گفت‌وشنود
5.43K subscribers
7.61K photos
1.8K videos
3 files
2.08K links
در صفحه‌ی «گفت‌وشنود» مطالبی مربوط‌به «رواداری، مدارا و هم‌زیستی بین اعضای جامعه با باورهای مختلف» منتشر می‌شود.
https://dialog.tavaana.org/
Instagram.com/dialogue1402
Twitter.com/dialogue1402
Facebook.com/1402dialogue
Download Telegram
⁨ ‌
محمدتقی مصباح یزدی، ۱۳۷۲

«مادام که نبرد میان حق و باطل جریان دارد، طرفداران حق ... می‌توانند پیروان باطل را اسیر و برده سازند. این بردگی به صلاح بردگان و مصلحت امت اسلامی است‌، و این موضع اسلام کاملا قابل دفاع و توجیه عقلانی است.»

روح‌الله خمینی، ۱۳۶۳
«کشتن کافر به صلاح خودش است...اگر فاسد را بگیرند و به قتل برسانند به صلاح خودش است، برای اینکه اگر زنده بماند فساد زیادتر می‌کند و عذابش بیشتر می‌شود».

مفهوم «صلاح» در اندیشه نظام ولایت فقیه چیست؟

#فقه #دین #نقد_دین #گفتگو_توانا

⁩@Dialogue1402
🤮8🤡4😁1
چرا «منجی» همیشه آشناست؟
کهن‌الگوها و ناخودآگاه جمعی

کارل گوستاو یونگ، روان‌پزشک سوئیسی، استدلال کرد زیر لایه‌ تجربه‌ شخصی، لایه‌ای مشترک میان انسان‌ها وجود دارد: «ناخودآگاه جمعی». این لایه از کهن‌الگوهایی مثل مادر، قهرمان، سایه و پدر ساخته شده که در اسطوره‌ها و آیین‌های فرهنگ‌های دور از هم تکرار می‌شوند.

زیگموند فروید در «روان‌شناسی جمعی و تحلیل من» (۱۹۲۱) از زاویه‌ای نزدیک نوشته بود که افراد در گروه، رهبر را جای «پدر» می‌نشانند و با او پیوندی عاطفی و وابسته می‌سازند. البته باید دقت داشت که، هر دو چارچوب تفسیری‌اند و آزمون تجربی قطعی ندارند؛ پس نتیجه‌شان «خوانشی ممکن» است، نه حکمی اثبات‌شده.

حال با این عینک می‌توان ساختار رهبری در جمهوری اسلامی را هم نگریست. «ولایت» در فقه شیعه به معنای سرپرستی است و «ولی» کسی است که امور دیگران را برعهده می‌گیرد. اصل ۵ قانون اساسی، «ولایت امر و امامت امت» را در دوران غیبت به فقیه عادل می‌سپارد و لقب رسمی رهبر «ولی‌امر» است.

خمینی این نظریه را در درس‌های نجف (۱۹۷۰) صورت‌بندی کرد و پیروانش او را «امام» خواندند، عنوانی که در شیعه‌ دوازده‌امامی پیش‌تر برای دوازده امام معصوم به‌کار می‌رفت.

سعید امیر ارجمند در «عمامه به جای تاج» (۱۹۸۸) برپایی این رهبری را با مفهوم «کاریزما»ی وبر تحلیل کرده است. منتقدانی چون محسن کدیور هم درباره‌ بار معنایی «ولایت» و نسبتی که میان شهروند و ولی می‌سازد بحث کرده‌اند.

نمونه‌ی مستند آن نامه‌ی ۱۶ دی ۱۳۶۶ خمینی به علی خامنه‌ای، رئیس‌جمهور وقت، است. او نوشت حکومت از احکام اولیه‌ اسلام است و می‌تواند به‌اقتضای مصلحت، حتی نماز و روزه و حج را موقتا تعطیل کند.

در خوانش کهن‌الگویی، این همان قلمرو بی‌مرز مرجعیتی است که تصویر «پدر مقتدر» را می‌سازد.

شاید پرسش اصلی این نباشد که کهن‌الگو درست است یا نه، بلکه این باشد که چرا برخی ساختارها، پیش از آن‌که در قانون نوشته شوند، در تصور ما جا باز کرده‌اند.

#یونگ #کهن_الگو #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
👍7👎3❤2🤔1
🥰3👍2
دیواری که همه فکر می‌کردند ابدی است

۱۳ اوت ۱۹۶۱. مردم برلین صبح از خواب بیدار شدند و دیدند سیم‌خاردار و بتن، شهرشان را دو نیم کرده است. دیوار برلین ۲۸ سال ایستاد، حدود ۱۵۵ کیلومتر دور برلین غربی کشیده شد و برج‌های مراقبت و دستور شلیک به فراریان داشت. شمار قربانیان مرز را پژوهشگران بسته به تعریف، از ۱۳۰ تا بیش از ۱۴۰ نفر و برخی بیشتر برآورد می‌کنند.

برای نسلی از آلمان شرقی، این دیوار فقط بتن نبود؛ سقف دنیا بود.
بسیاری باور داشتند همیشه همین‌طور می‌ماند.
جامعه‌ای که از خبرچین‌های استازی می‌ترسید، حرف واقعی‌اش را در جمع نمی‌زد و هر کس خیال می‌کرد بقیه راضی‌اند یا دست‌کم تسلیم.

بعد در ۱۹۸۹ همه‌چیز در چند ماه جابه‌جا شد.
در تابستان، هزاران نفر از راه مجارستان که مرزش را باز کرده بود، گریختند.
از سپتامبر همان سال، دوشنبه‌ها بعد از دعا در کلیسای نیکولای لایپزیگ، جمعیت به خیابان آمد: چند هزار نفر، بعد ده‌ها هزار. در ۹ اکتبر حدود ۷۰ هزار نفر راه افتادند و نیروهای امنیتی، برخلاف انتظار، شلیک نکردند.

شعارها از «ما مردم هستیم» (Wir sind das Volk) شروع شد.

دو هفته بعد از جشن‌های رسمی چهلمین سال حکومت، رهبر حزب برکنار شد. و شب ۹ نوامبر، در پی اظهارات گیج‌کننده یک سخنگوی حزب درباره مقررات سفر، مردم به گذرگاه‌ها هجوم بردند و مرزبانان راه را باز کردند.

دیواری که ۲۸ سال ایستاده بود، عملاً در یک شب معنایش را از دست داد.

نکتهٔ شگفت‌انگیز این بود که تقریباً هیچ‌کس پیش‌بینی‌اش نکرده بود.
جامعه‌شناسی به نام تیمور کوران بعدها نوشت چنین انقلاب‌هایی «پیش‌بینی‌ناپذیرند» چون ترجیحات واقعی مردم پنهان است: هر کس فقط وقتی جرئت می‌کند حرف بزند که ببیند دیگران هم آمده‌اند. نخستین قدم‌ها، هرچند کوچک، سد ترس را برای بقیه ترک می‌دهند.

تاریخ این را نمی‌گوید که تغییر آسان است یا قطعی. می‌گوید خاموشیِ یک جامعه همیشه نشانه پذیرش نیست؛ گاهی انبوه نگفته‌هایی است که منتظر یک نشانه مشترک‌اند.

چه چیزی لازم است تا هر کس بفهمد تنها نیست؟

#دیوار_برلین


@Dialogue1402
👌4👍2
جاستین بارت
پژوهشگری که خودش مومن است، اما دلیل باور را در مغز می‌جوید

تصور کنید روان‌شناسی که هر روز درباره‌ ریشه‌های شناختی باور به خدا پژوهش می‌کند، خودش یک مومن مسیحی باشد. جاستین بارت دقیقا چنین جایگاهی دارد: یکی از چهره‌های اصلی علوم شناختی دین که یافته‌هایش در بحث‌های خداناباوران هم مرتب نقل می‌شود.

🔹 بارت کیست؟
جاستین ال. بارت روان‌شناس شناختی و رشدی آمریکایی است. دکترایش را در روان‌شناسی رشد از دانشگاه کورنل گرفت، سال‌ها در دانشگاه آکسفورد در حوزه انسان‌شناسی شناختی و تکاملی پژوهش کرد، و بعدها در موسسه‌ الهیات فولر در کالیفرنیا به تدریس روان‌شناسی پرداخت.

🔹 سهم او در علوم شناختی دین
بارت اصطلاح HADD، «سامانه‌ فرابرانگیخته‌ تشخیص عامل»، را در مقاله‌ای در سال ۲۰۰۰ مطرح کرد. ایده این بود که مغز ما به نشانه‌های مبهم، مثل صدایی در تاریکی، زود و بیش از حد لازم نیت و عامل نسبت می‌دهد. این اصطلاح از پایه‌های اصلی توضیح شناختی باور به موجودات فراطبیعی شد.

🔹 آزمایش مشهور درباره‌ «خدای روی کاغذ»
در پژوهشی با فرانک کیل (۱۹۹۶)، شرکت‌کنندگان در پرسشنامه خدا را همه‌جاحاضر و بی‌محدودیت توصیف کردند. اما وقتی از آن‌ها خواسته شد داستانی درباره‌ خدا را بازگو کنند، خدا را مثل موجودی می‌دیدند که ابتدا یک کار را تمام می‌کند و بعد سراغ کار بعدی می‌رود. این یافته مبنای مفهوم «درستی الهیاتی» شد: شکاف میان آنچه می‌گوییم باور داریم و آنچه ذهن در لحظه‌ واقعی پردازش می‌کند.

🔹 کتاب‌های مهم
Why Would Anyone Believe in God?
(۲۰۰۴) مقدمه‌ای خوانا بر این رشته است.
کتاب دیگر او
Born Believers
(۲۰۱۲) استدلال می‌کند کودکان از همان ابتدا آمادگی شناختی برای باور به موجودات فراطبیعی دارند.

🔹 دیدگاه خاص او
بارت معتقد است توضیح شناختی چرایی باور، به‌خودی‌خود نه درستی دین را اثبات می‌کند و نه نادرستی‌اش را. به باور او، اگر خدایی وجود داشته باشد، می‌توانسته ذهن انسان را طوری شکل داده باشد که باور به او طبیعی باشد.

📌 نکته‌ پایانی:
پژوهش بارت یادآور می‌شود که پرسش «چرا باور داریم؟» و پرسش «آیا باورمان درست است؟» دو پرسش جداگانه‌اند؛ تمایزی که در بحث‌های عمومی درباره‌ دین کمتر رعایت می‌شود.

#باور #ایمان #علوم_شناختی_دین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
❤2🏆1
شلنگ آتش دروغ
اثر حقیقت واهی چگونه کار می‌کند؟


چیزی که بارها شنیده‌ایم، چرا درست‌تر به نظر می‌رسد؟
لین هشر، دیوید گلداشتاین و توماس توپینو، پژوهشگران دانشگاه تمپل، در مقاله‌ای در ۱۹۷۷ نخستین مستندات این پدیده را منتشر کردند. آن‌ها طی سه جلسه با فاصله‌ دو هفته، از شرکت‌کنندگان خواستند درستیِ جمله‌هایی را ارزیابی کنند.
جمله‌هایی که در جلسه‌های پیشین هم دیده بودند، به‌طور میانگین درست‌تر ارزیابی شدند، چه واقعا درست بودند و چه نبودند.

لیزا فازیو و همکارانش در دانشگاه وندربیلت، در مقاله‌ی ۲۰۱۵ نشان دادند دانستن پاسخ درست هم همیشه سپر نیست. حتی وقتی شرکت‌کنندگان واقعیت را می‌دانستند، شنیدن مکرر جمله‌ی غلط، حس درستی آن را کمی بالا می‌برد.

گوردون پنی‌کوک، دیوید رند و همکارانشان در مقاله‌ی ۲۰۱۸ (دانشگاه ییل) تیترهای خبری جعلی را بررسی کردند. حتی یک بار دیدنِ قبلی، باور به آن‌ها را بالا می‌برد، آن هم وقتی برچسب «مورد اختلاف» داشتند.

باید در نظر داشت که اندازه‌ اثر در این پژوهش‌ها متوسط است. یعنی تکرار همه را قانع نمی‌کند، اما سنگینیِ ترازو را جابه‌جا می‌کند.

هانا آرنت در «خاستگاه‌های توتالیتاریسم» (۱۹۵۱) هدف نهایی را متفاوت از «قانع‌کردن» توصیف کرد. به نظر او، رعیت ایده‌آل نظام توتالیتر کسی نیست که ایدئولوژی را باور دارد، بلکه کسی است که مرز میان واقعیت و ساخته‌ ذهن برایش محو شده است.

نمونه‌اش گزارشی از موسسه‌ی رَند (۲۰۱۶) به قلم کریستوفر پل و میریام متیوز است. آن‌ها شیوه‌ تبلیغاتی روسیه را در جنگ اوکراین و سوریه «شلنگ آتش دروغ» (Firehose of Falsehood) نامیدند: حجم بالا، کانال‌های بسیار و تکرار مداوم، بدون تعهد به یکدستی روایت‌ها.
آن‌ها با تکیه بر پژوهش‌های روان‌شناسی، از جمله اثر حقیقت واهی، استدلال می‌کنند این روش حتی با روایت‌های متناقض هم می‌تواند موثر باشد.

شاید «آشنایی»، نامی باشد که ذهن به «درست بودن» می‌دهد، وقتی مجال سنجیدن ندارد.

#علوم_شناختی #شلنگ_آتش_دروغ #اثر_حقیقت_واهی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
👍5🏆1
پوستر جنگ‌طلبانه بودجه دارد و یک دستشویی استاندارد نه؟
جنگ‌طلبیِ مذهبی و «سندرم عقل مقاوم به فهم»
ورق بزنید

مدرسه‌های فرسوده و نیازمند به مقاوم‌سازی یا بازسازی در ایران کم نیستند. بعضی مدرسه‌ها امکانات حداقلی نیز ندارند، و در بعضی مناطق کمبود کلاس درس وجود دارد. وسایل غیراستاندارد گرمایشی کودکان را تهدید می‌کند.

اما برای تبلیغات فرقه‌ای و حکومتی بودجه و برنامه‌ریزی هست! ظاهرا نظام مصمم است که کودکان، به جای آن که همراه با بازی و شادی آموزش‌های مهم زندگی را دریافت کنند، درس دشمنی و کینه‌توزی را بیاموزند، و به چیزی شبیه رهبران نظام تبدیل شوند.

یکی از ویژگی‌های شناخته‌شدهٔ فرقه‌ها علاقه آن‌ها «شست‌وشوی فکری» است. در این فرآیند، اعضای فرقه، از سن بسیار پایین، به‌گونه‌ای آموزش می‌بینند که تنها یک روایت از جهان را بپذیرند و هر دیدگاه متفاوتی را «دشمن» تلقی کنند. از دید آن‌ها هیچ‌کس غیر از رهبر فرقه، توان فهم جهان را ندارد، و این فقط او است که می‌تواند حقیقت را درک و بازگو کند. در چنین فضایی، پرسشگری، و تفکر مستقل و آزاد به‌تدریج از بین می‌رود. فرد یاد می‌گیرد که به جای فکر کردن، صرفاً از رهبر یا ایدئولوژی پیروی کند، حتی اگر دستورهای او با عقل و وجدان درونی خودش در تضاد است.

فرقهٔ ولایت فقیه دهه‌هاست که از طریق مدارس، رسانه‌ها و نهادهای تبلیغاتی چنین الگویی را دنبال کرده است. آن چه این فرقه تلاش کرده به ذهن پیروانش القا کند، یک ایدئولوژی خصمانه، سلطه‌طلب و ستیزه‌خو است. نتیجهٔ این روند شکل‌گیری نوعی ذهنیت بسته است که در آن بسیاری از افراد حتی در برابر واقعیت‌های آشکار نظامی نیز مقاومت نشان می‌دهند و تصور می‌کنند ولو به قیمت نابودی کامل ایران باید به راه خود ادامه دهند، راهی به نابودی که محور آن شعار «مرگ بر» است.

این وضعیت ذهنی را می‌توان با اصطلاح «سندرم عقل مقاوم به فهم» توصیف کرد؛ حالتی که در آن فرد به دلیل آموزش‌های ایدئولوژیک قادر به پذیرش و درک اطلاعات جدید نیست. پیروان فرقه، نتایج فاجعه‌بار اعمال و گفتار رهبر و سرکرده فرقه با می‌بینند، اما در درک واقعیت و پذیرش خطاهای هولناک او عاجزند. در چنین شرایطی، گفت‌وگو دشوار می‌شود و جامعه به دو قطب متضاد تقسیم می‌شود. این وضعیت نتیجه مستقیم تربیت سختگیرانه ای است که به جای پرورش فکری، بر شستشوی مغزی با روایتی جعلی و دروغین از جهان تاکید دارد.

#فرقه_گرایی #عقل_گرایی #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
👍5