من عاقل و روشنفکرنمای بی‌عقل
#A055
آرمان امیری @ArmanParian - «کورتزیو مالاپارته»، نویسنده و مبارز ایتالیایی بود. در جوانی مدتی به جنبش فاشیستی گرایش پیدا کرد اما بعدها به مبارزه با نازیسم و فاشیسم پرداخت. او چند کتاب علیه رژیم‌های فاشیستی دارد اما اردوگاه متفقین را هم بی‌نصیب نگذاشته و به جنایات ارتش آمریکا پس از ورود به اروپا هم پرداخته است. یکی از معروف‌ترین آثار او کتابی است با عنوان ایتالیایی «La Pelle» که «پوست» معنا می‌دهد. در انگلیسی نیز به «Skin» ترجمه شده و با همین نام شهرت یافته، اما در ایران «ترس جان» ترجمه شده و به این نام شناخته می‌شود. علت این تغییر نام را «بهمن محصص»، مترجم کتاب در مقدمه آن توضیح داده است:
«... نام این کتاب را به توصیه جلال آل احمد به «ترس جان» بدل کردم تا معنی‌ای دقیق از مندرجاتش داده باشم و آن را به فارسی برگرداندم تا روشنفکر و روشنفکرنمای کشور من (مخصوصا روشنفکرنما اگر عقلی داشته باشد) از آن روی سکه جنگ دوم جهانی و «آزاد شدن» اروپا از دست اروپایی باخبر گردد و بداند اگر آلمان‌ها مردم را کشتند، آمریکایی‌ها (پس از سزارین جنگ که {به} وسیله «موجودات پرجیب» ماوارای اطلس انجام شد) آنان را پوساندند و کشتن کسی از پوساندنش شرافتمندانه‌تر است». (ص۲)
این اشاره کوتاه جناب محصص برای من حاوی دو نکته تکان‌دهنده بود. در مورد آل‌احمد می‌دانیم که چه میزان علاقه داشت به گروهی که «روشنفکر» یا «روشنفکرنما» می‌داند حمله کند و آنان را به چوب «غرب‌زدگی» بکوبد. اینجا نیز جناب محصص درست در همان چهارچوب نگاه و گفتمان آل‌احمد، از «روشنفکرنما»یی حرف می‌زند که اصلا معلوم نیست «عقلی داشته باشد». به نظرم این کنایه جناب محصص دقیقا در راستای عمل و کنشی است که از خود نشان می‌دهد. او اعتقاد دارد «دیگرانی هستند که عقل ندارند». با چنین اعتقادی، خیلی ساده و طبیعی ما به خودمان که حتما «عقل داریم» مجوز می‌دهیم که برای این دیگران بی‌عقل تصمیم بگیریم. درست مثل دو عزیز فرهیخته‌ای که با مشارکت و مشورت یکدیگر تشخیص داده‌اند اسم کتاب نویسنده‌ای در ایتالیا باید به جای «پوست»، حتما «ترس جان» باشد تا «معنی دقیقی از مندرجاتش» بدهد. این را خود نویسنده اصلا نفهمیده و مترجمان اروپایی هم هیچ کدام عقل نداشته‌اند، فقط این دو نخبه گرانقدر هم‌وطن ما هستند که تشخیص داده‌اند و راسا هم دست به کار شده‌اند تا مصلحت کتاب و مخاطب «بی‌عقل» آن را اجرایی کنند.
نکته دوم، اظهار نظر عجیب و تکان دهنده جناب محصص است در مقایسه «کشتن انسان‌ها» با آنچه «پوساندن» انسان‌ها خوانده‌اند. آیا این تصادفی است که دقیقا کسانی فکر می‌کنند «کشتن انسان شرافتمندانه‌تر از پوساندن آن‌ها است» که اعتقاد دارند برخی از مردم (به ویژه روشنفکرنماها) اصلا عقل ندارند؟ در واقع، این دوستان فکر می‌کنند اگر انسان‌ها تحت سیطره ترس، جهل و یا فساد «بپوسند»، حتی ارزش زنده ماندن هم ندارند؛ همان بهتر و شرافتمندانه‌تر است که اصلا بکشیم و خلاص‌شان کنیم. پس فقط انسانی ارزش زنده بودن را دارد که با ملاک‌های این عزیزان «نپوسیده» باشد. ملاک‌ها کدام است؟ همانکه به این گروه اجازه می‌دهد یک عده را فاقد عقل تشخیص بدهند و برای مصلحت یک عده دیگر، عنوان کتاب نویسنده‌ای در آن سوی جهان را عوض کنند. حس غریبی به من می‌گوید، این اندیشه درست همان استوانه بنای رژیم‌های توتالیتر است که می‌خواهند برای مصلحت انسان‌های «بی‌عقل» از هر طریق (ولو تحریف و یا دروغ) آن‌ها را از پوسیدگی نجات دهند و در عین حال به راحتی و با حفظ «شرافت» به خود اجازه می‌دهند تا نمونه‌های «پوسیده» را بکشند! چه دایره عجیب و دور باطلی است اگر به یاد بیاوریم آن «کورتزیو مالاپارته» در تمام عمرش دقیقا می‌خواست با همین رژیم‌ها مبارزه کند!
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A055
آرمان امیری @ArmanParian - «کورتزیو مالاپارته»، نویسنده و مبارز ایتالیایی بود. در جوانی مدتی به جنبش فاشیستی گرایش پیدا کرد اما بعدها به مبارزه با نازیسم و فاشیسم پرداخت. او چند کتاب علیه رژیم‌های فاشیستی دارد اما اردوگاه متفقین را هم بی‌نصیب نگذاشته و به جنایات ارتش آمریکا پس از ورود به اروپا هم پرداخته است. یکی از معروف‌ترین آثار او کتابی است با عنوان ایتالیایی «La Pelle» که «پوست» معنا می‌دهد. در انگلیسی نیز به «Skin» ترجمه شده و با همین نام شهرت یافته، اما در ایران «ترس جان» ترجمه شده و به این نام شناخته می‌شود. علت این تغییر نام را «بهمن محصص»، مترجم کتاب در مقدمه آن توضیح داده است:
«... نام این کتاب را به توصیه جلال آل احمد به «ترس جان» بدل کردم تا معنی‌ای دقیق از مندرجاتش داده باشم و آن را به فارسی برگرداندم تا روشنفکر و روشنفکرنمای کشور من (مخصوصا روشنفکرنما اگر عقلی داشته باشد) از آن روی سکه جنگ دوم جهانی و «آزاد شدن» اروپا از دست اروپایی باخبر گردد و بداند اگر آلمان‌ها مردم را کشتند، آمریکایی‌ها (پس از سزارین جنگ که {به} وسیله «موجودات پرجیب» ماوارای اطلس انجام شد) آنان را پوساندند و کشتن کسی از پوساندنش شرافتمندانه‌تر است». (ص۲)
این اشاره کوتاه جناب محصص برای من حاوی دو نکته تکان‌دهنده بود. در مورد آل‌احمد می‌دانیم که چه میزان علاقه داشت به گروهی که «روشنفکر» یا «روشنفکرنما» می‌داند حمله کند و آنان را به چوب «غرب‌زدگی» بکوبد. اینجا نیز جناب محصص درست در همان چهارچوب نگاه و گفتمان آل‌احمد، از «روشنفکرنما»یی حرف می‌زند که اصلا معلوم نیست «عقلی داشته باشد». به نظرم این کنایه جناب محصص دقیقا در راستای عمل و کنشی است که از خود نشان می‌دهد. او اعتقاد دارد «دیگرانی هستند که عقل ندارند». با چنین اعتقادی، خیلی ساده و طبیعی ما به خودمان که حتما «عقل داریم» مجوز می‌دهیم که برای این دیگران بی‌عقل تصمیم بگیریم. درست مثل دو عزیز فرهیخته‌ای که با مشارکت و مشورت یکدیگر تشخیص داده‌اند اسم کتاب نویسنده‌ای در ایتالیا باید به جای «پوست»، حتما «ترس جان» باشد تا «معنی دقیقی از مندرجاتش» بدهد. این را خود نویسنده اصلا نفهمیده و مترجمان اروپایی هم هیچ کدام عقل نداشته‌اند، فقط این دو نخبه گرانقدر هم‌وطن ما هستند که تشخیص داده‌اند و راسا هم دست به کار شده‌اند تا مصلحت کتاب و مخاطب «بی‌عقل» آن را اجرایی کنند.
نکته دوم، اظهار نظر عجیب و تکان دهنده جناب محصص است در مقایسه «کشتن انسان‌ها» با آنچه «پوساندن» انسان‌ها خوانده‌اند. آیا این تصادفی است که دقیقا کسانی فکر می‌کنند «کشتن انسان شرافتمندانه‌تر از پوساندن آن‌ها است» که اعتقاد دارند برخی از مردم (به ویژه روشنفکرنماها) اصلا عقل ندارند؟ در واقع، این دوستان فکر می‌کنند اگر انسان‌ها تحت سیطره ترس، جهل و یا فساد «بپوسند»، حتی ارزش زنده ماندن هم ندارند؛ همان بهتر و شرافتمندانه‌تر است که اصلا بکشیم و خلاص‌شان کنیم. پس فقط انسانی ارزش زنده بودن را دارد که با ملاک‌های این عزیزان «نپوسیده» باشد. ملاک‌ها کدام است؟ همانکه به این گروه اجازه می‌دهد یک عده را فاقد عقل تشخیص بدهند و برای مصلحت یک عده دیگر، عنوان کتاب نویسنده‌ای در آن سوی جهان را عوض کنند. حس غریبی به من می‌گوید، این اندیشه درست همان استوانه بنای رژیم‌های توتالیتر است که می‌خواهند برای مصلحت انسان‌های «بی‌عقل» از هر طریق (ولو تحریف و یا دروغ) آن‌ها را از پوسیدگی نجات دهند و در عین حال به راحتی و با حفظ «شرافت» به خود اجازه می‌دهند تا نمونه‌های «پوسیده» را بکشند! چه دایره عجیب و دور باطلی است اگر به یاد بیاوریم آن «کورتزیو مالاپارته» در تمام عمرش دقیقا می‌خواست با همین رژیم‌ها مبارزه کند!
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
دو روز ملی، دو سرمایه ملی
#A056
آرمان امیری @ArmanParian – حالا که از پس سال‌ها دوباره به آن روز نگاه می‌کنم، به نظرم می‌رسد معنای اصلی دوم خرداد، «امکان تغییر» بود. خیلی‌ها در تمام این سال‌ها (چه پیش و چه پس از دوم خرداد) اصرار دارند که هیچ تغییری در چهارچوب سیستم و قانون اساسی کنونی امکان‌پذیر نیست. هنوز هم می‌بینیم که در آستانه هر انتخاباتی این ناقوس‌های یاس و ناامیدی به صدا در می‌آیند. البته بزنگاه‌های دیگری همچون انتخابات سال ۹۲ و یا حتی هفتم اسفند سال گذشته هم می‌تواند تاییدات دیگری بر ظرفیت «تغییر آرام و گام به گام در چهارچوب قانون» باشند، اما دوم خرداد بی‌تردید نخستین و احتمالا بارزترین نمونه از این دست بود. دقیقا به همین دلیل است که گمان می‌کنم «دوم خرداد» سالروزی برای پیروزی یک جناح سیاسی نیست. جنس «دوم خرداد» بر خلاف دیگر همتایان انتخاباتی خود، از جنس برتری یک گروه بر گروه دیگر نیست. دوم خرداد سند روسفیدی یک سیستم است که البته لکه‌های سیاه زیادی هم در کارنامه‌اش دارد. پس حتی آنان که در انتخابات آن روز شکست خوردند می‌توانند همواره پرچم دوم خرداد را افراشته نگه دارند، این یعنی «دوم خرداد» یک سرمایه ملی بود.
«مشروعیت»، یعنی میزان پذیرش ساز و کارهای یک سیستم حکومتی در میان مردم. مشروعیت یک نظام را سطح اعتماد و باور عمومی به قابل اعتماد بودن آن نظام رقم می‌زند. شاید امروز دیگر بسیاری به یاد نیاورند که در آستانه انتخابات سال ۷۶، حتی شمار زیادی از رای‌دهندگان به تاثیرگذاری رای خود اطمینان نداشتند. از این منظر، دوم خرداد در نخستین گام به مشروعیت کل سیستم و نظام حکومتی ما منجر شد. این در حالی است که در تمامی این سال‌ها، گروهی تلاش کرده‌اند حرکات جریان اصلاحات برآمده از دل دوم خرداد را نوعی براندازی نرم و خزنده ترسیم کنند و دقیقا با همین نگاه توطئه‌پندار، جناحی و امنیتی به مساله سیاست و جامعه بوده است که «دوم خرداد» به مرور اسم ممنوعه‌ای در فضای تریبون‌های رسمی حکومت شد. ناگفته پیداست که این گفتمان مدعی حفاظت از آرمان‌های نظام و انقلاب با همین برخورد تنگ‌نظرانه، چطور تیشه را به ریشه تمامی آن دستاوردهای ملی کوبید که می‌توانست ثمره دوم خرداد باشد.
فردا هم سالروز یک روز ملی و یک سرمایه ملی دیگر است. «سوم خرداد»، روزی پر از شور و حماسه و شادی که هیجان و حرارت برآمده از دل آن بار دیگر یکپارچگی روح ملی ما را تقویت کرد و می‌کند. نکته تاسف‌برانگیز دیگر آنکه همان گروه پیشین، از پس نگاهی سراسر جناحی و منفعت‌طلبانه، سال‌هاست کوشیده‌اند تا سایه سنگین «سوم خرداد» را بر گرامی‌داشت «دوم خرداد» بیفکنند. بدین ترتیب، نه تنها دستاوردهای بالقوه روز نخست را به باد داده‌اند، بلکه حتی بیم آن می‌رود که روزی ملی و فراجناحی همچون «سوم خرداد» را نیز وارد بازی‌های جناحی خود کرده و از سطح یک سرمایه ملی تا سطح یک دستاویز سیاسی تقلیل دهند. ایرانی خردمند و دلسوز اما در دام این اشتباهات و تنگ‌نظری‌ها نخواهد افتاد و منافع و پیوندهای ملی را فراتر از جدال‌های گذرای جناحی پی‌گیری خواهد کرد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A056
آرمان امیری @ArmanParian – حالا که از پس سال‌ها دوباره به آن روز نگاه می‌کنم، به نظرم می‌رسد معنای اصلی دوم خرداد، «امکان تغییر» بود. خیلی‌ها در تمام این سال‌ها (چه پیش و چه پس از دوم خرداد) اصرار دارند که هیچ تغییری در چهارچوب سیستم و قانون اساسی کنونی امکان‌پذیر نیست. هنوز هم می‌بینیم که در آستانه هر انتخاباتی این ناقوس‌های یاس و ناامیدی به صدا در می‌آیند. البته بزنگاه‌های دیگری همچون انتخابات سال ۹۲ و یا حتی هفتم اسفند سال گذشته هم می‌تواند تاییدات دیگری بر ظرفیت «تغییر آرام و گام به گام در چهارچوب قانون» باشند، اما دوم خرداد بی‌تردید نخستین و احتمالا بارزترین نمونه از این دست بود. دقیقا به همین دلیل است که گمان می‌کنم «دوم خرداد» سالروزی برای پیروزی یک جناح سیاسی نیست. جنس «دوم خرداد» بر خلاف دیگر همتایان انتخاباتی خود، از جنس برتری یک گروه بر گروه دیگر نیست. دوم خرداد سند روسفیدی یک سیستم است که البته لکه‌های سیاه زیادی هم در کارنامه‌اش دارد. پس حتی آنان که در انتخابات آن روز شکست خوردند می‌توانند همواره پرچم دوم خرداد را افراشته نگه دارند، این یعنی «دوم خرداد» یک سرمایه ملی بود.
«مشروعیت»، یعنی میزان پذیرش ساز و کارهای یک سیستم حکومتی در میان مردم. مشروعیت یک نظام را سطح اعتماد و باور عمومی به قابل اعتماد بودن آن نظام رقم می‌زند. شاید امروز دیگر بسیاری به یاد نیاورند که در آستانه انتخابات سال ۷۶، حتی شمار زیادی از رای‌دهندگان به تاثیرگذاری رای خود اطمینان نداشتند. از این منظر، دوم خرداد در نخستین گام به مشروعیت کل سیستم و نظام حکومتی ما منجر شد. این در حالی است که در تمامی این سال‌ها، گروهی تلاش کرده‌اند حرکات جریان اصلاحات برآمده از دل دوم خرداد را نوعی براندازی نرم و خزنده ترسیم کنند و دقیقا با همین نگاه توطئه‌پندار، جناحی و امنیتی به مساله سیاست و جامعه بوده است که «دوم خرداد» به مرور اسم ممنوعه‌ای در فضای تریبون‌های رسمی حکومت شد. ناگفته پیداست که این گفتمان مدعی حفاظت از آرمان‌های نظام و انقلاب با همین برخورد تنگ‌نظرانه، چطور تیشه را به ریشه تمامی آن دستاوردهای ملی کوبید که می‌توانست ثمره دوم خرداد باشد.
فردا هم سالروز یک روز ملی و یک سرمایه ملی دیگر است. «سوم خرداد»، روزی پر از شور و حماسه و شادی که هیجان و حرارت برآمده از دل آن بار دیگر یکپارچگی روح ملی ما را تقویت کرد و می‌کند. نکته تاسف‌برانگیز دیگر آنکه همان گروه پیشین، از پس نگاهی سراسر جناحی و منفعت‌طلبانه، سال‌هاست کوشیده‌اند تا سایه سنگین «سوم خرداد» را بر گرامی‌داشت «دوم خرداد» بیفکنند. بدین ترتیب، نه تنها دستاوردهای بالقوه روز نخست را به باد داده‌اند، بلکه حتی بیم آن می‌رود که روزی ملی و فراجناحی همچون «سوم خرداد» را نیز وارد بازی‌های جناحی خود کرده و از سطح یک سرمایه ملی تا سطح یک دستاویز سیاسی تقلیل دهند. ایرانی خردمند و دلسوز اما در دام این اشتباهات و تنگ‌نظری‌ها نخواهد افتاد و منافع و پیوندهای ملی را فراتر از جدال‌های گذرای جناحی پی‌گیری خواهد کرد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
روزهای تلخ
#A057
آرمان امیری @ArmanParian – زمین سوخته، نوشته احمد محمود، یکی از ماندگارترین روایت‌های جنگ در ادبیات داستانی ایران است. رمان از روزهای نخستین حمله عراق به ایران آغاز می‌شود و بخش‌هایی از سال‌های آغازین جنگ را از نگاه ساکنان اهواز و آبادان به تصویر می‌کشد. به مناسبت سوم خردادماه، سالروز آزادسازی خرمشهر، بخش‌هایی از رمان که مربوط به واکنش مردم به آغاز جنگ و حمله عراق است را مرور می‌کنیم:
«... غروب چراغ‌های شهر روشن نمی‌شود. مردم انگار که از زمین جوشیده باشند از خانه‌ها بیرون ریخته‌اند. صدای رادیوها بلند است. انگار که هجوم هواپیماهای عراقی به کشور مردم را به همدیگر نزدیک کرده است. همه بی‌هیچ آشنایی قبلی با گرمی از همدیگر استقبال می‌کنند و هیجان‌زده از جنگ حرف می‌زنند و از دفاع و از کوبیدن دشمن:
- سرش را مثل مار می‌کوبیم
- کی فکر می‌کرد که صدام چنین جراتی داشته باشه؟
- ئی که جرات نیست؛ حماقته!
- مجبور شده که حمله کنه؛ انقلاب ما عراق را تکان داده
- منطقه را تکان داده!
هیچ نشانی از دلهره در چهره‌ها نیست ... خبر تانک‌ها تمام شهر را به هم ریخته است. ساعت ده بامداد است. یکهو همه جا پخش می‌شود که بیش از دویست تانک تا ده کیلومتری شهر آمده‌اند. تمام دشت آزادگان را زیر شنی کوبیده‌اند و حالا دارند به شهر نزدیک می‌شوند. یکهو تمام شهر عین لانه زنبوری که با یک ضربه ناگهانی خراب شده باشد و یا در یک لحظه گر گفته باشد بهم می‌ریزد. رفت و آمدها شتابزده می‌شود. حرف‌ها بوی ترس می‌دهد. بوی دلهره، بوی مقاومت، بوی فرار ... پیرمردی که انگار تنگی نفس دارد و خیس عرق است به دیوار تکیه می‌دهد، آرام تو سر خود می‌زند و زمزمه می‌کند:
- خانه خراب شدیم. بعد از یه عمر آبروداری دربدر شدیم!
... دو شب قبل تلویزیون بصره خبر سقوط «دب حردان» را پخش کرده بود. حالا شب که می‌شود همه مردم تلویزیون بصره را می‌گیرند. دو شب قبل همه دیده بودیم که چطور سربازها از کامیون‌های ارتشی پریده بودند پایین و در یک صف به هم فشرده «دب حردان» را به رگبار بسته بودند و بعد تو کوچه‌ها و پس کوچه‌ها پخش شده بودند و حتی سگ‌ها و گربه‌ها را هم زیر آتش کلاشینکف گرفته بودند.
... بطری های کوکتل مولوتف کنار هر سنگر، پشت هر هره‌ی بام، در پناه هر دیوار سنگی و یا خشت و گلی رج زده می‌شود. فیلم سقوط «دب حردان» نفرت به جان همه ریخته است:
- خشونت را با خشونت جواب می‌دیم
- قلم پاشونو خرد می‌کنیم
- باید از رو جسدمون بگذرن
- پاشون به شهر برسه؟! آتیش‌شون می‌زنیم
... مردم به خانه‌هایی که با توپ کوبیده شده‌اند هجوم می‌برند تا اجساد را از زیر آوار بیرون بکشند. گروهی از مردم اینجا و آنجا نیمه نفس و عرق ریزان زمین را گود می‌کنند تا پناهگاه بسازند. همه جا گرد و خاک هوا را سنگین کرده است. شایع می‌شود که توپخانه اصفهان در راه است:
- اگه توپخانه اصفهان برسه عراقی‌ها را تا بغداد عقب می‌زنه
- می‌گن هوابرد شیراز هم راه افتاده
- زرهی قزوین هم همینطور
- حالا که این‌ها اومدن تو خاکمون؟
- نوشدارو بعد از مرگ سهراب!
جوان‌ها، پیرها و پسربچه‌ها تو صف دراز مقابل کمیته‌ها پا‌به‌پا می‌کنند تا نوبت‌شان برسد:
- چقدر فس‌فس می‌کنن بابا، یه اسم که بیشتر نیس
- چرا زن‌ها را نمی‌نویسن؟!
- زن‌ها تو پشت جبهه بهتر می‌تونن کار کنن
- چی می‌گی برادر! زن داریم مثل شیر! از من و تو هم بهتر می‌جنگن.
... سیصدهزار نفر بیشتر از شهر رفته است. همه پیرمردها، همه پیرزن‌ها، خردسالان و بیشتر کارگران و کارمندان ادارات و سازمان‌های خصوصی شهر را ترک کرده‌اند. خبر می‌آید که همه تو شهرها و جاده‌ها سرگردانند:
- مگه نرفته بودی؟
- رفته بودم اما برگشتم
- چرا؟
- همینجا بمیرم بهتره
- زیر موشک؟ با خمپاره؟
- صد شرف داره تا مثه غربتی‌ها دربدر باشم و مردم هم بد و بیراه بارم کنن!
- دیگه چرا بد و بیراه؟
- باید بری تا به چشم خودت ببینی؛ گفتنی نیست. نامردا، حتی آب خوردن هم بهمون نمی‌فروشن.
دولت اینجا و آنجا در مسیر جاده‌ها نزدیک روستاها و خارج شهرها با چند چادر و یک تانک آب اردوگاه‌های کوچکی برپا کرده است که اصلا جوابگو نیست.
- تو مگه نرفته بودی اردو؟
- اردو؟
- په چی؟
- اسارتگاه!
- حرفایی می‌زنی ها!
- حق داری؛ با چشات ندیدی تا بفهمی که اگر تو همی خاک سقط بشی چقدر بهتره!
بعضی‌ها عجولانه می‌روند و چند روزی که می‌گذرد سرگردان و با دل پرخون بر می‌گردند.
- سعدون اومده
- خودش تنها؟
- با زن و بچه ش
- چرا؟
- از خودش بپرس
- ها سعدون! راست می گن که؟
سعدون تو خودش می پیچد و با غیظ حرف می زند:
- فحش و فضیحتی نمونده که تو جاده‌ها و تو شهرها بارمون نکنن! فراری‌ها! نامردا! ضد انقلاب! لچک به سر! ترسو!...
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A057
آرمان امیری @ArmanParian – زمین سوخته، نوشته احمد محمود، یکی از ماندگارترین روایت‌های جنگ در ادبیات داستانی ایران است. رمان از روزهای نخستین حمله عراق به ایران آغاز می‌شود و بخش‌هایی از سال‌های آغازین جنگ را از نگاه ساکنان اهواز و آبادان به تصویر می‌کشد. به مناسبت سوم خردادماه، سالروز آزادسازی خرمشهر، بخش‌هایی از رمان که مربوط به واکنش مردم به آغاز جنگ و حمله عراق است را مرور می‌کنیم:
«... غروب چراغ‌های شهر روشن نمی‌شود. مردم انگار که از زمین جوشیده باشند از خانه‌ها بیرون ریخته‌اند. صدای رادیوها بلند است. انگار که هجوم هواپیماهای عراقی به کشور مردم را به همدیگر نزدیک کرده است. همه بی‌هیچ آشنایی قبلی با گرمی از همدیگر استقبال می‌کنند و هیجان‌زده از جنگ حرف می‌زنند و از دفاع و از کوبیدن دشمن:
- سرش را مثل مار می‌کوبیم
- کی فکر می‌کرد که صدام چنین جراتی داشته باشه؟
- ئی که جرات نیست؛ حماقته!
- مجبور شده که حمله کنه؛ انقلاب ما عراق را تکان داده
- منطقه را تکان داده!
هیچ نشانی از دلهره در چهره‌ها نیست ... خبر تانک‌ها تمام شهر را به هم ریخته است. ساعت ده بامداد است. یکهو همه جا پخش می‌شود که بیش از دویست تانک تا ده کیلومتری شهر آمده‌اند. تمام دشت آزادگان را زیر شنی کوبیده‌اند و حالا دارند به شهر نزدیک می‌شوند. یکهو تمام شهر عین لانه زنبوری که با یک ضربه ناگهانی خراب شده باشد و یا در یک لحظه گر گفته باشد بهم می‌ریزد. رفت و آمدها شتابزده می‌شود. حرف‌ها بوی ترس می‌دهد. بوی دلهره، بوی مقاومت، بوی فرار ... پیرمردی که انگار تنگی نفس دارد و خیس عرق است به دیوار تکیه می‌دهد، آرام تو سر خود می‌زند و زمزمه می‌کند:
- خانه خراب شدیم. بعد از یه عمر آبروداری دربدر شدیم!
... دو شب قبل تلویزیون بصره خبر سقوط «دب حردان» را پخش کرده بود. حالا شب که می‌شود همه مردم تلویزیون بصره را می‌گیرند. دو شب قبل همه دیده بودیم که چطور سربازها از کامیون‌های ارتشی پریده بودند پایین و در یک صف به هم فشرده «دب حردان» را به رگبار بسته بودند و بعد تو کوچه‌ها و پس کوچه‌ها پخش شده بودند و حتی سگ‌ها و گربه‌ها را هم زیر آتش کلاشینکف گرفته بودند.
... بطری های کوکتل مولوتف کنار هر سنگر، پشت هر هره‌ی بام، در پناه هر دیوار سنگی و یا خشت و گلی رج زده می‌شود. فیلم سقوط «دب حردان» نفرت به جان همه ریخته است:
- خشونت را با خشونت جواب می‌دیم
- قلم پاشونو خرد می‌کنیم
- باید از رو جسدمون بگذرن
- پاشون به شهر برسه؟! آتیش‌شون می‌زنیم
... مردم به خانه‌هایی که با توپ کوبیده شده‌اند هجوم می‌برند تا اجساد را از زیر آوار بیرون بکشند. گروهی از مردم اینجا و آنجا نیمه نفس و عرق ریزان زمین را گود می‌کنند تا پناهگاه بسازند. همه جا گرد و خاک هوا را سنگین کرده است. شایع می‌شود که توپخانه اصفهان در راه است:
- اگه توپخانه اصفهان برسه عراقی‌ها را تا بغداد عقب می‌زنه
- می‌گن هوابرد شیراز هم راه افتاده
- زرهی قزوین هم همینطور
- حالا که این‌ها اومدن تو خاکمون؟
- نوشدارو بعد از مرگ سهراب!
جوان‌ها، پیرها و پسربچه‌ها تو صف دراز مقابل کمیته‌ها پا‌به‌پا می‌کنند تا نوبت‌شان برسد:
- چقدر فس‌فس می‌کنن بابا، یه اسم که بیشتر نیس
- چرا زن‌ها را نمی‌نویسن؟!
- زن‌ها تو پشت جبهه بهتر می‌تونن کار کنن
- چی می‌گی برادر! زن داریم مثل شیر! از من و تو هم بهتر می‌جنگن.
... سیصدهزار نفر بیشتر از شهر رفته است. همه پیرمردها، همه پیرزن‌ها، خردسالان و بیشتر کارگران و کارمندان ادارات و سازمان‌های خصوصی شهر را ترک کرده‌اند. خبر می‌آید که همه تو شهرها و جاده‌ها سرگردانند:
- مگه نرفته بودی؟
- رفته بودم اما برگشتم
- چرا؟
- همینجا بمیرم بهتره
- زیر موشک؟ با خمپاره؟
- صد شرف داره تا مثه غربتی‌ها دربدر باشم و مردم هم بد و بیراه بارم کنن!
- دیگه چرا بد و بیراه؟
- باید بری تا به چشم خودت ببینی؛ گفتنی نیست. نامردا، حتی آب خوردن هم بهمون نمی‌فروشن.
دولت اینجا و آنجا در مسیر جاده‌ها نزدیک روستاها و خارج شهرها با چند چادر و یک تانک آب اردوگاه‌های کوچکی برپا کرده است که اصلا جوابگو نیست.
- تو مگه نرفته بودی اردو؟
- اردو؟
- په چی؟
- اسارتگاه!
- حرفایی می‌زنی ها!
- حق داری؛ با چشات ندیدی تا بفهمی که اگر تو همی خاک سقط بشی چقدر بهتره!
بعضی‌ها عجولانه می‌روند و چند روزی که می‌گذرد سرگردان و با دل پرخون بر می‌گردند.
- سعدون اومده
- خودش تنها؟
- با زن و بچه ش
- چرا؟
- از خودش بپرس
- ها سعدون! راست می گن که؟
سعدون تو خودش می پیچد و با غیظ حرف می زند:
- فحش و فضیحتی نمونده که تو جاده‌ها و تو شهرها بارمون نکنن! فراری‌ها! نامردا! ضد انقلاب! لچک به سر! ترسو!...
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
زبان درازی سیاسی
نویسنده میهمان: رهام
«وطن امروز» جزو روزنامه‌هایی است که بهترین و گاه جنجالی‌ترین و پرحاشیه‌ترین صفحه‌‌اول‌ها را در بین روزنامه‌های کشور می‌بندد. (البته من بیشتر صفحه یک آن را دیده‌ام و جز یکی دو بار، وطن امروز را نخوانده‌ام. یکی دو باری هم که تیتری مرا به سمت خواندن روزنامه کشاند مطلب دندان‌گیری نصیبم نشد و توی ذوقم خورد. چون تیتر یک هر قدر هم خوب باشد، اگر مطلب جان‌دار و پرمایه و محتوایی نداشته باشد، می‌شود روزنامه و مجله زرد که با تیترهایی جنجالی برای فلان بازیگر و بهمان فوتبالیست قصد فریب مخاطب و فروش روزنامه را دارند. البته نظرم در مورد همان دو باری است که خوانده‌ام، ممکن است در مطالب و روزهای دیگر محتوای خوبی برای تیتر یک‌شان داشته‌اند)
انتخاب عکس یک‌های فوق‌العاده و تیترهایی ضرب‌دار و پرکشش، از ویژگی‌های این روزنامه است که نشان می‌دهد تیمی قوی و خوش‌فکر در تحریریه آن نشسته‌اند. خوش‌فکر که می‌گویم اشاره به خلاقیت‌ها و ساختارشکنی‌هایی است که گاهی در صفحه یک این روزنامه دیده می‌شود. اما اینکه برای رضایت طرفداران و سوزاندن مخالفان، چقدر به اخلاق پایبند بوده‌اند، مطلبی است که محل بحث فراوان دارد.
تیترهای وطن‌امروز گاه تا مرز ایجاد تنش هم پیش رفته است. به عنوان مثال چند تیتر یک را ببینید:
«خبر مرگش!»: در زمان وخامت حال پادشاه پیشین عربستان و پیش از مرگ او.
«نه...به هاشمی»: نتوانستم تیتر کامل را بنویسم، اما با عکسی که کار شده بود ترکیب نامناسبی را شکل می‌داد
«بفرمایید شام!»: با عکس جنازه انسانی ناشناس که رویش پارچه سفید انداخته‌اند پس از حملات تروریستی داعش به پاریس.
و البتته تیتر یک امروز (پنجم خردادماه): «تکرار کنید جنتی».
این تیتر مرا یاد بازی‌های کودکانه می‌اندازد که بچه‌ای که احساس پیروزی می‌کند زبانش را درآورده و برای طرف مقابل زبان درازی می‌کند. تیترهایی از این دست در هر روزنامه‌ای (و هر جناحی) که باشد به نظرم چیزی جز افکندن هیزم به آتش فاصله و انشقاق نیست. من چیز دیگری در آن نمی‌بینم. به چه می‌خواهند برسند با این تیتر؟ چه حرف یا پیامی پشت این تیتر خوابیده است؟ اصلاح؟ انتقاد؟ پیشنهاد؟ هشدار؟ اطلاع‌رسانی؟ چه؟ به نظرم این تیتر چیزی غیر از زبان درازی سیاسی نیست.
(شما هم اگر مایل به انتشار مطالب خود در کانال «مجمع دیوانگان» (@Divanesara) هستید می‌توانید آن را به آدرس تلگرامی @ArmanParian ارسال کنید.
نویسنده میهمان: رهام
«وطن امروز» جزو روزنامه‌هایی است که بهترین و گاه جنجالی‌ترین و پرحاشیه‌ترین صفحه‌‌اول‌ها را در بین روزنامه‌های کشور می‌بندد. (البته من بیشتر صفحه یک آن را دیده‌ام و جز یکی دو بار، وطن امروز را نخوانده‌ام. یکی دو باری هم که تیتری مرا به سمت خواندن روزنامه کشاند مطلب دندان‌گیری نصیبم نشد و توی ذوقم خورد. چون تیتر یک هر قدر هم خوب باشد، اگر مطلب جان‌دار و پرمایه و محتوایی نداشته باشد، می‌شود روزنامه و مجله زرد که با تیترهایی جنجالی برای فلان بازیگر و بهمان فوتبالیست قصد فریب مخاطب و فروش روزنامه را دارند. البته نظرم در مورد همان دو باری است که خوانده‌ام، ممکن است در مطالب و روزهای دیگر محتوای خوبی برای تیتر یک‌شان داشته‌اند)
انتخاب عکس یک‌های فوق‌العاده و تیترهایی ضرب‌دار و پرکشش، از ویژگی‌های این روزنامه است که نشان می‌دهد تیمی قوی و خوش‌فکر در تحریریه آن نشسته‌اند. خوش‌فکر که می‌گویم اشاره به خلاقیت‌ها و ساختارشکنی‌هایی است که گاهی در صفحه یک این روزنامه دیده می‌شود. اما اینکه برای رضایت طرفداران و سوزاندن مخالفان، چقدر به اخلاق پایبند بوده‌اند، مطلبی است که محل بحث فراوان دارد.
تیترهای وطن‌امروز گاه تا مرز ایجاد تنش هم پیش رفته است. به عنوان مثال چند تیتر یک را ببینید:
«خبر مرگش!»: در زمان وخامت حال پادشاه پیشین عربستان و پیش از مرگ او.
«نه...به هاشمی»: نتوانستم تیتر کامل را بنویسم، اما با عکسی که کار شده بود ترکیب نامناسبی را شکل می‌داد
«بفرمایید شام!»: با عکس جنازه انسانی ناشناس که رویش پارچه سفید انداخته‌اند پس از حملات تروریستی داعش به پاریس.
و البتته تیتر یک امروز (پنجم خردادماه): «تکرار کنید جنتی».
این تیتر مرا یاد بازی‌های کودکانه می‌اندازد که بچه‌ای که احساس پیروزی می‌کند زبانش را درآورده و برای طرف مقابل زبان درازی می‌کند. تیترهایی از این دست در هر روزنامه‌ای (و هر جناحی) که باشد به نظرم چیزی جز افکندن هیزم به آتش فاصله و انشقاق نیست. من چیز دیگری در آن نمی‌بینم. به چه می‌خواهند برسند با این تیتر؟ چه حرف یا پیامی پشت این تیتر خوابیده است؟ اصلاح؟ انتقاد؟ پیشنهاد؟ هشدار؟ اطلاع‌رسانی؟ چه؟ به نظرم این تیتر چیزی غیر از زبان درازی سیاسی نیست.
(شما هم اگر مایل به انتشار مطالب خود در کانال «مجمع دیوانگان» (@Divanesara) هستید می‌توانید آن را به آدرس تلگرامی @ArmanParian ارسال کنید.
یادداشت وارده: سیاه‌دست
#V002
نویسنده میهمان: بابک جهان‌بخش (@Babak_Jahanbakhsh94)
#گرافیتی گونه‌ای از هنر است که در ساختار شهری و بر دیوارهای آن با انسان امروزین دست به گریبان شده و با او وارد بحث می‌شود! بعضا او و آلامش را در قالب یک طرح بیرون می‌ریزد و گاهی مستقیم خود او را متهم می‌کند، به چالش می‌کشد و نقد می‌کند.
گرافیتی اساسا یک پدیده اجتماعی است زیرا پدیده‌های جمعی و مسئله اجتماعی را مورد واکاوی تخیل‌وار قرار می‌دهد و در نهایت در قالب زیبایی و هنر آن را بازتعریف کرده و به چالش می‌کشد. هنری که دیگر نمی‌خواهد شخصی باشد، بلکه از جامعه آمده و می‌خواهد به جامعه برود. هنری که قصد دارد وظیفه محور باشد و در عین حال از لحاظ فرم هم حرفی برای گفتن داشته باشد. اما این‌بار، این هنر مطمئن است در این هدف. می‌خواهد در ذهن مخاطب گیر کند، گاهی آن را آزاد کرده و صیقل دهد و گاهی هم مثل پتک بر سرش فرود آید.
#بلک_هند (سیاه‌دست) چنین هنرمندی است. کسی که با جامعه خود درگیر است و جامعه‌اش را درگیر می‌کند. دست سیاهی که با کشیده شدنش در شهر می‌خواهد هنر را عمومی کند و به نبرد با هنر سانتی‌مانتال و پول‌زده برخیزد. این دست سیاه است و به نظر می‌رسد باید سیاه کند، اما کارش روشنگری است. دستی که فکر دارد و فکر ساز است. زایش می کند. پاک می‌شود اما نمی‌گذارد تهی شود. دستی که باید لحظه‌ای، هر چند اندک، در آن غرق شد و سکوت کرد.
(تصویر یادداشت متعلق است به یکی از گرافیتی‌های «بلک هند»، کمی بالاتر از چهارراه ولیعصر که توسط خود نگارنده گرفته شده است)
(شما هم اگر مایل به انتشار مطالب خود در کانال «مجمع دیوانگان» (@Divanesara) هستید می‌توانید آن را به آدرس تلگرامی @ArmanParian ارسال کنید.
#V002
نویسنده میهمان: بابک جهان‌بخش (@Babak_Jahanbakhsh94)
#گرافیتی گونه‌ای از هنر است که در ساختار شهری و بر دیوارهای آن با انسان امروزین دست به گریبان شده و با او وارد بحث می‌شود! بعضا او و آلامش را در قالب یک طرح بیرون می‌ریزد و گاهی مستقیم خود او را متهم می‌کند، به چالش می‌کشد و نقد می‌کند.
گرافیتی اساسا یک پدیده اجتماعی است زیرا پدیده‌های جمعی و مسئله اجتماعی را مورد واکاوی تخیل‌وار قرار می‌دهد و در نهایت در قالب زیبایی و هنر آن را بازتعریف کرده و به چالش می‌کشد. هنری که دیگر نمی‌خواهد شخصی باشد، بلکه از جامعه آمده و می‌خواهد به جامعه برود. هنری که قصد دارد وظیفه محور باشد و در عین حال از لحاظ فرم هم حرفی برای گفتن داشته باشد. اما این‌بار، این هنر مطمئن است در این هدف. می‌خواهد در ذهن مخاطب گیر کند، گاهی آن را آزاد کرده و صیقل دهد و گاهی هم مثل پتک بر سرش فرود آید.
#بلک_هند (سیاه‌دست) چنین هنرمندی است. کسی که با جامعه خود درگیر است و جامعه‌اش را درگیر می‌کند. دست سیاهی که با کشیده شدنش در شهر می‌خواهد هنر را عمومی کند و به نبرد با هنر سانتی‌مانتال و پول‌زده برخیزد. این دست سیاه است و به نظر می‌رسد باید سیاه کند، اما کارش روشنگری است. دستی که فکر دارد و فکر ساز است. زایش می کند. پاک می‌شود اما نمی‌گذارد تهی شود. دستی که باید لحظه‌ای، هر چند اندک، در آن غرق شد و سکوت کرد.
(تصویر یادداشت متعلق است به یکی از گرافیتی‌های «بلک هند»، کمی بالاتر از چهارراه ولیعصر که توسط خود نگارنده گرفته شده است)
(شما هم اگر مایل به انتشار مطالب خود در کانال «مجمع دیوانگان» (@Divanesara) هستید می‌توانید آن را به آدرس تلگرامی @ArmanParian ارسال کنید.
یادداشت وارده: ناتوانی اصلاح طلبان در درک توازن قوا
#V003
نویسنده میهمان: فرنام شکیبافر (@Shakibafarnam)
«تاریخ به انسان می‌آموزد که انسان هیچگاه از تاریخ نیاموخته است.» کارل فردریش هگل
در اروپای سده نوزدهم و خصوصاً در دوران پس از کنگره وین، هرگاه کشوری در سطحی قدرتمند می‌شد که توازن قوا را به هم زده و اقداماتی تهاجمی و توسعه‌طلبانه از خود بروز می‌داد با وفاق و اتحاد سایر قدرت‌ها مهار می‌شد. امری که به «کنسرت اروپا» معروف شد. جهانگشایی‌های ناپلئون در 1815، توسعه‌طلبی 1856 روسیه در بالکان و فزون‌خواهی‌های ناپلئون سوم در 1870 بدین منوال متوقف شدند. اگر فرانسه در قرن نوزدهم دو بار مهار شده بود، در قرن بیستم این امر طی دو جنگ جهانی مشمول آلمان‌ها شد. تنها نمونه و مثال نقض در این حوزه پروس (آلمان) عهد بیسمارک بود.
بیسمارک اتریش را در 1866 شکست داد. در 1870 نیز با غلبه بر فرانسه آلزاس و لورن را ضمیمه خاک خود کرد و با ادغام شاهزاده‌نشین‌های آلمانی در پروس، امپراطوری آلمان را شکل داد. پس از آن نیز دو دهه و تا پیش از به قدرت رسیدن ویلهلم دوم جنگ‌طلب، فرانسوی‌ها را در انزوا نگاه داشت. رمز موفقیت او این بود که پس از کسب هر دستاورد بزرگ به سرعت متناسب با توازن قوای موجود از پیشروی و توسعه‌طلبی بیشتر دست می‌شست، دست همراهی به سایر قدرت‌ها دراز کرده و همچنین بسیاری از نگرانی‌ها و ملاحظات آنان را مرتفع می ساخت؛ سپس صبورانه منتظر فرصت جدیدی می‌ماند که بتواند با برانگیختن کمترین حساسیت و هراس در میان سایر قدرت‌ها به توسعه‌طلبی‌های خود ادامه دهد. او به فراست می‌دانست که چه زمانی باید از هرگونه پیشروی به منظور تحکیم و تثبیت دستاوردهای موجود خودداری کند. همین درک مثال‌زدنی و همه‌جانبه او از توازن قوا بود که وی را به یکی از سرآمدان و نوابغ عرصه سیاست و معمار وحدت آلمان بدل کرد.
اگر از این مثال با تعمیم آن به مناسبات داخلی سیاست ایران بهره بگیریم، باید گفت نخبگان اصلاحطلب ما هیچگاه درک درستی نداشتند که چه زمان موعد تحکیم و تثبیت دستاوردها است و چه زمان موعد پیشروی و فزون‌خواهی. پس از پس هر پیروزی، پیش‌روی‌های بیشتری طلب کردند و بدین ترتیب صفوف جناح و دسته‌جات رقیب را چنان منسجم ساختند که با بسیج تمام امکانات و نیروهای خود در برابر آنان بایستند. حتی به نظر می‌رسد ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد نیز به قدر کفایت به آنان درس نیاموخته است و پس از پیروزی در دو کارزار مهم انتخاباتی به ترتیب در سال 92 و 94 بار دیگر غره از گشایش‌های متوالی در دام فزون‌خواهی مخاطره‌آمیز و پرآسیب افتاده‌اند.
اصلاح‌طلبان در حالی کرسی ریاست مجلس را نشانه گرفته‌اند که حتی با فرض ضعیف دست‌یابی بدان نیز هیچ بهره‌ای جز ایجاد حساسیت بی‌مورد در میان صفوف محافظه‌کاران و تقویت موضع تندروها نخواهند برد. از سوی دیگر با اشغال این کرسی و کسب موقعیت «پوزیسیونی»، باید بیش از گذشته پاسخگوی مطالبات عمومی باشند، در حالیکه به سبب انباشت بخش قابل توجهی از قدرت در بافت غیرانتخابی حکومت، ابزار آن را ندارند. در صورت شکست نیز نه تنها مستقل‌ها را تا حد زیادی به سمت محافظه‌کاران سوق خواهند داد، بلکه پس از انتخاب آیت‌الله جنتی به ریاست خبرگان، روحیه مضاعفی را به اردوگاه رقیب تزریق خواهند کرد و دستاوردهای روانی انتخابات هفتم اسفند را به باد خواهند داد.
اگر جریان دوم خرداد، به حفظ سنگر قوه مجریه و سپس کسب سهم درخوری از کرسی‌های پارلمانی قناعت می‌کرد و مانع از انفعال محافظه‌کاران میانه در برابر بسط حوزه نفوذ محافظه‌کاران تندرو می‌شد، آیا هشتصد میلیارد دلار درآمد ارزی به آن آسانی از کف می رفت؟ آیا اصلاح طلبان به این امر نمی‌اندیشند که به زیر کشیدن علی لاریجانی، که عامل محوری کاهش فشارهای مجلس افراطی نهم به دولت میانه‌رو و توسعه‌گرای حسن روحانی بود از کرسی ریاست مجلس چه پیامدهایی در پی دارد؟! به نظر می‌رسد چشم دوختن محمدرضا عارف به انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۴۰۰ و سودای عقب نماندن او به لحاظ سرمایه اجتماعی از چهره‌هایی چون محمدجواد ظریف و اسحاق جهانگیری او و اطرافیانش را نسبت به هشدارها کر و کور کرده است. سایر نخبگان اصلاحطلب نیز ترجیح می‌دهند عافیت پیشه کرده و برای پرهیز از هر گونه سایش با افکار عمومی و آنتاگونیسم معمول حاکم بر آن موضعی صریح که عارف را از این اقدام پرریسک و بی‌حاصل بر حذر دارد اتخاذ ننمایند. اصلاح طلبان هنوز پس از دو دهه آنگونه که باید و شاید ساخت قدرت در ایران را درک نکرده و موازنه قوا را نیز نمی‌فهمند.
(شما هم اگر مایل به انتشار مطالب خود در کانال «مجمع دیوانگان» (@Divanesara) هستید می‌توانید آن را به آدرس تلگرامی @ArmanParian ارسال کنید.)
#V003
نویسنده میهمان: فرنام شکیبافر (@Shakibafarnam)
«تاریخ به انسان می‌آموزد که انسان هیچگاه از تاریخ نیاموخته است.» کارل فردریش هگل
در اروپای سده نوزدهم و خصوصاً در دوران پس از کنگره وین، هرگاه کشوری در سطحی قدرتمند می‌شد که توازن قوا را به هم زده و اقداماتی تهاجمی و توسعه‌طلبانه از خود بروز می‌داد با وفاق و اتحاد سایر قدرت‌ها مهار می‌شد. امری که به «کنسرت اروپا» معروف شد. جهانگشایی‌های ناپلئون در 1815، توسعه‌طلبی 1856 روسیه در بالکان و فزون‌خواهی‌های ناپلئون سوم در 1870 بدین منوال متوقف شدند. اگر فرانسه در قرن نوزدهم دو بار مهار شده بود، در قرن بیستم این امر طی دو جنگ جهانی مشمول آلمان‌ها شد. تنها نمونه و مثال نقض در این حوزه پروس (آلمان) عهد بیسمارک بود.
بیسمارک اتریش را در 1866 شکست داد. در 1870 نیز با غلبه بر فرانسه آلزاس و لورن را ضمیمه خاک خود کرد و با ادغام شاهزاده‌نشین‌های آلمانی در پروس، امپراطوری آلمان را شکل داد. پس از آن نیز دو دهه و تا پیش از به قدرت رسیدن ویلهلم دوم جنگ‌طلب، فرانسوی‌ها را در انزوا نگاه داشت. رمز موفقیت او این بود که پس از کسب هر دستاورد بزرگ به سرعت متناسب با توازن قوای موجود از پیشروی و توسعه‌طلبی بیشتر دست می‌شست، دست همراهی به سایر قدرت‌ها دراز کرده و همچنین بسیاری از نگرانی‌ها و ملاحظات آنان را مرتفع می ساخت؛ سپس صبورانه منتظر فرصت جدیدی می‌ماند که بتواند با برانگیختن کمترین حساسیت و هراس در میان سایر قدرت‌ها به توسعه‌طلبی‌های خود ادامه دهد. او به فراست می‌دانست که چه زمانی باید از هرگونه پیشروی به منظور تحکیم و تثبیت دستاوردهای موجود خودداری کند. همین درک مثال‌زدنی و همه‌جانبه او از توازن قوا بود که وی را به یکی از سرآمدان و نوابغ عرصه سیاست و معمار وحدت آلمان بدل کرد.
اگر از این مثال با تعمیم آن به مناسبات داخلی سیاست ایران بهره بگیریم، باید گفت نخبگان اصلاحطلب ما هیچگاه درک درستی نداشتند که چه زمان موعد تحکیم و تثبیت دستاوردها است و چه زمان موعد پیشروی و فزون‌خواهی. پس از پس هر پیروزی، پیش‌روی‌های بیشتری طلب کردند و بدین ترتیب صفوف جناح و دسته‌جات رقیب را چنان منسجم ساختند که با بسیج تمام امکانات و نیروهای خود در برابر آنان بایستند. حتی به نظر می‌رسد ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد نیز به قدر کفایت به آنان درس نیاموخته است و پس از پیروزی در دو کارزار مهم انتخاباتی به ترتیب در سال 92 و 94 بار دیگر غره از گشایش‌های متوالی در دام فزون‌خواهی مخاطره‌آمیز و پرآسیب افتاده‌اند.
اصلاح‌طلبان در حالی کرسی ریاست مجلس را نشانه گرفته‌اند که حتی با فرض ضعیف دست‌یابی بدان نیز هیچ بهره‌ای جز ایجاد حساسیت بی‌مورد در میان صفوف محافظه‌کاران و تقویت موضع تندروها نخواهند برد. از سوی دیگر با اشغال این کرسی و کسب موقعیت «پوزیسیونی»، باید بیش از گذشته پاسخگوی مطالبات عمومی باشند، در حالیکه به سبب انباشت بخش قابل توجهی از قدرت در بافت غیرانتخابی حکومت، ابزار آن را ندارند. در صورت شکست نیز نه تنها مستقل‌ها را تا حد زیادی به سمت محافظه‌کاران سوق خواهند داد، بلکه پس از انتخاب آیت‌الله جنتی به ریاست خبرگان، روحیه مضاعفی را به اردوگاه رقیب تزریق خواهند کرد و دستاوردهای روانی انتخابات هفتم اسفند را به باد خواهند داد.
اگر جریان دوم خرداد، به حفظ سنگر قوه مجریه و سپس کسب سهم درخوری از کرسی‌های پارلمانی قناعت می‌کرد و مانع از انفعال محافظه‌کاران میانه در برابر بسط حوزه نفوذ محافظه‌کاران تندرو می‌شد، آیا هشتصد میلیارد دلار درآمد ارزی به آن آسانی از کف می رفت؟ آیا اصلاح طلبان به این امر نمی‌اندیشند که به زیر کشیدن علی لاریجانی، که عامل محوری کاهش فشارهای مجلس افراطی نهم به دولت میانه‌رو و توسعه‌گرای حسن روحانی بود از کرسی ریاست مجلس چه پیامدهایی در پی دارد؟! به نظر می‌رسد چشم دوختن محمدرضا عارف به انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۴۰۰ و سودای عقب نماندن او به لحاظ سرمایه اجتماعی از چهره‌هایی چون محمدجواد ظریف و اسحاق جهانگیری او و اطرافیانش را نسبت به هشدارها کر و کور کرده است. سایر نخبگان اصلاحطلب نیز ترجیح می‌دهند عافیت پیشه کرده و برای پرهیز از هر گونه سایش با افکار عمومی و آنتاگونیسم معمول حاکم بر آن موضعی صریح که عارف را از این اقدام پرریسک و بی‌حاصل بر حذر دارد اتخاذ ننمایند. اصلاح طلبان هنوز پس از دو دهه آنگونه که باید و شاید ساخت قدرت در ایران را درک نکرده و موازنه قوا را نیز نمی‌فهمند.
(شما هم اگر مایل به انتشار مطالب خود در کانال «مجمع دیوانگان» (@Divanesara) هستید می‌توانید آن را به آدرس تلگرامی @ArmanParian ارسال کنید.)
به دنبال قبای مولوتف
#N010
نیویورکر / Masha Gessen
http://goo.gl/kJifCB
امیرعلی نصراله‌زاده @AmirA_N «هر نوه‌ای پرتره پدربزرگش را روز پیروزی (Victory Day) در دست می‌گیرد.» این جمله که از زبان «ویاچسلاو نیکونف» نقل شده، اغراق‌آمیز است. بخش کثیری از مردم، مخصوصا در روسیه، اصلا تصویری از پدربزرگ خود ندارند، البته روس‌هایی هم هستند که پرتره‌هایی پوستر مانند از پدربزرگ‌شان را در راه‌پیمایی روز پیروزی حمل می‌کنند. نیکونف هم در هفتاد و یکمین سالگرد آنچه که روس‌ها پیروزی در «نبرد عظیم وطن‌پرستانه» می‌نامند، تصویری پدربزرگش را به همراه داشت. پدربزرگ نیکونف، «ویاچسلاو مولوتف» نام داشت.
مولوتف یکی از عجیب‌ترین پدربزرگ‌های قرن بیستم است. بیشتر به این علت که توانست بخش بزرگی از قرن بیستم را زنده بماند. در سال ۱۸۹۰ به دنیا آمد. به بلشویک‌ها پیوست و توانست خود را همواره در طرف برنده تمام تحولات انقلابی حفظ کند. در ۱۹۳۰ دبیر کابینه شوروی شد و با وجود اینکه اعضای بلندمرتبه حزب مرتبا حذف می‌شدند، وی تا سال ۱۹۴۱ در این سمت مشغول امضای هزاران حکم اعدام بود.
استالین در سال ۱۹۳۹ وزیر امورخارجه «یهودی» خود را که (به خاطر دینش) اسباب مزاحمت بود، برکنار کرد. مولوتف وزیر امور خارجه شد و در این مقام معاهده عدم تجاوز میان آلمان نازی و شوری را امضا کرد. معاهده شامل پروتکلی سری بود که در ازای سکوت شوروی نسبت به پیشروی هیتلر به سمت شرق، بخش‌هایی از لهستان، حوزه بالتیک، رومانی و فنلاند را به روس‌ها می‌بخشید. یک هفته بعد از امضای معاهده، هیتلر به لهستان حمله کرد و سال بعد، شوروی برای انضمام مناطق مندرج در پیمان ۱۹۳۹ به خاک خود دست به کار شد. فنلاند به تنهایی مقاومت می‌کرد. در کنار روش‌های معمول جنگ، بطری‌های شیشه‌ای که از مایعی منفجره پر می‌شدند نیز مورد استفاده قرار گرفت. «کوکتل مولوتف» نام خود را از وزیر امور خارجه شوروی می‌گیرد چرا که یک‌یک این بطری‌ها به هدف کشتن وی پرتاب می‌شدند!
مدت کوتاهی بعد، استالین رهبر خود‌خوانده شوروی شد و مولوتف به معاونت وی رسید. مقام مولوتف در طول جنگ چهانی متزلزل نشد. در تمامی رویدادهای بین‌المللی از جمله مذاکره با متفقین، وی نماینده شوروی باقی ماند. حتی زمانی‌که همسرش در جریان پاک‌سازی یهودیان (۱۹۴۹) دستگیر شد، موقعیت مولوتف به نسبت حفظ شد. سرانجام در اواخر دهه ۵۰ و اوایل دهه ۶۰، جایگاه مولوتف، به دنبال تلاش‌های مکرر و ناموفقش برای برکنار کردن نیکیتا خروشچف از دست رفت. اما تا آن زمان دوران مخوف استالین به پایان رسیده بود. پس به سیاست‌مدار سابق اجازه داده شد تا زندگی‌اش را در بازنشستگی ادامه دهد.
سال ۱۹۸۶ مولوتف در ۹۶ سالگی درگذشت. آن زمان نوه‌اش سی ساله بود. نیکونوف، وارث مهارت پدربزرگش برای حضور در زمان و مکان مناسب بود. دهه هفتاد یک فعال کومسومول بود، دهه ۸۰ رهبری جوان در حزب کمونیست، و بعدها از اعضای کابینه‌های گورباچف، یلتسین و پوتین شد. زمان گورباچف به شدت از جنبش اصلاح‌طلبانه حزب کمونیست دفاع می‌کرد، در دولت یلتسین برای انجام اصلاحات دموکراتیک تلاش می‌کرد و امروز در دوره پوتین به صدایی برای نیروهای محافظه‌کار و ضدغرب تبدیل شده است.
پرسترویکا (جنبش اصلاح‌طلبانه در حزب کمونیست) در زمان مرگ مولوتف تازه شروع شده بود. بعد از گذشت تنها چند سال، کشورهای حوزه بالتیک که بخش‌هایی از خاک خود را از دست داده بودند از مسکو تقاضای تجدید نظر کردند. پروتکلی که اروپا را بین هیتلر و استالین تقسیم می‌کرد محرمانه نگهداری شده بود. به روایت تاریخ‌نگاری رسمی روسیه، پیمان عدم تجاوز بین هیتلر و استالین به منظور «خرید وقت» برای آماده‌سازی پیش از جنگ امضا شده است. سال ۱۹۸۹ کمیته‌ای مرکزی برای رسیدگی به این مساله تشکیل شد و نتوانست اسناد اصلی را بیابد! با این حال حقایق معلوم و تأیید شد: نام مولوتف در باور عموم به معاهده‌ای چسبید که آغازگر جنگ دوم جهانی بود. درست به اندازه کوکتل‌هایش. روایت جنبش‌های استقلال‌طلبانه بالتیک تأیید شد و کشورهای حوزه بالتیک اولین کشورهایی بودند که از شوروی جدا شدند.
اغلب کشورهای جهان اول سپتامبر ۱۹۳۹ را روز شروع جنگ جهانی دوم می‌دانند. در حالیکه شوروی و حالا روسیه در عوض «نبرد عظیم وطن‌پرستانه» را به خاطر سپرده‌اند. نبردی که با نقض مفاد قرارداد از جانب هیتلر در ژوئن ۱۹۴۱ برای آن‌ها آغاز شد. امسال هم ویاچسلاو نیکونوف با پرتره‌ای از پدربزرگش در این راه‌پیمایی شرکت کرده است. روز بعد درباره حضورش در مراسم می‌گوید: «هر نوه‌ای پرتره پدر بزرگ خویش را در روز پیروزی در دست می‌گیرد. مخصوصا که سهم او در پیروزی آشکار است و من او را دوست دارم».
این را آخرین نمونه سنتی غنی در نظر بگیرید که اعتبار پایان‌دادن جنگ را به کسانی می‌بخشد که در واقع آن را شروع کرده‌اند!
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#N010
نیویورکر / Masha Gessen
http://goo.gl/kJifCB
امیرعلی نصراله‌زاده @AmirA_N «هر نوه‌ای پرتره پدربزرگش را روز پیروزی (Victory Day) در دست می‌گیرد.» این جمله که از زبان «ویاچسلاو نیکونف» نقل شده، اغراق‌آمیز است. بخش کثیری از مردم، مخصوصا در روسیه، اصلا تصویری از پدربزرگ خود ندارند، البته روس‌هایی هم هستند که پرتره‌هایی پوستر مانند از پدربزرگ‌شان را در راه‌پیمایی روز پیروزی حمل می‌کنند. نیکونف هم در هفتاد و یکمین سالگرد آنچه که روس‌ها پیروزی در «نبرد عظیم وطن‌پرستانه» می‌نامند، تصویری پدربزرگش را به همراه داشت. پدربزرگ نیکونف، «ویاچسلاو مولوتف» نام داشت.
مولوتف یکی از عجیب‌ترین پدربزرگ‌های قرن بیستم است. بیشتر به این علت که توانست بخش بزرگی از قرن بیستم را زنده بماند. در سال ۱۸۹۰ به دنیا آمد. به بلشویک‌ها پیوست و توانست خود را همواره در طرف برنده تمام تحولات انقلابی حفظ کند. در ۱۹۳۰ دبیر کابینه شوروی شد و با وجود اینکه اعضای بلندمرتبه حزب مرتبا حذف می‌شدند، وی تا سال ۱۹۴۱ در این سمت مشغول امضای هزاران حکم اعدام بود.
استالین در سال ۱۹۳۹ وزیر امورخارجه «یهودی» خود را که (به خاطر دینش) اسباب مزاحمت بود، برکنار کرد. مولوتف وزیر امور خارجه شد و در این مقام معاهده عدم تجاوز میان آلمان نازی و شوری را امضا کرد. معاهده شامل پروتکلی سری بود که در ازای سکوت شوروی نسبت به پیشروی هیتلر به سمت شرق، بخش‌هایی از لهستان، حوزه بالتیک، رومانی و فنلاند را به روس‌ها می‌بخشید. یک هفته بعد از امضای معاهده، هیتلر به لهستان حمله کرد و سال بعد، شوروی برای انضمام مناطق مندرج در پیمان ۱۹۳۹ به خاک خود دست به کار شد. فنلاند به تنهایی مقاومت می‌کرد. در کنار روش‌های معمول جنگ، بطری‌های شیشه‌ای که از مایعی منفجره پر می‌شدند نیز مورد استفاده قرار گرفت. «کوکتل مولوتف» نام خود را از وزیر امور خارجه شوروی می‌گیرد چرا که یک‌یک این بطری‌ها به هدف کشتن وی پرتاب می‌شدند!
مدت کوتاهی بعد، استالین رهبر خود‌خوانده شوروی شد و مولوتف به معاونت وی رسید. مقام مولوتف در طول جنگ چهانی متزلزل نشد. در تمامی رویدادهای بین‌المللی از جمله مذاکره با متفقین، وی نماینده شوروی باقی ماند. حتی زمانی‌که همسرش در جریان پاک‌سازی یهودیان (۱۹۴۹) دستگیر شد، موقعیت مولوتف به نسبت حفظ شد. سرانجام در اواخر دهه ۵۰ و اوایل دهه ۶۰، جایگاه مولوتف، به دنبال تلاش‌های مکرر و ناموفقش برای برکنار کردن نیکیتا خروشچف از دست رفت. اما تا آن زمان دوران مخوف استالین به پایان رسیده بود. پس به سیاست‌مدار سابق اجازه داده شد تا زندگی‌اش را در بازنشستگی ادامه دهد.
سال ۱۹۸۶ مولوتف در ۹۶ سالگی درگذشت. آن زمان نوه‌اش سی ساله بود. نیکونوف، وارث مهارت پدربزرگش برای حضور در زمان و مکان مناسب بود. دهه هفتاد یک فعال کومسومول بود، دهه ۸۰ رهبری جوان در حزب کمونیست، و بعدها از اعضای کابینه‌های گورباچف، یلتسین و پوتین شد. زمان گورباچف به شدت از جنبش اصلاح‌طلبانه حزب کمونیست دفاع می‌کرد، در دولت یلتسین برای انجام اصلاحات دموکراتیک تلاش می‌کرد و امروز در دوره پوتین به صدایی برای نیروهای محافظه‌کار و ضدغرب تبدیل شده است.
پرسترویکا (جنبش اصلاح‌طلبانه در حزب کمونیست) در زمان مرگ مولوتف تازه شروع شده بود. بعد از گذشت تنها چند سال، کشورهای حوزه بالتیک که بخش‌هایی از خاک خود را از دست داده بودند از مسکو تقاضای تجدید نظر کردند. پروتکلی که اروپا را بین هیتلر و استالین تقسیم می‌کرد محرمانه نگهداری شده بود. به روایت تاریخ‌نگاری رسمی روسیه، پیمان عدم تجاوز بین هیتلر و استالین به منظور «خرید وقت» برای آماده‌سازی پیش از جنگ امضا شده است. سال ۱۹۸۹ کمیته‌ای مرکزی برای رسیدگی به این مساله تشکیل شد و نتوانست اسناد اصلی را بیابد! با این حال حقایق معلوم و تأیید شد: نام مولوتف در باور عموم به معاهده‌ای چسبید که آغازگر جنگ دوم جهانی بود. درست به اندازه کوکتل‌هایش. روایت جنبش‌های استقلال‌طلبانه بالتیک تأیید شد و کشورهای حوزه بالتیک اولین کشورهایی بودند که از شوروی جدا شدند.
اغلب کشورهای جهان اول سپتامبر ۱۹۳۹ را روز شروع جنگ جهانی دوم می‌دانند. در حالیکه شوروی و حالا روسیه در عوض «نبرد عظیم وطن‌پرستانه» را به خاطر سپرده‌اند. نبردی که با نقض مفاد قرارداد از جانب هیتلر در ژوئن ۱۹۴۱ برای آن‌ها آغاز شد. امسال هم ویاچسلاو نیکونوف با پرتره‌ای از پدربزرگش در این راه‌پیمایی شرکت کرده است. روز بعد درباره حضورش در مراسم می‌گوید: «هر نوه‌ای پرتره پدر بزرگ خویش را در روز پیروزی در دست می‌گیرد. مخصوصا که سهم او در پیروزی آشکار است و من او را دوست دارم».
این را آخرین نمونه سنتی غنی در نظر بگیرید که اعتبار پایان‌دادن جنگ را به کسانی می‌بخشد که در واقع آن را شروع کرده‌اند!
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
The New Yorker
Molotov Coattails - The New Yorker
Vyacheslav Molotov’s grandson shares his ancestor’s knack for being in the right political place at the right time.
بحران اقتدار و چالش آب‌بازی!
#A058
آرمان امیری @ArmanParian - «...ما هر روزه با آموزگارانی مواجه می‌شویم که نمی‌دانند چگونه با خشونت‌های روزافزون دانش‌آموزان رو‌به‌رو شوند؟ بعضی اوقات در برابر موقعیت متناقض آموزگاری قرار می‌گیریم که خودش داوطلب کار در یک موسسه آموزشی به اصطلاح بحرانی شده اما حالا آمده و به ما می‌گوید که یک مهاجر او را کتک زده است ... گرچه این مورد ممکن است افراطی یا استثنایی به نظر رسد، اما چنین نیست. این نمونه‌ای از انعکاس آثار روزمره بحران است...». (گسست‌های اندوه‌بار / میشل بن سایق / حمید نوحی / نشر صمدیه / ص۴۵)
«بحران اقتدار» را به صورت معمول در مفهوم عارضه‌ای سیاسی برای نظام‌های حکومتی به کار می‌رود و به سویه‌های اجتماعی آن کمتر توجه می‌شود. جایی که مشروعیت منابع سنتی اقتدار دچار تردید شده و نمونه جدیدی نیز جایگزین آن نمی‌شود. در این حالت، اقتدار نهادها و واحدهای اجتماعی (نظیر خانواده یا مدرسه) فرو می‌پاشد و بسیاری از کارکردهای «جامعه‌پذیری» دچار اخلال می‌شوند.
اگر ترس از تنبیهات فیزیکی را حذف کنیم، کودکان جدید دلایل به مراتب کمتری برای حرف‌شنوی از والدین خواهند داشت. زمانی، ساختار سنتی، ملاکی مشخص با رتبه‌بندی «بزرگتر و کوچک‌تر» داشت که حق مشرع اعمال نظر را به «بزرگتر» می‌داد؛ اما با ورود مدرنیسم، اصالت ملاک‌هایی سنتی چون سن و سال زیر سوال رفت و بسیاری از خانواده‌ها در اعمال کارکردهای سنتی خود دچار بحران شدند.
مشابه همین وضعیت در کلاس‌های درس هم وجود دارد و اقتدار معلمان را به چالش می‌کشد. در عصر ارتباطات، هر کودکی به سادگی به شبکه‌های خبری و اجتماعی دست‌رسی دارد. معلم دیگر جایگاه «دانای کل» و تنها منبع انتقال آگاهی را از دست داده است. چه جای تعجب که حتی در مواردی معلومات دانش‌آموزان از معلم هم بیشتر باشد؟
«بزرگتر بودن» لزوما ارزشی ندارد، پس اطاعت بی‌چون و چرای از والدین بی‌معناست. معلم دانای کل نیست، پس همیشه نباید از او پی‌روی کرد. پلیس‌های فاسد هم وجود دارند، پس پلیس همیشه حافظ قانون و اخلاقیات نیست. این گزاره‌ها به سرعت در سطح جامعه پخش و در عمق باورهای شهروندان (به ویژه جوانان و نوجوانان) نهادینه می‌شوند. این‌جاست که «بحران اقتدار» کم‌کم عوارض و عواقب اجتماعی خود را بروز می‌دهد.
«بحران اقتدار اجتماعی»، ابدا مختص جوامع سنتی یا نیمه‌سنتی و حکومت‌های غیردموکراتیک نیست. این بحران اتفاقا در پیشرفته‌ترین کشورهای جهان نیز کاملا جدی است. بند نخست این نوشته روایت یک روان‌شناس آرژانتینی است از وضعیت جامعه فرانسه. تفاوت در این است که نظام اقتدارگرا، بنابر عادت در برابر هرگونه تغییری مقاومت می‌کند. انعطاف‌پذیری لازم را نشان نمی‌دهد و تنها زمانی به فکر چاره می‌افتد که شکاف‌ها تا سطح بحران پیش رفته‌اند.
این چند روز، خبر تجمع تعدادی از نوجوانان به مناسبت پایان امتحانات تحصیلی منتشر شد. این بار هم مثل تجربیات قبلی («آب‌بازی» و «خزبازی»)، ماموران انتظامی سعی کردند به شیوه همیشگی خود با تجمعات هماهنگ نشده برخورد کنند. مشکل اما پیچیده‌تر از آن است که به ضرب باتوم بتوان آن را درمان کرد. مساله اصلی، بیگانگی ساختار حاکمیت سیاسی و حتی ناظران اجتماعی، با بروز و شیوع شیوه‌های رفتاری جدید است. در واقع، این فقط دستگاه امنیتی نیست که از شکل‌گیری یک تجمع ناگهانی، بدون مطالبه و بدون لیدر و رهبری غافل‌گیر می‌شود. بسیاری از فعالین حوزه اجتماعی نیز هنوز نتوانسته‌اند درک کنند که شکل‌گیری چنین حرکت‌های انفجاری دقیقا از چه منطق و سازوکاری پی‌روی می‌کند؟ در واقع، نسل جدید، نه تنها از اقتدار سیاسی، بلکه از منابع سنتی اقتدار اجتماعی نیز سرپیچی می‌کنند.
به باور نگارنده، هرگونه تلاش برای درک ریشه‌ها و اشراف و تسلط بر تمامی گرایش‌های نوظهور اجتماعی، نه تنها مقدور، که حتی مطلوب هم نیست. پس هیچ لزومی ندارد ما بتوانیم تمامی روی‌دادها، از قبیل حرکت‌های گاه و بی‌گاه نوجوانان را کاملا درک و پیش‌بینی کنیم. کافی است بدانیم «بحران اقتدار اجتماعی»، پدیده‌ای طراحی شده و یا قابل هدایت از جانب یک گروه مشخص نیست، اما در نهایت و بنابر ذات اقتدارگریز خود، به بزرگ‌ترین بحران حکومت اقتدارگرا بدل خواهد شد. وقتی در هیچ یک از ارکان جامعه، زیردستان (یا جوان‌ترها) اقتدار سنتی فرادست خود را به رسمیت نمی‌شناسند، عملا ساختار از بالا به پایین نظام اقتدارگرا زیر سوال رفته و پایه‌های آن سست می‌شود. بدین ترتیب، زمانی فرا می‌رسد که بزرگ‌ترین تهدید برای یک دستگاه اقتدارگرا، نه اپوزوسیون سیاسی، بلکه توده شهروندانی است که اقتدار حاکمیت و منتقدان‌اش را به یک اندازه به چالش می‌کشند و هیچ اشتراک فراگیری ندارند مگر در توافقی نانوشته بر سر عصیان و سرپیچی!
کانال «مجمع دیوانگان» @DivaneSara
#A058
آرمان امیری @ArmanParian - «...ما هر روزه با آموزگارانی مواجه می‌شویم که نمی‌دانند چگونه با خشونت‌های روزافزون دانش‌آموزان رو‌به‌رو شوند؟ بعضی اوقات در برابر موقعیت متناقض آموزگاری قرار می‌گیریم که خودش داوطلب کار در یک موسسه آموزشی به اصطلاح بحرانی شده اما حالا آمده و به ما می‌گوید که یک مهاجر او را کتک زده است ... گرچه این مورد ممکن است افراطی یا استثنایی به نظر رسد، اما چنین نیست. این نمونه‌ای از انعکاس آثار روزمره بحران است...». (گسست‌های اندوه‌بار / میشل بن سایق / حمید نوحی / نشر صمدیه / ص۴۵)
«بحران اقتدار» را به صورت معمول در مفهوم عارضه‌ای سیاسی برای نظام‌های حکومتی به کار می‌رود و به سویه‌های اجتماعی آن کمتر توجه می‌شود. جایی که مشروعیت منابع سنتی اقتدار دچار تردید شده و نمونه جدیدی نیز جایگزین آن نمی‌شود. در این حالت، اقتدار نهادها و واحدهای اجتماعی (نظیر خانواده یا مدرسه) فرو می‌پاشد و بسیاری از کارکردهای «جامعه‌پذیری» دچار اخلال می‌شوند.
اگر ترس از تنبیهات فیزیکی را حذف کنیم، کودکان جدید دلایل به مراتب کمتری برای حرف‌شنوی از والدین خواهند داشت. زمانی، ساختار سنتی، ملاکی مشخص با رتبه‌بندی «بزرگتر و کوچک‌تر» داشت که حق مشرع اعمال نظر را به «بزرگتر» می‌داد؛ اما با ورود مدرنیسم، اصالت ملاک‌هایی سنتی چون سن و سال زیر سوال رفت و بسیاری از خانواده‌ها در اعمال کارکردهای سنتی خود دچار بحران شدند.
مشابه همین وضعیت در کلاس‌های درس هم وجود دارد و اقتدار معلمان را به چالش می‌کشد. در عصر ارتباطات، هر کودکی به سادگی به شبکه‌های خبری و اجتماعی دست‌رسی دارد. معلم دیگر جایگاه «دانای کل» و تنها منبع انتقال آگاهی را از دست داده است. چه جای تعجب که حتی در مواردی معلومات دانش‌آموزان از معلم هم بیشتر باشد؟
«بزرگتر بودن» لزوما ارزشی ندارد، پس اطاعت بی‌چون و چرای از والدین بی‌معناست. معلم دانای کل نیست، پس همیشه نباید از او پی‌روی کرد. پلیس‌های فاسد هم وجود دارند، پس پلیس همیشه حافظ قانون و اخلاقیات نیست. این گزاره‌ها به سرعت در سطح جامعه پخش و در عمق باورهای شهروندان (به ویژه جوانان و نوجوانان) نهادینه می‌شوند. این‌جاست که «بحران اقتدار» کم‌کم عوارض و عواقب اجتماعی خود را بروز می‌دهد.
«بحران اقتدار اجتماعی»، ابدا مختص جوامع سنتی یا نیمه‌سنتی و حکومت‌های غیردموکراتیک نیست. این بحران اتفاقا در پیشرفته‌ترین کشورهای جهان نیز کاملا جدی است. بند نخست این نوشته روایت یک روان‌شناس آرژانتینی است از وضعیت جامعه فرانسه. تفاوت در این است که نظام اقتدارگرا، بنابر عادت در برابر هرگونه تغییری مقاومت می‌کند. انعطاف‌پذیری لازم را نشان نمی‌دهد و تنها زمانی به فکر چاره می‌افتد که شکاف‌ها تا سطح بحران پیش رفته‌اند.
این چند روز، خبر تجمع تعدادی از نوجوانان به مناسبت پایان امتحانات تحصیلی منتشر شد. این بار هم مثل تجربیات قبلی («آب‌بازی» و «خزبازی»)، ماموران انتظامی سعی کردند به شیوه همیشگی خود با تجمعات هماهنگ نشده برخورد کنند. مشکل اما پیچیده‌تر از آن است که به ضرب باتوم بتوان آن را درمان کرد. مساله اصلی، بیگانگی ساختار حاکمیت سیاسی و حتی ناظران اجتماعی، با بروز و شیوع شیوه‌های رفتاری جدید است. در واقع، این فقط دستگاه امنیتی نیست که از شکل‌گیری یک تجمع ناگهانی، بدون مطالبه و بدون لیدر و رهبری غافل‌گیر می‌شود. بسیاری از فعالین حوزه اجتماعی نیز هنوز نتوانسته‌اند درک کنند که شکل‌گیری چنین حرکت‌های انفجاری دقیقا از چه منطق و سازوکاری پی‌روی می‌کند؟ در واقع، نسل جدید، نه تنها از اقتدار سیاسی، بلکه از منابع سنتی اقتدار اجتماعی نیز سرپیچی می‌کنند.
به باور نگارنده، هرگونه تلاش برای درک ریشه‌ها و اشراف و تسلط بر تمامی گرایش‌های نوظهور اجتماعی، نه تنها مقدور، که حتی مطلوب هم نیست. پس هیچ لزومی ندارد ما بتوانیم تمامی روی‌دادها، از قبیل حرکت‌های گاه و بی‌گاه نوجوانان را کاملا درک و پیش‌بینی کنیم. کافی است بدانیم «بحران اقتدار اجتماعی»، پدیده‌ای طراحی شده و یا قابل هدایت از جانب یک گروه مشخص نیست، اما در نهایت و بنابر ذات اقتدارگریز خود، به بزرگ‌ترین بحران حکومت اقتدارگرا بدل خواهد شد. وقتی در هیچ یک از ارکان جامعه، زیردستان (یا جوان‌ترها) اقتدار سنتی فرادست خود را به رسمیت نمی‌شناسند، عملا ساختار از بالا به پایین نظام اقتدارگرا زیر سوال رفته و پایه‌های آن سست می‌شود. بدین ترتیب، زمانی فرا می‌رسد که بزرگ‌ترین تهدید برای یک دستگاه اقتدارگرا، نه اپوزوسیون سیاسی، بلکه توده شهروندانی است که اقتدار حاکمیت و منتقدان‌اش را به یک اندازه به چالش می‌کشند و هیچ اشتراک فراگیری ندارند مگر در توافقی نانوشته بر سر عصیان و سرپیچی!
کانال «مجمع دیوانگان» @DivaneSara
هر شهروند٬ یک وکیل
#H001
بخش #حقوقی
مریم فتحعلی‌زاده (@MariFath) شلوغی دادگاه رفت و آمد را سخت کرده است. نزدیک‌تر که می‌شوم و کلمات‌شان که مفهوم می‌شود٬ می‌فهمم نیمی از این جمعیت بی‌جهت وقت‌شان را تلف کرده‌اند. اگر هرکدام یک وکیل می‌گرفتند٬ دیگر نیازی به این قشون‌کشی نبود. جمعیت جلوی در را کنار می‌زنم و وارد دفتر دادگاه می‌شوم. جلسه رسیدگی هنوز شروع نشده است. طرف مقابل مرا به حرف می‌گیرد: «چرا ازش دفاع می‌کنی؟ پول خون گرفتی که دفاع کنی؟» لرزشی به تنم می‌افتد و سعی می‌کنم نگاهش نکنم. کنار میز٬ ارباب رجوع همچنان سمج است و سعی می‌کند حرفش را به کرسی بنشاند. صدا بالا می‌رود: «شما دین و ایمان ندارید. شما قرآن نمی‌دانید». با صورت برافروخته دفتر را ترک می‌کند.
کارتان که با دادگاه باشد، زمزمه‌ها و هوارهای از این دست زیاد است. اغلب از سوی کسانی است که در موقعیت بدی گیر کرده‌اند. خسارت معنوی و مالی زیادی دیده‌اند اما نمی‌دانند نه تنها آدرس را اشتباهی آمده‌اند٬ بلکه زیان‌دیده‌تر از آن هستند که این میز و قضاوت را به دست آن‌ها بسپاریم. فراموش کرده‌اند با نظام حقوقی کشور یک قراری گذاشته‌ایم. همه دین و ایمان را یک جا نوشتیم و «قانون» را علم کردیم که بدانیم چطور باهم روبرو شویم و حتی دعوا کنیم. چکش به قاضی بی‌طرف سپردیم٬ تا عاری از حب و بغض و قصد و غرض داوری کند.
این فراموشی مختص ارباب‌رجوع نیست. مدیردفتر دادگاه هم بنده وکیل را به خواست خداوند حواله می‌دهد و پیش نرفتن روند اداری را نتیجه عقوبت آدم‌ها می‌داند. فراموشی همه‌گیر٬ موجب بازگشت تقدیرگرایی شده٬ که اگرچه تنها زمزمه می‌شود اما اثرات خود را برجا می‌گذارد. زمانی که در محضر قانون نقص در روند قانونی را به ماموران قانون گوشزد می‌کنی٬ با واکنشی مواجه می‌شوی که گاه به ریشخند سانتی‌مانتالیسم می‌ماند. گویی هیچ کس باور ندارد که به واقع قوانین برای اجرایی شدن نوشته می‌شوند.
دموکراسی لوازمی دارد که اگر به درستی فراهم نشوند٬ تنها هیبتی پوشالی ساخته می‌شود که ما را از رمق می‌اندازد. اگر همه فراموش‌کنندگان این دادگاه٬ برای دعاوی خود به متخصصان حقوقی متوسل می‌شدند، شاهد دادگاه‌هایی خلوت‌تر و آرام‌تر بودیم که پرونده‌ها بدون حاشیه حل و فصل می‌شدند. وکیل از یک طرف جلوی روند انتقام‌جویانه زیان‌دیده را می‌گرفت و از طرف دیگر تکالیف قانونی را به موکل گوشزد می‌کرد. در نهایت، گفتمان قانون‌محور کارشناسان، فرجام کار را به قضا و قدر حواله نمی‌داد.
پی‌نوشت:
از این پس می‌توانید پرسش‌های حقوقی خود را با بخش حقوقی مجمع دیوانگان در میان بگذارید. برای این منظور با نشانی تلگرامی @MariFath تماس بگیرید.
کانال تلگرامی «مجمع دیوانگان»: @Divanesara
#H001
بخش #حقوقی
مریم فتحعلی‌زاده (@MariFath) شلوغی دادگاه رفت و آمد را سخت کرده است. نزدیک‌تر که می‌شوم و کلمات‌شان که مفهوم می‌شود٬ می‌فهمم نیمی از این جمعیت بی‌جهت وقت‌شان را تلف کرده‌اند. اگر هرکدام یک وکیل می‌گرفتند٬ دیگر نیازی به این قشون‌کشی نبود. جمعیت جلوی در را کنار می‌زنم و وارد دفتر دادگاه می‌شوم. جلسه رسیدگی هنوز شروع نشده است. طرف مقابل مرا به حرف می‌گیرد: «چرا ازش دفاع می‌کنی؟ پول خون گرفتی که دفاع کنی؟» لرزشی به تنم می‌افتد و سعی می‌کنم نگاهش نکنم. کنار میز٬ ارباب رجوع همچنان سمج است و سعی می‌کند حرفش را به کرسی بنشاند. صدا بالا می‌رود: «شما دین و ایمان ندارید. شما قرآن نمی‌دانید». با صورت برافروخته دفتر را ترک می‌کند.
کارتان که با دادگاه باشد، زمزمه‌ها و هوارهای از این دست زیاد است. اغلب از سوی کسانی است که در موقعیت بدی گیر کرده‌اند. خسارت معنوی و مالی زیادی دیده‌اند اما نمی‌دانند نه تنها آدرس را اشتباهی آمده‌اند٬ بلکه زیان‌دیده‌تر از آن هستند که این میز و قضاوت را به دست آن‌ها بسپاریم. فراموش کرده‌اند با نظام حقوقی کشور یک قراری گذاشته‌ایم. همه دین و ایمان را یک جا نوشتیم و «قانون» را علم کردیم که بدانیم چطور باهم روبرو شویم و حتی دعوا کنیم. چکش به قاضی بی‌طرف سپردیم٬ تا عاری از حب و بغض و قصد و غرض داوری کند.
این فراموشی مختص ارباب‌رجوع نیست. مدیردفتر دادگاه هم بنده وکیل را به خواست خداوند حواله می‌دهد و پیش نرفتن روند اداری را نتیجه عقوبت آدم‌ها می‌داند. فراموشی همه‌گیر٬ موجب بازگشت تقدیرگرایی شده٬ که اگرچه تنها زمزمه می‌شود اما اثرات خود را برجا می‌گذارد. زمانی که در محضر قانون نقص در روند قانونی را به ماموران قانون گوشزد می‌کنی٬ با واکنشی مواجه می‌شوی که گاه به ریشخند سانتی‌مانتالیسم می‌ماند. گویی هیچ کس باور ندارد که به واقع قوانین برای اجرایی شدن نوشته می‌شوند.
دموکراسی لوازمی دارد که اگر به درستی فراهم نشوند٬ تنها هیبتی پوشالی ساخته می‌شود که ما را از رمق می‌اندازد. اگر همه فراموش‌کنندگان این دادگاه٬ برای دعاوی خود به متخصصان حقوقی متوسل می‌شدند، شاهد دادگاه‌هایی خلوت‌تر و آرام‌تر بودیم که پرونده‌ها بدون حاشیه حل و فصل می‌شدند. وکیل از یک طرف جلوی روند انتقام‌جویانه زیان‌دیده را می‌گرفت و از طرف دیگر تکالیف قانونی را به موکل گوشزد می‌کرد. در نهایت، گفتمان قانون‌محور کارشناسان، فرجام کار را به قضا و قدر حواله نمی‌داد.
پی‌نوشت:
از این پس می‌توانید پرسش‌های حقوقی خود را با بخش حقوقی مجمع دیوانگان در میان بگذارید. برای این منظور با نشانی تلگرامی @MariFath تماس بگیرید.
کانال تلگرامی «مجمع دیوانگان»: @Divanesara
ناسیونالیسم را به چمن سبز بسپاریم
#A059
آرمان امیری @ArmanParian - در آستانه دیدار تیم‌های فوتبال ولز و انگلیس، جدال‌های لفظی بازیکنان طرفین و مطبوعات دو سوی بازی بالا گرفته است. از یک طرف «گرت بیل»، بازیکن سرشناس ولزی‌ها اعلام کرده «هیچ یک از بازیکنان انگلیسی استحقاق پوشیدن پیرهن تیم ولز را ندارند». در سوی دیگر، «جک ویلشر» انگلیسی به زبانی ساده و صریح مساله را باز کرده است: «آن‌ها ما را دوست ندارند، ما هم آن‌ها را»!
کل‌کل‌های فوتبالی میان هواداران تیم‌ها همیشه وجود داشته است. اما وقتی بازیکنان دو تیم ملی اینچنین صریح به یکدیگر می‌تازند باید گفت با مورد ویژه‌ای مواجه هستیم. ریشه‌های تاریخی تقابل و حتی «نفرت» میان اهالی انگلستان با توابعی چون ایرلند، اسکاتلند و حتی ولز گسترده‌تر از آن است که در سطح یک یادداشت بتوان بدان پرداخت. همین میزان اظهار نظرهای اخیر می‌توانند همچون قله‌های یک کوه یخی برآمده از آب، خبر از یک کوه نفرت بدهند؛ اما همه ماجرا همین نیست.
کمتر از دو سال پیش، شهروندان اسکاتلندی در جریان یک همه پرسی، به استقلال کشورشان از بریتانیا رای منفی دادند. دست‌کم برای گروهی که تنها تصویرشان از روابط میان اسکاتلند و انگلستان به فیلم حماسی «شجاع دل» (braveheart) محدود می‌شد، نتیجه این همه پرسی شگفت‌انگیز بود. تصویر صفحه اول روزنامه «وطن امروز» یک روز پیش از اعلام نتیجه نهایی همه‌پرسی نشان می‌داد که برای این گروه باورکردنی نبود که نوادگان «سر ویلیام والاس» دست رد به پیشنهاد وسوسه‌انگیز استقلال بزنند.
ناسیونالیسم در قرون ۱۹ و ۲۰، احتمالا حرف و اول و آخر را در بیشترین مناقشات سیاسی جهان زده است. از جنگ‌های جهانی گرفته تا جنبش‌های استقلال، همه جا رد پای ناسیونالیسم قابل مشاهده است. بی‌انصافی هم خواهد بود اگر بر تاثیرات مثبت آن چشم بپوشیم. حتی می‌توان مدعی شد کشورهایی که زودتر به گرایش‌های ناسیونالیستی رسیدند توانستند «دولت/ملت»های قوی‌تری تشکیل داده و به قدرت‌های برتر اقتصادی و سیاسی جهان بدل شوند. در ایران نیز مقدمات شکل‌گیری نطفه‌های ناسیونالیستی با خیزش مشروطیت همراه شد. با این حال، ناسیونالیسم در عرصه سیاست همواره کارکرد یک شمشیر دولبه را داشته است.
پلیدترین و سیاه‌ترین جنایات تاریخ دو قرن اخیر بر روی دوش انبوهی از احساسات ناسیونالیستی شکل گرفت. فاشیسم و نازیسم تنها دو نمونه مشهور این فجایع بودند. از قتل‌عام ارامنه در ترکیه تا نسل‌کشی‌های قومی در آفریقا همه جا رد پای ناسیونالیسم قابل مشاهده است. انواع و اقسام گرایش‌های نژادپرستانه و حتی قوم‌گرایانه، همواره یک پای در فلسفه ناسیونالیسم داشته‌اند و امروزه، تقریبا تمامی احزاب افراطی (غالبا دست راستی) جهان، ناسیونالیسم را به عنوان یکی از ارکان تبلیغاتی خود در دستور کار دارند. ناسیونالیسم جدید، دیگر یک حس مشترک ملی برای فرار از زیر یوغ فقر، استعمار و استثمار نیست. ناسیونالیسم قرن ۲۱، احتمالا عام‌ترین و شایع‌ترین بهانه برای توجیه جنگ‌ها و زیاده‌طلبی‌هاست. این ناسیونالیسم دیگر تنها خواستار بیداری و یکدلی ملل نیست. در جهان به هم پیوسته ارتباطات و اطلاعات، ناسیونالیسم جدید همچون گرایشی است واپس‌گرایانه، به دنبال خط‌کشی‌های کاذب میان انسان‌هایی که هر روز خود را به یکدیگر شبیه‌تر می‌بینند.
با پیشرفت‌های علمی، ریشه تمایزگذاری‌هایی بر پایه رنگ و نژاد، هر روز بیش از پیش بی‌معنا می‌شود. با این حال، «تهییج احساسات» مساله‌ای نیست که با پیشرفت دانش تغییری در آن ایجاد شود. علم از جنس هیجان نیست که تاثیر مستقیمی بر آن داشته باشد. نباید هم فراموش کرد که هیچ یک از ما نمی‌توانیم همواره «منطقی» زندگی کرده و «منطقی» تصمیم بگیریم. حتی «ماکس وبر» که روند تاریخ را جاده‌ای یکسویه به سمت «عقلانی‌شدن» قلمداد می‌کرد، باز هم عنصر «غیرعقلانی» را یکی از وجوه تشکیل دهنده انسان می‌دانست. بدین ترتیب باید پذیرفت که همه ما نیازمند زمینه‌هایی هستیم که آنجا بتوانیم صرفا به هیجانات اکتفا کرده و دست از اندیشه‌های مکانیکی عقلانی برداریم. عشق، بی‌شک یکی از همین جنبه‌های غیرعقلانی و «عشق به میهن» یکی از مظاهر بروز آن در عرصه اجتماعی است.
هیجان مسابقات ورزشی همواره یک مسیر ساده، کارآمد و البته بی‌خطر برای تخلیه انرژی‌های پسمانده در انسان است. حال اگر این مسابقات در رده ملی برگزار شود، آن وقت فرصت ویژه‌ای به دست خواهد آمد تا احساسات ناسیونالیستی را به بی‌خطرترین شکل ممکن بروز دهیم و به قول معروف این نیاز طبیعی را هم ارضا کنیم. از این منظر، شاید بتوان ادعا کرد «عرصه ورزش، بی‌خطرترین و مشروع‌ترین زمینه بروز و نمایش احساسات ناسیونالیستی» است. البته به شرطی که بتوانیم با تخلیه طبیعی و سالم این هیجانات، آمادگی و انرژی کافی برای بازگشت به یک زندگی عقلانی را به دست بیاوریم.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A059
آرمان امیری @ArmanParian - در آستانه دیدار تیم‌های فوتبال ولز و انگلیس، جدال‌های لفظی بازیکنان طرفین و مطبوعات دو سوی بازی بالا گرفته است. از یک طرف «گرت بیل»، بازیکن سرشناس ولزی‌ها اعلام کرده «هیچ یک از بازیکنان انگلیسی استحقاق پوشیدن پیرهن تیم ولز را ندارند». در سوی دیگر، «جک ویلشر» انگلیسی به زبانی ساده و صریح مساله را باز کرده است: «آن‌ها ما را دوست ندارند، ما هم آن‌ها را»!
کل‌کل‌های فوتبالی میان هواداران تیم‌ها همیشه وجود داشته است. اما وقتی بازیکنان دو تیم ملی اینچنین صریح به یکدیگر می‌تازند باید گفت با مورد ویژه‌ای مواجه هستیم. ریشه‌های تاریخی تقابل و حتی «نفرت» میان اهالی انگلستان با توابعی چون ایرلند، اسکاتلند و حتی ولز گسترده‌تر از آن است که در سطح یک یادداشت بتوان بدان پرداخت. همین میزان اظهار نظرهای اخیر می‌توانند همچون قله‌های یک کوه یخی برآمده از آب، خبر از یک کوه نفرت بدهند؛ اما همه ماجرا همین نیست.
کمتر از دو سال پیش، شهروندان اسکاتلندی در جریان یک همه پرسی، به استقلال کشورشان از بریتانیا رای منفی دادند. دست‌کم برای گروهی که تنها تصویرشان از روابط میان اسکاتلند و انگلستان به فیلم حماسی «شجاع دل» (braveheart) محدود می‌شد، نتیجه این همه پرسی شگفت‌انگیز بود. تصویر صفحه اول روزنامه «وطن امروز» یک روز پیش از اعلام نتیجه نهایی همه‌پرسی نشان می‌داد که برای این گروه باورکردنی نبود که نوادگان «سر ویلیام والاس» دست رد به پیشنهاد وسوسه‌انگیز استقلال بزنند.
ناسیونالیسم در قرون ۱۹ و ۲۰، احتمالا حرف و اول و آخر را در بیشترین مناقشات سیاسی جهان زده است. از جنگ‌های جهانی گرفته تا جنبش‌های استقلال، همه جا رد پای ناسیونالیسم قابل مشاهده است. بی‌انصافی هم خواهد بود اگر بر تاثیرات مثبت آن چشم بپوشیم. حتی می‌توان مدعی شد کشورهایی که زودتر به گرایش‌های ناسیونالیستی رسیدند توانستند «دولت/ملت»های قوی‌تری تشکیل داده و به قدرت‌های برتر اقتصادی و سیاسی جهان بدل شوند. در ایران نیز مقدمات شکل‌گیری نطفه‌های ناسیونالیستی با خیزش مشروطیت همراه شد. با این حال، ناسیونالیسم در عرصه سیاست همواره کارکرد یک شمشیر دولبه را داشته است.
پلیدترین و سیاه‌ترین جنایات تاریخ دو قرن اخیر بر روی دوش انبوهی از احساسات ناسیونالیستی شکل گرفت. فاشیسم و نازیسم تنها دو نمونه مشهور این فجایع بودند. از قتل‌عام ارامنه در ترکیه تا نسل‌کشی‌های قومی در آفریقا همه جا رد پای ناسیونالیسم قابل مشاهده است. انواع و اقسام گرایش‌های نژادپرستانه و حتی قوم‌گرایانه، همواره یک پای در فلسفه ناسیونالیسم داشته‌اند و امروزه، تقریبا تمامی احزاب افراطی (غالبا دست راستی) جهان، ناسیونالیسم را به عنوان یکی از ارکان تبلیغاتی خود در دستور کار دارند. ناسیونالیسم جدید، دیگر یک حس مشترک ملی برای فرار از زیر یوغ فقر، استعمار و استثمار نیست. ناسیونالیسم قرن ۲۱، احتمالا عام‌ترین و شایع‌ترین بهانه برای توجیه جنگ‌ها و زیاده‌طلبی‌هاست. این ناسیونالیسم دیگر تنها خواستار بیداری و یکدلی ملل نیست. در جهان به هم پیوسته ارتباطات و اطلاعات، ناسیونالیسم جدید همچون گرایشی است واپس‌گرایانه، به دنبال خط‌کشی‌های کاذب میان انسان‌هایی که هر روز خود را به یکدیگر شبیه‌تر می‌بینند.
با پیشرفت‌های علمی، ریشه تمایزگذاری‌هایی بر پایه رنگ و نژاد، هر روز بیش از پیش بی‌معنا می‌شود. با این حال، «تهییج احساسات» مساله‌ای نیست که با پیشرفت دانش تغییری در آن ایجاد شود. علم از جنس هیجان نیست که تاثیر مستقیمی بر آن داشته باشد. نباید هم فراموش کرد که هیچ یک از ما نمی‌توانیم همواره «منطقی» زندگی کرده و «منطقی» تصمیم بگیریم. حتی «ماکس وبر» که روند تاریخ را جاده‌ای یکسویه به سمت «عقلانی‌شدن» قلمداد می‌کرد، باز هم عنصر «غیرعقلانی» را یکی از وجوه تشکیل دهنده انسان می‌دانست. بدین ترتیب باید پذیرفت که همه ما نیازمند زمینه‌هایی هستیم که آنجا بتوانیم صرفا به هیجانات اکتفا کرده و دست از اندیشه‌های مکانیکی عقلانی برداریم. عشق، بی‌شک یکی از همین جنبه‌های غیرعقلانی و «عشق به میهن» یکی از مظاهر بروز آن در عرصه اجتماعی است.
هیجان مسابقات ورزشی همواره یک مسیر ساده، کارآمد و البته بی‌خطر برای تخلیه انرژی‌های پسمانده در انسان است. حال اگر این مسابقات در رده ملی برگزار شود، آن وقت فرصت ویژه‌ای به دست خواهد آمد تا احساسات ناسیونالیستی را به بی‌خطرترین شکل ممکن بروز دهیم و به قول معروف این نیاز طبیعی را هم ارضا کنیم. از این منظر، شاید بتوان ادعا کرد «عرصه ورزش، بی‌خطرترین و مشروع‌ترین زمینه بروز و نمایش احساسات ناسیونالیستی» است. البته به شرطی که بتوانیم با تخلیه طبیعی و سالم این هیجانات، آمادگی و انرژی کافی برای بازگشت به یک زندگی عقلانی را به دست بیاوریم.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara