علوم_شناختی #نقد_دین #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
❤8
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
مرگ کشیش اکوادوری بر اثر سقوط صلیب در حین اجرای پخش زنده مراسم مذهبی
پاتریسیو سانچز، کشیش اکوادوری، روز شنبه ۲۵ مهرماه در شهر گوایاکیل اکوادور، در حالی که مشغول برگزاری و پخش زنده مراسم عشای ربانی بود، بر اثر حادثه‌ای نادر و دلخراش جان خود را از دست داد.
در جریان این مراسم، صلیب سنگین نصب‌شده در پشت سر این کشیش ناگهان سقوط کرد و با ضربه‌ای شدید به او برخورد کرد.
این حادثه مرگبار در برابر دیدگان بینندگان پخش زنده رخ داد.
#کشیش #اکوادور #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
پاتریسیو سانچز، کشیش اکوادوری، روز شنبه ۲۵ مهرماه در شهر گوایاکیل اکوادور، در حالی که مشغول برگزاری و پخش زنده مراسم عشای ربانی بود، بر اثر حادثه‌ای نادر و دلخراش جان خود را از دست داد.
در جریان این مراسم، صلیب سنگین نصب‌شده در پشت سر این کشیش ناگهان سقوط کرد و با ضربه‌ای شدید به او برخورد کرد.
این حادثه مرگبار در برابر دیدگان بینندگان پخش زنده رخ داد.
#کشیش #اکوادور #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
🤣11💔6😢5🤯2❤1
آرش سزاوار، ترانه‌سرا و آهنگساز پیشکسوت، در ۸۳ سالگی درگذشت
آرش سزاوار، ترانه‌سرا، آهنگساز، عکاس و روزنامه‌نگار پیشکسوت موسیقی پاپ ایران، روز یکشنبه ۲۶ مهرماه ۱۴۰۵، پس از طی یک دوره بیماری و بستری در بیمارستان، در سن ۸۳ سالگی درگذشت.
او با نزدیك به شش دهه حضور مستمر و تأثیرگذار در عرصه هنر و ادبیات، خاطره‌ساز چند نسل از دوستداران موسیقی ایرانی بود.
سزاوار خالق ترانه‌های ماندگار و قطعات جاودانه‌ای همچون «زندون دل» و «غم تنهایی» (با صدای فریدون فروغی)، «کی صدا کرد منو» و «اسیر» (با صدای مرجان)، «سکه ماه» و «آرزو» (با صدای گیتی پاشایی)، و قطعه معروف «قدم رنجه» بود.
این هنرمند چندبعدی علاوه بر خلق ترانه‌ها و ملودی‌های ماندگار در سنین جوانی، در عرصه عکاسی پرتره و مطبوعات نیز فعالیتی پربار داشت.
#آرش_سزاوار #موسیقی_پاپ #ترانه_سرا #گفتگو_توانا
آرش سزاوار، ترانه‌سرا، آهنگساز، عکاس و روزنامه‌نگار پیشکسوت موسیقی پاپ ایران، روز یکشنبه ۲۶ مهرماه ۱۴۰۵، پس از طی یک دوره بیماری و بستری در بیمارستان، در سن ۸۳ سالگی درگذشت.
او با نزدیك به شش دهه حضور مستمر و تأثیرگذار در عرصه هنر و ادبیات، خاطره‌ساز چند نسل از دوستداران موسیقی ایرانی بود.
سزاوار خالق ترانه‌های ماندگار و قطعات جاودانه‌ای همچون «زندون دل» و «غم تنهایی» (با صدای فریدون فروغی)، «کی صدا کرد منو» و «اسیر» (با صدای مرجان)، «سکه ماه» و «آرزو» (با صدای گیتی پاشایی)، و قطعه معروف «قدم رنجه» بود.
این هنرمند چندبعدی علاوه بر خلق ترانه‌ها و ملودی‌های ماندگار در سنین جوانی، در عرصه عکاسی پرتره و مطبوعات نیز فعالیتی پربار داشت.
#آرش_سزاوار #موسیقی_پاپ #ترانه_سرا #گفتگو_توانا
💔8❤1
اعدام دو تبعه بنگلادشی در مکه به اتهام ارتکاب «اعمال منافی عفت» در یک مسجد
وزارت کشور عربستان سعودی با انتشار بیانیه‌ای رسمی از اجرای حکم اعدام یک مرد و یک زن با هویت بنگلادشی خبر داد.
در بیانیه رسمی این وزارتخانه، اتهام این دو تن ارتکاب «اعمال منافی عفت و اخلاق» و «هتک حرمت مکان مقدس» در داخل مسجدی در شهر مکه اعلام شده است.
با این حال، گزارش‌های دیپلماتیک و اسناد دادگاه نشان می‌دهد که حکم اعدام صادرشده بر پایه اتهام «زنا» (رابطه جنسی خارج از ازدواج) بوده است. این اقدام با واکنش و اعتراض رسمی دولت بنگلادش همراه شد.
براساس بیانیه رسمی مقامات سعودی، افراد اعدام‌شده «نذرالاسلام عبدالبصیر» و «سیتی اختر» نام دارند. حکم تعزیری اعدام این دو تبعه خارجی روز چهارشنبه ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۳ مهر ۱۴۰۵) پس از طی مراحل قانونی، تایید در دیوان عالی و صدور فرمان سلطنتی در منطقه مکه به اجرا درآمد.
قاضی دادگاه مکه اقدام این دو نفر را به دلیل زیر پا گذاشتن حرمت مکان مقدس و ارتکاب زنا، مصداق جرم سنگین مخل عفت عمومی تشخیص داده و مجازات مرگ را صادر کرده بود.
دولت بنگلادش در واکنش به این رویداد، سفیر عربستان سعودی در داکا را احضار کرد و با ارسال یک یادداشت رسمی، خواستار ارائه توضیحات فوری و شفاف‌سازی کامل درباره جزئیات پرونده، روند محاکمه و علت عدم اطلاع‌رسانی به کنسولگری این کشور شد.
مقامات دیپلماتیک بنگلادش تاکید کرده‌اند که طبق کنوانسیون‌های بین‌المللی، حقوق کنسولی کشور متبوع متهمان باید رعایت می‌شد و داکا پیگیر ابعاد حقوقی این ماجرا است. این در حالی است که عربستان سعودی معمولاً در پرونده‌های مربوط به مجازات‌های تعزیری، جزئیات فیزیکی جرم را در بیانیه‌های رسانه‌ای خود ذکر نمی‌کند و به استفاده از عبارات کلی شرعی بسنده می‌کند.
#توهین_به_مقدسات #زنا #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
وزارت کشور عربستان سعودی با انتشار بیانیه‌ای رسمی از اجرای حکم اعدام یک مرد و یک زن با هویت بنگلادشی خبر داد.
در بیانیه رسمی این وزارتخانه، اتهام این دو تن ارتکاب «اعمال منافی عفت و اخلاق» و «هتک حرمت مکان مقدس» در داخل مسجدی در شهر مکه اعلام شده است.
با این حال، گزارش‌های دیپلماتیک و اسناد دادگاه نشان می‌دهد که حکم اعدام صادرشده بر پایه اتهام «زنا» (رابطه جنسی خارج از ازدواج) بوده است. این اقدام با واکنش و اعتراض رسمی دولت بنگلادش همراه شد.
براساس بیانیه رسمی مقامات سعودی، افراد اعدام‌شده «نذرالاسلام عبدالبصیر» و «سیتی اختر» نام دارند. حکم تعزیری اعدام این دو تبعه خارجی روز چهارشنبه ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۳ مهر ۱۴۰۵) پس از طی مراحل قانونی، تایید در دیوان عالی و صدور فرمان سلطنتی در منطقه مکه به اجرا درآمد.
قاضی دادگاه مکه اقدام این دو نفر را به دلیل زیر پا گذاشتن حرمت مکان مقدس و ارتکاب زنا، مصداق جرم سنگین مخل عفت عمومی تشخیص داده و مجازات مرگ را صادر کرده بود.
دولت بنگلادش در واکنش به این رویداد، سفیر عربستان سعودی در داکا را احضار کرد و با ارسال یک یادداشت رسمی، خواستار ارائه توضیحات فوری و شفاف‌سازی کامل درباره جزئیات پرونده، روند محاکمه و علت عدم اطلاع‌رسانی به کنسولگری این کشور شد.
مقامات دیپلماتیک بنگلادش تاکید کرده‌اند که طبق کنوانسیون‌های بین‌المللی، حقوق کنسولی کشور متبوع متهمان باید رعایت می‌شد و داکا پیگیر ابعاد حقوقی این ماجرا است. این در حالی است که عربستان سعودی معمولاً در پرونده‌های مربوط به مجازات‌های تعزیری، جزئیات فیزیکی جرم را در بیانیه‌های رسانه‌ای خود ذکر نمی‌کند و به استفاده از عبارات کلی شرعی بسنده می‌کند.
#توهین_به_مقدسات #زنا #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
😢9🤮6🤣3❤2💔1
Forwarded from گفت‌وشنود
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
آیا بی‌دینی یعنی بی‌اخلاقی؟
در بحث از نسبت اخلاق و مذهب، این پرسش مطرح می‌شود که آیا می‌توان اخلاق را بدون وابستگی به مذهب تعریف کرد؟
برخی از افراد دین‌دار بر این عقیده‌اند که ارزش‌های اخلاقی، ریشه در باورهای دینی دارند و بدون آن‌ها، نمی‌توان به اخلاق واقعی دست یافت. اما این دیدگاه تبعات ناگواری دارد.
یکی از مسائلی که هنگام گره‌زدن اخلاق به مذهب پیش می‌آید، قضاوت نادرست درباره افراد غیرمذهبی است. اگر ما اخلاق را به مذهب مرتبط کنیم، به سادگی ممکن است افرادی که به هیچ دین یا مذهب خاصی پایبند نیستند، از دایره اخلاقی دور تلقی شوند. این می‌تواند عواقب اجتماعی جدی به همراه داشته باشد.
در مستند کوتاه سه دقیقه‌ای با عنوان «آیا بی‌دینی یعنی بی‌اخلاقی؟» صورت مساله طرح و پاسخ‌های ممکن آن بررسی می‌شود.
برای دسترسی به فایل صوتی در ساندکلود از لینک زیر استفاده کنید:
https://soundcloud.com/tavaana/e3a9ef0b-3b4d-40cf-bd56-07ed044120f5
و برای مشاهده در یوتیوب به صفحه گفت‌وشنود رجوع کنید:
https://dialog.tavaana.org/irreligion-immorality/
#گفتگو #رواداری #دین #اخلاق
@dialogue1402
در بحث از نسبت اخلاق و مذهب، این پرسش مطرح می‌شود که آیا می‌توان اخلاق را بدون وابستگی به مذهب تعریف کرد؟
برخی از افراد دین‌دار بر این عقیده‌اند که ارزش‌های اخلاقی، ریشه در باورهای دینی دارند و بدون آن‌ها، نمی‌توان به اخلاق واقعی دست یافت. اما این دیدگاه تبعات ناگواری دارد.
یکی از مسائلی که هنگام گره‌زدن اخلاق به مذهب پیش می‌آید، قضاوت نادرست درباره افراد غیرمذهبی است. اگر ما اخلاق را به مذهب مرتبط کنیم، به سادگی ممکن است افرادی که به هیچ دین یا مذهب خاصی پایبند نیستند، از دایره اخلاقی دور تلقی شوند. این می‌تواند عواقب اجتماعی جدی به همراه داشته باشد.
در مستند کوتاه سه دقیقه‌ای با عنوان «آیا بی‌دینی یعنی بی‌اخلاقی؟» صورت مساله طرح و پاسخ‌های ممکن آن بررسی می‌شود.
برای دسترسی به فایل صوتی در ساندکلود از لینک زیر استفاده کنید:
https://soundcloud.com/tavaana/e3a9ef0b-3b4d-40cf-bd56-07ed044120f5
و برای مشاهده در یوتیوب به صفحه گفت‌وشنود رجوع کنید:
https://dialog.tavaana.org/irreligion-immorality/
#گفتگو #رواداری #دین #اخلاق
@dialogue1402
👍5❤1
رهبر «فرقه مرگ» در کنیا که مرگ با گرسنگی به امید دیدار با مسیح را توصیه می‌کرد، به جرم قتل ۱۹۰ کودک مجرم شناخته شد
دادگاه عالی کنیا در شهر مومباسا، «پل مکنزی»، رهبر یک فرقه آخرالزمانی را به همراه ۲۸ تن از هم‌دستانش، به جرم قتل ۱۹۱ نفر شامل ۱۹۰ کودک و یک بزرگسال مجرم شناخت.
او به والدین می‌گفت کودکان‌شان را گرسنه نگه دارند تا بلکه به دیدار عیسی مسیح نائل شوند.
طبق آموزه‌های فرقه او، تحصیل ممنوع و پزشکی مدرن «شیطانی» تلقی می‌شد.
به گزارش رسانه‌های بین‌المللی، قاضی «دایانا موچاچه» طی یک جلسه‌ی ۸ ساعته، ادعای متهمان مبنی بر «روزه اختیاری» قربانیان را قاطعانه رد کرد.
تحقیقات دادگاه نشان می‌دهد مکنزی با ادعای اینکه «سخنگوی عیسی مسیح» است، پیروان خود را شست‌وشوی مغزی داده، تحصیل، خدمات پزشکی و استفاده از اسناد هویتی را «شیطانی» خوانده و آن‌ها را به روزه‌داری تا دم مرگ سوق داده است.
در این حکم افشا شده است که افراد مقاوم با ضرب‌وجرح مجبوری به روند مرگ بازگردانده می‌شدند و مجالس خاکسپاری در اعماق جنگل شاكاهولا با عنوان «عروسی و پیوند با مسیح» جشن گرفته می‌شد.
این پرونده که به کشف بیش از ۴۰۰ جسد در گورهای دسته‌جمعی منجر شد، یکی از تلخ‌ترین فجایع ناشی از افراط‌گرایی مذهبی در تاریخ معاصر آفریقاست.
#فرقه_شاكاهولا #پل_مکنزی #کنیا #افراط‌گرایی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
دادگاه عالی کنیا در شهر مومباسا، «پل مکنزی»، رهبر یک فرقه آخرالزمانی را به همراه ۲۸ تن از هم‌دستانش، به جرم قتل ۱۹۱ نفر شامل ۱۹۰ کودک و یک بزرگسال مجرم شناخت.
او به والدین می‌گفت کودکان‌شان را گرسنه نگه دارند تا بلکه به دیدار عیسی مسیح نائل شوند.
طبق آموزه‌های فرقه او، تحصیل ممنوع و پزشکی مدرن «شیطانی» تلقی می‌شد.
به گزارش رسانه‌های بین‌المللی، قاضی «دایانا موچاچه» طی یک جلسه‌ی ۸ ساعته، ادعای متهمان مبنی بر «روزه اختیاری» قربانیان را قاطعانه رد کرد.
تحقیقات دادگاه نشان می‌دهد مکنزی با ادعای اینکه «سخنگوی عیسی مسیح» است، پیروان خود را شست‌وشوی مغزی داده، تحصیل، خدمات پزشکی و استفاده از اسناد هویتی را «شیطانی» خوانده و آن‌ها را به روزه‌داری تا دم مرگ سوق داده است.
در این حکم افشا شده است که افراد مقاوم با ضرب‌وجرح مجبوری به روند مرگ بازگردانده می‌شدند و مجالس خاکسپاری در اعماق جنگل شاكاهولا با عنوان «عروسی و پیوند با مسیح» جشن گرفته می‌شد.
این پرونده که به کشف بیش از ۴۰۰ جسد در گورهای دسته‌جمعی منجر شد، یکی از تلخ‌ترین فجایع ناشی از افراط‌گرایی مذهبی در تاریخ معاصر آفریقاست.
#فرقه_شاكاهولا #پل_مکنزی #کنیا #افراط‌گرایی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
🤬14🤮6😢3❤1😨1
پارادوکس آگاهی
آیا دانش به‌تنهایی پادزهر تعصب است؟
بسیاری از تحلیل‌ها ریشه اصلی تعصبات و عدم رواداری را در نادانی و کمبود آگاهی جستجو می‌کنند. این دیدگاه بر این باور است که اگر افراد به اطلاعات صحیح و متنوع دسترسی داشته باشند، ترس از دیگری کاهش یافته و جامعه به سمت رواداری و همدلی حرکت می‌کند. اما پرسش اینجاست که آیا واقعا دانش و آگاهی به‌تنهایی پادزهر قطعی تعصبات هستند؟
در عصر حاضر، بشر با دسترسی به حجمی بی‌پایان از اطلاعات روبروست. با این حال، شواهد نشان می‌دهد که افزایش سطح دانش، لزوما به کاهش پیش‌داوری‌ها منجر نشده است. چرا علیرغم برخورداری از منابع آموزشی، قطبی‌سازی و تعصبات در جوامع همچنان بازتولید می‌شوند؟
شاید نادانی، صرفا به معنای فقدان اطلاعات نباشد، بلکه ریشه در مکانیسم‌های شناختی پیچیده‌ای داشته باشد. ذهن انسان تمایل دارد داده‌های جدید را نه برای اصلاح دیدگاه‌های پیشین، بلکه برای تایید باورهای موجود به کار بگیرد که در روان‌شناسی از آن به عنوان سوگیری تأییدی یاد می‌شود. در چنین شرایطی، فرد حتی با کسب دانش بیشتر، همچنان در حبابی از پیش‌داوری‌ها باقی می‌ماند، چرا که اطلاعات متنوع را از صافی فیلترهای ذهنی و گروهی خود عبور می‌دهد.
علاوه بر این، تعصبات اغلب از نیازهای عمیق انسانی برای تعلق به گروه و امنیت روانی نشات می‌گیرند. در بسیاری از موارد، افراد ممکن است از حقیقت امر آگاه باشند، اما به دلیل فشارهای اجتماعی یا برای حفظ انسجام گروه خود، به کلیشه‌ها متوسل می‌شوند. در این وضعیت، آگاهی نه یک راه حل، که ابزاری برای تثبیت مرزهای هویتی است.
با این اوصاف، باید پرسید: آیا مشکل جوامع امروزی صرفا کمبود دانش است یا نوعِ برخورد ما با دانش؟
اگر هدف رسیدن به یک جامعه روادار است، آیا می‌توان به دانش به‌مثابه یک داروی شفابخش نگریست، یا باید فراتر از انباشت اطلاعات، به سراغ بازنگری در سازوکارهای شناختی و فشارهای هویتی رفت که تعصب را از درون تغذیه می‌کنند؟
آیا ممکن است در مواردی، آگاهی جهت‌دار خود عامل پیدایش تعصبات مدرن باشد؟
#تعصب #سوگیری #خطای_شناختی #رواداری #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
آیا دانش به‌تنهایی پادزهر تعصب است؟
بسیاری از تحلیل‌ها ریشه اصلی تعصبات و عدم رواداری را در نادانی و کمبود آگاهی جستجو می‌کنند. این دیدگاه بر این باور است که اگر افراد به اطلاعات صحیح و متنوع دسترسی داشته باشند، ترس از دیگری کاهش یافته و جامعه به سمت رواداری و همدلی حرکت می‌کند. اما پرسش اینجاست که آیا واقعا دانش و آگاهی به‌تنهایی پادزهر قطعی تعصبات هستند؟
در عصر حاضر، بشر با دسترسی به حجمی بی‌پایان از اطلاعات روبروست. با این حال، شواهد نشان می‌دهد که افزایش سطح دانش، لزوما به کاهش پیش‌داوری‌ها منجر نشده است. چرا علیرغم برخورداری از منابع آموزشی، قطبی‌سازی و تعصبات در جوامع همچنان بازتولید می‌شوند؟
شاید نادانی، صرفا به معنای فقدان اطلاعات نباشد، بلکه ریشه در مکانیسم‌های شناختی پیچیده‌ای داشته باشد. ذهن انسان تمایل دارد داده‌های جدید را نه برای اصلاح دیدگاه‌های پیشین، بلکه برای تایید باورهای موجود به کار بگیرد که در روان‌شناسی از آن به عنوان سوگیری تأییدی یاد می‌شود. در چنین شرایطی، فرد حتی با کسب دانش بیشتر، همچنان در حبابی از پیش‌داوری‌ها باقی می‌ماند، چرا که اطلاعات متنوع را از صافی فیلترهای ذهنی و گروهی خود عبور می‌دهد.
علاوه بر این، تعصبات اغلب از نیازهای عمیق انسانی برای تعلق به گروه و امنیت روانی نشات می‌گیرند. در بسیاری از موارد، افراد ممکن است از حقیقت امر آگاه باشند، اما به دلیل فشارهای اجتماعی یا برای حفظ انسجام گروه خود، به کلیشه‌ها متوسل می‌شوند. در این وضعیت، آگاهی نه یک راه حل، که ابزاری برای تثبیت مرزهای هویتی است.
با این اوصاف، باید پرسید: آیا مشکل جوامع امروزی صرفا کمبود دانش است یا نوعِ برخورد ما با دانش؟
اگر هدف رسیدن به یک جامعه روادار است، آیا می‌توان به دانش به‌مثابه یک داروی شفابخش نگریست، یا باید فراتر از انباشت اطلاعات، به سراغ بازنگری در سازوکارهای شناختی و فشارهای هویتی رفت که تعصب را از درون تغذیه می‌کنند؟
آیا ممکن است در مواردی، آگاهی جهت‌دار خود عامل پیدایش تعصبات مدرن باشد؟
#تعصب #سوگیری #خطای_شناختی #رواداری #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
👍10❤1🏆1
Forwarded from آموزشکده توانا
تفتیش خشونت‌آمیز منزل بهار بهی‌فر، شهروند بهائی در یزد
منزل بهار بهی‌فر، شهروند بهائی ساکن یزد، شامگاه دوشنبه ۲۷ مهرماه ۱۴۰۵، هدف تفتیش خشونت‌آمیز مأموران امنیتی قرار گرفت و خسارات گسترده‌ای به اموال شخصی وی وارد شد.
مأموران اداره اطلاعات بدون ارائه حکم قضایی شفاف و صرفاً با استناد به داشتن «دستور»، به منزل خانم بهی‌فر یورش برده و ضمن رفتار خشونت‌آمیز، اقدام به خرد کردن وسایل، بیرون ریختن محتویات کمدها و تخریب اثاثیه منزل کردند.
این تفتیش پس از آن رخ داد که نیروهای امنیتی با حضور در یک کافی‌شاپ در یزد، دورهمی دوستانه خانم بهی‌فر و هشت شهروند بهائی دیگر به نام‌های شاهین دانش‌نیا، رومینا پورمرادی، کامیاب راعی، هانیا طالعی، الطاف قانع، پرنیا بصیری، میلاد اقدسی و سامیه قلی‌نژاد را برهم زده، تلفن‌های همراه آنان را ضبط کرده و چند تن از حاضران را مورد ضرب‌وشتم قرار داده بودند.
ورود متوسل به عنف به اماکن خصوصی، تخریب عمدی اموال شهروندان و برخورد فیزیکی بدون ارائه مجوز مصرح قضایی، مصداق آشکار رفتار فراقانونی، سلب امنیت فردی و هتک حرمت مسکن است.
تبدل فضاهای عمومی و دورهمی‌های ساده شهروندان به سوژه‌های امنیتی، کارکرد نهادهای ضابط را به ابزاری جهت ارعاب روانی و سلب آزادی‌های اولیه مدنی تقلیل داده است.
این یورش‌ها و رفتارهای قهری در یزد در شرایطی شدت گرفته است که جامعه بهائی در سراسر ایران تحت فشارهای روزافزون، از جمله بازداشت‌های خودسرانه، تفتیش‌های خشونت‌آمیز، مصادره اموال و محرومیت‌های گسترده اجتماعی و تحصیلی قرار دارد.
#داستان_ما_یکیست #بهائیان_ایران #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
منزل بهار بهی‌فر، شهروند بهائی ساکن یزد، شامگاه دوشنبه ۲۷ مهرماه ۱۴۰۵، هدف تفتیش خشونت‌آمیز مأموران امنیتی قرار گرفت و خسارات گسترده‌ای به اموال شخصی وی وارد شد.
مأموران اداره اطلاعات بدون ارائه حکم قضایی شفاف و صرفاً با استناد به داشتن «دستور»، به منزل خانم بهی‌فر یورش برده و ضمن رفتار خشونت‌آمیز، اقدام به خرد کردن وسایل، بیرون ریختن محتویات کمدها و تخریب اثاثیه منزل کردند.
این تفتیش پس از آن رخ داد که نیروهای امنیتی با حضور در یک کافی‌شاپ در یزد، دورهمی دوستانه خانم بهی‌فر و هشت شهروند بهائی دیگر به نام‌های شاهین دانش‌نیا، رومینا پورمرادی، کامیاب راعی، هانیا طالعی، الطاف قانع، پرنیا بصیری، میلاد اقدسی و سامیه قلی‌نژاد را برهم زده، تلفن‌های همراه آنان را ضبط کرده و چند تن از حاضران را مورد ضرب‌وشتم قرار داده بودند.
ورود متوسل به عنف به اماکن خصوصی، تخریب عمدی اموال شهروندان و برخورد فیزیکی بدون ارائه مجوز مصرح قضایی، مصداق آشکار رفتار فراقانونی، سلب امنیت فردی و هتک حرمت مسکن است.
تبدل فضاهای عمومی و دورهمی‌های ساده شهروندان به سوژه‌های امنیتی، کارکرد نهادهای ضابط را به ابزاری جهت ارعاب روانی و سلب آزادی‌های اولیه مدنی تقلیل داده است.
این یورش‌ها و رفتارهای قهری در یزد در شرایطی شدت گرفته است که جامعه بهائی در سراسر ایران تحت فشارهای روزافزون، از جمله بازداشت‌های خودسرانه، تفتیش‌های خشونت‌آمیز، مصادره اموال و محرومیت‌های گسترده اجتماعی و تحصیلی قرار دارد.
#داستان_ما_یکیست #بهائیان_ایران #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
💔6🙏1😡1
خاموشی راوی خیال‌های جنوب؛
احمد آرام، نویسنده و نمایشنامه‌نویس، درگذشت
احمد آرام، داستان‌نویس، نمایشنامه‌نویس و هنرمند اقلیم جنوب، شامگاه دوشنبه ۲۷ مهرماه ۱۴۰۵، پس از مبارزه‌ای صبورانه با بیماری سرطان دستگاه گوارش، در سن ۷۵ سالگی در بیمارستان درگذشت.
آرام که متولد سال ۱۳۳۰ در بوشهر بود، از ۱۸ سالگی با انتشار نخستین داستانش در مجله «فردوسی» گام به عرصه قلم گذاشت.
او که فارغ‌التحصیل رشته هنرهای نمایشی بود، فعالیت تئاتری خود را از سال ۱۳۴۹ با نگارش نمایشنامه «سقوط» آغاز کرد و سپس با مهاجرت به تهران، هنر نمایش و داستان‌نویسی را به‌طور همزمان پی گرفت.
او با انتشار نخستین مجموعه داستانش با نام «غریبه‌ای در بخار نمک» در سال ۱۳۷۹ (برنده جایزه ادبی یلدا و جشن فرهنگ فارس)، توانست زیست‌بوم، فرهنگ بومی و اتمسفر وهم‌آلود جنوب ایران را با شیوه‌های نوآورانه داستان‌نویسی پیوند زند و بوشهر را از یک جغرافیای ساده به یکی از شخصیت‌های اصلی و زنده داستان‌هایش بدل کند.
از میان آثار داستانی شناخته‌شده او می‌توان به «همین حالا داشتم می‌گفتم»، «سگی در خانه یک آنارشیست دست دوم»، «خوکچه بادنما»، «بیدار نشدن در ساعت نمی‌دانم چند»، «مرده‌ای که حالش خوب است»، «باغ استخوان‌های نمور» و «شبی که انتو با درد خویش آشنا شد» اشاره کرد. او همچنین در عرصه نمایش‌نامه‌نویسی آثار متعدد و ماندگاری چون «تخم‌مرغ فلزی»، «به خاکسپاری زن زنده»، «آخرین بار کی دیدمت گندم»، «این یارو آنتیگونه داره صدای یک مرده رو ضبط می‌کنه» و «خانه تلخ» را به نگارش درآورد.
#احمد_آرام #ادبیات_جنوب #بوشهر #تئاتر #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
احمد آرام، نویسنده و نمایشنامه‌نویس، درگذشت
احمد آرام، داستان‌نویس، نمایشنامه‌نویس و هنرمند اقلیم جنوب، شامگاه دوشنبه ۲۷ مهرماه ۱۴۰۵، پس از مبارزه‌ای صبورانه با بیماری سرطان دستگاه گوارش، در سن ۷۵ سالگی در بیمارستان درگذشت.
آرام که متولد سال ۱۳۳۰ در بوشهر بود، از ۱۸ سالگی با انتشار نخستین داستانش در مجله «فردوسی» گام به عرصه قلم گذاشت.
او که فارغ‌التحصیل رشته هنرهای نمایشی بود، فعالیت تئاتری خود را از سال ۱۳۴۹ با نگارش نمایشنامه «سقوط» آغاز کرد و سپس با مهاجرت به تهران، هنر نمایش و داستان‌نویسی را به‌طور همزمان پی گرفت.
او با انتشار نخستین مجموعه داستانش با نام «غریبه‌ای در بخار نمک» در سال ۱۳۷۹ (برنده جایزه ادبی یلدا و جشن فرهنگ فارس)، توانست زیست‌بوم، فرهنگ بومی و اتمسفر وهم‌آلود جنوب ایران را با شیوه‌های نوآورانه داستان‌نویسی پیوند زند و بوشهر را از یک جغرافیای ساده به یکی از شخصیت‌های اصلی و زنده داستان‌هایش بدل کند.
از میان آثار داستانی شناخته‌شده او می‌توان به «همین حالا داشتم می‌گفتم»، «سگی در خانه یک آنارشیست دست دوم»، «خوکچه بادنما»، «بیدار نشدن در ساعت نمی‌دانم چند»، «مرده‌ای که حالش خوب است»، «باغ استخوان‌های نمور» و «شبی که انتو با درد خویش آشنا شد» اشاره کرد. او همچنین در عرصه نمایش‌نامه‌نویسی آثار متعدد و ماندگاری چون «تخم‌مرغ فلزی»، «به خاکسپاری زن زنده»، «آخرین بار کی دیدمت گندم»، «این یارو آنتیگونه داره صدای یک مرده رو ضبط می‌کنه» و «خانه تلخ» را به نگارش درآورد.
#احمد_آرام #ادبیات_جنوب #بوشهر #تئاتر #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
💔7❤1
رویکرد شناختی و تکاملی
دو نگاه به ریشههای دین
دو دانشمند به یک سوال نگاه می‌کنند: «چرا دین وجود دارد؟» و دو پاسخ کاملا متفاوت می‌دهند
یک زیست‌شناس تکاملی از شما می‌پرسد چرا گروه‌های انسانی باستانی که دین داشتند، بهتر از گروه‌های بی‌دین زنده ماندند. یک روان‌شناس شناختی از شما می‌پرسد چرا مغز یک کودک سه‌ساله، پیش از هر آموزشی، به‌طور طبیعی باور به موجودات نامرئی پیدا می‌کند. هر دو درباره دین حرف می‌زنند؛ اما درباره دو چیز کاملا متفاوت.
🔹 رویکرد شناختی (Cognitive Approach)
این رویکرد می‌پرسد: چه سازوکارهای ذهنی‌ای در مغز فردی باعث می‌شوند باور دینی شکل بگیرد؟ تمرکزش روی سطح فرد است؛ روی سامانه‌هایی مثل تشخیص عامل، نظریه ذهن، یا ذات‌گرایی روان‌شناختی که در ذهن هر انسان، مستقل از فرهنگش، فعال می‌شوند.
🔹 رویکرد تکاملی (Evolutionary Approach)
این رویکرد، سوال را به سطح جمعیت و نسل‌ها می‌برد: آیا دینداری، به‌عنوان یک ویژگی گروهی یا فردی، به بقا و تولیدمثل کمک کرده؟ چرا جوامع دین‌دار در طول تاریخ، رشد و گسترش بیشتری داشته‌اند؟ این رویکرد بیشتر به نتایج بلندمدت و انتخاب طبیعی نگاه می‌کند، نه لزوما به جزئیات کارکرد مغز.
🔹 مثال ساده برای فهم تفاوت
تصور کنید می‌خواهید بفهمید چرا انسان‌ها شیرینی دوست دارند. رویکرد شناختی می‌گوید: «چون زبان گیرنده‌های قند دارد و مغز با مصرف قند، دوپامین ترشح می‌کند.» رویکرد تکاملی می‌گوید: «چون در طبیعت، میوه‌های شیرین پرانرژی و مغذی بودند، و اجدادی که به دنبال آن‌ها می‌رفتند، بیشتر زنده ماندند.» هر دو پاسخ درست‌اند؛ اما یکی درباره مکانیزم، و دیگری درباره چرایی تکاملی آن صحبت می‌کند.
🔹 چرا این تمایز مهم است؟
بسیاری از بحث‌های علوم شناختی دین، از جمله اختلاف میان نظریه «محصول جانبی» بویر و نظریه «سازگاری تطبیقی» نورنزایان، ریشه در همین دو سطح متفاوت دارند. یکی می‌پرسد «مغز چگونه این باور را تولید می‌کند؟»، دیگری می‌پرسد «چرا این باور برای بقای گروه مفید بوده؟»
📌 نکته پایانی: این دو رویکرد رقیب هم نیستند، بلکه دو لایه مکمل از یک پاسخ‌اند؛ یکی درباره مکانیزم مغز انسان، و دیگری درباره سرنوشت تکاملی جوامعی که از آن مغز استفاده کردند.
#علوم_شناختی #علوم_شناختی_دین #نقد_دین #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
دو نگاه به ریشههای دین
دو دانشمند به یک سوال نگاه می‌کنند: «چرا دین وجود دارد؟» و دو پاسخ کاملا متفاوت می‌دهند
یک زیست‌شناس تکاملی از شما می‌پرسد چرا گروه‌های انسانی باستانی که دین داشتند، بهتر از گروه‌های بی‌دین زنده ماندند. یک روان‌شناس شناختی از شما می‌پرسد چرا مغز یک کودک سه‌ساله، پیش از هر آموزشی، به‌طور طبیعی باور به موجودات نامرئی پیدا می‌کند. هر دو درباره دین حرف می‌زنند؛ اما درباره دو چیز کاملا متفاوت.
🔹 رویکرد شناختی (Cognitive Approach)
این رویکرد می‌پرسد: چه سازوکارهای ذهنی‌ای در مغز فردی باعث می‌شوند باور دینی شکل بگیرد؟ تمرکزش روی سطح فرد است؛ روی سامانه‌هایی مثل تشخیص عامل، نظریه ذهن، یا ذات‌گرایی روان‌شناختی که در ذهن هر انسان، مستقل از فرهنگش، فعال می‌شوند.
🔹 رویکرد تکاملی (Evolutionary Approach)
این رویکرد، سوال را به سطح جمعیت و نسل‌ها می‌برد: آیا دینداری، به‌عنوان یک ویژگی گروهی یا فردی، به بقا و تولیدمثل کمک کرده؟ چرا جوامع دین‌دار در طول تاریخ، رشد و گسترش بیشتری داشته‌اند؟ این رویکرد بیشتر به نتایج بلندمدت و انتخاب طبیعی نگاه می‌کند، نه لزوما به جزئیات کارکرد مغز.
🔹 مثال ساده برای فهم تفاوت
تصور کنید می‌خواهید بفهمید چرا انسان‌ها شیرینی دوست دارند. رویکرد شناختی می‌گوید: «چون زبان گیرنده‌های قند دارد و مغز با مصرف قند، دوپامین ترشح می‌کند.» رویکرد تکاملی می‌گوید: «چون در طبیعت، میوه‌های شیرین پرانرژی و مغذی بودند، و اجدادی که به دنبال آن‌ها می‌رفتند، بیشتر زنده ماندند.» هر دو پاسخ درست‌اند؛ اما یکی درباره مکانیزم، و دیگری درباره چرایی تکاملی آن صحبت می‌کند.
🔹 چرا این تمایز مهم است؟
بسیاری از بحث‌های علوم شناختی دین، از جمله اختلاف میان نظریه «محصول جانبی» بویر و نظریه «سازگاری تطبیقی» نورنزایان، ریشه در همین دو سطح متفاوت دارند. یکی می‌پرسد «مغز چگونه این باور را تولید می‌کند؟»، دیگری می‌پرسد «چرا این باور برای بقای گروه مفید بوده؟»
📌 نکته پایانی: این دو رویکرد رقیب هم نیستند، بلکه دو لایه مکمل از یک پاسخ‌اند؛ یکی درباره مکانیزم مغز انسان، و دیگری درباره سرنوشت تکاملی جوامعی که از آن مغز استفاده کردند.
#علوم_شناختی #علوم_شناختی_دین #نقد_دین #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
👍7🏆1
چه چیزهایی جان یک گفت‌وگوی سازنده و انسانی را شکل می‌دهد
گفت‌وگو زمانی به معنای واقعی سازنده و اثرگذار می‌شود که فضایی امن، متعادل و مشارکتی برای تبادل دیدگاه‌ها فراهم باشد. نخستین شرط چنین فضایی، پرهیز از اصرار بر رأی است. وقتی افراد تنها برای دفاع از موضع خود وارد گفت‌وگو می‌شوند، ارتباط به جدل تبدیل می‌شود؛ اما هنگامی که با ذهنی باز حاضر شوند و امکان تغییر یا اصلاح نگاه خود را بپذیرند، گفت‌وگو به بستری برای رشد فکری و شناخت متقابل بدل می‌گردد.
از سوی دیگر، گفت‌وگو زمانی ثمربخش خواهد بود که هر فرد بتواند آزادانه نظر خود را بیان کند؛ آزادی‌ای که در آن هیچ‌کس به دلیل دیدگاه متفاوت توبیخ یا حذف نمی‌شود. این آزادی بیان نه تنها به بروز صداهای پنهان کمک می‌کند، بلکه عمق مسائل را آشکار و زمینه خلاقیت جمعی را فراهم می‌سازد.
با وجود این آزادی، ادب و ملایمت در شیوه بیان ضرورتی انکارناپذیر است. احترام به دیگری، زمانی که نقدی جدی مطرح می‌شود، باعث می‌شود پیام به‌درستی دریافت شود و مقاومت ذهنی ایجاد نگردد. ملایمت، نشانه ضعف نیست؛ بلکه پلی است برای گفت‌وگویی پایدار و انسانی.
یکی دیگر از پایه‌های گفت‌وگوی موثر، حضور و مشارکت واقعی همه افراد ذی‌نفع است. تصمیمی که بدون حضور صاحبان تجربه و تاثیرپذیران اصلی گرفته شود، نه عادلانه است و نه قابل دوام. مشارکت گسترده، زاویه‌های دید گوناگون را در کنار هم قرار می‌دهد و زمینه تصمیم‌گیری جامع‌تر را مهیا می‌سازد.
در نهایت، روحیه همکاری به جای رقابت و تضاد جان گفت‌وگوی سازنده را شکل می‌دهد. همکاری یعنی تلاش برای فهم مشترک، یافتن نقاط اتصال و ساختن راه‌حل‌هایی که منفعت جمعی را تقویت کند. در چنین فضایی، هدف نه پیروزی فردی است و نه شکست دیگری، بلکه رسیدن به حقیقت و تصمیمی بهتر برای همه است.
در مجموع، گفت‌وگو زمانی شکوفا می‌شود که احترام، مشارکت و همدلی بر آن حاکم باشد؛ جایی که انسان‌ها نه برای غلبه، بلکه برای فهمیدن و ساختن گرد هم می‌آیند.
#گفتگو #دیالوگ #کرامت_انسانی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
گفت‌وگو زمانی به معنای واقعی سازنده و اثرگذار می‌شود که فضایی امن، متعادل و مشارکتی برای تبادل دیدگاه‌ها فراهم باشد. نخستین شرط چنین فضایی، پرهیز از اصرار بر رأی است. وقتی افراد تنها برای دفاع از موضع خود وارد گفت‌وگو می‌شوند، ارتباط به جدل تبدیل می‌شود؛ اما هنگامی که با ذهنی باز حاضر شوند و امکان تغییر یا اصلاح نگاه خود را بپذیرند، گفت‌وگو به بستری برای رشد فکری و شناخت متقابل بدل می‌گردد.
از سوی دیگر، گفت‌وگو زمانی ثمربخش خواهد بود که هر فرد بتواند آزادانه نظر خود را بیان کند؛ آزادی‌ای که در آن هیچ‌کس به دلیل دیدگاه متفاوت توبیخ یا حذف نمی‌شود. این آزادی بیان نه تنها به بروز صداهای پنهان کمک می‌کند، بلکه عمق مسائل را آشکار و زمینه خلاقیت جمعی را فراهم می‌سازد.
با وجود این آزادی، ادب و ملایمت در شیوه بیان ضرورتی انکارناپذیر است. احترام به دیگری، زمانی که نقدی جدی مطرح می‌شود، باعث می‌شود پیام به‌درستی دریافت شود و مقاومت ذهنی ایجاد نگردد. ملایمت، نشانه ضعف نیست؛ بلکه پلی است برای گفت‌وگویی پایدار و انسانی.
یکی دیگر از پایه‌های گفت‌وگوی موثر، حضور و مشارکت واقعی همه افراد ذی‌نفع است. تصمیمی که بدون حضور صاحبان تجربه و تاثیرپذیران اصلی گرفته شود، نه عادلانه است و نه قابل دوام. مشارکت گسترده، زاویه‌های دید گوناگون را در کنار هم قرار می‌دهد و زمینه تصمیم‌گیری جامع‌تر را مهیا می‌سازد.
در نهایت، روحیه همکاری به جای رقابت و تضاد جان گفت‌وگوی سازنده را شکل می‌دهد. همکاری یعنی تلاش برای فهم مشترک، یافتن نقاط اتصال و ساختن راه‌حل‌هایی که منفعت جمعی را تقویت کند. در چنین فضایی، هدف نه پیروزی فردی است و نه شکست دیگری، بلکه رسیدن به حقیقت و تصمیمی بهتر برای همه است.
در مجموع، گفت‌وگو زمانی شکوفا می‌شود که احترام، مشارکت و همدلی بر آن حاکم باشد؛ جایی که انسان‌ها نه برای غلبه، بلکه برای فهمیدن و ساختن گرد هم می‌آیند.
#گفتگو #دیالوگ #کرامت_انسانی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
❤5👏2👌1
بیگانه‌هراسی، غریزه یا عادت؟
نگاهی از دریچه انسان‌شناسی تکاملی
جان توبی و لدا کازمیدز، بنیان‌گذاران روان‌شناسی تکاملی در دانشگاه کالیفرنیا (سانتا باربارا)، در مقالات مشترک خود از دهه‌ی ۱۹۹۰ استدلال کردند که ذهن انسان، به دلیل میلیون‌ها سال زندگی در گروه‌های کوچک و رقیب، سازوکاری تکامل‌یافته برای تشخیص سریع «درون‌گروه» از «برون‌گروه» دارد. اما نکته مهم پژوهش آن‌ها این بود که این سازوکار، محتوای ثابتی ندارد: مرز میان «خودی» و «غریبه» را فرهنگ و تجربه تعیین می‌کند، نه ژن‌ها به‌طور مستقیم؛ به بیان آن‌ها، ذهن «آماده‌ی دسته‌بندی» است، اما اینکه چه کسی در کدام دسته قرار می‌گیرد، کاملا قابل تغییر است.
رابرت سیالدینی و همکارانش، و نیز پژوهش‌های بعدی رابرت کورزبان، نشان دادند در آزمایش‌های کنترل‌شده، وقتی ترکیب‌بندی گروه‌ها به‌صورت مصنوعی و بر پایه معیاری بی‌ربط (مثل رنگ پیراهن تصادفی) تغییر می‌کرد، واکنش‌های سریع تبعیض‌آمیز شرکت‌کنندگان نیز به همان سرعت جابه‌جا می‌شد؛ یافته‌ای که نشان داد خودِ مرزبندی گروهی، بیش از محتوای نژادی یا قومی آن، محرک اصلی واکنش است.
جوزف هنریش، انسان‌شناس تکاملی دانشگاه هاروارد، در «عجیب‌ترین افراد جهان» (۲۰۲۰) استدلال می‌کند بخش بزرگی از آنچه امروز «غریزه» طرد غریبه تلقی می‌شود، در واقع محصول هنجارهای فرهنگی قرن‌ها شکل‌گرفته است، نه برنامه‌ریزی ژنتیکی ثابت؛ از نظر او، جوامعی که نهادهای تجاری و حقوقی‌شان مبتنی بر تعامل با غریبه‌ها بنا شده (نه فقط خویشاوندان)، در طول نسل‌ها هنجارهای اعتماد گسترده‌تری نیز پرورانده‌اند.
نمونه‌ای که این انعطاف‌پذیری را نشان می‌دهد، جوامع شکارگر-گردآورنده امروزی مانند خادزای تانزانیاست؛ مردم‌شناسانی مانند کریم هیل و همکارانش در مطالعات میدانی نشان داده‌اند در این جوامع، برخلاف فرض رایج، شبکه‌های همکاری اغلب فراتر از روابط خویشاوندی مستقیم گسترش می‌یابد و افراد به‌طور منظم با گروه‌های غیرخویشاوند تبادل منابع و کمک متقابل دارند؛ الگویی که نشان می‌دهد همکاری با «غیرخودی»، نه استثنا، بلکه بخشی دیرینه از تاریخ تکاملی همکاری انسانی بوده است.
آنچه از کنار هم گذاشتن این یافته‌ها برمی‌آید، تصویری است از بیگانه‌هراسی نه به‌عنوان سرنوشت ثابت زیستی، بلکه به‌عنوان قابلیتی که فرهنگ و بافت اجتماعی، جهت و شدت آن را تعیین می‌کند.
#بیگانه_هراسی #دیگری #علوم_شناختی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
نگاهی از دریچه انسان‌شناسی تکاملی
جان توبی و لدا کازمیدز، بنیان‌گذاران روان‌شناسی تکاملی در دانشگاه کالیفرنیا (سانتا باربارا)، در مقالات مشترک خود از دهه‌ی ۱۹۹۰ استدلال کردند که ذهن انسان، به دلیل میلیون‌ها سال زندگی در گروه‌های کوچک و رقیب، سازوکاری تکامل‌یافته برای تشخیص سریع «درون‌گروه» از «برون‌گروه» دارد. اما نکته مهم پژوهش آن‌ها این بود که این سازوکار، محتوای ثابتی ندارد: مرز میان «خودی» و «غریبه» را فرهنگ و تجربه تعیین می‌کند، نه ژن‌ها به‌طور مستقیم؛ به بیان آن‌ها، ذهن «آماده‌ی دسته‌بندی» است، اما اینکه چه کسی در کدام دسته قرار می‌گیرد، کاملا قابل تغییر است.
رابرت سیالدینی و همکارانش، و نیز پژوهش‌های بعدی رابرت کورزبان، نشان دادند در آزمایش‌های کنترل‌شده، وقتی ترکیب‌بندی گروه‌ها به‌صورت مصنوعی و بر پایه معیاری بی‌ربط (مثل رنگ پیراهن تصادفی) تغییر می‌کرد، واکنش‌های سریع تبعیض‌آمیز شرکت‌کنندگان نیز به همان سرعت جابه‌جا می‌شد؛ یافته‌ای که نشان داد خودِ مرزبندی گروهی، بیش از محتوای نژادی یا قومی آن، محرک اصلی واکنش است.
جوزف هنریش، انسان‌شناس تکاملی دانشگاه هاروارد، در «عجیب‌ترین افراد جهان» (۲۰۲۰) استدلال می‌کند بخش بزرگی از آنچه امروز «غریزه» طرد غریبه تلقی می‌شود، در واقع محصول هنجارهای فرهنگی قرن‌ها شکل‌گرفته است، نه برنامه‌ریزی ژنتیکی ثابت؛ از نظر او، جوامعی که نهادهای تجاری و حقوقی‌شان مبتنی بر تعامل با غریبه‌ها بنا شده (نه فقط خویشاوندان)، در طول نسل‌ها هنجارهای اعتماد گسترده‌تری نیز پرورانده‌اند.
نمونه‌ای که این انعطاف‌پذیری را نشان می‌دهد، جوامع شکارگر-گردآورنده امروزی مانند خادزای تانزانیاست؛ مردم‌شناسانی مانند کریم هیل و همکارانش در مطالعات میدانی نشان داده‌اند در این جوامع، برخلاف فرض رایج، شبکه‌های همکاری اغلب فراتر از روابط خویشاوندی مستقیم گسترش می‌یابد و افراد به‌طور منظم با گروه‌های غیرخویشاوند تبادل منابع و کمک متقابل دارند؛ الگویی که نشان می‌دهد همکاری با «غیرخودی»، نه استثنا، بلکه بخشی دیرینه از تاریخ تکاملی همکاری انسانی بوده است.
آنچه از کنار هم گذاشتن این یافته‌ها برمی‌آید، تصویری است از بیگانه‌هراسی نه به‌عنوان سرنوشت ثابت زیستی، بلکه به‌عنوان قابلیتی که فرهنگ و بافت اجتماعی، جهت و شدت آن را تعیین می‌کند.
#بیگانه_هراسی #دیگری #علوم_شناختی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
🏆5
شکاف اعتماد
تاملی بر چالش‌های زیست غیردینی در ایران
چالش «اعتماد اجتماعی» برای خداناباوران و دین‌ناباوران در ایران، نه یک مسئله صرفا اعتقادی، که پیامد پیوند تاریخی «اخلاق» با «دین» در ساختار فرهنگی جامعه است. این انگاره که «دین‌گریزی مساوی با بی‌اخلاقی است»، یکی از پایدارترین پیش‌فرض‌هایی است که انزوای اجتماعی و فشارهای روانی گسترده‌ای را برای این گروه رقم زده است.
نقد اصلی به این وضعیت، خلط میان «منبع اخلاق» و «پایبندی به اخلاق» است. جامعه در نگاهی سنتی، اخلاق را «فرمان الهی» و در نتیجه، خداناباوران را فاقد قطب‌نمای اخلاقی می‌پندارد. این نگرش، هم نوعی تقلیل‌گرایی در مفهوم اخلاق است و هم نادیده گرفتن امکان شکل‌گیری کنش اخلاقی بر پایه خرد، همدردی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی سکولار.
تبعات این بی‌اعتمادی، فراتر از فضای خصوصی خانواده، به ساحت عمومی نیز سرایت کرده است. وقتی «اعتماد» به «شروط اعتقادی» گره می‌خورد، سرمایه اجتماعی تضعیف می‌شود؛ چرا که مشارکت شهروندان بر اساس توانمندی‌ها و پایبندی به اصول اخلاقی مشترک (مانند صداقت و قانون‌مداری) نیست، بلکه بر اساس فیلترهای عقیدتی است. این امر نه تنها فرصت‌های شغلی و تحصیلی را به انحصار گروهی خاص درمی‌آورد، بلکه موجب پنهان‌کاری، گسست نسلی و افزایش استرس روانی در میان افرادی می‌شود که زیست عقیدتی‌شان با جریان غالب جامعه متفاوت است.
گذار از این وضعیت، نیازمند بازتعریف مفهوم «اخلاق» در فضای عمومی است. اخلاق زیست جمعی، فارغ از ریشههای متافیزیکی، باید بر پایه حقوق برابر، احترام به حریم خصوصی و رواداری متقابل استوار باشد.
جامعه‌ای که در آن «سلامت اخلاقی» فرد، نه از طریق پیش‌داوری‌های عقیدتی، بلکه با معیار تعامل او با دیگران سنجیده شود، جامعه‌ای امن‌تر و شکوفاتر خواهد بود. برای دستیابی به این مهم، ترویج گفتمانی که «تنوع جهان‌بینی‌ها» را نه به مثابه تهدیدی برای امنیت اخلاقی، بلکه به عنوان واقعیتی اجتناب‌ناپذیر در جهان مدرن بپذیرد، ضرورتی انکارناپذیر است.
به نظر شما، مهم‌ترین گام برای اصلاح این نگاه سنتی و بازسازی اعتماد اجتماعی در سطوح خرد و کلان چیست؟
#رواداری #ناباورمندان #پیش_داوری
#گفتگو_توانا
@Dialogue1402
تاملی بر چالش‌های زیست غیردینی در ایران
چالش «اعتماد اجتماعی» برای خداناباوران و دین‌ناباوران در ایران، نه یک مسئله صرفا اعتقادی، که پیامد پیوند تاریخی «اخلاق» با «دین» در ساختار فرهنگی جامعه است. این انگاره که «دین‌گریزی مساوی با بی‌اخلاقی است»، یکی از پایدارترین پیش‌فرض‌هایی است که انزوای اجتماعی و فشارهای روانی گسترده‌ای را برای این گروه رقم زده است.
نقد اصلی به این وضعیت، خلط میان «منبع اخلاق» و «پایبندی به اخلاق» است. جامعه در نگاهی سنتی، اخلاق را «فرمان الهی» و در نتیجه، خداناباوران را فاقد قطب‌نمای اخلاقی می‌پندارد. این نگرش، هم نوعی تقلیل‌گرایی در مفهوم اخلاق است و هم نادیده گرفتن امکان شکل‌گیری کنش اخلاقی بر پایه خرد، همدردی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی سکولار.
تبعات این بی‌اعتمادی، فراتر از فضای خصوصی خانواده، به ساحت عمومی نیز سرایت کرده است. وقتی «اعتماد» به «شروط اعتقادی» گره می‌خورد، سرمایه اجتماعی تضعیف می‌شود؛ چرا که مشارکت شهروندان بر اساس توانمندی‌ها و پایبندی به اصول اخلاقی مشترک (مانند صداقت و قانون‌مداری) نیست، بلکه بر اساس فیلترهای عقیدتی است. این امر نه تنها فرصت‌های شغلی و تحصیلی را به انحصار گروهی خاص درمی‌آورد، بلکه موجب پنهان‌کاری، گسست نسلی و افزایش استرس روانی در میان افرادی می‌شود که زیست عقیدتی‌شان با جریان غالب جامعه متفاوت است.
گذار از این وضعیت، نیازمند بازتعریف مفهوم «اخلاق» در فضای عمومی است. اخلاق زیست جمعی، فارغ از ریشههای متافیزیکی، باید بر پایه حقوق برابر، احترام به حریم خصوصی و رواداری متقابل استوار باشد.
جامعه‌ای که در آن «سلامت اخلاقی» فرد، نه از طریق پیش‌داوری‌های عقیدتی، بلکه با معیار تعامل او با دیگران سنجیده شود، جامعه‌ای امن‌تر و شکوفاتر خواهد بود. برای دستیابی به این مهم، ترویج گفتمانی که «تنوع جهان‌بینی‌ها» را نه به مثابه تهدیدی برای امنیت اخلاقی، بلکه به عنوان واقعیتی اجتناب‌ناپذیر در جهان مدرن بپذیرد، ضرورتی انکارناپذیر است.
به نظر شما، مهم‌ترین گام برای اصلاح این نگاه سنتی و بازسازی اعتماد اجتماعی در سطوح خرد و کلان چیست؟
#رواداری #ناباورمندان #پیش_داوری
#گفتگو_توانا
@Dialogue1402
👌6❤1👍1
از نزاع برای برتری تا تلاش برای فهم
مسیری که کمتر گفت‌وگویی آن را کامل طی می‌کند
یورگن هابرماس در نظریه «کنش ارتباطی» (۱۹۸۱) شرطی را صورت‌بندی کرد که بعدها به یکی از پرارجاع‌ترین مفاهیم فلسفه سیاسی بدل شد: «وضعیت گفتار آرمانی» (Ideal Speech Situation). از نظر او، گفت‌وگویی که واقعا به تفاهم بینجامد، نیازمند فضایی است که در آن هیچ طرف از موضع قدرت یا برتری سخن نگوید و همه مشارکت‌کنندگان فرصت برابر برای طرح استدلال داشته باشند. هابرماس این را نه توصیف واقعیت هر گفت‌وگویی، بلکه معیاری برای سنجش کیفیت آن می‌دانست؛ هرچه گفت‌وگو از این شرط فاصله بگیرد مثلا با ورود تهدید، تحقیر یا تلاش برای غلبه از مسیر فهم مشترک دور و به سمت نزاع برای برتری منحرف می‌شود.
هانری تاژفل، در نظریه «هویت اجتماعی» که از دهه ۱۹۷۰ بسط داد، پدیده‌ای را توضیح داد که به بحث هابرماس بعد تجربی می‌افزاید: وقتی فرد احساس کند هویت گروهی‌اش مورد تهدید یا حمله است، واکنش رایج نه بازنگری، بلکه «تصلب هویتی» است، چسبیدن سفت‌تر به مواضع گروه خودی و فاصله‌گرفتن بیشتر از طرف مقابل. این یافته توضیح می‌دهد چرا گفت‌وگویی که با خصومت آغاز می‌شود، اغلب نتیجه معکوس می‌دهد: نه نرم‌تر شدن موضع طرفین، بلکه سخت‌تر شدن آن.
دانیل یانکلوویچ، جامعه‌شناس آمریکایی، در کتاب «گفت‌وگو مغز دموکراسی است» (۱۹۹۹) میان «مباحثه» (Debate) و «دیالوگ» (Dialogue) تمایز روشنی گذاشت: هدف مباحثه اقناع یا شکست‌دادن طرف مقابل است، اما هدف دیالوگ، فهمیدن منطق درونی دیدگاهی است که با آن مخالفیم، حتی اگر در پایان همچنان با آن موافق نباشیم. از نظر او، بسیاری از شکست‌های گفت‌وگوی عمومی، نه از تفاوت عقیده، که از خلط ناخودآگاه این دو قالب سرچشمه می‌گیرد.
نمونه‌ای که این چارچوب را ملموس می‌کند، پروژه‌ی «گفت‌وگوهای عمیق» (Deep Canvassing) است که سازمان‌های مدنی آمریکایی از اواسط دهه‌ی ۲۰۱۰ در موضوعات بحث‌برانگیز اجتماعی به‌کار بردند؛ پژوهش دیوید برومن و جاشوا کالا که در نشریه Science (۲۰۲۰) منتشر شد نشان داد گفت‌وگوهای غیرقضاوتی و مبتنی بر پرسیدن از تجربه شخصی مخاطب نه استدلال مستقیم برای قانع‌کردن او در ایجاد تغییر پایدار نگرش، اثربخش‌تر از روش‌های مرسوم اقناعی ظاهر شد.
آنچه از کنار هم گذاشتن این یافته‌ها برمی‌آید، این است که سرنوشت یک گفت‌وگو، پیش از آنکه به محتوای اختلاف بستگی داشته باشد، به قالبی گره خورده که آن اختلاف در آن بیان می‌شود.
#رواداری #گفتگو #دیالوگ #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
مسیری که کمتر گفت‌وگویی آن را کامل طی می‌کند
یورگن هابرماس در نظریه «کنش ارتباطی» (۱۹۸۱) شرطی را صورت‌بندی کرد که بعدها به یکی از پرارجاع‌ترین مفاهیم فلسفه سیاسی بدل شد: «وضعیت گفتار آرمانی» (Ideal Speech Situation). از نظر او، گفت‌وگویی که واقعا به تفاهم بینجامد، نیازمند فضایی است که در آن هیچ طرف از موضع قدرت یا برتری سخن نگوید و همه مشارکت‌کنندگان فرصت برابر برای طرح استدلال داشته باشند. هابرماس این را نه توصیف واقعیت هر گفت‌وگویی، بلکه معیاری برای سنجش کیفیت آن می‌دانست؛ هرچه گفت‌وگو از این شرط فاصله بگیرد مثلا با ورود تهدید، تحقیر یا تلاش برای غلبه از مسیر فهم مشترک دور و به سمت نزاع برای برتری منحرف می‌شود.
هانری تاژفل، در نظریه «هویت اجتماعی» که از دهه ۱۹۷۰ بسط داد، پدیده‌ای را توضیح داد که به بحث هابرماس بعد تجربی می‌افزاید: وقتی فرد احساس کند هویت گروهی‌اش مورد تهدید یا حمله است، واکنش رایج نه بازنگری، بلکه «تصلب هویتی» است، چسبیدن سفت‌تر به مواضع گروه خودی و فاصله‌گرفتن بیشتر از طرف مقابل. این یافته توضیح می‌دهد چرا گفت‌وگویی که با خصومت آغاز می‌شود، اغلب نتیجه معکوس می‌دهد: نه نرم‌تر شدن موضع طرفین، بلکه سخت‌تر شدن آن.
دانیل یانکلوویچ، جامعه‌شناس آمریکایی، در کتاب «گفت‌وگو مغز دموکراسی است» (۱۹۹۹) میان «مباحثه» (Debate) و «دیالوگ» (Dialogue) تمایز روشنی گذاشت: هدف مباحثه اقناع یا شکست‌دادن طرف مقابل است، اما هدف دیالوگ، فهمیدن منطق درونی دیدگاهی است که با آن مخالفیم، حتی اگر در پایان همچنان با آن موافق نباشیم. از نظر او، بسیاری از شکست‌های گفت‌وگوی عمومی، نه از تفاوت عقیده، که از خلط ناخودآگاه این دو قالب سرچشمه می‌گیرد.
نمونه‌ای که این چارچوب را ملموس می‌کند، پروژه‌ی «گفت‌وگوهای عمیق» (Deep Canvassing) است که سازمان‌های مدنی آمریکایی از اواسط دهه‌ی ۲۰۱۰ در موضوعات بحث‌برانگیز اجتماعی به‌کار بردند؛ پژوهش دیوید برومن و جاشوا کالا که در نشریه Science (۲۰۲۰) منتشر شد نشان داد گفت‌وگوهای غیرقضاوتی و مبتنی بر پرسیدن از تجربه شخصی مخاطب نه استدلال مستقیم برای قانع‌کردن او در ایجاد تغییر پایدار نگرش، اثربخش‌تر از روش‌های مرسوم اقناعی ظاهر شد.
آنچه از کنار هم گذاشتن این یافته‌ها برمی‌آید، این است که سرنوشت یک گفت‌وگو، پیش از آنکه به محتوای اختلاف بستگی داشته باشد، به قالبی گره خورده که آن اختلاف در آن بیان می‌شود.
#رواداری #گفتگو #دیالوگ #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
👍6
شلنبرگ، فیلسوفی که پرسید:
پس چرا خدا خودش را پنهان کرده؟
جی. ال. شلنبرگ، فیلسوف دین کانادایی و استاد دانشگاه مونت سینت وینسنت، در سال ۱۹۹۳ کتاب پنهان‌ماندن الهی و عقل انسانی را منتشر کرد؛ اثری که حوزه‌ای کاملا تازه در فلسفه دین تحلیلی گشود. پیش از او، استدلال فلسفی غالب علیه وجود خدا «مسئله‌ی شر» بود: اگر خدایی قادر و خیرخواه مطلق هست، پس چرا رنج و بلا در جهان وجود دارد؟
شلنبرگ پرسشی کاملا متفاوت طرح کرد نه درباره رنج، بلکه درباره سکوت: اگر خدایی با عشقی کامل وجود دارد، چرا اصلا خودش را آشکار نمی‌کند تا هرکس صادقانه به‌دنبالش می‌گردد، او را بیابد؟
استدلال او که بعدها به «استدلال اختفای الهی» معروف شد، این‌گونه پیش می‌رود: اگر خدایی کاملا عاشق وجود داشته باشد، هر انسانی که در برابر او مقاومت نمی‌کند و توان برقراری رابطه‌ی معنادار با او را دارد، باید در موقعیتی باشد که بتواند به او باور آورد.
اما افرادی وجود دارند که صادقانه و بدون لجاجت به‌دنبال خدا گشته‌اند، شواهد و استدلال‌ها را با دقت بررسی کرده‌اند، و با این‌حال به باور نرسیده‌اند. شلنبرگ این وضعیت را «بی‌باوری غیرمقصر» نامید.
نتیجه منطقی استدلال این است: اگر چنین بی‌باوری غیرمقصری واقعا وجود داشته باشد، پس خدایی با آن تعریف از عشق کامل وجود ندارد.
شلنبرگ در کتاب خرد تردید نمونه‌هایی از این افراد را توصیف کرد: کسانی که همه عمر ایمان داشته‌اند و دوست دارند همچنان باور داشته باشند، اما بررسی صادقانه و دقیق شواهد، ناخواسته باورشان را فرسوده کرده است؛ آن‌ها ملحد سرسخت نیستند، بلکه زائرانی‌اند که با صداقت کامل، هنوز به مقصد نرسیده‌اند.
او پیشاپیش به توجیهات رایج الهیات سنتی پاسخ داد؛ از جمله این ادعا که «خدا می‌خواهد ایمان آزادانه باشد» را رد کرد، چون به باور او، آشکارشدن خدا الزاما آزادی انتخاب را از بین نمی‌برد.
شلنبرگ در آثار بعدی‌اش، به‌جای الحاد قطعی، مدلی به‌نام «غایت‌باوری شکاکانه» (Ultimism) پیشنهاد داد؛ گشودگی فروتنانه نسبت به واقعیتی غایی و نامعلوم، فراتر از خدای شخصی ادیان سنتی.
دیدگاه او امروز در فلسفه دین تحلیلی همواره مورد توجه و گفتگو است؛ ده‌ها مقاله و کتاب، چه در دفاع و چه در نقد استدلال او، همچنان منتشر می‌شوند.
#باور #آتئیسم #خداناباور #شلنبرگ #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
پس چرا خدا خودش را پنهان کرده؟
جی. ال. شلنبرگ، فیلسوف دین کانادایی و استاد دانشگاه مونت سینت وینسنت، در سال ۱۹۹۳ کتاب پنهان‌ماندن الهی و عقل انسانی را منتشر کرد؛ اثری که حوزه‌ای کاملا تازه در فلسفه دین تحلیلی گشود. پیش از او، استدلال فلسفی غالب علیه وجود خدا «مسئله‌ی شر» بود: اگر خدایی قادر و خیرخواه مطلق هست، پس چرا رنج و بلا در جهان وجود دارد؟
شلنبرگ پرسشی کاملا متفاوت طرح کرد نه درباره رنج، بلکه درباره سکوت: اگر خدایی با عشقی کامل وجود دارد، چرا اصلا خودش را آشکار نمی‌کند تا هرکس صادقانه به‌دنبالش می‌گردد، او را بیابد؟
استدلال او که بعدها به «استدلال اختفای الهی» معروف شد، این‌گونه پیش می‌رود: اگر خدایی کاملا عاشق وجود داشته باشد، هر انسانی که در برابر او مقاومت نمی‌کند و توان برقراری رابطه‌ی معنادار با او را دارد، باید در موقعیتی باشد که بتواند به او باور آورد.
اما افرادی وجود دارند که صادقانه و بدون لجاجت به‌دنبال خدا گشته‌اند، شواهد و استدلال‌ها را با دقت بررسی کرده‌اند، و با این‌حال به باور نرسیده‌اند. شلنبرگ این وضعیت را «بی‌باوری غیرمقصر» نامید.
نتیجه منطقی استدلال این است: اگر چنین بی‌باوری غیرمقصری واقعا وجود داشته باشد، پس خدایی با آن تعریف از عشق کامل وجود ندارد.
شلنبرگ در کتاب خرد تردید نمونه‌هایی از این افراد را توصیف کرد: کسانی که همه عمر ایمان داشته‌اند و دوست دارند همچنان باور داشته باشند، اما بررسی صادقانه و دقیق شواهد، ناخواسته باورشان را فرسوده کرده است؛ آن‌ها ملحد سرسخت نیستند، بلکه زائرانی‌اند که با صداقت کامل، هنوز به مقصد نرسیده‌اند.
او پیشاپیش به توجیهات رایج الهیات سنتی پاسخ داد؛ از جمله این ادعا که «خدا می‌خواهد ایمان آزادانه باشد» را رد کرد، چون به باور او، آشکارشدن خدا الزاما آزادی انتخاب را از بین نمی‌برد.
شلنبرگ در آثار بعدی‌اش، به‌جای الحاد قطعی، مدلی به‌نام «غایت‌باوری شکاکانه» (Ultimism) پیشنهاد داد؛ گشودگی فروتنانه نسبت به واقعیتی غایی و نامعلوم، فراتر از خدای شخصی ادیان سنتی.
دیدگاه او امروز در فلسفه دین تحلیلی همواره مورد توجه و گفتگو است؛ ده‌ها مقاله و کتاب، چه در دفاع و چه در نقد استدلال او، همچنان منتشر می‌شوند.
#باور #آتئیسم #خداناباور #شلنبرگ #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
👍7❤2