داستان یک ارتداد
#N06
کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara

داستان یک ارتداد
#N06
امیرعلی نصراله‌زاده @AmirA_N - بزرگترین داستان در تاریخ سیاسی نیم قرن گذشته آمریکا، داستان صعود جناح راست است، داستان یک ارتداد! گام‌به‌گام این صعود به مدد بدعت‌گذاران جریان چپ فراهم شد: ترقی‌خواهانی که از «قرارداد جدید» روزولت بعد از بحران مالی آمریکا پا پس کشیدند، کمونیست‌های سابقی که در دهه پنجاه بنیان‌گذار یکی از مهم‌ترین نشریات جمهوری‌خواهان (National Reveiw) بودند، سوسیالیست‌هایی که موجب تأسیس نومحافظه‌کاری در دهه‌های شصت و هفتاد شدند، رادیکال‌های جدید چپ که به رفقای سابق‌شان در دوره ریگان پشت کردند.

قول معروفی را به چندین نفر از جمله چرچیل نسبت داده‌اند: «هر کس در بیست سالگی سوسیالیست نباشد، قلب ندارد و هرکه در چهل سالگی سوسیالیست است، مغز ندارد». بر پایه این روایت، داستان ما هم یا نشان از دانایی همراه با سن و تجربه است یا رویاهایی تلخ و سنگ‌دلانه هستند که با موفقیت و ثبات همراه شده‌اند. ایروینگ کریستول، تروتسکیست سابق و پدرخوانده نومحافظه‌کاری به کنایه می‌گفت: یک نومحافظه‌کار «لیبرالی است که مورد هجوم واقعیت قرار گرفته». بسیاری متوجه این انتقال مرکز سیاسی نیستند مگر بحرانی آن را عیان سازد. مثلا، ائتلافی سیاسی موجب رد شدن از خطوط قرمز حزب شود. جُرج هادلستون، نماینده کنگره آلاباما در ۱۹۳۵ زمانی که توسط هم‌کاران دموکراتش به علت تغییر موضع در مورد مالکیت عمومی برق مسخره می‌شد، با عصبانیت پافشاری می‌کرد: «خودم و اصولم هم‌چنان بدون تغییر پابرجا هستیم. این تعریف لیبرالیسم است که تغییر کرده». ریگان در نقل قولی معروف مدعی شد که او حزب دموکرات را ترک نکرده، بلکه این حزب دموکرات بوده که وی را ترک کرده است.

تعویض جناح سیاسی نوعی ارتداد است. اتهام سقوط فکری به همراه دارد و بوی خیانت می‌دهد. هویت‌های سیاسی بیشتر توسط عواملی شکل ‌می‌گیرند که هیچ ارتباطی به تحلیل منطقی ندارند: اصالت خانوادگی و قبیله‌ای، ویژگی‌های شخصیتی و اتفاقات تاریخی. سه دانشمند علوم سیاسی در کتاب «اذهان و قلوب پارتیزان‌ها» (منتشر شده در سال ۲۰۰۲) نشان دادند که وابستگی سیاسی به ندرت از سال‌های اولیه بلوغ تغییر می‌کند. شمار اندکی از مردمان با دلیل و برهان جناح سیاسی خود را رها می‌کنند. اوپنهایمر در کتاب «خروجی راست: کسانی که چپ را ترک کردند و قرن آمریکایی را شکل دادند» به روایت کناره‌گیری شش نفر از اندیشمندان چپ‌گرا می‌پردازد. (از جمله ویتاکر چمبرز، دیوید هوروویتز، کریستوفر هیچنز و ...) در میان این شش شخصیت، تنها چیزی که تکرار می‌شود انگیزه‌ای بی‌قرار برای تجدید خودشناسی است که در سطری از «بهشت گمشده»، نمایشنامه کلیفورد اُدت، جاودانه شده: «ما تجربه‌هامان را نادیده می‌گیریم. این یک عادت آمریکایی است.» با این وجود، هر روایت، از نوعی خوی شخصی پرده بر می‌دارد که این مردان را دشمن پرشور سیاست‌های پلورالیسم می‌کرد. آن‌ها حقیقت جدید را با شور و یقین یک نوکیش در آغوش می‌گرفتند. «پیچیدگی و احتمالاتی بودن اعتقادات» که اوپنهایمر از آن سخن می‌گوید ربطی به این گروه نداشت. ایشان فقط از لیبرالیسم نفرت داشتند!

در قرن بیستم، خلا‌ء حذف دین توسط نظام‌های سیاسی توتالیتر پر شد. نتیجه این جایگزینی به خلق اعتراف‌نامه‌هایی ادبی و پر نفوذ همچون «خدایی که شکست خورد» انجامید. کتابی مشتمل بر روایت‌های شخصی شش کمونیست و چهار سمپات سابق از جمله آرتور کوستلر، آندره ژید، اینیاتسیو سیلونه و ریچارد رایت. اینان هرکدام روایتی ارایه دادند از پیدا کردن معنا در مارکسیسم، هویت‌یابی در حزب، الهام‌بخشی شوروی و سپس رهایی تدریجی از خواب و خیال تا جدایی کامل از کمونیسم.

حالا به نظر می‌رسد زمان برداشت محصولی تازه فرا رسیده است. این بار احتمالا نوبت نویسندگانی از جناح راست است که باید افسون‌زدایی خود را به ثبت برسانند. «دونالد ترامپ»، مطمئنا جوانان آرمان‌گرایی را با خود همراه ساخته که فکر می‌کرده‌اند به جناح آزادی و صداقت پیوسته‌اند، اما با کمی تاخیر چشم باز می‌کنند و می‌بینند امضای‌شان پای سیاستی آغشته به نژادپرستی ثبت شده. تحقق رویای «تد کروز» نیازمند سرنگونی تمام ستون‌های ساختار اجتماعی و اقتصادی کشور است. برای یافتن نسخه‌ای جدید از یک آرمان‌گرایی ویران‌گر که پیروان پیشین‌اش خیلی زود به مرتدهای خائن بدل می‌شوند، دیگر لازم نیست به جای دیگری بنگرید. تنها چند سال دیگر کافی است تا این بار اعتراف‌نامه‌های دلهره‌آور از دل خاک آمریکا منتشر شوند. شاید از جانب اپراتور یک کمپین انتخاباتی که به سختی خود را زنده نجات داده است.

منبع: http://goo.gl/V2eCnK

کانال «مجمع دیوانگان»@divanesara

کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara

تبریک، با کمی توضیح


آرمان امیری @ArmanParian - در ابتدا، فرا رسیدن سال نوی خورشیدی را به تمامی مخاطبان کانال «مجمع دیوانگان» تبریک عرض کرده و برای همه عزیزان آرزوی سلامتی و شادی در کنار خانواده می‌کنیم. در نخستین یادداشت سال جدید، به نظرمان رسید فرصتی دست داده تا مختصر توضیحی در مورد «مجمع دیوانگان»، پیشینه، اعضا و عملکردش خدمت مخاطبان ارایه دهیم.

«مجمع دیوانگان» به عنوان یک وبلاگ شخصی کار خود را از سال ۸۶ آغاز کرد و با فراگیر شدن شبکه‌های اجتماعی و مجازی، به مرور شعباتی در این شبکه‌ها به خود اختصاص داد؛ به گونه‌ای که حالا یک صفحه اختصاصی در فیس‌بوک، یک صفحه اختصاصی در گوگل پلاس، یک کانال در تلگرام، یک حساب کاربری برای پوشش فایل‌های صوتی در «ساوند کلاود» و یک کانال برای پوشش فایل‌های تصویری در یوتیوب دارد. «مجمع دیوانگان» از بدو تاسیس خود تلاش می‌کرد که یک رسانه گروهی باشد و به رسانه‌ای برای انتشار یادداشت‌های مخاطبان خود بدل گردد، تا جایی که طی مدت فعالیت خود توانسته دست‌کم ۲۴۰ یادداشت مفصل از مخاطبان خود دریافت و منتشر سازد.

در حال حاضر، «مجمع دیوانگان» توسط یک گروه سه نفره مدیریت می‌شود. بجز بنده، (تحصیل‌کرده مهندسی مکانیک دانشگاه شریف با اندکی سابقه روزنامه‌نگاری در سال‌های ۸۴ تا ۸۸) دو دوست دیگر به صورت ثابت در مدیریت کانال مشارکت دارند. امیرعلی نصراله زاده، (@AmirA_N) فارغ التحصیل مهندسی صنایع از دانشگاه صنعتی شریف و دانشجوی دکترای صنایع در دانشگاه کلمسون آمریکا، و محمد افخمی، (@Mohamad_afkhami) فارغ التحصیل مهندسی نفت از دانشگاه صنعتی شریف و فوق‌لیسانس سیاست‌گذاری عمومی، دانشجوی دکترای مدیریت بازرگانی از دانشگاه استیونز آمریکا. امیدواریم که در سال جاری گروه کوچک ما با همکاری چهره‌هایی جدید باز هم گسترش پیدا کند.

از بدو تاسیس، «مجمع دیوانگان» همواره امیدوار بوده تا بتواند بیشتر به مسایل مربوط به جامعه، هنر و ادبیات بپردازد. با این حال هیچ گاه گریزی از سیاست نبوده و نیست. سال گذشته نیز به دلیل برگزاری دو انتخابات مهم، طبیعتا بخش عمده‌ای از تمرکز یادداشت‌های وبلاگ به سمت سیاست کشیده شد. سال جاری، تلاش می‌کنیم که این روند هرچه بیشتر متعادل شود و علاوه بر موضوعات روزمره زندگی و جامعه، تلاش خواهیم کرد تا با استفاده از ابزارهای صوتی و تصویری محصولات متنوع‌تری در اختیار مخاطبان قرار دهیم. لازم به تکرار نیست که تمامی محصولات منتشر شده در این کانال دست‌اول، و تولید اختصاصی مدیران آن است.

در پایان باید بگوییم هرگونه انتقاد یا پیشنهاد شما می‌تواند کمک بزرگی به ما باشد. با معرفی این کانال به دوستان و آشنایان خود نیز می‌توانید از این حرکت مستقل حمایت کنید. شعار ما همچنان همان پیمانی است که از شش سال پیش بسته‌ایم: «هرشهروند یک رسانه».

شلیک کلمه فاشیست

#M006

کانال «مجمع دیوانگان»

@divanesara

«شلیک کلمه فاشیست»

#M006

محمد افخمی- @Mohamad_Afkhami
کلمات سلاح‌اند و وقتی به سوی دشمن سیاسی نشانه گرفته شده باشند، کلمه «فاشیست» نقش یک خمپاره انداز را ایفا می‌کند. در دوران پسا آشویتز فاشیست خواندن یک فرد، ویرانگرترین اتهامی است که می‌توان به او وارد کرد. این روزها بیش از هر زمان دیگری از پایان جنگ جهانی دوم، از کلمه فاشیست استفاده می‌شود. اما به راستی این مقایسه، چقدر بر واقعیت منطبق است؟‌کریستن کاریل در مقاله‌ای در نشریه «سیاست خارجی» به بررسی این موضوع پرداخته است که بخشی از ترجمه آن‌را در زیر می‌خوانید. نسخه کامل ترجمه این مقاله در صفحه مجمع دیوانگان در دسترس است:

یک- همه چیز با توهم خلوص نژادی آغاز می‌شود: به صورت تاریخی، فاشیسم با اضطراب‌های اواخر قرن ۱۹ متولد شده است. زمانی که راست‌گراهای اقصی نقاط اروپا احساس کردند وجودشان توسط ایدئولوژی‌های نیرومندی چون سوسیالیسم و کپپیتالیسم در خطر نابودی است. برای این افراد، شبه علم نژادی و تئوری‌های پیچیده قومی به ظاهر موید این ایده بودند که نژادهای «پست» (یهودی‌ها و اسلاو‌ها) در حال طرح نقشه‌ای برای حمله یا فروپاشی درونی آن‌ها بودند. فروپاشی سلطنت‌های حاکم و نظام ارزش‌های سنتی در جنگ جهانی اول خلایی روحی ایجاد کرد که فاشیست‌ها شتابان به دنبال پر کردن آن رفتند.

دو- دولت بر همه چیز ولایت دارد
«همه چیز در درون دولت است و هیچ چیز بیرون از دولت نیست، هیچ چیز علیه دولت نیست.» این جمله از بنیتو موسولینی است، یکی از اولین کسانی که به صورت تاییدآمیز به بحث «تمامیت‌خواهی‌» پرداخت. فاشیست‌ها عمیقا به دولت معقدند، چون به نظر آنها دولت، مظهر منطقی حرکت ملت برای به دست آوردن و دفاع از حقوق خویش است. بنابراین، اتحادیه‌های کارگری و گروه‌های اجتماعی و روزنامه‌ها همه باید تحت اراده دولت باشند. مفاهیمی چون «حقوق بشر» خارج از چارچوب « جامعه خلقی» عاری از معنا هستند.

سه- یک انسان بسیار نیرومند تمام دستور‌ها را می‌دهد
این فاشیسم بود که مفهوم رهبر کاریزماتیک نیرومندی (دوچه یا پیشوا) که شخصا تمام اهداف ملت را تعیین می‌کند، ارائه کرد. (کمونیسم هم مفهوم «سکاندار بزرگ» و «باغبانان سعادت بشر» را در خود داشت اما حتی این شخصیت‌های ابرانسان‌باید همچنان حداقل در ظاهر پیرو خط یک فیلسوف یهودی-آلمانی (کارل مارکس) می بودند).

چهار- فاشیست‌ها نیروی نظامی را ورای همه می‌دانند
فاشیست‌ها توده‌های مردمی را ستایش می‌کنند، اما تنها تا وقتی که همنوا با نیازهای دولت هستند. از این نظر، نگاه فاشیست‌ها به دنیا مطلقا شبیه نظامیان است (این‌که وحدت و لباس متحدالشکل ریشه مشترکی دارند، بی‌دلیل نیست). بسیاری از کسانی که از آلمان نازی دیدن کرده بودند به ازدیاد لباس‌های متحدالشکل اشاره کرده‌اند: برای غریبه‌ها، تتشخیص راننده اتوبوس از اعضای نیروهای نظامی بسیار سخت بود. سیاست خارجی تنش‌زا و به دنبال گسترش مرزها علامت تجاری بسیاری از رژیم‌های فاشیست بوده است، هرچند این مساله شامل تمامی آنها نیست.

پنچ- فاشسیست‌ها خردگرایی را به استهزا می‌گیرند
ریشه‌های فاشیسم کلاسیک به دوران رومانتیسیسم باز می‌گردد. خطی که در تاکید فاشیسم بر احساس، اراده، وحدت و رد ارزش‌های فردگرایی و تفکر انتقادی عصر روشنگری دیده می‌شود. از نگاه فاشیست‌ها «ملت» همیشه در معرض خطر است و قبضه دولت توسط آن‌ها تولد دوباره ملی است که انحطاط و ضعف دوران پیشین را پاک می‌کند.

شش- احزاب فاشیست خودشان را «راه سوم» می‌بینند
هم هیتلر و هم موسولینی، «ناسیونال- سوسیالیسم» خودشان را به عنوان یگانه جایگزین معتبر برای ایدئولوژی‌های سیاسی موجود می‌دیدند. آن‌ها به شدت با سوسیالیسم و «سرمایه‌داری بورژوایی» مخالف بودند و مدعی بودند بهترین ویژگی‌های هر دو سیستم را در نظام خودشان به کار برده‌اند. برای مثال آن‌ها ایده‌های مارکسیستی انقلاب و مهندسی اجتماعی همه جانبه را از مارکسیسم جذب کرده‌اند و اجزا تفرقه انداز آن مانند جنگ طبقاتی را دور انداخته‌اند. آن‌ها همچنین تلاش کردند جنبه‌های رقابتی سرمایه‌داری را حفظ کنند ( که از نظر آن‌ها ضامن «بقای اصلح» بود) و به کنترل بخش‌های استراتژیک اقتصاد توسط دولت مصر باشند. اما در حالی که برخی از فاشیست‌ها تلاش کردند کلیسای کاتولیک را هم در نظام ایدئولوژیک خود جا بدهند، هیتلر که یک ضد روحانیت متعصب بود، رویای روزی را داشت که در آن توده‌ها پاپ را در میدان سن پیترز به دار بیاویزند.

کانال «مجمع دیوانگان» @divanesara

دو حاشیه به بهانه اکران «خشم و هیاهو»
کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara
#A044

دو حاشیه به بهانه اکران «خشم و هیاهو»
#A044

آرمان امیری @ArmanParian- نخست: باور نکنید

گویا جناب فاکنر نیز اعتقاد داشته که «هیچ کاری از هیچ انسانی بعید نیست». (این عبارت، در ابتدای فیلم درج می‌شود) باوری فراگیر است که به اشکال دیگری نیز بیان شده. معروف‌ترش آن است که می‌گوید «هر انسانی یک قیمتی دارد». هر دو عبارت می‌خواهند به ما بگویند: انسان‌ها هیچ نقش مستقلی ندارند. همه چیز در گرو شرایط است. اگر شرایط تحمیل یا حتی تطمیع کند، هرکسی ممکن است دست به هر کاری بزند. در دورترین فاصله نسبت به چنین تفکری، احتمالا باید به اگزیستانسیالیسم جناب سارتر اشاره کنیم که می‌گفت: «اگر یک فلج مادرزاد نتواند قهرمان دو المپیک شود فقط تقصیر خودش است». من نمی‌خواهم در دام مثال اغراق‌آمیز سارتر بیفتم. بی‌شک نمی‌توان در سنجش سرنوشت انسان‌ها اینقدر بی‌رحم بود که از تاثیرات و تحمیلات محیط چشم‌پوشی کرد، اما شما هم باور نکنید! شما هم باور نکنید که انسان آنچنان موجودی تهی، بی‌هویت و بی‌اراده است که همچون قاصدکی در دست سرنوشت به هر طرف کشیده خواهد شد. اگر این را باور کنیم، امید از بین می‌رود. بگذارید کمی بیشتر به انسان احترام بگذاریم. به «انسان طاغی» که گاه در برابر سخت‌ترین شرایط می‌خروشد و آنچه را بازی سرنوشت خوانده می‌شود بر هم می‌زند. من می‌گویم: هر انسانی یک مرزی دارد و به هیچ قیمتی حاضر نیست از مرز خودش عبور کند. فقط باید مرزهای همدیگر را بشناسیم.

دوم: تقاص می‌دهیم

مثلی قدیمی است که می‌گوید «سر بی‌گناه تا پای دار می‌رود، اما بالای دار نمی‌رود». همه می‌دانیم که حقیقت ندارد. به قول علامه طباطبایی، «چه حلاج‌ها رفته بر دارها». من اگر بخواهم به چیزی باور داشته باشم، اصل بقای «عذاب وجدان» است. آدم‌های بی‌گناه، کم قربانی نشده‌اند. همه‌اش هم به دست مجرمان و قاتلان نبوده. گاه اشتباه یک سیستم در میان بوده. اشتباه یک دستگاه. اشتباه یک گروه. اشتباه یک جامعه و حتی اشتباه یک ملت. نقش یک ملت می‌تواند گاه در یک انتخاب و تشخیص نادرست بروز پیدا کند؛ در یک خشم و هیجان گذرا فوران کند؛ یا در شکل یک سکون و سکوت و استیصال ظاهر شود. در مورد یک قتل مجرمانه در شبی تاریک، خیلی سخت‌گیرانه و حتی افراطی است اگر بخواهیم تمام یک ملت را مقصر بدانیم. اما وقتی در مورد قتلی صحبت می‌کنیم که در مقابل چشمان همه، با مقدمه و طمأنینه فراوان، از جانب یک دستگاه رسمی انجام می‌شود، آن وقت اگر قربانی بی‌گناه باشد، بعید است که هیچ کس بتواند دامن خودش را منزه بداند. آن وقت است که دیر یا زود عذاب وجدان از راه می‌رسد. آرام و آهسته. نرم نرمک خودش را جلو می‌کشد و سایه سیاه‌اش را بر سر یک ملت می‌‌گستراند. برای شرمگین شدن یک ملت، حتما لازم نیست که ردیف ردیف و دسته‌دسته زندانی سیاسی را قتل‌عام کنند و در سکوت کامل یک ملت به گورستان جمعی بسپارند. وقتی پای سیاست وسط باشد، ملت می‌تواند به موقع شانه از بار مسوولیت خالی کند، ادعای بی‌اطلاعی کند و انگشت اتهام را به سوی سیاست‌مداران نشانه رود. اما وقتی همه‌چیز علنی باشد، وقتی هیچ کس غافل‌گیر نشده باشد، آن وقت فقط یک نفر کافی است. فقط یک نفر، که آن هم از بی‌گناهی‌اش اطمینان نداریم، اما می‌دانیم در مورد گناه‌کار بودن‌اش تردیدهای جدی وجود داشت. همین یک نفر کافی است که یک ملت را به «راسکولنیکوف» بدل کند. همان یک نفری که شاید نامش «شهلا» بود.

کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara

جامعه چرتی
#A045
کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara
.

جامعه چرتی
#A045

آرمان امیری @ArmanParian- «ملتی که ادب‌اش قناعت را فضیلت می‌شمارد، هر سال گرفتار قحطی است.»

ادبیات، گسترده‌ترین و اصلی‌ترین محمل اندیشه ایرانیان برای یک بازه ۱۰۰۰ ساله بوده است. البته این ادبیات، در بخش اعظم خود به «شعر» محدود بوده است و به همین دلیل در حوزه «اندیشه» نیز محدودیت‌های ظرف و قالب شعری را پذیرفته. در واقع، از میان انواع مختلف هنری و ادبی، شعر کم‌ترین ظرفیت را برای «اندیشه‌ورزی» دارد. شعر، نهایتا بستر انتقال احساس است. در نقطه مقابلش، ادبیات نمایشی و داستانی ظرفیت انتقال مفاهیم فلسفی را دارند. در اوج و قله این قالب‌های هنری نیز بی‌شک «رمان» قرار دارد که والاترین بروز هنر داستانی است. آثار داستانی نوابغی چون داستایوفسکی الهام‌بخش صاحبان اندیشه‌ای در سطح نیچه و فروید بوده و روشنفکران دیگری چون سارتر و کامو نیز برای بیانی عمیق‌تر از نظرات خود دست به دامان رمان‌نویسی شدند.

در تاریخ ادب فارسی، مواردی به چشم می‌خورد که تلاش شده ضعف فقدان ادبیات داستانی در قالب سبک‌های خاصی از شعر جبران شود. به مانند «مثنوی» که از فردوسی گرفته تا نظامی و مولوی آن را بستر انتقال نظرات و مفاهیم مورد نظر خود قرار دادند. با این حال، منظومه‌ها تنها در مقایسه با غزلیات از ظرفیت‌های اندیشه‌ورزی بیشتری برخوردارند و در نهایت ظرفیت کافی برای انتقال مفاهیم را ندارند. همین نقطه ضعف می‌تواند یکی از دلایل عقب‌ماندگی ما در حوزه اندیشه باشد. موضوع مورد اشاره من اما مساله دیگری است.

عبارت نخست، بخشی از دیالوگ سریال ماندگار «هزار دستان» است. جایی که «ابوالفتح» قصد دارد «رضا تفنگچی» را به عضویت در «کمیته مجازات» ترغیب کند. به باورم، این دیالوگ ماندگار، محصولی است از اشراف کامل و شناخت عمیق زنده‌یاد «علی حاتمی» نسبت به ادب و فرهنگ ایرانی. این تاثیرگذاری دوگانه فرهنگ ایرانیان بر سنت ادبی و سنت ادبی ایرانیان بر فرهنگ و عادات ایرانی موضوع بسیار جذاب و زمینه تحقیقی گسترده‌ای برای اهالی جامعه‌شناسی است. در این مورد خاص، می‌توان به سرخط‌های زیر دقت کرد:

سنت «بنشین بر لب جوی و گذر عمر ببین».
سنت «هرآنکس که دندان دهد نان دهد».
سنت «غلام همت آنم که زیر چرخ کبود، ز هرچه رنگ تعلق پذیرد آزاد است».
سنت «ای شکم خیره به نانی بساز، تا نکنی پشت به خدمت دوتا».
سنت «قناعت توانگر کند مرد را».
سنت «گفت چشم تنگ دنیادوست را، یا قناعت پر کند یا خاک گور».

تمامی این سرخط‌ها و بی‌شمار موارد دیگر که می‌توان بدان‌ها افزود همه خبر از ترویج فرهنگ و سنتی است که دنیاداری، کار و تلاش، انباشت سرمایه، شوق کسب ثروت و سازندگی را انکار کرده و مذموم می‌داند. سنتی تقدیرگرا که اگر نانی هم طلب کند از کرم الاهی طلب می‌کند و نه از اراده و تلاش دنیوی. بی‌شک اظهار نظر قطعی، نیازمند تحقیق بیشتر و در نظر گرفتن مواردی در موضع مقابل این روی‌کرد تقدیرگرا و قناعت‌گرا است. با این حال اگر فرض کنیم که همین سرخط‌های کلی، نمادی از فرهنگ و سنت دیرینه ایرانیان برای ده‌ها قرن بوده، آن وقت می‌توانیم دست‌کم یکی از علل متعدد عقب‌ماندگی و فقر این سرزمین را کشف کنیم. در این صورت، باید حق را به جناب حاتمی بدهیم که در سرزمینی که چنین ملتی با چنین سنتی ادبی به سر می‌برند، «هر سال قحطی» شدن هم جای تعجب ندارد. آنجاست که حاتمی، از زبان شخصیت دیگری در همان سریال زبان به انتقاد می‌گشاید که: «جماعت خواب، اجتماع خواب زده، جامعه چرتی».

پی‌نوشت:
این روزها «شبکه تهران» مجددا مجموعه «هزار دستان» را پخش می‌کند که تماشای چند باره آن هم بی‌شک خالی از لطف نیست.

کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara

پابوسی در شان انسان نیست
#A046
کانال مجمع دیوانگان
@Divanesara
.

پابوسی در شان انسان نیست

#A046

آرمان امیری @ArmanParian- در داستان عیسی مسیح، روایتی هست که جایی یک روسپی خودش را به روی پای عیسی می‌اندازد. با اشک چشم و عطری که در دست دارد پای او را تر کرده و با گیسوانش آن را می‌شورد. زن بدکاره از فرط ناراحتی از گناهان خود به پاهای عیسی بوسه می‌زند. در نهایت عیسی به او می‌گوید: «ایمانت گناهان تو را بخشید». صحنه‌ای که انجیل روایت می‌کند (برای مثال در «انجیل لوقا»، باب هفتم، زن بدکاره آمرزیده می‌شود) نشان از غافل‌گیری عیسی و حرکت ناگهانی و خالصانه روسپی دارد. هیچ تدارکی در کار نیست. اتفاقا، آنکه میزبان عیسی است و در ظاهر برای پذیرایی از او تدارکی دیده، در دل از این اتفاق انتقاد می‌کند و به صورت متقابل مورد سرزنش عیسی قرار می‌گیرد. هرچه هست، بحث بر سر ریا، تزویر و تظاهر نیست. حتی قرار نیست ادعا شود که «پابوسی» امری پسندیده است. بلکه خرق عادت است. اتفاقی است که ناگهانی رخ می‌دهد اما عیسی مسیح به دلیل خلوص نیت زن بدکاره می‌گوید که «ایمان او گناهانش را شست». یک چیزی شبیه ماجرای موسی و شبان مولوی. در آن داستان هم کسی تایید نمی‌کند که سخنان شبان درست است. انذار جبرئیل به موسی صرفا از این بابت است که شبان هرچند عامیانه سخن گفته، اما از سر اخلاص و سادگی حرف زده، پس این صداقت و اخلاص‌اش قابل تقدیر است و نه شماتت.

حالا حضرت پاپ اعظم، مدعی میراث‌داری عیسی در نمایشی پر سر و صدا گروهی از مهاجران و پناهندگان را ردیف کرده تا در مقابل زوم ده‌ها دوربین از خبرنگاران به پاهاشان بوسه بزند. هر ناظری به سادگی درک می‌کند که ماجرای این نمایش هیچ شباهتی با داستان روسپی و عیسی ندارد. نه پاپ فردی عامی مثل شبان داستان مولوی است و نه این تدارک خبرنگاران شباهتی به غافل‌گیری عیسی در انجیل دارد. به انجیل هم اگر مراجعه کنیم بارها هشدار داده که: «مراقب باشید که اعمال نیک خود را در انظار مردم انجام دهید تا شما را ببینند و تحسین کنند. زیرا در این صورت نزد پدر آسمانی‌تان اجری نخواهید داشت. هرگاه به فقیری کمک می‌کنی، در هر محفلی درباره کار نیک خود داد سخن سر نده چون به این ترتیب اجری را که می‌بایست از خدا بگیری از مردم گرفته‌ای». (انجیل متی، باب ۶، پرهیز از تظاهر)

پاپ مظهر مسیحیت است. رفتار او باید از همه نظر قابل دفاع و ترویج باشد. احتمالا نظر شخص پاپ بر این است که برای ارسال پیام حمایت و برادری نسبت به مهاجران این اقدام را انجام داده. اما وقتی در حوزه اخلاق سخن می‌گوییم (و من مذهب را زیرمجموعه همین حوزه اخلاق می‌دانم) دیگر صرف «عمل‌گرایی» نمی‌تواند توجیه‌گر رفتار ما باشد. با یک کار غلط نمی‌شود یک نتیجه اخلاقی درست را انتظار داشت. (البته در حوزه سیاست و عمل‌گرایی ممکن است برخی اعمال توجیه پیدا کند) پاپ باید بداند که هیچ انسانی شایسته پابوسی دیگری نیست. انسان‌ها با یکدیگر برابر و برادرند. اگر هم قرار است در حرکتی نمادین این برابری و برادری را مورد تاکید قرار دهیم، بهتر است در برابر یکدیگر بایستیم، صمیمانه دست هم را بفشاریم یا یکدیگر را در آغوش بکشیم و به این شیوه بر برابری تاکید کنیم. نه اینکه بنده از برای دفاع از یک اقلیت تحت ستم، خودم را خاک پای آنان نمایش دهم. به همان گونه که ستم بر مهاجران نارواست، خاکساری و پابوسی آنان هم ناروا است.

در نهایت، شاید توصیف و پیش‌بینی همین وضعیت را بتوان از دل خود انجیل سراغ کرد. جایی که عیسی مسیح فریاد می‌زند: «از این روحانیون متظاهر دوری کنید. ایشان در قباهای بلند خود احساس بزرگی می‌کنند و وقتی در بازار قدم می‌زنند دوست دارند همه در مقابلشان سر تعظیم فرود آورند. دوست دارند در عبادتگاه در بهترین جای‌ها بنشینند و در ضیافت‌ها در صدر مجلس باشند. ولی در همان حال اموال خانه بیوه زنان را تصاحب می‌کنند و بعد برای اینکه کسی متوجه کارهای کثیف‌شان نشود در برابر چشم مردم نمازشان را طول می‌دهند». (مرقس، باب ۱۲، تظاهر به دین‌داری)

کانال مجمع دیوانگان @Divanesara

عقب‌گردی به عهد باستان
#A047
کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara
.

عقب‌گردی به عهد باستان
#A047

آرمان امیری @ArmanParian- از دوران باستان گرفته تا عصر میانه و ای بسا همین چند قرن اخیر، در بسیاری از کشورهای جهان سنتی در هنر نمایش رایج بوده که نقش زنان را نیز مردان بازی می‌کرده‌اند. در واقع، جوامع سنتی بسیاری به زنان اجازه حضور در نقش بازیگر را نمی‌دادند و برای جبران این کمبود، مردانی با گریم زنانه روی صحنه حاضر می‌شده‌اند.

من از سابقه حضور زنان در نمایش‌های ایرانی چندان اطلاعی ندارم. اما می‌دانیم که صدیقه(روح‌انگیز) سامی‌نژاد، نخستین زنی بود که در سینمای ایران مقابل دوربین قرار گرفت. اتفاقی که یک سنت‌شکنی آشکار بود و طبیعتا عواقب بسیاری هم برای او به همراه داشت. خودش در این باره گفته است: «به خاطر ناراحتی‌هایی که در موقع فیلمبرداری و بعد از آن چه از طرف فامیل و چه از طرف مردم کشیدم، هرگز راضی نشدم در فیلم دیگری بازی کنم ... هر موقع که از در شرکت می‌آمدیم بیرون، مجبور بودیم سه نفر مستحفظ داشته باشیم، یک شوفر و دو نفر کمک شوفر که شیشه پرت نکنن. هر جایی هم که می رفتیم یا باید یه چیزی سرمون می‌انداختیم کسی ما رو نشناسه...».

علی‌رغم دشواری‌هایی که صف‌شکنان تحمل می‌کنند، بالاخره حضور زنان در عرصه سینما و تیاتر ایران نیز عادی شد و گسترش یافت. با این حال، هنوز سنت بازی کردن مردان در نقش زنان پابرجا بود. احتمالا، یکی از معروف‌ترین نمونه‌های ایرانی در دهه هفتاد رخ داد. جایی که داوود میرباقری برای فیلم «آدم برفی» خود اکبر عبدی را همزمان در دو نقش به کار گرفت. یکی زن و دیگری مرد. فیلم جنجالی شد و گروه‌های فشار به سینما حمله کردند و خساراتی هم به بار آوردند. (علی مطهری از یک مورد سقط جنین در جریان آن حملات خبر داده است) اما شاید خیلی‌ها ندانند که پیش از اکبر عبدی، این «محمود بصیری» بود که در فیلم «دست‌فروش»، ساخته «محسن مخملباف» در نقش پیرزنی علیل بر روی ویلچر ایفای نقش کرد. من دلیل این انتخاب را هیچ وقت متوجه نشدم اما بازی اکبر عبدی در فیلم آدم‌برفی، در خدمت داستان قرار داشت. یعنی خط داستان چنین تصمیمی را می‌طلبید، اما اگر قاطعانه بگوییم تنها دلیل آن نقش‌آفرینی دوگانه همین بوده شاید همه ماجرا را ندیده باشیم.

قوانین مربوط به پوشش و حجاب زنان ایرانی، طی سه دهه گذشته یکی از دشواری‌های مداوم فیلم‌سازان کشور بوده است. البته در نماهای بیرونی این مساله چندان مشکل‌ساز نیست اما وقتی قرار است صحنه‌ای در داخل خانه و گاه روی رختخواب فیلم‌برداری شود، یک زن کاملا پوشیده در حجاب رسمی بیش از اندازه مصنوعی و غیرقابل هضم به نظر می‌رسد. ممنوعیت تماس بدنی زنان و مردان هم مشکل دیگری است که در مواردی با راه‌حل‌های ابتکاری از جانب کارگردان‌ها دور زده می‌شود. برای مثال، در فیلم «استراحت مطلق»، عبدالرضا کاهانی برای بازیگر مقابل «رضا عطاران» از همسر واقعی او استفاده کرد. این مساله در تیتراژ اولیه فیلم به شدت مورد تاکید قرار گرفت تا در طول فیلم، برخوردهای مداوم این زن و شوهر مخاطبان معتقد و ممیزان گرامی را برآشفته نسازد. با این حال، همین روال هم چندان تحمل نمی‌شود و زوج‌های هنری دیگر (همچون علی‌مصفا و لیلا حاتمی) معمولا اجازه پیدا نمی‌کنند از این محرمیت شرعی خود استفاده کنند. همه این‌ها یعنی همچنان وسوسه‌ای برای تغییر نقش زنان و مردان وجود دارد.

این روزها، گروه کودک «عمو پورنگ» در مجموعه «محله گل و بلبل» دو شخصیت شبه‌عروسکی دارند با نام‌های «سوسن‌خانوم» و «سنبل‌ خانوم». در واقع این دو شخصیت عروسک‌های کوکی هستند که نقش آن‌ها را دو بازیگر واقعی ایفا می‌کنند. عروسک‌ها درست به مانند عروسک‌هایی که به چشم کودکان آشنا می‌آید از موهای بافته و صورتی آرایش‌شده بهره می‌برند. در واقع، کودکان هنوز آمادگی پذیرش توافقات عجیب و غریب دنیای ما بزرگ‌ترها را ندارند. بدین ترتیب، این آرایش خاص، نشانه حداقل ضرورت‌های باورپذیری در پیش چشمان کودک است. حداقل‌هایی که برآورده‌سازی آن با استفاده از بازیگران زن امکان‌پذیر نبوده و سبب شده تا بار دیگر، سنت تاریخی و باستانی نقش‌آفرینی مردان به جای زنان زنده شود.

از نگاهی بالاتر که به داستان نگاه کنیم، حکایت غریبی است. صدها و شاید هزاران سال پس از دورانی که جامعه تحمل حضور زنان روی صحنه را نداشت، بالاخره غالب جامعه چنان با مساله کنار آمده که حتی پخش فیلم‌های خارجی با زنانی بدون حجاب از سیمای ملی هم عادی محسوب می‌شود. اما حالا هم که عرف جامعه مساله را پذیرفته، قوانینی وضع شده‌اند که بار دیگر اهالی نمایش را به تکرار همان روش‌های عهد باستان می‌کشاند.

کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara

پرسش‌هایی پیرامون دلایل واهمه از «برجام دو»
کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara
.

پرسش‌هایی پیرامون دلایل واهمه از «برجام دو»


خسرو شکوری (نویسنده #میهمان ) «برجام دو همان اقدام مشترک ملی در داخل کشور است که با وحدت، آشتی و با همدلی شروع خواهد شد؛ برجامی که قبل از اقتصاد از اخلاق آغاز می‌شود». (از پیام نوروزی آقای روحانی)

«برجام دو و سه و غیره باید به وجود بیاید تا بتوانیم راحت زندگی کنیم. این منطقی است که سعی می‌کنند در میان نخبگان جامعه و از سوی نخبگان جامعه به افکار عمومی جامعه منتقل کنند. معنای این حرف چیست؟ معنای این حرف این است که جمهوری اسلامی از مسائل اساسی که به حکم اسلام و برجستگی‌های نظام جمهوری اسلامی به آن پایبند است صرف نظر کند. از فلسطین و حمایت از مقاومت در منطقه صرف نظر کند. از مظلومان منطقه مانند مردم یمن، بحرین و غیره پشتیبانی و حمایت سیاسی نکند». (از سخنرانی آیت‌الله خامنه‌ای در مشهد)

* در تعریف آقای روحانی، برجام دو، پیش‌شرط اینکه «بتوانیم راحت زندگی کنیم» نیست؛ بلکه «قبل از اقتصاد، از اخلاق آغاز می‌شود». اگر می‌شد چنان برنامه محتملی را اجرا کرد با حذف تهمت، دروغ، رشوه و فساد، زندگی مردم به سمت «خوب‌تر شدن» می‌رفت. ولی سخت و صادقانه کار کردن همچنان پیش‌شرط مهم‌تری برای راحت زندگی کردن بود.

* اصطلاح برجام دو را برای اولین بار آقای روحانی به کار برد و نمونه‌ای از مطرح کردن، تکرار یا تشویق آن از طرف یک سیاستمدار یا رسانه غربی موجود نیست. گفتن اینکه «سعی می‌کنند در میان نخبگان جامعه و از سوی نخبگان جامعه به افکار عمومی جامعه منتقل کنند» یعنی یک منبع خارجی، یک بیگانه، یک «دشمن» منبع این پیام است و آقای روحانی در حال انتقال آن هستند.

* آقای روحانی چندین بار و از جمله در همین پیام توضیح دادند که برجام دو ناظر به مسائل «داخل کشور» است. از بین فلسطین، حمایت از مقاومت، مردم یمن، بحرین و غیره... کدام یک از مسائل داخل کشور است؟

*‌ آقای روحانی با دعوت به وحدت، آشتی، همدلی و اخلاق خواستار «صرف نظر» از تفرقه، دعوا، دشمنی و بی‌اخلاقی شده است. از بین این چهار رذیلت، کدام یک از «مسائل اساسی» است که جمهوری اسلامی «به حکم اسلام و برجستگی‌های نظام» به آن‌ها پای‌بند است؟

آقای روحانی به زبان ساده می‌گوید همچنان که در سیاست خارجی برنامه‌ای تدوین کردیم تا به مرور مسائل خود را حل کنیم، نیاز به برنامه‌ای برای حل مسائل داخلی داریم. کسانی که با این نطر مخالفت می‌کنند یا معتقدند مشکل داخلی نداریم، یا حل مشکلات نیاز به برنامه جامع ندارد. هر چه غیر از این، اساساً پاسخی به دعوت آقای روحانی نیست.

حالا سوال اینجاست که آیا ما مشکل داخلی نداریم؟ فرض کنیم در سال ۸۸ اتفاق خاصی نیفتاد، چند میلیون نفر به خیابان نیامدند، چند هزار نفر زندانی نشدند، چند صد نفر کشته نشدند و چند نفر محصور و ممنوع التصویر و ممنوع المنبر نشدند. آیا رای آوردن۴۴ از۴۵ فرد معرفی شدۀ آقایان خاتمی و هاشمی برای دو مجلس، رای اول شدن آقای هاشمی، حذف تمامی چهره‌های اصولگرای تهران از مجلس شورا، رد صلاحیت آقایان یزدی و مصباح برای مجلس خبرگان با رای مردم و آخرین نفر بودن آقای جنتی در انتخاباتی که خود مسئول بررسی صلاحیت دیگران بوده مساله بزرگی محسوب نمی‌شود؟ آیا پیام انتخابات اخیر جز اثبات قطبی بودن شدید جامعه و معترض بودن آن به وضعیت حاضر است؟

آقای روحانی بزرگواری مردم در چشم پوشی از اشتباهات سال ۸۸ را درک کرده و به عنوان فردی دلسوز به مردم و نظام با مطرح کردن برجام دو در صدد ارایه راه آبرومندانه‌ای برای برون رفت از انسداد موجود است. قاعدتاً جز نیت خیر برای کار ایشان قابل تصور نیست. در مقابل آیت الله خامنه‌ای مهم‌ترین استدلال‌شان برای عدم مذاکره با آمریکا این بود که «این کار ما را در افکار عمومی ملت‌ها و دولت‌ها به تذبذب متهم می‌کند». آیا ایشان نگران نیستند که این سطح از مغالطه، طفره روی و آدرس غلط دادن درباره طرح برجام دو، نظام را در «افکار عمومی مردم ایران» به چیز بدتری متهم خواهد کرد؟

کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara

تروریست‌های امروز پیش از آن که مذهبی شوند، رادیکال بوده‌اند

#M007

کانال «مجمع دیوانگان» @divanesara

تروریست‌های امروز، پیش از آن‌که مذهبی شوند، رادیکال بوده‌اند

#M007

فرید زکریا- واشنگتن پست
ترجمه محمد افخمی

حملات اخیر بروکسل، به فاصله کمی پس از حملات پاریس و کالیفرنیا صورت گرفت و هیزم در آتش بحث داغ تروریسم اسلامی در ایالات متحده ریخت. بسیاری، از جمله دو کاندیدای پیشروی حزب جمهوری‌خواه (ترامپ و کروز)، برای یافتن علاقمندان به افراط‌گرایی مذهبی و تروریسم، خواهان عملیات پلیسی گسترده‌ در محله‌ها و گروه‌های مسلمان هستند؛ اما بمب‌گذاری‌های اخیر در اروپا توسط نسل جدیدی از تروریست‌ها انجام می‌شود. نسلی که تصورات پیشین ما را از انگیزه‌های این افراد به کلی دگرگون کرده است. به زبان ساده‌تر، تروریست‌های امروز، مذهبی‌هایی افراطی نیستند که بعدا رادیکال شده باشند؛ بلکه رادیکال‌هایی هستند که در ادامه افراط‌گرایان مذهبی هم شده‌اند. تفاوت بین این دو بسیار مهم است.

مثلا ابراهیم و خالد البکراوی، دو برادر طراح و مجری بمب‌گذاری بروکسل را در نظر بگیرید. در خانواده‌ای از کارگران مهاجر متولد شدند. مذهبی‌های مقیدی نبودند. خیلی زود به اعمال مجرمانه گرایش پیدا کردند. در بیست و چند سالگی سابقه ماشین دزدی و سرقت مسلحانه داشتند و به دلیل این جرایم به ۹ و ۵ سال زندان محکوم شدند. احتمالا در همین زندان یا پس از آن بود که آن‌ها مسیر «جهاد» را برای ادامه زندگی انتخاب کردند.

داستان این دو به طرز حیرت‌آوری مشابه داستان تعداد زیاد دیگری از تروریست‌های بلژیک و فرانسه است. تنها معدودی از آن‌ها، مسلمان سفت و سخت بوده‌اند. عبدالحمید اباعود، سردسته حملات پاریس، مانند خیلی از همراهان مسلحش، الکل و مخدر مصرف می‌کرد. دو جهادی بریتانیایی هم که در ۲۲ سالگی بیرمنگام انگلیس را به قصد سوریه ترک کردند، پیش از سفر، کتاب‌های «اسلام به زبان ساده» و «قرآن به زبان ساده» را خریده بودند.

موسسه بلژیکی اگمونت به دنبال درک موج جدید جهادی‌ها و متمایز کردن آن از جهادی‌های قدیم یک تحقیق فوق‌العاده‌ای منتشر کرده است. میانگین سن جهادی‌های اروپایی بین سال‌های ۲۰۰۲ و ۲۰۰۹، حدود۲۷ سال بوده و امروز نزدیک ۲۰ است. ده سال پیش، برای تولید یک جهادی، سال‌ها تلقین مذهبی لازم بود، امروز عضویت در داعش عمدتا تصمیمی لحظه‌ای و آنی است.

این تفاوت بارز را در نظر بگیرید؛ القاعده و تبارش، فتواهایی با انتقادات ریز و مفصل و درخواست‌هایی دینی/سیاسی منتشر می‌کردند. درخواست‌های حملات پاریس و بروکسل چه بود؟ «الیور روی»، یک استاد اسلام‌شناسی فرانسوی درباره این جهادی‌های جوان فرانسوی می‌نویسد «تقریبا هیچ‌کدام این‌ها سابقه‌ای در فعالیت سیاسی (مثلا مساله فلسطین)، اسلام بنیادگرایانه، یا محافظه‌کاری اجتماعی ندارند. رادیکال شدن آن‌ها محصول فانتزی قهرمان شدن، خشونت و مرگ است، نه شریعت و آرمان‌شهر». دولت اسلامی کعبه آمال است: تقدیس خشونت برای خشونت.

این مردان و زنان جوان، معمولا فرزندان مهاجران اروپا هستند. «روی» حتی به این مساله اشاره می‌کند که بسیاری از آن‌ها در حال طغیان علیه پدر و مادر سنتی و مذهبی خود هستند. این افراد در «هویت» خود شک دارند. آنان نه در کشور قدیم ریشه دارند و نه در کشور جدید. دچار تبعیض و طردشدگی هستند. در همین بستر است که به دنبال عصیان، جنایت و بعد از آن سفر غایی ممنوعه، یعنی جهاد می‌روند.

معمای این که چرا مسلمانان بلژیکی، چنین سهم بزرگی در میان اعضای داعش دارند هم با در نظر گرفتن این شرایط قابل شرح است. مقاله اگمونت اشاره می‌کند که فاصله بین سطح آموزش و میزان بیکاری در بین بومی‌ها و مهاجران بلژیک از هر جای دیگر اروپا بیشتر است. ۱۵٪ بلژیکی‌هایی که در خانواده‌ای بلژیکی متولد شده‌اند زیر خط فقر زندگی می‌کنند، این عدد برای بلژیکی‌های با ریشه مراکشی، حدود ۵۰٪ است. به علاوه، شهروندان بلژیکی در داشتن روحیه ملی کارنامه ضعیفی دارد. این کشور دچار بحران هویت است. کشوری دوپاره بین دو فرهنگ فلاندرزی و والون.

این‌ یافته‌ها سیمای جدیدی از یک تروریست ترسیم می‌کنند. تروریستی که کمتر به واسطه مذهب جذب تروریسم شده است. تروریستی که مسیر ترور را به عنوان عصیان غایی علیه دنیای مدرن انتخاب کرده و سپس یک ایدئولوژی برگزیده که به علایقش مشروعیت ببخشد. اسلام رادیکال، همان بسته مطلوبی است که به سادگی در اینترنت و رسانه‌های اجتماعی یافت می‌شود. اما این حلقه آخر زنجیر است، نه حلقه ابتدایی آن.

همچنان می‌دانیم که مسلمان‌ها باید با سرطانی که به اسم «اسلام رادیکال» در میان‌شان رشد کرده بجنگند. اما از آن طرف، مجریان قانون در غرب هم باید بدانند اگر هدف پیدا کردن تروریست‌ها است، شنود مساجد و گشت زدن در محله‌های مسلمان و حتی جنگیدن با بنیادگرایان مسلمان آدرسی اشتباه است. تروریست‌ها ممکن است در بارها و محله‌های خرید و فروش مخدر، صف‌های بیکاری و زندان‌ها در حال رادیکال شدن پیش از مسلمان شدن باشند.

دیپلماسی از سرِ ناچاری؟
#N007
کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara

دیپلماسی از سرِ ناچاری؟
#N007

امیرعلی نصراله‌راده @AmirA_N- توسعه توانایی موشکی یکی از سیاست‌های کلی نظام است که بعد از جنگ تحمیلی به عنوان یک ضرورت دفاعی توجیه شده و تا به امروز مورد انتقاد جدی واقع نبوده است. برای نخستین بار توقع حصول ثمرات برجام، گروهی را به انتقاد از آزمایش اخیر موشکی سپاه وا داشته است. انتقاداتی که در مقدمه آن دائما بر حق افزایش قدرت دفاعی تأکید می‌شود و در نتیجه این انتقادات در پوشش تنش‌زدایی در منطقه، در توصیه به پنهان‌کاری سپاه محدود می‌ماند. حمایت از دیپلماسی هسته‌ای در عین تاکید بر ضرورت «دیپلماسی با موشک» (اما یواشکی!) نشان می‌دهد که حتی این منتقدان نیز «دیپلماسی» را صرفا در معنای رفع تحریم‌های هسته‌ای به رسمیت می‌شناسند و قلبا باوری به راه حل دیپلماتیک برای رسیدن به امنیت و ثبات منطقه‌ای ندارند.

خاورمیانه منطقه‌ پر تلاطمی است. اسرائیل با تعقیب سیاست شهرک‌سازی منطقه را ناامن می‌کند. افغانستان و پاکستان با طالبان دست و پنجه نرم می‌کنند. با وضعیت آشفته سوریه، عراق و یمن، انواع و اقسام گروه‌های شبه نظامی در سرتاسر خاورمیانه پخش شده‌اند. بنیادگرایی مذهبی به اشکال مختلف بروز یافته و مسلح شده است و بیم آن می‌رود هر خلأ قدرت متمرکزی با ظهور یک گروه بنیادگرای جدید پر شود. در چنین آشفته‌بازاری، رهبران منطقه نیز تصمیم به رقابت تسلحیاتی گرفته‌اند!

آزمایش موشک‌هایی با برد بالا و مزین به پیام نابودی کشوری دیگر، به زحمت می‌تواند در نگاه جامعه بین‌المللی توجیه تقویت قوای دفاعی باشد. چنین اقداماتی صرفا به تشدید رقابت تسلیحاتی دامن می‌زند. عربستان، امارات، ترکیه، پاکستان و اسرائیل بودجه‌های هنگفتی به نیروهای نظامی خود اختصاص داده‌اند و این دست آزمایش‌های موشکی ما، به سادگی کارکرد «دفاعی» این هزینه‌های کلان را توجیه می‌کند. با یک نگاه انتقادی می‌توان پرسید کدام‌ سیاست نظامی/تبلیغاتی برای رقابت در عرصه افکار عمومی کارآمدتر است؟ موشک بالستیکی که با شعار نابودی اسرائیل آزمایش می‌شود؟ یا گنبد آهنین که برای دفاع از تل‌آویو در برابر حملات موشکی طراحی شده؟

«ایران اتمی» توانست دوستانی چون آمریکا و اروپا را با رقبایی مثل روسیه و چین در یک جبهه متحد کند. به دنبال پایان پرهزینه و پرحاشیه این جنجال چندین ساله، خیلی زود نگاه‌ها معطوف فعالیت‌های نظامی عربستان شد و پارلمان اروپا تحریم تسلیحاتی این کشور را تصویب کرد. این یک فرصت استثنایی برای کشور ما بود. اما ما به جای فعال کردن موتورهای دیپلماسی و سوار شدن بر موج کنترل تسلیحاتی عربستان، موتور موشک‌های «قدر» را فعال کردیم. یعنی درست در جایی که با دیپلماسی می‌توانستیم خاورمیانه را برای خود امن‌تر کنیم، با شلیک چند موشک، مهر تاییدی بر ادعای عربستان و ضرورت تقویت قوای دفاعی‌اش زدیم.

فرصت‌های دیپلماتیکی که با اقدامات این‌چنینی از دست می‌روند تنها محدود به کنترل توان تسلیحاتی رقبا نیستند. دولت ایران با دیپلماسی دوران اصلاحات، نه با همکاری آمریکا، که از خلال جامعه جهانی و سازمان ملل در بازسازی عراق سهیم شد و بدون جنگ نیابتی گسترده توانست روابطش را با عراق به صورت دوجانبه تنظیم کند و به سطح بالاتری ارتقا بخشد. روابطی که امروزه از جانب همه‌کس به عمق استراتژیک ایران تا بغداد تعبیر می‌شود.

سوریه آبستن فرصتی دیگر است، اما شریک شدن در جنایات اسد به بهانه مقابله با داعش مانعی بزرگ در برابر بهره‌برداری از چنین فرصتی ایجاد کرده. جامعه جهانی آمادگی خود را برای این همکاری نشان داده، اما ایران به جای تمرکز روی راه‌حل‌های دیپلماتیک برای تعیین سرنوشت سوریه، اساسا مقدمات شکل‌گیری این همکاری‌ها را زیر پا می‌گذارد. در سوی دیگر، شهرک‌سازی اسرائیل در اراضی فلسطینی به عنوان سیاستی خصمانه و مخل امنیت منطقه و جهان مورد توجه بسیاری از کشورهای عضو سازمان ملل قرار گرفته است. اما باز هم به جای استفاده حداکثری از این موقعیت استثنایی، ایران به تنهایی پیام‌های موشکی برای اسرائیل می‌فرستد تا از آن به عنوان توجیه اقدامات تنش‌زای خود استفاده کند.

افزایش عمق استراتژیک از طریق حضور نظامی توأم با رقابت تسلیحاتی پیامدهایی به دنبال دارد که بخش وسیعی از دنیا خطرات آن را حس کرده است. بعد از جنگ جهانی دوم، عمق استراتژیک شوروی به کوبا رسیده بود و آمریکا در ترکیه و ایتالیا حضور داشت. فرجام این رقابت تسلیحاتی در جریان بحران موشکی کوبا دنیا را تا مرز نابودی پیش برد. حال دمیدن در شعله‌های آتش «عمق‌ استراتژیک» در «هلال شیعی» و دامن زدن به مسابقه تسلیحاتی در منطقه‌ای که بدون حضور این عوامل هم به اندازه کافی خطرناک هست، تنها فرجام ناگوار احتمالی را تلخ‌تر و ای بسا فاجعه‌بارتر خواهد کرد.

کانال «مجمع دیوانگان»@DivaneSara