عواقب حفظ امنیت در خاک دیگری
#N019
امیرعلی نصراله‌زاده @AmirA_N - تقریبا دو سال پیش جواد ظریف در اظهار نظری کاملا درست اشاره کرد که اولویت سیاست خارجی ایران تفاهم با کشورهای منطقه است. با این حال، در دو سال گذشته ما در اکثر مواقع به جای تفاهم، در موضع رویارویی با کشورهای منطقه قرار داشته‌ایم و اولویت سیاست خارجی ما، دخالت در امور داخلی کشورهای منطقه از جمله سوریه، یمن و بحرین بوده است. گفتنی نیست که این دخالت به انواع و اقسام دلایل مجهز است: دخالت متقابل سایر کشورها، افزایش و حفظ عمق استراتژیک، و یا حفظ امنیت و ناموس در کشوری که حتی همسایه ما نیست. چند شب پیش، پرفسور مرندی، استاد دانشگاه تهران در گفتگو با برنامه هاردتاک بی.بی.سی، حمایت از حوثی‌ها در یمن را حق طبیعی ایران می‌دانست چرا که «منصور هادی» به وعده خود برای کنار رفتن از قدرت عمل نکرده است! دخالت در سرنوشت کشوری دیگر ربطی به مشروعیت حاکم آن کشور ندارد. چرا که در آن صورت دخالت ما در سوریه برای حفظ اسد که رهبری خون‌ریز و نامشروع است با حمایت از انقلابیون مسلح یمن که خواستار پایان حکومت نامشروع منصور هستند، همخوانی ندارد. به زعم ما دخالت در امور کشورهای منطقه، همواره گناه عربستان، ترکیه و آمریکا بوده است.
سال پیش در نشست سازمان همکاری‌های اسلامی، بیانیه‌ای نوشته شد که ایران و حزب‌الله را به دخالت در امور سایر کشورها متهم می‌کرد. پیروزی ایرن در آن نشست موافقت مصر با قرائت نشدن چنین بیانیه‌ای بود. همان زمان، ایران مشغول آزمایش موشک بالستیکی با نوشته‌ای عبری مبنی بر نابودی اسرائیل بود. نتیجه سیاست خارجی ایران در این مدت، مواضع نیروهای متخاصم را به هم نزدیک‌تر کرده است. نتانیاهو در دیدار با ترامپ به همان موشکی اشاره می‌کند که جواد ظریف آن را وسیله‌ای دفاعی می‌دانست: «وزیر خارجه ایران می گوید موشک های ایران علیه کسی نیست بعد روی موشک‌ها به زبان عبری می نویسند که خواهان نابودی اسرائیل هستیم.» (https://goo.gl/TI1VS8)
چند روز بعد در کنفرانس امنیتی مونیخ، وزیر جنگ اسرائیل هم مدعی می‌شود که «برای اولین بار از زمان 1948، جهان عرب یک صدا شهادت می‌دهد ایران اولین تهدید برای آنهاست و اسرائیل یا صهیونیسم دیگر تهدیدی به حساب نمی‌آیند.» عادل الجبیر، وزیر خارجه عربستان، ایران را به حمایت از تروریسم و دخالت در امور سایر کشورها متهم می‌کند: «ایران همچنان بزرگترین حامی دولتی تروریسم است. ایران به دنبال صادر کردن انقلاب است و مفهوم تابعیت را قبول ندارد. آنها با دخالت در لبنان، سوریه و ... نشان دادند که به اصل عدم دخالت در امور سایر کشورها باور ندارند و با حمله به سفارتخانه‌ها نشان دادند که به قوانین بین‌المللی اهمیتی نمی‌دهند. ایران در یمن، بخشی از مشکل است نه راه حل. 2000 سال است که ایران کوچکترین نقشی در ساخت یمن نداشته، آنجا چه می‌کند؟» حتی وزیر امور خارجه ترکیه فراموش نمی‌کند یادآور شود: «ایران با سیاست تبعیض مذهبی خود در کشورهای منطقه تفرقه ایجاد می‌کند.» (https://goo.gl/OVUHk3)
به نظر می‌رسد حتی متحد استراتژیک ایران، روسیه نیز نمی‌تواند اهمیت عمق استراتژیک ایران را بپذیرد و با اسرائیل همبستگی بیشتری احساس می‌کند. معاون وزیر امور خارجه روسیه به تازگی گفته است: «من ترس اسرائیل از حضور حزب‌الله و سپاه پاسداران در سوریه را درک می‌کنم، و البته شما می‌ترسید که آنها بعد از جنگ در سوریه نیز در آنجا بمانند.» اما او دوشنبه، با تأکید بر اینکه ایران و حزب‌الله بعد از جنگ سوریه را ترک می‌کنند، خیال اسرائیل را راحت کرده است. (https://goo.gl/YdFkoV) با این اوصاف تنها یک پرسش باقی می‌ماند. در منطقه‌ای که اسرائیل و اعراب در مقابل اقدامات ما بهانه پیدا کرده‌اند تا متحد شوند و روسیه، متحد مثلا استراتژیک ما نیز وضعیت آنان را درک می‌کند، سیاست خارجی ایران از دو سال پیش تا به امروز به حفظ امنیت ملی پرداخته یا آن را به خطر انداخته است؟
.
کانال «مجمع دیوانگان» @DivaneSara
#N019
امیرعلی نصراله‌زاده @AmirA_N - تقریبا دو سال پیش جواد ظریف در اظهار نظری کاملا درست اشاره کرد که اولویت سیاست خارجی ایران تفاهم با کشورهای منطقه است. با این حال، در دو سال گذشته ما در اکثر مواقع به جای تفاهم، در موضع رویارویی با کشورهای منطقه قرار داشته‌ایم و اولویت سیاست خارجی ما، دخالت در امور داخلی کشورهای منطقه از جمله سوریه، یمن و بحرین بوده است. گفتنی نیست که این دخالت به انواع و اقسام دلایل مجهز است: دخالت متقابل سایر کشورها، افزایش و حفظ عمق استراتژیک، و یا حفظ امنیت و ناموس در کشوری که حتی همسایه ما نیست. چند شب پیش، پرفسور مرندی، استاد دانشگاه تهران در گفتگو با برنامه هاردتاک بی.بی.سی، حمایت از حوثی‌ها در یمن را حق طبیعی ایران می‌دانست چرا که «منصور هادی» به وعده خود برای کنار رفتن از قدرت عمل نکرده است! دخالت در سرنوشت کشوری دیگر ربطی به مشروعیت حاکم آن کشور ندارد. چرا که در آن صورت دخالت ما در سوریه برای حفظ اسد که رهبری خون‌ریز و نامشروع است با حمایت از انقلابیون مسلح یمن که خواستار پایان حکومت نامشروع منصور هستند، همخوانی ندارد. به زعم ما دخالت در امور کشورهای منطقه، همواره گناه عربستان، ترکیه و آمریکا بوده است.
سال پیش در نشست سازمان همکاری‌های اسلامی، بیانیه‌ای نوشته شد که ایران و حزب‌الله را به دخالت در امور سایر کشورها متهم می‌کرد. پیروزی ایرن در آن نشست موافقت مصر با قرائت نشدن چنین بیانیه‌ای بود. همان زمان، ایران مشغول آزمایش موشک بالستیکی با نوشته‌ای عبری مبنی بر نابودی اسرائیل بود. نتیجه سیاست خارجی ایران در این مدت، مواضع نیروهای متخاصم را به هم نزدیک‌تر کرده است. نتانیاهو در دیدار با ترامپ به همان موشکی اشاره می‌کند که جواد ظریف آن را وسیله‌ای دفاعی می‌دانست: «وزیر خارجه ایران می گوید موشک های ایران علیه کسی نیست بعد روی موشک‌ها به زبان عبری می نویسند که خواهان نابودی اسرائیل هستیم.» (https://goo.gl/TI1VS8)
چند روز بعد در کنفرانس امنیتی مونیخ، وزیر جنگ اسرائیل هم مدعی می‌شود که «برای اولین بار از زمان 1948، جهان عرب یک صدا شهادت می‌دهد ایران اولین تهدید برای آنهاست و اسرائیل یا صهیونیسم دیگر تهدیدی به حساب نمی‌آیند.» عادل الجبیر، وزیر خارجه عربستان، ایران را به حمایت از تروریسم و دخالت در امور سایر کشورها متهم می‌کند: «ایران همچنان بزرگترین حامی دولتی تروریسم است. ایران به دنبال صادر کردن انقلاب است و مفهوم تابعیت را قبول ندارد. آنها با دخالت در لبنان، سوریه و ... نشان دادند که به اصل عدم دخالت در امور سایر کشورها باور ندارند و با حمله به سفارتخانه‌ها نشان دادند که به قوانین بین‌المللی اهمیتی نمی‌دهند. ایران در یمن، بخشی از مشکل است نه راه حل. 2000 سال است که ایران کوچکترین نقشی در ساخت یمن نداشته، آنجا چه می‌کند؟» حتی وزیر امور خارجه ترکیه فراموش نمی‌کند یادآور شود: «ایران با سیاست تبعیض مذهبی خود در کشورهای منطقه تفرقه ایجاد می‌کند.» (https://goo.gl/OVUHk3)
به نظر می‌رسد حتی متحد استراتژیک ایران، روسیه نیز نمی‌تواند اهمیت عمق استراتژیک ایران را بپذیرد و با اسرائیل همبستگی بیشتری احساس می‌کند. معاون وزیر امور خارجه روسیه به تازگی گفته است: «من ترس اسرائیل از حضور حزب‌الله و سپاه پاسداران در سوریه را درک می‌کنم، و البته شما می‌ترسید که آنها بعد از جنگ در سوریه نیز در آنجا بمانند.» اما او دوشنبه، با تأکید بر اینکه ایران و حزب‌الله بعد از جنگ سوریه را ترک می‌کنند، خیال اسرائیل را راحت کرده است. (https://goo.gl/YdFkoV) با این اوصاف تنها یک پرسش باقی می‌ماند. در منطقه‌ای که اسرائیل و اعراب در مقابل اقدامات ما بهانه پیدا کرده‌اند تا متحد شوند و روسیه، متحد مثلا استراتژیک ما نیز وضعیت آنان را درک می‌کند، سیاست خارجی ایران از دو سال پیش تا به امروز به حفظ امنیت ملی پرداخته یا آن را به خطر انداخته است؟
.
کانال «مجمع دیوانگان» @DivaneSara
Asriran
نتانیاهو: ظریف می گوید موشک های ما علیه کسی نیست بعد به عبری روی آن می نویسند که اسرائیل باید نابود شود/ ترامپ: اجازه نمی دهیم…
نتانیاهو: از اقدامات ترامپ علیه ایران حمایت می کنیم.
غرب‌زدگی پنهان
#A100
آرمان امیری @ArmanParian- نخست:
خاتمی پیام‌های مستقیم و غیرمستقیمی به رهبری نظام می‌فرستد. از فحوای کلام‌اش بر می‌آید که گوشه چشمی به اوضاع جهانی دارد. خطرات بین‌المللی را دیده، تغییرات جهان را درک کرده و حالا راه حل را در گفت‌وگو و آشتی ملی می‌بیند. روی سخن او به داخل است و می‌خواهد از درون به سمت بیرون حرکت کند.
محمود احمدی‌نژاد اما برای ترامپ نامه می‌نویسد. متن نامه دستور العمل بلند بالایی است به سبک نصیحت‌های پدرانه. احمدی‌نژاد دم از دلسوزی برای مردم آمریکا می‌زند و می‌خواهد مشکلات جهان را با نصیحت ترامپ حل کند.
قول معروفی است که می‌گوید «جهانی بیندیش و بومی رفتار کن». (Think globally, act locally) به نظر می‌رسد طراح ایده «گفت‌وگوی تمدن‌ها» از همین روال پیروی می‌کند. تغییرات جهان را می‌بیند، اما نقطه عزیمت عمل را در داخل کشور و با ساز و کارهای بومی پی‌می‌گیرد. احمدی‌نژاد اما نسخه کاملا متفاوتی است. به نظر می‌رسد او «بومی می‌اندیشد» و اتفاقا می‌خواهد «جهانی رفتار کند». نهایت آنچه از درک مدیریت بروز داده، نسخه‌های پدربزرگانی است که کودکان را به راه صلاح می‌خوانند. با همین نسخه می‌خواهد به سراغ سردمداران بزرگترین کشورهای جهان برود.
دوم:
به باورم، «غرب‌زدگی»، به دو دلیل از مخرب‌ترین برچسب‌ها در تاریخ سیاست و روشنفکری ما بوده است. نخست از آنجا که هرگونه برچسب‌زنی، سد راه گفت‌وگو و درک متقابل است؛ اما این جنبه فعلا موضوع بحث من نیست. اشاره من به دلیل دوم است. آنجا که این برچسب معمولا وارونه به کار می‌رود! یعنی اتفاقا غرب‌زده‌ترین افراد و مقهورترین اندیشه‌ها در برابر عظمت جهان غرب، در نوعی فرار به جلو، دیگران را مدام به غرب‌زدگی متهم می‌کنند.
از نگاه من، غرب‌زدگی به معنای آشنایی با اندیشه و مظاهر جهان غرب نیست. آشنایی، مطالعه و مواجهه، همه شرط عقل هستند. آنکه از این مواجهه می‌گریزد انسان ترس‌خورده‌ای است که گوش‌هایش را می‌گیرد مبادا آنچه که می‌شنود حکایت از ضعف و عقب‌افتادگی‌اش باشد. آنکه به خودش، سنت‌اش، تاریخ‌اش و اندیشه‌اش تسلط دارد و بدان می‌بالد، از مواجهه با حرف جدید و سنت جدید هراسی ندارد. می‌شنود، نقد می‌کند، نقد می‌شود. در نهایت از نتایج این مواجهه بهره‌مند می‌شود اما همچنان به دنبال مسیر خود و مسائل خود می‌رود.
در کشور ما یک جریان فکری وجود دارد که سال‌ها است به صورت متقابل مشغول مطالعه اندیشه غرب و تاریخ سنت ایرانی است. دغدغه این جریان، «دلایل عقب‌افتادگی ایران» است. نشانه آشکار آن نیز مسائلی است که انتخاب می‌کنند. پرسش‌هایش همواره در مورد مسائل و دغدغه‌های ملی است. اینکه چرا ما فقیر داریم؟ چرا مشکل فرهنگی داریم؟ چرا درست رانندگی نمی‌کنیم؟ چرا اینقدر فساد داریم؟ چرا اینقدر بی‌عدالتی و نارضایتی داریم؟ طبیعتا در جست‌وجوی پاسخ این سوالات، مراجعه‌ای هم به تجربه کشورهای موفق جهان می‌کند و آنچه مفید بداند اقباس می‌کند؛ اما محوریت روی‌کردش همچنان نیازهای داخلی است. این جریان، می‌خواهد ایرانی بسازد که «عصاره فضایل جهان» باشد.
یک جریان دیگر هم وجود دارد که اتفاقا بیش از همه و به صورت مداوم جزییات وقایع جهان غرب را رصد می‌کند. با این تفاوت که اولا از سطح پوسته و ظواهر فراتر نمی‌رود. (مثلا نوع پوشش زن اروپایی را «فساد» می‌خواند و دل خوش می‌کند که زیر سایه حجاب اجباری‌اش همه چیز در امن و امان است) در ثانی اساسا به دنبال نکات مثبتی برای بهره‌مندی نیست. بلکه فقط نکات منفی غرب را می‌جوید تا از آنها توجیهی برای وضعیت خود بسازد. می‌گردد تا شاهدی پیدا کند که در غرب هم فقیر هست. در غرب هم فساد هست. در غرب هم بی‌عدالتی و جنایت هست. طبیعتا محصول کار اینان هیچ نخواهد بود بجز کشوری که «عصاره رذایل جهانی» باشد.
سوم:
در چهارچوب نوشته‌های وبلاگی و فضای مجازی فرصت کار علمی و تحقیقی وجود ندارد. اما به نظرم یک موضوع تحقیق جالب می‌تواند آن باشد که ببینیم در گفتار و تحلیل کدام جریان به صورت مداوم رد پای غرب و آمریکا و اسراییل دیده می‌شود؟ مثلا ده سخنرانی از سیدمحمد خاتمی را فهرست کنیم ببینیم موضوع سخنرانی چیست؟ دغدغه چیست؟ مشکل را از چه می‌بینید و راه حل را در کجا جست‌وجو می‌کند. بعد چند چهره دیگر که خود را غرب‌ستیز دانسته و مدام دیگران را غرب‌زده می‌خوانند انتخاب کنیم. ببینیم آیا حتی یک سخنرانی دارند که بخش عمده‌ای از آن مشغول پرداختن به غرب نباشد؟ آیا در ته ذهن‌شان هم ممکن است مساله‌ای ملی مطرح باشد که باید به شکل بومی و ملی بدان پرداخت؟ یا تمام فکر و ذکرشان حل مشکلات جهان است، یا مقهور عظمت غرب هستند که گمان می‌کنند جزیی‌ترین مسائل داخلی ما نیز حتما توطئه غربی‌هاست.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A100
آرمان امیری @ArmanParian- نخست:
خاتمی پیام‌های مستقیم و غیرمستقیمی به رهبری نظام می‌فرستد. از فحوای کلام‌اش بر می‌آید که گوشه چشمی به اوضاع جهانی دارد. خطرات بین‌المللی را دیده، تغییرات جهان را درک کرده و حالا راه حل را در گفت‌وگو و آشتی ملی می‌بیند. روی سخن او به داخل است و می‌خواهد از درون به سمت بیرون حرکت کند.
محمود احمدی‌نژاد اما برای ترامپ نامه می‌نویسد. متن نامه دستور العمل بلند بالایی است به سبک نصیحت‌های پدرانه. احمدی‌نژاد دم از دلسوزی برای مردم آمریکا می‌زند و می‌خواهد مشکلات جهان را با نصیحت ترامپ حل کند.
قول معروفی است که می‌گوید «جهانی بیندیش و بومی رفتار کن». (Think globally, act locally) به نظر می‌رسد طراح ایده «گفت‌وگوی تمدن‌ها» از همین روال پیروی می‌کند. تغییرات جهان را می‌بیند، اما نقطه عزیمت عمل را در داخل کشور و با ساز و کارهای بومی پی‌می‌گیرد. احمدی‌نژاد اما نسخه کاملا متفاوتی است. به نظر می‌رسد او «بومی می‌اندیشد» و اتفاقا می‌خواهد «جهانی رفتار کند». نهایت آنچه از درک مدیریت بروز داده، نسخه‌های پدربزرگانی است که کودکان را به راه صلاح می‌خوانند. با همین نسخه می‌خواهد به سراغ سردمداران بزرگترین کشورهای جهان برود.
دوم:
به باورم، «غرب‌زدگی»، به دو دلیل از مخرب‌ترین برچسب‌ها در تاریخ سیاست و روشنفکری ما بوده است. نخست از آنجا که هرگونه برچسب‌زنی، سد راه گفت‌وگو و درک متقابل است؛ اما این جنبه فعلا موضوع بحث من نیست. اشاره من به دلیل دوم است. آنجا که این برچسب معمولا وارونه به کار می‌رود! یعنی اتفاقا غرب‌زده‌ترین افراد و مقهورترین اندیشه‌ها در برابر عظمت جهان غرب، در نوعی فرار به جلو، دیگران را مدام به غرب‌زدگی متهم می‌کنند.
از نگاه من، غرب‌زدگی به معنای آشنایی با اندیشه و مظاهر جهان غرب نیست. آشنایی، مطالعه و مواجهه، همه شرط عقل هستند. آنکه از این مواجهه می‌گریزد انسان ترس‌خورده‌ای است که گوش‌هایش را می‌گیرد مبادا آنچه که می‌شنود حکایت از ضعف و عقب‌افتادگی‌اش باشد. آنکه به خودش، سنت‌اش، تاریخ‌اش و اندیشه‌اش تسلط دارد و بدان می‌بالد، از مواجهه با حرف جدید و سنت جدید هراسی ندارد. می‌شنود، نقد می‌کند، نقد می‌شود. در نهایت از نتایج این مواجهه بهره‌مند می‌شود اما همچنان به دنبال مسیر خود و مسائل خود می‌رود.
در کشور ما یک جریان فکری وجود دارد که سال‌ها است به صورت متقابل مشغول مطالعه اندیشه غرب و تاریخ سنت ایرانی است. دغدغه این جریان، «دلایل عقب‌افتادگی ایران» است. نشانه آشکار آن نیز مسائلی است که انتخاب می‌کنند. پرسش‌هایش همواره در مورد مسائل و دغدغه‌های ملی است. اینکه چرا ما فقیر داریم؟ چرا مشکل فرهنگی داریم؟ چرا درست رانندگی نمی‌کنیم؟ چرا اینقدر فساد داریم؟ چرا اینقدر بی‌عدالتی و نارضایتی داریم؟ طبیعتا در جست‌وجوی پاسخ این سوالات، مراجعه‌ای هم به تجربه کشورهای موفق جهان می‌کند و آنچه مفید بداند اقباس می‌کند؛ اما محوریت روی‌کردش همچنان نیازهای داخلی است. این جریان، می‌خواهد ایرانی بسازد که «عصاره فضایل جهان» باشد.
یک جریان دیگر هم وجود دارد که اتفاقا بیش از همه و به صورت مداوم جزییات وقایع جهان غرب را رصد می‌کند. با این تفاوت که اولا از سطح پوسته و ظواهر فراتر نمی‌رود. (مثلا نوع پوشش زن اروپایی را «فساد» می‌خواند و دل خوش می‌کند که زیر سایه حجاب اجباری‌اش همه چیز در امن و امان است) در ثانی اساسا به دنبال نکات مثبتی برای بهره‌مندی نیست. بلکه فقط نکات منفی غرب را می‌جوید تا از آنها توجیهی برای وضعیت خود بسازد. می‌گردد تا شاهدی پیدا کند که در غرب هم فقیر هست. در غرب هم فساد هست. در غرب هم بی‌عدالتی و جنایت هست. طبیعتا محصول کار اینان هیچ نخواهد بود بجز کشوری که «عصاره رذایل جهانی» باشد.
سوم:
در چهارچوب نوشته‌های وبلاگی و فضای مجازی فرصت کار علمی و تحقیقی وجود ندارد. اما به نظرم یک موضوع تحقیق جالب می‌تواند آن باشد که ببینیم در گفتار و تحلیل کدام جریان به صورت مداوم رد پای غرب و آمریکا و اسراییل دیده می‌شود؟ مثلا ده سخنرانی از سیدمحمد خاتمی را فهرست کنیم ببینیم موضوع سخنرانی چیست؟ دغدغه چیست؟ مشکل را از چه می‌بینید و راه حل را در کجا جست‌وجو می‌کند. بعد چند چهره دیگر که خود را غرب‌ستیز دانسته و مدام دیگران را غرب‌زده می‌خوانند انتخاب کنیم. ببینیم آیا حتی یک سخنرانی دارند که بخش عمده‌ای از آن مشغول پرداختن به غرب نباشد؟ آیا در ته ذهن‌شان هم ممکن است مساله‌ای ملی مطرح باشد که باید به شکل بومی و ملی بدان پرداخت؟ یا تمام فکر و ذکرشان حل مشکلات جهان است، یا مقهور عظمت غرب هستند که گمان می‌کنند جزیی‌ترین مسائل داخلی ما نیز حتما توطئه غربی‌هاست.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
لمپن یا مستضعف
#A101
آرمان امیری @ArmanParian- «لمپن» به صورت عامیانه و روزمره تعبیر شناخته‌شده‌ای است؛ اما در حالیکه معمولا در تشخیص مصادیق آن مشابه عمل می‌کنیم، پای تعریف که برسد شاید دقیقا نتوانیم توضیح بدهیم که ویژگی‌های لمپن چیست. به گمان من، لمپن به صورت همزمان دارای دو وجه فرهنگی و اقتصادی است. هر دو وجه، در همسایگی یک نمونه مشابه دیگر قرار دارد: «مستضعف»!
لمپنیسم فرهنگی
هر آدم بی‌سواد یا تحصیل نکرده‌ای لزوما لمپن نیست. بسیاری از ایرانیان «مستضعف فرهنگی» هستند. در کشوری که تاریخ مدارس مدرن‌اش به زحمت به ۱۰۰ سال می‌رسد، علم و دانش هرچند مورد ستایش است، اما لزوما گستردگی کافی ندارد. ترکیب «کم‌سوادی» با «ستایش سواد» به نظر من مصداق «استضعاف فرهنگی» است. یعنی بسیاری از پدران و مادران ما فرصت و امکانات تحصیل را نداشته‌اند. (اگر بگویم پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها شاید راحت‌تر مصادیق‌اش را پیدا کنید) با این حال، اکثرا دوست دارند که فرزندان‌شان خوب درس بخوانند و به مدارج عالی تحصیلی برسند. کشاورز یا کارگر زحمت‌کشی که خودش بیشتر کار می‌کند به امید اینکه فرزندان‌ش بتوانند تحصیل کنند بارزترین مصادیق این مستضعفان فرهنگی هستند. جبر روزگار، فقر اقتصادی و کمبود امکانات فرهنگی آنها را در مضیغه نگه داشته، اما احترام و علاقه‌شان به دانش و فرهنگ را زایل نکرده است. به قول شاعر، اینان مصداق «آنکس که نداند و بداند که نداند» هستند.
در نقطه مقابل، لمپن فرهنگی کسی است که سواد، تحصیلات و فرهنگ را خفیف می‌شمارد. به بی‌سوادی خودش افتخار می‌کند. مصادیق دانش را ادا و اطوار می‌خواند. هنر فاخر را بی‌معنا می‌داند و از به تصویر کشیدن سلیقه مبتذل خود ابایی ندارد. «روشنفکرستیزی» بارزترین نشانه لمپن فرهنگی است. او به صورت مداوم روشنفکری را در معنایی کنایی و به قصد تحقیر و تمسخر به کار می‌برد و رعایت ادب و آدام اجتماعی را به استهزاء می‌گیرد. هرآن دستاورد انسانی و اخلاقی که بشریت به مدد صدها سال تلاش و ای بسا هزینه کسب کرده را دقیقا با همان برچسب «روشنفکربازی» انکار می‌کند. (می‌خواهد نفی نژادپرستی باشد یا ضرورت احترام به حقوق اقلیت‌ها یا پذیرش تکثر عقاید و اندیشه‌ها) به قول شاعر، او مصداق «آنکس که نداند و نداند که نداند» است.
لمپنیسم اقتصادی
جنبه اقتصادی لمپنیسم، بر خلاف جنبه فرهنگی‌اش مغفول مانده و کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. تشخیص آن نیز دشوارتر است. اینبار نیز می‌توان از تعبیر «مستضعف اقتصادی» کمک گرفت. یعنی کسی که مورد ستم واقع شده و از پس بی‌عدالتی‌های اجتماعی با فقر دست و پنجه نرم می‌کند. مستضعف اقتصادی، مظلوم است و نیازمند دادستانی؛ اما مرز باریک و ظریفی بین «مظلوم» با «قهرمان» یا «مقدس» وجود دارد. هرآنکس که مظلوم است مستحق یاری است، اما لزوما مقدس نیست.
در مثل می‌گوییم که «ندانستن عیب نیست...»؛ اما اگر به دام «ندانستن افتخار» است بیفتیم آن وقت مشخصا مرز مستضعف فرهنگی را به سمت لمپنیسم طی کرده‌ایم. درست به همین صورت، در زمینه اقتصادی نیز اگر از مرز «فقیر بودن عیب نیست» به دام «فقیر بودن افتخار است» بیفتیم، مرز استضعاف اقتصادی را به سمت «لمپنیسم اقتصادی» طی کرده‌ایم. بسیاری از هم‌وطنان، همچنان خاطره سال‌های نخست انقلاب را در ذهن دارند که گفتمان دفاع از مستضعفان به آنجا رسید که جوراب پاره و لنگه‌به‌لنگه مایه افتخار شد. گویی فقیر بودن سند شرافت بود و افراد برای کسب مدال افتخارش رقابت می‌کردند.
طبیعتا وقتی فقر به افتخار بدل شود، ثروتمند شدن نیز به ضد ارزش بدل می‌شود. (طبیعتا اینجا منظورم گروهی که از رانت‌خواری و فساد اقتصادی ثروت اندوخته‌اند نیست) در حالی که کار کردن، زحمت کشیدن، تولید کردن و کارآفرینی کردن، در هر دین و آیینی و مرام و مسلکی، و با هر عقل و منطقی امری قابل ستایش و افتخارآفرین است. لمپنیسم اقتصادی، وضعیتی است که در آن «فقیر بودن» افتخار است و «میلیاردر بودن» نوعی اشاره تحقیرآمیز! گویی فرد میلیاردر مترادف است با انسانی فاقد ارزش‌های اخلاقی و در مقابل فقرا همگی واجد شرافت و سلامت نفس و اخلاق حسنه هستند. مساله‌ای که اتفاقا علوم اجتماعی و روان‌شناسی حکم به خلاف آن می‌دهند. متاسفانه، فقر و نابرخورداری به تامین نشدن نیازهای اولیه بشری می‌انجامد که گاه با بروز ناهنجاری‌های اخلاقی و رفتاری همراه است. حتی در روایات اسلامی نیز از قول امیرالمومنین داریم که «اگر فقر از دری وارد شود، ایمان از در دیگر خارج می‌شود».
ترکیب «لمپنیسم فرهنگی» با «لمپنیسم اقتصادی» دقیقا همان خطر «پوپولیسم» است. یعنی فراهم کردن بستری که شیادترین افراد بتوانند از آن سوء استفاده کنند و سرنوشت کشور را به مخاطره بیندازند. اولی فرهنگ و اخلاق ملی ما را تهدید می‌کند و دومی ما را به سمت کشوری فقیر، ناکارآمد، غیرمولد و محتاج سوق خواهد داد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A101
آرمان امیری @ArmanParian- «لمپن» به صورت عامیانه و روزمره تعبیر شناخته‌شده‌ای است؛ اما در حالیکه معمولا در تشخیص مصادیق آن مشابه عمل می‌کنیم، پای تعریف که برسد شاید دقیقا نتوانیم توضیح بدهیم که ویژگی‌های لمپن چیست. به گمان من، لمپن به صورت همزمان دارای دو وجه فرهنگی و اقتصادی است. هر دو وجه، در همسایگی یک نمونه مشابه دیگر قرار دارد: «مستضعف»!
لمپنیسم فرهنگی
هر آدم بی‌سواد یا تحصیل نکرده‌ای لزوما لمپن نیست. بسیاری از ایرانیان «مستضعف فرهنگی» هستند. در کشوری که تاریخ مدارس مدرن‌اش به زحمت به ۱۰۰ سال می‌رسد، علم و دانش هرچند مورد ستایش است، اما لزوما گستردگی کافی ندارد. ترکیب «کم‌سوادی» با «ستایش سواد» به نظر من مصداق «استضعاف فرهنگی» است. یعنی بسیاری از پدران و مادران ما فرصت و امکانات تحصیل را نداشته‌اند. (اگر بگویم پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها شاید راحت‌تر مصادیق‌اش را پیدا کنید) با این حال، اکثرا دوست دارند که فرزندان‌شان خوب درس بخوانند و به مدارج عالی تحصیلی برسند. کشاورز یا کارگر زحمت‌کشی که خودش بیشتر کار می‌کند به امید اینکه فرزندان‌ش بتوانند تحصیل کنند بارزترین مصادیق این مستضعفان فرهنگی هستند. جبر روزگار، فقر اقتصادی و کمبود امکانات فرهنگی آنها را در مضیغه نگه داشته، اما احترام و علاقه‌شان به دانش و فرهنگ را زایل نکرده است. به قول شاعر، اینان مصداق «آنکس که نداند و بداند که نداند» هستند.
در نقطه مقابل، لمپن فرهنگی کسی است که سواد، تحصیلات و فرهنگ را خفیف می‌شمارد. به بی‌سوادی خودش افتخار می‌کند. مصادیق دانش را ادا و اطوار می‌خواند. هنر فاخر را بی‌معنا می‌داند و از به تصویر کشیدن سلیقه مبتذل خود ابایی ندارد. «روشنفکرستیزی» بارزترین نشانه لمپن فرهنگی است. او به صورت مداوم روشنفکری را در معنایی کنایی و به قصد تحقیر و تمسخر به کار می‌برد و رعایت ادب و آدام اجتماعی را به استهزاء می‌گیرد. هرآن دستاورد انسانی و اخلاقی که بشریت به مدد صدها سال تلاش و ای بسا هزینه کسب کرده را دقیقا با همان برچسب «روشنفکربازی» انکار می‌کند. (می‌خواهد نفی نژادپرستی باشد یا ضرورت احترام به حقوق اقلیت‌ها یا پذیرش تکثر عقاید و اندیشه‌ها) به قول شاعر، او مصداق «آنکس که نداند و نداند که نداند» است.
لمپنیسم اقتصادی
جنبه اقتصادی لمپنیسم، بر خلاف جنبه فرهنگی‌اش مغفول مانده و کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. تشخیص آن نیز دشوارتر است. اینبار نیز می‌توان از تعبیر «مستضعف اقتصادی» کمک گرفت. یعنی کسی که مورد ستم واقع شده و از پس بی‌عدالتی‌های اجتماعی با فقر دست و پنجه نرم می‌کند. مستضعف اقتصادی، مظلوم است و نیازمند دادستانی؛ اما مرز باریک و ظریفی بین «مظلوم» با «قهرمان» یا «مقدس» وجود دارد. هرآنکس که مظلوم است مستحق یاری است، اما لزوما مقدس نیست.
در مثل می‌گوییم که «ندانستن عیب نیست...»؛ اما اگر به دام «ندانستن افتخار» است بیفتیم آن وقت مشخصا مرز مستضعف فرهنگی را به سمت لمپنیسم طی کرده‌ایم. درست به همین صورت، در زمینه اقتصادی نیز اگر از مرز «فقیر بودن عیب نیست» به دام «فقیر بودن افتخار است» بیفتیم، مرز استضعاف اقتصادی را به سمت «لمپنیسم اقتصادی» طی کرده‌ایم. بسیاری از هم‌وطنان، همچنان خاطره سال‌های نخست انقلاب را در ذهن دارند که گفتمان دفاع از مستضعفان به آنجا رسید که جوراب پاره و لنگه‌به‌لنگه مایه افتخار شد. گویی فقیر بودن سند شرافت بود و افراد برای کسب مدال افتخارش رقابت می‌کردند.
طبیعتا وقتی فقر به افتخار بدل شود، ثروتمند شدن نیز به ضد ارزش بدل می‌شود. (طبیعتا اینجا منظورم گروهی که از رانت‌خواری و فساد اقتصادی ثروت اندوخته‌اند نیست) در حالی که کار کردن، زحمت کشیدن، تولید کردن و کارآفرینی کردن، در هر دین و آیینی و مرام و مسلکی، و با هر عقل و منطقی امری قابل ستایش و افتخارآفرین است. لمپنیسم اقتصادی، وضعیتی است که در آن «فقیر بودن» افتخار است و «میلیاردر بودن» نوعی اشاره تحقیرآمیز! گویی فرد میلیاردر مترادف است با انسانی فاقد ارزش‌های اخلاقی و در مقابل فقرا همگی واجد شرافت و سلامت نفس و اخلاق حسنه هستند. مساله‌ای که اتفاقا علوم اجتماعی و روان‌شناسی حکم به خلاف آن می‌دهند. متاسفانه، فقر و نابرخورداری به تامین نشدن نیازهای اولیه بشری می‌انجامد که گاه با بروز ناهنجاری‌های اخلاقی و رفتاری همراه است. حتی در روایات اسلامی نیز از قول امیرالمومنین داریم که «اگر فقر از دری وارد شود، ایمان از در دیگر خارج می‌شود».
ترکیب «لمپنیسم فرهنگی» با «لمپنیسم اقتصادی» دقیقا همان خطر «پوپولیسم» است. یعنی فراهم کردن بستری که شیادترین افراد بتوانند از آن سوء استفاده کنند و سرنوشت کشور را به مخاطره بیندازند. اولی فرهنگ و اخلاق ملی ما را تهدید می‌کند و دومی ما را به سمت کشوری فقیر، ناکارآمد، غیرمولد و محتاج سوق خواهد داد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
اصلاح‌طلبان و خطر سقوط پشتوانه مردمی
#A102
آرمان امیری @ArmanParian- با طرح بحث آشتی و گفت‌وگوی ملی، دغدغه‌ای مطرح شد که آیا با این سیاست، اصلاح‌طلبان پایگاه اجتماعی خود را از دست نمی‌دهند؟ نزدیک شدن به موعد انتخابات هم اهمیت این دغدغه را دو چندان ساخته است. من گمان می‌کنم اگر هرچه سریع‌تر شاهد تغییر در رفتار و روی‌کرد اصلاح‌طلبان نباشیم، اتفاقا خطر سقوط پایگاه اجتماعی بسیار جدی است.
پس از وقایع سال ۸۸ و برخوردهای حکومت، بخش قابل توجهی از شهروندان و حتی جامعه نخبگان، هرگونه دوری از ساختار رسمی قدرت را به معنای نزدیک شدن به مردم تلقی می‌کردند. شعار «یا با اونا یا با ما» هرچند در ظاهر یک مخاطب خاص داشت، اما از شکاف عمیق معترضان با هسته قدرت خبر می‌داد. انتخابات سال ۹۲ صرفا شبیه یک آتش‌بس موقت بود که کشور از وضعیت بحرانی خارج شود؛ اما شکاف قبلی جبران نشد.
اینجا با یک جریان سوم مواجه هستیم. جریان سیاسی اصلاح‌طلبان که بخش عمده‌ای از بدنه اجتماعی‌اش به معترضان پی‌وست، هرچند کاملا با آن منطبق نبود. تلاش اصلاح‌طلبان برای بازگشت به ساختار رسمی قدرت به همان اندازه بدیهی است که نگاه تردیدآمیز بدنه اجتماعی طبیعی است. بدنه اجتماعی می‌خواهد بداند: هدف از گفت‌وگوی ملی چیست؟ این تلاش برای بازگشت به قدرت به چه معنا است؟ چه سودی برای جامعه دارد؟ آیا تمام مساله صرفا فرصت‌طلبی یک گروه خاص برای بهره‌مندی از مزایای قدرت نیست؟
بدین ترتیب، من برای اصلاح‌طلبان یک پروژه دو وجهی قائل هستم. وجه نخست این پروژه، اعتمادسازی در دل حاکمیت و تلاش برای سهم‌خواهی هرچه بیشتر از قدرت است. وجه دوم اما استحکام پیوندهای این جریان با پشتوانه‌های اجتماعی است. جایی که آن دغدغه دوباره معتبر و تعیین‌کننده می‌شود.
همه می‌دانیم که در جریان انتخابات ریاست‌جمهوری نه اصلاح‌طلبان قدرت مانوری دارند و نه بدنه اجتماعی آنها جرات ریسک کردن. بی‌تردید باید از دولت روحانی حمایت کنیم. ادعاهایی همچون «حمایت مشروط» هم صرفا بازی کلامی است و موضوعیتی ندارد، اما به صورت همزمان انتخابات شورا هم برگزار می‌شود. نهادی که قبلا ثابت کرده می‌تواند روسای جمهور آینده را تعیین کند.
من به عنوان یک شهروند و عضوی ساده از بدنه اجتماعی اصلاحات می‌خواهم بدانم برآیند عملکرد اصلاح‌طلبان شورا یا اصلاح‌طلبان مجلس چه بوده؟ مساله هم اصلا افراد نیستند. می‌خواهم بدانم تفاوت منش و رویه این جریان سیاسی با جناح رقیب‌اش بالاخره کجا نمود پیدا می‌کند؟ آیا اصلاح‌طلبان بالاخره خود را ملزم به پاسخ‌گویی در مورد کارنامه نمایندگان‌شان می‌دانند؟
بدون تعارف و صریح عرض می‌کنم که حضور چهره‌هایی مثل دکتر عارف، دست‌کم برای بخش عمده‌ای از فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی به دست‌مایه جوک بدل شده‌اند. گویا اینان به گونه‌ای از سیاست اعتقاد دارند که در آن رای‌دهندگان صاحبان اصلی کشور نیستند. جامعه، مصداق گوش نامحرم دارد. مصلحت آن است که امثال دکتر عارف به کرسی قدرت تکیه بزنند اما برای پرهیز از جنجال یا مدام سکوت کنند یا هرآنگونه که خود صلاح می‌دانند (و ما نمی‌دانیم چیست) در پشت پرده گپ و گفت‌هایی انجام دهند. این شیوه ریش‌سفیدی بزرگان در تاریخ ما عمر هزاران ساله دارد، اما وقتی از اصلاح‌طلبی سخن می‌گوییم طبیعتا جامعه را به شکل متفاوتی از دوگانه «ملوک و رعایا» می‌بینیم. مردم قرار نیست فقط حاکمان را به صدر بکشند و سپس نامحرم قلمداد شوند.
اگر بدنه آرای اصلاح‌طلبان بخواهد به حضور منسجم خود در پای صندوق‌های رای افتخار کند ناچار است به معدود چهره‌هایی همچون علی مطهری یا محمود صادقی استناد کند که اتفاقا نفر اول اصلا برچسب اصلاح‌طلب ندارد. از شورای شهر که همین سطح توقع هم نمی‌توان داشت. بالاخره هیچ کس نفهمید عملکرد ۱۴ نماینده اصلاح‌طلب در پرونده املاک نجومی چه بود؟ یا در ماجرای پلاسکو ، چطور چنین فاجعه بزرگی رقم خورد اما شهردار که هیچ، حتی یک مدیر میانی هم توبیخ یا برکنار نشد؟
به باور من، طرح آشتی یا گفت‌وگوی ملی زمانی می‌تواند وجاهت داشته باشد که وجهی متمایز از زد و بند چند چهره قدرت‌طلب به خود بگیرد. تحقق این پروژه زمانی می‌تواند برای شهروندان اهمیت داشته باشد که در پس آن به بازگشت شفاف‌سازی و شایسته‌سالاری به ساختار حقوقی و حقیقی قدرت را ببینند. اصلاح‌طلبان باید بدانند که تا ابد نمی‌توانند از کیسه وجاهت شخصی سیدمحمد خاتمی هزینه کنند. اگر جریان اصلاحات نتواند ضعف آشکار خود در رویه ایجاد روال منطقی، عقلانی و شفاف مدیریتی را بازسازی کرده و به نمایش بگذارد، دیگر اصلا اهمیتی ندارد که درخواست دوستی‌اش پذیرفته شود یا نشود. تجربه سال ۸۴ نشان داد که همواره جریان‌های آلترناتیوی وجود دارند که به سرعت از کنار ما عبور کنند و ما را غرق در خیال‌های خود باقی بگذارند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A102
آرمان امیری @ArmanParian- با طرح بحث آشتی و گفت‌وگوی ملی، دغدغه‌ای مطرح شد که آیا با این سیاست، اصلاح‌طلبان پایگاه اجتماعی خود را از دست نمی‌دهند؟ نزدیک شدن به موعد انتخابات هم اهمیت این دغدغه را دو چندان ساخته است. من گمان می‌کنم اگر هرچه سریع‌تر شاهد تغییر در رفتار و روی‌کرد اصلاح‌طلبان نباشیم، اتفاقا خطر سقوط پایگاه اجتماعی بسیار جدی است.
پس از وقایع سال ۸۸ و برخوردهای حکومت، بخش قابل توجهی از شهروندان و حتی جامعه نخبگان، هرگونه دوری از ساختار رسمی قدرت را به معنای نزدیک شدن به مردم تلقی می‌کردند. شعار «یا با اونا یا با ما» هرچند در ظاهر یک مخاطب خاص داشت، اما از شکاف عمیق معترضان با هسته قدرت خبر می‌داد. انتخابات سال ۹۲ صرفا شبیه یک آتش‌بس موقت بود که کشور از وضعیت بحرانی خارج شود؛ اما شکاف قبلی جبران نشد.
اینجا با یک جریان سوم مواجه هستیم. جریان سیاسی اصلاح‌طلبان که بخش عمده‌ای از بدنه اجتماعی‌اش به معترضان پی‌وست، هرچند کاملا با آن منطبق نبود. تلاش اصلاح‌طلبان برای بازگشت به ساختار رسمی قدرت به همان اندازه بدیهی است که نگاه تردیدآمیز بدنه اجتماعی طبیعی است. بدنه اجتماعی می‌خواهد بداند: هدف از گفت‌وگوی ملی چیست؟ این تلاش برای بازگشت به قدرت به چه معنا است؟ چه سودی برای جامعه دارد؟ آیا تمام مساله صرفا فرصت‌طلبی یک گروه خاص برای بهره‌مندی از مزایای قدرت نیست؟
بدین ترتیب، من برای اصلاح‌طلبان یک پروژه دو وجهی قائل هستم. وجه نخست این پروژه، اعتمادسازی در دل حاکمیت و تلاش برای سهم‌خواهی هرچه بیشتر از قدرت است. وجه دوم اما استحکام پیوندهای این جریان با پشتوانه‌های اجتماعی است. جایی که آن دغدغه دوباره معتبر و تعیین‌کننده می‌شود.
همه می‌دانیم که در جریان انتخابات ریاست‌جمهوری نه اصلاح‌طلبان قدرت مانوری دارند و نه بدنه اجتماعی آنها جرات ریسک کردن. بی‌تردید باید از دولت روحانی حمایت کنیم. ادعاهایی همچون «حمایت مشروط» هم صرفا بازی کلامی است و موضوعیتی ندارد، اما به صورت همزمان انتخابات شورا هم برگزار می‌شود. نهادی که قبلا ثابت کرده می‌تواند روسای جمهور آینده را تعیین کند.
من به عنوان یک شهروند و عضوی ساده از بدنه اجتماعی اصلاحات می‌خواهم بدانم برآیند عملکرد اصلاح‌طلبان شورا یا اصلاح‌طلبان مجلس چه بوده؟ مساله هم اصلا افراد نیستند. می‌خواهم بدانم تفاوت منش و رویه این جریان سیاسی با جناح رقیب‌اش بالاخره کجا نمود پیدا می‌کند؟ آیا اصلاح‌طلبان بالاخره خود را ملزم به پاسخ‌گویی در مورد کارنامه نمایندگان‌شان می‌دانند؟
بدون تعارف و صریح عرض می‌کنم که حضور چهره‌هایی مثل دکتر عارف، دست‌کم برای بخش عمده‌ای از فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی به دست‌مایه جوک بدل شده‌اند. گویا اینان به گونه‌ای از سیاست اعتقاد دارند که در آن رای‌دهندگان صاحبان اصلی کشور نیستند. جامعه، مصداق گوش نامحرم دارد. مصلحت آن است که امثال دکتر عارف به کرسی قدرت تکیه بزنند اما برای پرهیز از جنجال یا مدام سکوت کنند یا هرآنگونه که خود صلاح می‌دانند (و ما نمی‌دانیم چیست) در پشت پرده گپ و گفت‌هایی انجام دهند. این شیوه ریش‌سفیدی بزرگان در تاریخ ما عمر هزاران ساله دارد، اما وقتی از اصلاح‌طلبی سخن می‌گوییم طبیعتا جامعه را به شکل متفاوتی از دوگانه «ملوک و رعایا» می‌بینیم. مردم قرار نیست فقط حاکمان را به صدر بکشند و سپس نامحرم قلمداد شوند.
اگر بدنه آرای اصلاح‌طلبان بخواهد به حضور منسجم خود در پای صندوق‌های رای افتخار کند ناچار است به معدود چهره‌هایی همچون علی مطهری یا محمود صادقی استناد کند که اتفاقا نفر اول اصلا برچسب اصلاح‌طلب ندارد. از شورای شهر که همین سطح توقع هم نمی‌توان داشت. بالاخره هیچ کس نفهمید عملکرد ۱۴ نماینده اصلاح‌طلب در پرونده املاک نجومی چه بود؟ یا در ماجرای پلاسکو ، چطور چنین فاجعه بزرگی رقم خورد اما شهردار که هیچ، حتی یک مدیر میانی هم توبیخ یا برکنار نشد؟
به باور من، طرح آشتی یا گفت‌وگوی ملی زمانی می‌تواند وجاهت داشته باشد که وجهی متمایز از زد و بند چند چهره قدرت‌طلب به خود بگیرد. تحقق این پروژه زمانی می‌تواند برای شهروندان اهمیت داشته باشد که در پس آن به بازگشت شفاف‌سازی و شایسته‌سالاری به ساختار حقوقی و حقیقی قدرت را ببینند. اصلاح‌طلبان باید بدانند که تا ابد نمی‌توانند از کیسه وجاهت شخصی سیدمحمد خاتمی هزینه کنند. اگر جریان اصلاحات نتواند ضعف آشکار خود در رویه ایجاد روال منطقی، عقلانی و شفاف مدیریتی را بازسازی کرده و به نمایش بگذارد، دیگر اصلا اهمیتی ندارد که درخواست دوستی‌اش پذیرفته شود یا نشود. تجربه سال ۸۴ نشان داد که همواره جریان‌های آلترناتیوی وجود دارند که به سرعت از کنار ما عبور کنند و ما را غرق در خیال‌های خود باقی بگذارند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
یادداشت میهمان: سرمایه‌های امنیت‌ساز
#V015
محسن حسینی @Mohsen1985 - این سال‌ها واژه امنیت آرام آرام به ادبیات اجتماعی و روزمره مردم بازگشته و شاید تا اطلاع ثانوی نیز باقی بماند. اکنون مفهوم امنیت متاثر از اخبار ناامنی و خشونت افسارگسیخته در مناطق نزدیک به کشور جاذبه و طنین بیشتری یافته و تقدیر و تشریح دستاوردهای امنیتی و تامین آرامش در کشور بخشی از گزارش مسئولین را به خود اختصاص داده است. از مقامات امنیتی و نظامی گرفته تا مسئولین قوه مجریه، قضائیه وکلای مجلس، مجموعه نهادهای حاکمیتی بار دیگر مشغول یادآوری کارویژه ابتدایی خود به عموم مردم هستند: تامین امنیت.
در میان برنامه‌های تبلیغاتی و مقایسه دائم میان امنیت کشور با همسایگان ممکن است چیزی از توجه افکار عمومی محروم بماند، عناصر اصلی امنیت ساز در کشور؛ از آن جمله زبان و مذهب که از مهم‌ترین عناصر فرهنگی و هویتی یک جامعه به حساب می‌آیند و همزمان از قدرت متمایزکنندگی و غیریت‌سازی بالایی نیز برخوردارند. نکته اینکه هرچه درگیری و خشونت در خاورمیانه امروز به چشم می‌خورد به میانجی رقابت‌های قومی و مذهبی است. بنابراین عجیب نیست اگر دولت از بیم سرایت این آتش، نگرانی اصلی خود را معطوف به مناطقی با اقلیت‌های قومی و مذهبی کند.
با نگاهی به پیشینه ناآرامی و نزاع‌های گذشته در میان بخش‌هایی از قومیت‌های حاضر در کشور می‌توان ادعا نمود که در مناطقی از کشور که تفاوت‌های زبانی و مذهبی به صورت توامان به چشم می‌خورد تاریخچه‌ای از درگیری و نزاع وجود دارد که بعضا راه را بر نفوذ ایدئولوژی‌های رادیکال نیز گشوده است. در منطقه غرب کشور به واسطه گسل همزمان قومی و مذهبی، دهه‌ها تنش و درگیری عریان و خاموش جریان دارد. این مسئله در جنوب شرق کشور (زبان و مذهب متفاوت) نیز تجربه شده. از سوی دیگر در مناطقی از کشور که تفاوت‌های زبانی و مذهبی توامان نشده‌اند، عنصر مذهب یا زبان مشترک قادر بوده تا اندازه زیادی مانع از بحرانی شدن شکاف زبان یا مذهب متفاوت شود.
هم‌وطنان آذری‌زبان در دست‌کم سه استان کشور اکثریت جمعیتی را تشکیل داده‌اند اما با وجود تفاوت فاحش زبانی با زبان رسمی کشور، برای قرن‌ها در این مملکت زیسته‌اند، مذهب مشترک آنها را در جامعه ایرانی ادغام کرده و امروز در مهم‌ترین مناصب سیاسی و اقتصادی کشور حضور دارند. از طرفی یک نمونه درخشان از همزیستی میان شیعیان و اهل سنت ایران در جنوب کشور و منطقه لارستان به چشم می‌خورد. اینبار زبان مشترک برای سده‌ها مردمان جنوب فارس تا بندرعباس را به یکدیگر پیوند داده است. نکته جالب اینکه بخش قابل توجهی از نیروی کار این منطقه در کشورهای حاشیه خلیج فارس امرار معاش می‌کنند؛ با این وجود همواره هویت بومی خود را همچون اعتقادات مذهبی نگاه داشته اند.
این درحالی است که طی سالیان اخیر مناطق جنوب ایران شاهد رشد آگاهی و هویت مذهبی فزاینده‌ای بوده و اکنون اهالی این خطه اعم از شیعه و سنی به خوبی از تفاوت‌های میان مذاهب اسلامی خبر دارند اما چنین مسئله‌ای خود را به عنوان تهدید نشان نداده و زمینه‌ساز ناامنی و رقابت مذهبی نشده است. این میزان از امنیت در سایه وحدتی اجتماعی، عمیق و ریشه‌دار پدیده آمده است.
سهم انکارناپذیری از این وحدت و امنیت مدیون زبان مشترک است، زبان یا گویش کهن لاری سرمایه‌ای امنیت‌ساز که نمی‌توان از طریق اعمال مستقیم قدرت رسمی پدید آورد. اساسا درون‌زا و از بهترین انواع امنیت است، زبان مشترک اگر اصلی‌ترین عنصر معرف قومی نباشد مطمئنا از مهم‌ترین اجزاء آن به شمار می‌رود. استفاده کنندگان از زبان مشترک احتمالا مشترکات نزدیک دیگری نیز دارند، از آن جمله آیین‌های مشترک، نام‌ها، لباس و پوشش، موسیقی، معماری و شاید سبک زندگی همسان.
اکنون که به مناسبت اتقاقات ناخوشایند در کشورهای همسایه نظرها بیش از پیش به مسئله همزیستی مسالمت‌آمیز در مناطق اقلیت‌نشین کشور جلب شده، شایسته است که از عناصر اصلی امنیت‌ساز نیز یاد شود. برخی همچون زبان‌های بومی، سرمایه‌هایی عظیم اما بی‌مدعا هستند که احتمالا نه متولی رسمی دارد، نه ردیف بودجه و نه نیروی تبلیغاتی؛ خودکارند و بی توجه به آمدن و رفتن دولت‌ها پایدار مانده‌اند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
.
#V015
محسن حسینی @Mohsen1985 - این سال‌ها واژه امنیت آرام آرام به ادبیات اجتماعی و روزمره مردم بازگشته و شاید تا اطلاع ثانوی نیز باقی بماند. اکنون مفهوم امنیت متاثر از اخبار ناامنی و خشونت افسارگسیخته در مناطق نزدیک به کشور جاذبه و طنین بیشتری یافته و تقدیر و تشریح دستاوردهای امنیتی و تامین آرامش در کشور بخشی از گزارش مسئولین را به خود اختصاص داده است. از مقامات امنیتی و نظامی گرفته تا مسئولین قوه مجریه، قضائیه وکلای مجلس، مجموعه نهادهای حاکمیتی بار دیگر مشغول یادآوری کارویژه ابتدایی خود به عموم مردم هستند: تامین امنیت.
در میان برنامه‌های تبلیغاتی و مقایسه دائم میان امنیت کشور با همسایگان ممکن است چیزی از توجه افکار عمومی محروم بماند، عناصر اصلی امنیت ساز در کشور؛ از آن جمله زبان و مذهب که از مهم‌ترین عناصر فرهنگی و هویتی یک جامعه به حساب می‌آیند و همزمان از قدرت متمایزکنندگی و غیریت‌سازی بالایی نیز برخوردارند. نکته اینکه هرچه درگیری و خشونت در خاورمیانه امروز به چشم می‌خورد به میانجی رقابت‌های قومی و مذهبی است. بنابراین عجیب نیست اگر دولت از بیم سرایت این آتش، نگرانی اصلی خود را معطوف به مناطقی با اقلیت‌های قومی و مذهبی کند.
با نگاهی به پیشینه ناآرامی و نزاع‌های گذشته در میان بخش‌هایی از قومیت‌های حاضر در کشور می‌توان ادعا نمود که در مناطقی از کشور که تفاوت‌های زبانی و مذهبی به صورت توامان به چشم می‌خورد تاریخچه‌ای از درگیری و نزاع وجود دارد که بعضا راه را بر نفوذ ایدئولوژی‌های رادیکال نیز گشوده است. در منطقه غرب کشور به واسطه گسل همزمان قومی و مذهبی، دهه‌ها تنش و درگیری عریان و خاموش جریان دارد. این مسئله در جنوب شرق کشور (زبان و مذهب متفاوت) نیز تجربه شده. از سوی دیگر در مناطقی از کشور که تفاوت‌های زبانی و مذهبی توامان نشده‌اند، عنصر مذهب یا زبان مشترک قادر بوده تا اندازه زیادی مانع از بحرانی شدن شکاف زبان یا مذهب متفاوت شود.
هم‌وطنان آذری‌زبان در دست‌کم سه استان کشور اکثریت جمعیتی را تشکیل داده‌اند اما با وجود تفاوت فاحش زبانی با زبان رسمی کشور، برای قرن‌ها در این مملکت زیسته‌اند، مذهب مشترک آنها را در جامعه ایرانی ادغام کرده و امروز در مهم‌ترین مناصب سیاسی و اقتصادی کشور حضور دارند. از طرفی یک نمونه درخشان از همزیستی میان شیعیان و اهل سنت ایران در جنوب کشور و منطقه لارستان به چشم می‌خورد. اینبار زبان مشترک برای سده‌ها مردمان جنوب فارس تا بندرعباس را به یکدیگر پیوند داده است. نکته جالب اینکه بخش قابل توجهی از نیروی کار این منطقه در کشورهای حاشیه خلیج فارس امرار معاش می‌کنند؛ با این وجود همواره هویت بومی خود را همچون اعتقادات مذهبی نگاه داشته اند.
این درحالی است که طی سالیان اخیر مناطق جنوب ایران شاهد رشد آگاهی و هویت مذهبی فزاینده‌ای بوده و اکنون اهالی این خطه اعم از شیعه و سنی به خوبی از تفاوت‌های میان مذاهب اسلامی خبر دارند اما چنین مسئله‌ای خود را به عنوان تهدید نشان نداده و زمینه‌ساز ناامنی و رقابت مذهبی نشده است. این میزان از امنیت در سایه وحدتی اجتماعی، عمیق و ریشه‌دار پدیده آمده است.
سهم انکارناپذیری از این وحدت و امنیت مدیون زبان مشترک است، زبان یا گویش کهن لاری سرمایه‌ای امنیت‌ساز که نمی‌توان از طریق اعمال مستقیم قدرت رسمی پدید آورد. اساسا درون‌زا و از بهترین انواع امنیت است، زبان مشترک اگر اصلی‌ترین عنصر معرف قومی نباشد مطمئنا از مهم‌ترین اجزاء آن به شمار می‌رود. استفاده کنندگان از زبان مشترک احتمالا مشترکات نزدیک دیگری نیز دارند، از آن جمله آیین‌های مشترک، نام‌ها، لباس و پوشش، موسیقی، معماری و شاید سبک زندگی همسان.
اکنون که به مناسبت اتقاقات ناخوشایند در کشورهای همسایه نظرها بیش از پیش به مسئله همزیستی مسالمت‌آمیز در مناطق اقلیت‌نشین کشور جلب شده، شایسته است که از عناصر اصلی امنیت‌ساز نیز یاد شود. برخی همچون زبان‌های بومی، سرمایه‌هایی عظیم اما بی‌مدعا هستند که احتمالا نه متولی رسمی دارد، نه ردیف بودجه و نه نیروی تبلیغاتی؛ خودکارند و بی توجه به آمدن و رفتن دولت‌ها پایدار مانده‌اند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
.
تجمع ائمه خراسان و جدال بین سبک‌های زندگی
#A103
آرمان امیری @ArmanParian- ما به صورت سنتی شکاف‌های اجتماعی و سیاسی جامعه خود را بر مبنای طبقات، یا همان سیاست‌های راست و چپ اقتصادی و سیاسی تقسیم‌بندی می‌کنیم. این شیوه از تقسیم بندی را می‌توان میراث اندیشه مارکسیستی دانست که در کشور ما بسیار ریشه دوانیده، اما به واقع نمی‌تواند تمامی شکاف‌ها، تقابل‌ها و در نتیجه فرآیند‌های سیاسی را توضیح دهد. یک شکاف دیگر هم وجود دارد که هرچند در ادبیات مارکسیستی بدان توجه زیادی نشده، ولی در کشور ما معمولا مورد توجه قرار می‌گیرد: بحث اقوام و اقلیت‌های قومی یا مذهبی. شکاف سومی هم وجود دارد که اتفاقا سال‌ها است نشانه‌های خود را بروز داده اما هنوز به ادبیات سیاست رسمی ما راه پیدا نکرده است: «شکاف در سبک زندگی».
از نگاه مارکسیستی، اختلاف در سبک زندگی صرفا محصول جدال طبقاتی است. «ماکس وبر» اما چندان با این تحلیل موافق نبود. وبر اعتقاد داشت که مارکس بیش از اندازه بر نقش اقتصاد تاکید کرده. هرچند وبر هم نقش پررنگ اقتصاد را در نظر می‌گرفت، اما تفاوت‌های فرهنگی را نیز به صورت مستقل نقش‌آفرین قلمداد می‌کرد. وبر، علاوه بر مفهوم «طبقه»، مفهوم «شأن» را نیز به کار گرفت تا بهتر بتواند تقسیم‌بندی‌های اجتماعی را توضیح بدهد. برای مثال، روحانیت، یا روشنفکران از نظر اقتصادی لزوما یک طبقه مستقل نیستند، اما با استفاده از مفهوم «شأن» می‌توانیم آنها را بهتر توضیح دهیم.
شأن اجتماعی لزوما با طبقه اقتصادی مطابق نیست. ممکن است فردی از نظر اقتصادی بسیار ضعیف باشد اما به مدد تلاش، مطالعه و تحقیق در رده روشنفکران به حساب آید. (اتفاقا در جوامع رانتیر مثل کشور ما این پدیده شیوع فراوان دارد) همچنین ممکن است یک روشنفکر اتفاقا سرمایه‌دار باشد. پس دو نفر از دو طبقه اقتصادی کاملا متفاوت، در شأن روشنفکری با یکدیگر مشابه هستند.
از سوی دیگر، دو نفر که جزو یک طبقه اقتصادی هستند، لزوما شأن فرهنگی یکسانی ندارند. مثل یک بازاری ثروتمند اما مذهبی، در برابر یک تاجر ثروتمند اما غیرمذهبی. هر دو از نظر طبقه یکسان هستند اما رفتارهایی کاملا متفاوت از یکدیگر بروز می‌دهند. پس اگر در هنگام تحلیل سیاسی صرفا به طبقه اقتصادی تکیه کنیم، از درک تمایز و حتی اختلاف این دو عاجز خواهیم ماند.
اتفاقی که این روزها در خراسان در حال وقوع است به نظرم یکی از بارزترین مظاهر بروز جدال بر سر «سبک زندگی» است. سبک زندگی به شدت تحت تاثیر شأن افراد قرار دارد. در کشور ما نزدیک به چهار دهه است که حکومت برآمده از انقلاب، یک سبک زندگی خاص را به رسمیت می‌شناسد و تلاش دارد که آن را به تمامی شهروندان تحمیل کند. از اجبار در پوشش حجاب گرفته، تا ممنوعیت اکثر سبک‌های موسیقی و البته رقص (که در فرهنگ و سنت ایرانیان ریشه و قدمت فراوان دارد) همگی مصادیقی از تحمیل یک نوع سبک زندگی هستند. در ماجرای اخیر نیز ائمه جمعه خراسان جنوبی در اعتراض به استاندار که از شادی مردم (و کنسرت‌های موسیقی) حمایت کرده دست به تحصن زده و خواستار برکناری او شده‌اند.
به صورت همزمان و در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری، حملات به دولت گسترش یافته است. منتقدان دولت، بنابر تحلیل سنتی خود گمان می‌کنند که پاشنه آشیل دولت روحانی نیز به مانند هر دولت دیگری اقتصاد است. با همین تحلیل، تمام تمرکز خود برای تخریب دولت را متوجه مساله رکود اقتصادی کرده‌اند. البته آنان تا حدودی هم حق دارند چرا که اقتصاد همواره در انتخاب شهروندان نقش بسیار تعیین کننده‌ای ایفا می‌کند، اما این سطح از بی‌توجهی به عامل سبک‌زندگی خودش می‌تواند به یک غافل‌گیری بزرگ برای منتقدان دولت بدل شود.
به گمان من، شکاف میان سبک زندگی رسمی و دلخواست بخش بزرگی از جامعه تا حدی عمیق شده که نه تنها دولت روحانی، بلکه هر جریان سیاسی دیگری نیز می‌تواند صرفا با تکیه بر همین شکاف حمایت گسترده‌ای را جلب کند. بدین ترتیب، حرکت‌هایی مثل تحصن اخیر طلاب نوعی بازی کردن با آتش است. کافی است در برابر تحلیل مارکسیستی منتقدان، روحانی کمی وبری فکر کند و از همین حرکات یک شعار انتخاباتی ساخته و جدال سال ۹۶ را به جدال سبک‌های زندگی بدل کند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
.
#A103
آرمان امیری @ArmanParian- ما به صورت سنتی شکاف‌های اجتماعی و سیاسی جامعه خود را بر مبنای طبقات، یا همان سیاست‌های راست و چپ اقتصادی و سیاسی تقسیم‌بندی می‌کنیم. این شیوه از تقسیم بندی را می‌توان میراث اندیشه مارکسیستی دانست که در کشور ما بسیار ریشه دوانیده، اما به واقع نمی‌تواند تمامی شکاف‌ها، تقابل‌ها و در نتیجه فرآیند‌های سیاسی را توضیح دهد. یک شکاف دیگر هم وجود دارد که هرچند در ادبیات مارکسیستی بدان توجه زیادی نشده، ولی در کشور ما معمولا مورد توجه قرار می‌گیرد: بحث اقوام و اقلیت‌های قومی یا مذهبی. شکاف سومی هم وجود دارد که اتفاقا سال‌ها است نشانه‌های خود را بروز داده اما هنوز به ادبیات سیاست رسمی ما راه پیدا نکرده است: «شکاف در سبک زندگی».
از نگاه مارکسیستی، اختلاف در سبک زندگی صرفا محصول جدال طبقاتی است. «ماکس وبر» اما چندان با این تحلیل موافق نبود. وبر اعتقاد داشت که مارکس بیش از اندازه بر نقش اقتصاد تاکید کرده. هرچند وبر هم نقش پررنگ اقتصاد را در نظر می‌گرفت، اما تفاوت‌های فرهنگی را نیز به صورت مستقل نقش‌آفرین قلمداد می‌کرد. وبر، علاوه بر مفهوم «طبقه»، مفهوم «شأن» را نیز به کار گرفت تا بهتر بتواند تقسیم‌بندی‌های اجتماعی را توضیح بدهد. برای مثال، روحانیت، یا روشنفکران از نظر اقتصادی لزوما یک طبقه مستقل نیستند، اما با استفاده از مفهوم «شأن» می‌توانیم آنها را بهتر توضیح دهیم.
شأن اجتماعی لزوما با طبقه اقتصادی مطابق نیست. ممکن است فردی از نظر اقتصادی بسیار ضعیف باشد اما به مدد تلاش، مطالعه و تحقیق در رده روشنفکران به حساب آید. (اتفاقا در جوامع رانتیر مثل کشور ما این پدیده شیوع فراوان دارد) همچنین ممکن است یک روشنفکر اتفاقا سرمایه‌دار باشد. پس دو نفر از دو طبقه اقتصادی کاملا متفاوت، در شأن روشنفکری با یکدیگر مشابه هستند.
از سوی دیگر، دو نفر که جزو یک طبقه اقتصادی هستند، لزوما شأن فرهنگی یکسانی ندارند. مثل یک بازاری ثروتمند اما مذهبی، در برابر یک تاجر ثروتمند اما غیرمذهبی. هر دو از نظر طبقه یکسان هستند اما رفتارهایی کاملا متفاوت از یکدیگر بروز می‌دهند. پس اگر در هنگام تحلیل سیاسی صرفا به طبقه اقتصادی تکیه کنیم، از درک تمایز و حتی اختلاف این دو عاجز خواهیم ماند.
اتفاقی که این روزها در خراسان در حال وقوع است به نظرم یکی از بارزترین مظاهر بروز جدال بر سر «سبک زندگی» است. سبک زندگی به شدت تحت تاثیر شأن افراد قرار دارد. در کشور ما نزدیک به چهار دهه است که حکومت برآمده از انقلاب، یک سبک زندگی خاص را به رسمیت می‌شناسد و تلاش دارد که آن را به تمامی شهروندان تحمیل کند. از اجبار در پوشش حجاب گرفته، تا ممنوعیت اکثر سبک‌های موسیقی و البته رقص (که در فرهنگ و سنت ایرانیان ریشه و قدمت فراوان دارد) همگی مصادیقی از تحمیل یک نوع سبک زندگی هستند. در ماجرای اخیر نیز ائمه جمعه خراسان جنوبی در اعتراض به استاندار که از شادی مردم (و کنسرت‌های موسیقی) حمایت کرده دست به تحصن زده و خواستار برکناری او شده‌اند.
به صورت همزمان و در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری، حملات به دولت گسترش یافته است. منتقدان دولت، بنابر تحلیل سنتی خود گمان می‌کنند که پاشنه آشیل دولت روحانی نیز به مانند هر دولت دیگری اقتصاد است. با همین تحلیل، تمام تمرکز خود برای تخریب دولت را متوجه مساله رکود اقتصادی کرده‌اند. البته آنان تا حدودی هم حق دارند چرا که اقتصاد همواره در انتخاب شهروندان نقش بسیار تعیین کننده‌ای ایفا می‌کند، اما این سطح از بی‌توجهی به عامل سبک‌زندگی خودش می‌تواند به یک غافل‌گیری بزرگ برای منتقدان دولت بدل شود.
به گمان من، شکاف میان سبک زندگی رسمی و دلخواست بخش بزرگی از جامعه تا حدی عمیق شده که نه تنها دولت روحانی، بلکه هر جریان سیاسی دیگری نیز می‌تواند صرفا با تکیه بر همین شکاف حمایت گسترده‌ای را جلب کند. بدین ترتیب، حرکت‌هایی مثل تحصن اخیر طلاب نوعی بازی کردن با آتش است. کافی است در برابر تحلیل مارکسیستی منتقدان، روحانی کمی وبری فکر کند و از همین حرکات یک شعار انتخاباتی ساخته و جدال سال ۹۶ را به جدال سبک‌های زندگی بدل کند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
.
به بهانه ۲۹ اسفند، بخشی از یک رمان
#A104
آرمان امیری @ArmanParian- بیش از نیم قرن است که ایرانیان با یاد و نام مردی به پیشوار نوروز می‌روند که هیچ حبس و حصری نتوانست غباری بر بزرگی یاد و خاطره‌اش بیندازد. به بهانه ۲۹ اسفندماه که یادآور نام و خاطره رهبر جنبس ملی‌شدن صنعت نفت است، بخشی از رمان «بازی‌های مردانه» را اینجا تقدیم می‌کنیم که به ماجرای کودتا علیه دولت ملی می‌پردازد. طبیعتا یک پست تلگرامی ظرفیت کافی ندارد و برای ادامه متن باید به خود کتاب مراجعه کنید:
«صبح پس از آن کودتا که داغ نفرینش برای همیشه بر زندگیِ همه زده شد، آفتاب از لای شاخ و برگ درختان باغ عبور می‌کرد و از پشت شیشه‌های پنجره بر صورتش می‌تابید. این خاطره خیلی خوب در ذهنش باقی مانده بود. ده سال بیشتر نداشت، اما بر خلاف برادر بزرگ‌ترش خطر را خیلی خوب احساس کرده بود. اگر کودتای دوم هم شکست می‌خورد و اگر نقشه‌های دیوانه‌وار «خارجی» نقش بر آب می‌شد، آن‌وقت مصدقی‌ها خیلی زود باغ مخفی‌گاه را پیدا می‌کردند و معلوم نبود چه بلایی سر آنها بیاورند. این‌ها همه را از خلال مشاجرات روزهای قبل آقاجان شنیده بود با آن‌هم آدم‌های ناشناس که مخفیانه به باغ می‌آمدند و شبانه در سیاهی‌ها گم می‌شدند؛ و البته از خلال تمامی جنجال‌هایی که طی یک سال گذشته در خانه داشتند و آقاجان را به مرز جنون کشانده بودند.
باغ فشم، فقط ییلاق خانوادگی نبود؛ مخفی‌گاه آقاجان شده بود از چهار ماه پیش که «افشارطوس»، آن رییس کله‌شق و یک‌دنده شهربانی تهران، داشت ماجرای املاک آقاجان را پی‌گیری می‌کرد. افتاده بود لای پرونده‌های خاک‌خورده و پرونده آقاجان را تا قبل از اشغال متفقین بیرون کشیده بود.
آن زمان آقاجان یک مباشر ساده بود برای املاک شاهنشاهی حوزه‌ی «سوادکوه». جوان بود و سوار بر اسب کهرش ده به ده می‌رفت. از «گدوک» سرازیر می‌شد تا «چای‌باغ». از «اتو» و «لاجیم» راه می‌افتاد و «کردآباد» و «زیراب» و «کلنیج کلا» را دور می‌زد تا « آلاشت» و «انن» و «چرات». محله به محله سرک می‌کشید تا زمین‌های مرغوب را نشان کند. به آبادی که می‌رسید از اسب پیاده نمی‌شد. همان بالا می‌نشست و با تعلیمی فرنگی‌اش روی چکمه‌ها آرام ضرب می‌گرفت تا اهالی جمع شوند. بعد دفتر و دستک‌اش را بیرون می‌کشید و جوری سرش را توی کاغذها فرو می‌کرد که انگار دارد حساب پرونده پرونده‌ی آخرت اهالی را می‌رسد. مردها پیشش صف می‌کشیدند، زن‌ها آن عقب‌تر به دیوار تکیه می‌زدند و بچه‌ها دور اسب‌اش می‌چرخیدند. پیرترها چپق چاق می‌کردند. میان‌سال‌ها با ترس و لرز منتظر دستور می‌ماندند و جوان‌ترها حسودی می‌کردند به اسب و سوارش. زن‌ها نگران خالی ماندن انبار در فصل سرما بودند و دخترک‌ها گونه‌هایشان سرخ می‌شد از شرم رازهای مگویی که با دیدن آقاجان در هزارتوی قلب‌شان پنهان می‌کردند. این‌ها را خانم‌جان برایش تعریف کرده بود که آن زمان خودش یکی از همان دخترک‌ها بود.
آقاجان دست روی هر زمینی می‌گذاشت، انگار خود اعلی‌حضرت اراده کرده بود. اوایل یک چند نفری مقاومت کرده بودند، اما وقتی برای پی‌گیری عریضه‌هاشان رفتند و هیچ‌وقت برنگشتند، دیگر حتی در خفا هم کسی گلایه نکرد. همه باور کرده بودند که باد و پرندگان هم نجواهای پنهان را به گوش مباشران اعلی‌حضرت می‌رسانند.
فقط یک بار که خانم‌جان هم همراهش بود، از حاشیه یکی از روستاهایی می‌گذشتند که بیشتر زمین‌های مرغوب‌اش را آقاجان بالا کشیده بود. در راه به پیرزنی رسیده بودند که کنار جاده ایستاده و با چشمانی خاکستری و بی‌روح به گاری آنها خیره شده بود. همان‌طور که گاری آرام‌آرام از کنارش رد می‌شد پیرزن گفته بود «این زمین‌ها نفرین شده‌اند. زمینی را که به رنج کاشته شود، نمی‌شود به‌زور تصاحب کرد. دودمان ظالم می‌سوزد». از آن روز، ترسی به جان خانم‌جان افتاد که تا پایان عمر هیچ‌گاه رهای‌اش نکرد. همیشه انتظار اتفاقی شوم را می‌کشید؛ بلایی که دودمانش را بسوزاند. نذر و نیاز می‌کرد، قربانی می‌داد، خون می‌ریخت و به پیشانی پسرهایش می‌مالید، اما هیچ‌وقت آرامش پیدا نکرد.
...
سال‌ها بعد ورق برگشت و رعایا «ملت» شدند. دولت به فکر سر و سامان دادن به املاک پهلوی‌ها افتاد و از آن به بعد آقاجان هیچ‌وقت سر راحت به بالین نگذاشت. اول فقط قرار بود زمین‌های سلطنتی را به صاحبانشان برگردانند، اما کم‌کم معلوم شد که پای خیلی‌های دیگر وسط است؛ خیلی‌هایی که شاید هر کدام برای خودشان در گوشه‌ای از این ملک «سایه همایونی» بودند و حالا به صرافت افتاده بودند تا به هر شکل ممکن چوب لای چرخ تحقیقات پلیس بگذارند. مشکل آقاجان اما بیشتر از بقیه بود...» (بازی‌های مردانه، آرمان امیری، نشر چشمه)
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A104
آرمان امیری @ArmanParian- بیش از نیم قرن است که ایرانیان با یاد و نام مردی به پیشوار نوروز می‌روند که هیچ حبس و حصری نتوانست غباری بر بزرگی یاد و خاطره‌اش بیندازد. به بهانه ۲۹ اسفندماه که یادآور نام و خاطره رهبر جنبس ملی‌شدن صنعت نفت است، بخشی از رمان «بازی‌های مردانه» را اینجا تقدیم می‌کنیم که به ماجرای کودتا علیه دولت ملی می‌پردازد. طبیعتا یک پست تلگرامی ظرفیت کافی ندارد و برای ادامه متن باید به خود کتاب مراجعه کنید:
«صبح پس از آن کودتا که داغ نفرینش برای همیشه بر زندگیِ همه زده شد، آفتاب از لای شاخ و برگ درختان باغ عبور می‌کرد و از پشت شیشه‌های پنجره بر صورتش می‌تابید. این خاطره خیلی خوب در ذهنش باقی مانده بود. ده سال بیشتر نداشت، اما بر خلاف برادر بزرگ‌ترش خطر را خیلی خوب احساس کرده بود. اگر کودتای دوم هم شکست می‌خورد و اگر نقشه‌های دیوانه‌وار «خارجی» نقش بر آب می‌شد، آن‌وقت مصدقی‌ها خیلی زود باغ مخفی‌گاه را پیدا می‌کردند و معلوم نبود چه بلایی سر آنها بیاورند. این‌ها همه را از خلال مشاجرات روزهای قبل آقاجان شنیده بود با آن‌هم آدم‌های ناشناس که مخفیانه به باغ می‌آمدند و شبانه در سیاهی‌ها گم می‌شدند؛ و البته از خلال تمامی جنجال‌هایی که طی یک سال گذشته در خانه داشتند و آقاجان را به مرز جنون کشانده بودند.
باغ فشم، فقط ییلاق خانوادگی نبود؛ مخفی‌گاه آقاجان شده بود از چهار ماه پیش که «افشارطوس»، آن رییس کله‌شق و یک‌دنده شهربانی تهران، داشت ماجرای املاک آقاجان را پی‌گیری می‌کرد. افتاده بود لای پرونده‌های خاک‌خورده و پرونده آقاجان را تا قبل از اشغال متفقین بیرون کشیده بود.
آن زمان آقاجان یک مباشر ساده بود برای املاک شاهنشاهی حوزه‌ی «سوادکوه». جوان بود و سوار بر اسب کهرش ده به ده می‌رفت. از «گدوک» سرازیر می‌شد تا «چای‌باغ». از «اتو» و «لاجیم» راه می‌افتاد و «کردآباد» و «زیراب» و «کلنیج کلا» را دور می‌زد تا « آلاشت» و «انن» و «چرات». محله به محله سرک می‌کشید تا زمین‌های مرغوب را نشان کند. به آبادی که می‌رسید از اسب پیاده نمی‌شد. همان بالا می‌نشست و با تعلیمی فرنگی‌اش روی چکمه‌ها آرام ضرب می‌گرفت تا اهالی جمع شوند. بعد دفتر و دستک‌اش را بیرون می‌کشید و جوری سرش را توی کاغذها فرو می‌کرد که انگار دارد حساب پرونده پرونده‌ی آخرت اهالی را می‌رسد. مردها پیشش صف می‌کشیدند، زن‌ها آن عقب‌تر به دیوار تکیه می‌زدند و بچه‌ها دور اسب‌اش می‌چرخیدند. پیرترها چپق چاق می‌کردند. میان‌سال‌ها با ترس و لرز منتظر دستور می‌ماندند و جوان‌ترها حسودی می‌کردند به اسب و سوارش. زن‌ها نگران خالی ماندن انبار در فصل سرما بودند و دخترک‌ها گونه‌هایشان سرخ می‌شد از شرم رازهای مگویی که با دیدن آقاجان در هزارتوی قلب‌شان پنهان می‌کردند. این‌ها را خانم‌جان برایش تعریف کرده بود که آن زمان خودش یکی از همان دخترک‌ها بود.
آقاجان دست روی هر زمینی می‌گذاشت، انگار خود اعلی‌حضرت اراده کرده بود. اوایل یک چند نفری مقاومت کرده بودند، اما وقتی برای پی‌گیری عریضه‌هاشان رفتند و هیچ‌وقت برنگشتند، دیگر حتی در خفا هم کسی گلایه نکرد. همه باور کرده بودند که باد و پرندگان هم نجواهای پنهان را به گوش مباشران اعلی‌حضرت می‌رسانند.
فقط یک بار که خانم‌جان هم همراهش بود، از حاشیه یکی از روستاهایی می‌گذشتند که بیشتر زمین‌های مرغوب‌اش را آقاجان بالا کشیده بود. در راه به پیرزنی رسیده بودند که کنار جاده ایستاده و با چشمانی خاکستری و بی‌روح به گاری آنها خیره شده بود. همان‌طور که گاری آرام‌آرام از کنارش رد می‌شد پیرزن گفته بود «این زمین‌ها نفرین شده‌اند. زمینی را که به رنج کاشته شود، نمی‌شود به‌زور تصاحب کرد. دودمان ظالم می‌سوزد». از آن روز، ترسی به جان خانم‌جان افتاد که تا پایان عمر هیچ‌گاه رهای‌اش نکرد. همیشه انتظار اتفاقی شوم را می‌کشید؛ بلایی که دودمانش را بسوزاند. نذر و نیاز می‌کرد، قربانی می‌داد، خون می‌ریخت و به پیشانی پسرهایش می‌مالید، اما هیچ‌وقت آرامش پیدا نکرد.
...
سال‌ها بعد ورق برگشت و رعایا «ملت» شدند. دولت به فکر سر و سامان دادن به املاک پهلوی‌ها افتاد و از آن به بعد آقاجان هیچ‌وقت سر راحت به بالین نگذاشت. اول فقط قرار بود زمین‌های سلطنتی را به صاحبانشان برگردانند، اما کم‌کم معلوم شد که پای خیلی‌های دیگر وسط است؛ خیلی‌هایی که شاید هر کدام برای خودشان در گوشه‌ای از این ملک «سایه همایونی» بودند و حالا به صرافت افتاده بودند تا به هر شکل ممکن چوب لای چرخ تحقیقات پلیس بگذارند. مشکل آقاجان اما بیشتر از بقیه بود...» (بازی‌های مردانه، آرمان امیری، نشر چشمه)
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
اسلام‌زدایی از شعر مولانا!
#N020
منبع: «نیویورکر» (goo.gl/9i0Hvf)
مترجم: امیرعلی نصراله‌زاده @AmirA_N - «کریس مارتین» از اعضای گروه کلدپلی (Coldplay) است. وقتی به دلیل جدایی همسرش دچار افسردگی شد، یکی از دوستان مجموعه شعری از مولوی به او هدیه داد. حالا در آخرین آلبوم کلدپلی ترانه‌ای وجود دارد که ترجمه شعر مولانا است:
هست مهمان‌خانه این تن ای جوان
هر صباحی ضیف نو آید دوان
هین مگو کین ماند اندر گردنم
که هم اکنون باز پرد در عدم
هرچه آید از جهان غیب‌وش
در دلت ضیف است او را دار خوش
ستاره‌های دیگری چون «مدونا» و «تیلدا سوینتون» هم در تجربه‌های معنوی خود از مولوی کمک گرفته‌اند و جملات قصار بسیاری در شبکه‌های اجتماعی به مولوی نسبت داده می‌شوند:
گر به هر زخمی تو پر کینه شوی / پس کجا بی‌صیقل آیینه شوی
یا
من صورت وصل می‌تراشم شب و روز / با خاطر چون تیشه مگر نجارم
نمونه‌هایی هستند که به وفور در اینترنت بازنشر شده‌اند. مولوی را معمولا پرفروش‌ترین شاعر آمریکا، عارف، قدیس، صوفی و روشن‌ضمیر توصیف می‌کنند، اما با اینکه او یک قرآن‌پژوه و اسلام‌شناس بوده، در آمریکا کمتر به عنوان شاعری مسلمان شناخته می‌شود.
ابیاتی که کریس مارتین برای آلبوم جدید خود انتخاب کرده از دفتر ششم «مثنوی معنوی» است. کتابی که دائما به حکایت‌های قرآنی ارجاع می‌دهد. مولوی، مثنوی معنوی را «هذا کتابً المثنوی، و هو اصولُ اصولِ اصولِ الدین» می‌خواند، اما در ترجمه‌های آمریکایی اثری از دین وجود ندارد. در جدیدترین زندگی‌نامه مولوی به قلم Brad Gooch، شمس تبریزی، مولوی را با بحث و جدل در مورد آیات قرآنی به پرسش درباره آموزه‌های مذهبی وا می‌دارد و بر تعبد به معنای فناءفی‌الله تأکید می‌ورزد. مولوی در نهایت تعالیم تصوف یعنی عشق ذاتی به خدا را با آموزه‌های اسلامی و عرفان شمس در هم می‌آمیزد و به رغم این آمیزش کفرآلود، در قونیه پیروانی مرکب از صوفیان، ادیبان و روحانیون مسلمان، مسیحی و یهودی پیدا می‌کند.
حتی در کتاب Gooch هم بین پیش‌زمینه‌های مذهبی مولوی با اندیشه‌ای که می‌خواهد او را علی‌رغم این پیش‌زمینه، «بدعت‌گذار مذهبی عاشقانه در مقابل سایر ادیان سازمان‌یافته» معرفی کند، تناقض وجود دارد. نکته‌ای که در این میان به آن توجه نمی‌شود، سهم همان پیش‌زمینه‌های مذهبی در شکل‌گیری اشعار مولوی است. قرآن، مسیحیان و یهودیان را «اهل کتاب» معرفی می‌کند که می‌تواند نقطه شروعی برای جهان‌شمولی ایده‌های مولوی باشد. در واقع، این جهان‌شمولی که در آثار مولوی ستایش می‌شود از پیش‌زمینه اسلامی او نشأت می‌گیرد.
اسلام‌زدایی از آثار مولوی به دوران ویکتوریایی باز می‌گردد. مترجمان و دین‌اندیشان آن زمان نمی‌توانستند تصورات خود از «دینی بیابانی» را با اشعار مولوی و حافظ تطبیق دهند. توضیحی که در آن زمان بدان بسنده شد را می‌توان چنین خلاصه کرد: «شخصیت عرفانی این اشخاص نه به خاطر تعالیم اسلام که در تضاد با آن شکل گرفته است». در قرن بیستم مترجمان صاحب‌نامی به ترجمه آثار مولوی به انگلیسی پرداختند. «کلمن بارکس» مترجمی بود که سهم بسزایی در افزایش خوانندگان شعر مولوی داشت. اثر او بیش از ترجمه، به تفسیر شبیه است چرا که بارکس فارسی نمی‌داند، بلکه ترجمه‌های انگلیسی قرن نوزدهم را به آمریکایی امروزی برگردانده است. او شعر مولوی را مانند «راز دل‌گشایی» می‌بیند که در زبان نمی‌گنجد. پس برای دسترسی به آن، به ترجمه‌ای آزاد دست زده و به عنوان مثال بیشتر ارجاعات اسلامی اشعار را حذف کرده است. غزل مشهور «هر که ز حور پرسدت رخ بنما که همچنین» به حوریانی اشاره دارد که در بهشت مسلمانان وعده داده شده است؛ در حالیکه ترجمه بارکس به جای حوری از ترکیب «تجسم کامل خواهش‌های جنسی» استفاه می‌کند و پیش‌زمینه مذهبی شعر را از بین می‌برد.
مولوی معمولا آیات قرآن را دست‌کاری می‌کرد تا با عروض قالب شعر متناسب شوند. خوانندگان فارسی می‌توانند متوجه چنین صنایعی شوند اما خواننده آمریکایی از آن محروم است. خواندن اشعار مولوی بدون قرآن باید شبیه به خواندن آثار «جان میلتون» بدون دانستن انجیل باشد. حتی اگر آثار مولوی نشان از بدعت‌گزاری داشته باشد، باید بدانیم این ظرفیت در بستری اسلامی رشد پیدا کرده است. مولوی همواره از قرآن، حدیث و متون اسلامی به شکل خلاقانه‌ای استفاده می‌کرد و اغلب معنای پذیرفته شده آن را به چالش می‌گرفت. مصرع «بیرون ز جهان کفر و ایمان جایی است» توسط بارکس چنین برگردانده شده: «فراتر از تخلف و صواب، عالمی وجود دارد»!
مسلمانی را تصور کنید که در آن زمان، اساس دین را به جای آموزه‌های دینی در عالمی برتر و متشکل از عشق و مهربانی می‌دانسته است. این مفاهیمی که امروزه به نظر ما و شاید بسیاری از روحانیون مسلمان، رادیکال جلوه می‌کند در واقع بدایعی است که مولوی قرن‌ها پیش به آن اشاره کرده است.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#N020
منبع: «نیویورکر» (goo.gl/9i0Hvf)
مترجم: امیرعلی نصراله‌زاده @AmirA_N - «کریس مارتین» از اعضای گروه کلدپلی (Coldplay) است. وقتی به دلیل جدایی همسرش دچار افسردگی شد، یکی از دوستان مجموعه شعری از مولوی به او هدیه داد. حالا در آخرین آلبوم کلدپلی ترانه‌ای وجود دارد که ترجمه شعر مولانا است:
هست مهمان‌خانه این تن ای جوان
هر صباحی ضیف نو آید دوان
هین مگو کین ماند اندر گردنم
که هم اکنون باز پرد در عدم
هرچه آید از جهان غیب‌وش
در دلت ضیف است او را دار خوش
ستاره‌های دیگری چون «مدونا» و «تیلدا سوینتون» هم در تجربه‌های معنوی خود از مولوی کمک گرفته‌اند و جملات قصار بسیاری در شبکه‌های اجتماعی به مولوی نسبت داده می‌شوند:
گر به هر زخمی تو پر کینه شوی / پس کجا بی‌صیقل آیینه شوی
یا
من صورت وصل می‌تراشم شب و روز / با خاطر چون تیشه مگر نجارم
نمونه‌هایی هستند که به وفور در اینترنت بازنشر شده‌اند. مولوی را معمولا پرفروش‌ترین شاعر آمریکا، عارف، قدیس، صوفی و روشن‌ضمیر توصیف می‌کنند، اما با اینکه او یک قرآن‌پژوه و اسلام‌شناس بوده، در آمریکا کمتر به عنوان شاعری مسلمان شناخته می‌شود.
ابیاتی که کریس مارتین برای آلبوم جدید خود انتخاب کرده از دفتر ششم «مثنوی معنوی» است. کتابی که دائما به حکایت‌های قرآنی ارجاع می‌دهد. مولوی، مثنوی معنوی را «هذا کتابً المثنوی، و هو اصولُ اصولِ اصولِ الدین» می‌خواند، اما در ترجمه‌های آمریکایی اثری از دین وجود ندارد. در جدیدترین زندگی‌نامه مولوی به قلم Brad Gooch، شمس تبریزی، مولوی را با بحث و جدل در مورد آیات قرآنی به پرسش درباره آموزه‌های مذهبی وا می‌دارد و بر تعبد به معنای فناءفی‌الله تأکید می‌ورزد. مولوی در نهایت تعالیم تصوف یعنی عشق ذاتی به خدا را با آموزه‌های اسلامی و عرفان شمس در هم می‌آمیزد و به رغم این آمیزش کفرآلود، در قونیه پیروانی مرکب از صوفیان، ادیبان و روحانیون مسلمان، مسیحی و یهودی پیدا می‌کند.
حتی در کتاب Gooch هم بین پیش‌زمینه‌های مذهبی مولوی با اندیشه‌ای که می‌خواهد او را علی‌رغم این پیش‌زمینه، «بدعت‌گذار مذهبی عاشقانه در مقابل سایر ادیان سازمان‌یافته» معرفی کند، تناقض وجود دارد. نکته‌ای که در این میان به آن توجه نمی‌شود، سهم همان پیش‌زمینه‌های مذهبی در شکل‌گیری اشعار مولوی است. قرآن، مسیحیان و یهودیان را «اهل کتاب» معرفی می‌کند که می‌تواند نقطه شروعی برای جهان‌شمولی ایده‌های مولوی باشد. در واقع، این جهان‌شمولی که در آثار مولوی ستایش می‌شود از پیش‌زمینه اسلامی او نشأت می‌گیرد.
اسلام‌زدایی از آثار مولوی به دوران ویکتوریایی باز می‌گردد. مترجمان و دین‌اندیشان آن زمان نمی‌توانستند تصورات خود از «دینی بیابانی» را با اشعار مولوی و حافظ تطبیق دهند. توضیحی که در آن زمان بدان بسنده شد را می‌توان چنین خلاصه کرد: «شخصیت عرفانی این اشخاص نه به خاطر تعالیم اسلام که در تضاد با آن شکل گرفته است». در قرن بیستم مترجمان صاحب‌نامی به ترجمه آثار مولوی به انگلیسی پرداختند. «کلمن بارکس» مترجمی بود که سهم بسزایی در افزایش خوانندگان شعر مولوی داشت. اثر او بیش از ترجمه، به تفسیر شبیه است چرا که بارکس فارسی نمی‌داند، بلکه ترجمه‌های انگلیسی قرن نوزدهم را به آمریکایی امروزی برگردانده است. او شعر مولوی را مانند «راز دل‌گشایی» می‌بیند که در زبان نمی‌گنجد. پس برای دسترسی به آن، به ترجمه‌ای آزاد دست زده و به عنوان مثال بیشتر ارجاعات اسلامی اشعار را حذف کرده است. غزل مشهور «هر که ز حور پرسدت رخ بنما که همچنین» به حوریانی اشاره دارد که در بهشت مسلمانان وعده داده شده است؛ در حالیکه ترجمه بارکس به جای حوری از ترکیب «تجسم کامل خواهش‌های جنسی» استفاه می‌کند و پیش‌زمینه مذهبی شعر را از بین می‌برد.
مولوی معمولا آیات قرآن را دست‌کاری می‌کرد تا با عروض قالب شعر متناسب شوند. خوانندگان فارسی می‌توانند متوجه چنین صنایعی شوند اما خواننده آمریکایی از آن محروم است. خواندن اشعار مولوی بدون قرآن باید شبیه به خواندن آثار «جان میلتون» بدون دانستن انجیل باشد. حتی اگر آثار مولوی نشان از بدعت‌گزاری داشته باشد، باید بدانیم این ظرفیت در بستری اسلامی رشد پیدا کرده است. مولوی همواره از قرآن، حدیث و متون اسلامی به شکل خلاقانه‌ای استفاده می‌کرد و اغلب معنای پذیرفته شده آن را به چالش می‌گرفت. مصرع «بیرون ز جهان کفر و ایمان جایی است» توسط بارکس چنین برگردانده شده: «فراتر از تخلف و صواب، عالمی وجود دارد»!
مسلمانی را تصور کنید که در آن زمان، اساس دین را به جای آموزه‌های دینی در عالمی برتر و متشکل از عشق و مهربانی می‌دانسته است. این مفاهیمی که امروزه به نظر ما و شاید بسیاری از روحانیون مسلمان، رادیکال جلوه می‌کند در واقع بدایعی است که مولوی قرن‌ها پیش به آن اشاره کرده است.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
The New Yorker
The Erasure of Islam from the Poetry of Rumi
Rumi is often called a mystic, a saint, an enlightened man. He is less frequently described as a Muslim.
یادداشت وارده: برای سیاوش بیدکانی، برای کمانگیرِ زمانه
#V016
رضا بلوکی
۱- نوروز نود و پنج، بعد از دیدن تصویری که هیچ به تبریک سالِ نو نمی‌ماند:
نیم‌شبِ کِشداری که حالاست، با پیش کشیدن ساعت هم صبح نشد. به این فکر می‌کنم که لحظه‌لحظه کودکیم، چقدر مدیون شجریان است. که هنوز هم لابلای گل‌ها، اجراهای خصوصی‌اش یا تِرَک‌های از دست رفته، خیلی راحت غافلگیرم می‌کند.
قرار نیست با چند سطر به استقبال هیچ اتفاقی بروم. هنوز هم هیچ ردی از وحشت در چین‌های عمیقِ چهره‌اش نیست. خنده پر از حسرتِ آخرش، همه قدرتی که جمع کرد توی صداش تا تمام‌ش کند برود، پلک همه ما را لرزاند و سکسکه خفه‌ای انداخت به جانِ سیب گلوی من. دستِ خودم نبود. به سقوطی فکر کردم که بعد از او می‌کنیم. به اینکه فولاد زنگ نمی‌زند، قلعه نمی‌ریزد، که دماوند آب نمی‌شود، اما برای ما می‌زند، می‌ریزد، آب هم انگار می‌شود. لعنت به زمان.
تابستانِ ۸۸، برای ما نسل چندمی‌های بعد از پنجاه و هفت، چیزی بیشتر از بزنگاه یا نقطه عطف، چیزی شبیه رسیدن به وعده‌ای بود که از هنر می‌دادند. هیچ نمی‌ترسم سهمِ بزرگی از ارادتم به شجریان را، مدیون آن تابستان و آن سال بدانم و هواداری‌ام از او مهر ابتذال بخورد. آن لحظه‌های جادویی‌اش با لطفی و مشکاتیان باشد برای خلوت‌مان. اتفاقا مایلم اصالت بدهم به شمایلی که از شجریانِ آن تابستان برای ما ماندنی شد. برای اجتماعی که در رسیدن به خوش‌وقتی و خوشکامی، زنجیرند به حلقه گمشده‌ای به نام «دلیری»، اصالت دادن به تابستان هشتاد و هشت در عمر هنریِ شجریان و تصویری که از هنرمند ایده‌آل باقی می‌ماند ضروری است.
هنر ایده‌آل، اتفاقا نه در مقامی که از جنس وضعیت، مردم یا زمانه باشد که در آن هیبت که از خلال نت‌ها، آلبوم‌ها و صفحات بیرون بزند و برای آدمی دری به سوی کمال باز کند. شجریانِ آن سال و ماه، به تعبیر ایوان کلیما در روح پراگ، در مواجهه با وضعی سیاه و سیستمی توتالیتر «اقتداری اخلاقی» داشت. اقتداری اخلاقی که در سال‌های بعد، در کارِ دیگر اهالیِ این وادی تداومی نداشت. این همان است که شجریان را در عدم همراهی با عصر میان‌مایگی استثنا می‌کند و تعریف جدیدی از هنر و هنرمندِ ایده‌آل برای من رقم می‌زند. تصویر او در مصاحبه با صادق صبا، که می‌فهمد ولی نمی‌ترسد، همان اقتدارِ اخلاقی است که در پیکسل‌های بی‌پایان و گیج کننده تصویر زمانه ما، حل شده و از یاد رفته است. دیدنِ این تبریک سال نو، زنگ زدنِ این فولاد، ریختن این قلعه و آب شدنِ این چنین دماوندی است که در همه این سطرها گفتم و نگفتم.
۲- نوروز نود و شش، سالی که بی پیام تبریک او، شبیه به هر سال تحویل نمی شود:
شبحِ شجریان، شهر را برداشته. آخرین فصل مشترک یک ملت، از جنس قهرمان‌های قرن رفته. اسطوره زنده‌ای که مردم در سیر مواجهه با زوالش، هنوز در فاز انکار مانده‌اند. صدایش پیچیده توی خیابان‌های شهر و قوّتِ هیچ بلندگویی، با هر رانت نامقدسی به پرده‌های میانی صداش هم نزدیک نمی‌شود. هیچ بارانی هم نقش او را از این دیوارها و این سینه‌ها نمی‌برد.
روی دیوارهای شهر، جا‌به‌جا پر از گرافیتیِ چهره شجریان است. چندتا پرتره معروف دارد که بهترین‌اش را آرش عاشوری‌نیا گرفته. از روی همه آنها. جوان مانده هنوز برای ما، به لطف کلماتی که تا آخرین تصاویر و آخرین حرف‌ها، مغرور، از زیر جناغ نفس می‌گرفت و ادا می‌شد. به لطف آن موی همیشه پرکلاغی. کسی تلوزیون نمی‌بیند و رادیو نمی‌شنود. گوشه‌های دنجِ مملکت، از حافظیه و سعدیه تا کافه‌ها و چایخانه‌ها، زیرِ صدای شجریان است. خیابان‌ها، خانه‌ها، سفره‌های نوروز و دعای تحویل، آغشته به نام پیرمرد شده. گوش‌ها تیز شده تا از او چیزی بگویند. امید و آرزو و ان‌شاءالله از هر خبری برای دل ملت موثق‌تر است. در غیبت‌اش، این شبحی است که شهر مُحاطِ اوست. بعد از یک ان‌شاءالله، کارمندی گفته اگر مواضع‌اش را پس گرفت، صداش را پخش می‌کنیم. این حرف، تعریف تکمیلی از واژه ترس است. بیلبوردها، بلندگوها، دیوارهای سفارشی، صدا یا سیما، همه و همه محاط شبحِ کسی است که در بسترِ بیماری ست.
حالا حرفم را پس می‌گیرم. نه، فولاد زنگ نمی‌زند. قلعه نمی‌ریزد، دماوند آب نمی‌شود. که در تمام پهنه البرز،
وین سراسر قله مغموم و خاموشی که می بینید،
وندرون دره‌های برف آلودی که می‌دانید،
رهگذرهایی که شب در راه می‌مانند
نام آرش را پیاپی در دل کهسار می‌خوانند،
و نیاز خویش می‌خواهند.
با دهان سنگ‌های کوه، آرش می‌دهد پاسخ
می‌کندشان از فراز و از نشیب جاده‌ها آگاه:
می‌دهد امید، می‌نماید راه.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#V016
رضا بلوکی
۱- نوروز نود و پنج، بعد از دیدن تصویری که هیچ به تبریک سالِ نو نمی‌ماند:
نیم‌شبِ کِشداری که حالاست، با پیش کشیدن ساعت هم صبح نشد. به این فکر می‌کنم که لحظه‌لحظه کودکیم، چقدر مدیون شجریان است. که هنوز هم لابلای گل‌ها، اجراهای خصوصی‌اش یا تِرَک‌های از دست رفته، خیلی راحت غافلگیرم می‌کند.
قرار نیست با چند سطر به استقبال هیچ اتفاقی بروم. هنوز هم هیچ ردی از وحشت در چین‌های عمیقِ چهره‌اش نیست. خنده پر از حسرتِ آخرش، همه قدرتی که جمع کرد توی صداش تا تمام‌ش کند برود، پلک همه ما را لرزاند و سکسکه خفه‌ای انداخت به جانِ سیب گلوی من. دستِ خودم نبود. به سقوطی فکر کردم که بعد از او می‌کنیم. به اینکه فولاد زنگ نمی‌زند، قلعه نمی‌ریزد، که دماوند آب نمی‌شود، اما برای ما می‌زند، می‌ریزد، آب هم انگار می‌شود. لعنت به زمان.
تابستانِ ۸۸، برای ما نسل چندمی‌های بعد از پنجاه و هفت، چیزی بیشتر از بزنگاه یا نقطه عطف، چیزی شبیه رسیدن به وعده‌ای بود که از هنر می‌دادند. هیچ نمی‌ترسم سهمِ بزرگی از ارادتم به شجریان را، مدیون آن تابستان و آن سال بدانم و هواداری‌ام از او مهر ابتذال بخورد. آن لحظه‌های جادویی‌اش با لطفی و مشکاتیان باشد برای خلوت‌مان. اتفاقا مایلم اصالت بدهم به شمایلی که از شجریانِ آن تابستان برای ما ماندنی شد. برای اجتماعی که در رسیدن به خوش‌وقتی و خوشکامی، زنجیرند به حلقه گمشده‌ای به نام «دلیری»، اصالت دادن به تابستان هشتاد و هشت در عمر هنریِ شجریان و تصویری که از هنرمند ایده‌آل باقی می‌ماند ضروری است.
هنر ایده‌آل، اتفاقا نه در مقامی که از جنس وضعیت، مردم یا زمانه باشد که در آن هیبت که از خلال نت‌ها، آلبوم‌ها و صفحات بیرون بزند و برای آدمی دری به سوی کمال باز کند. شجریانِ آن سال و ماه، به تعبیر ایوان کلیما در روح پراگ، در مواجهه با وضعی سیاه و سیستمی توتالیتر «اقتداری اخلاقی» داشت. اقتداری اخلاقی که در سال‌های بعد، در کارِ دیگر اهالیِ این وادی تداومی نداشت. این همان است که شجریان را در عدم همراهی با عصر میان‌مایگی استثنا می‌کند و تعریف جدیدی از هنر و هنرمندِ ایده‌آل برای من رقم می‌زند. تصویر او در مصاحبه با صادق صبا، که می‌فهمد ولی نمی‌ترسد، همان اقتدارِ اخلاقی است که در پیکسل‌های بی‌پایان و گیج کننده تصویر زمانه ما، حل شده و از یاد رفته است. دیدنِ این تبریک سال نو، زنگ زدنِ این فولاد، ریختن این قلعه و آب شدنِ این چنین دماوندی است که در همه این سطرها گفتم و نگفتم.
۲- نوروز نود و شش، سالی که بی پیام تبریک او، شبیه به هر سال تحویل نمی شود:
شبحِ شجریان، شهر را برداشته. آخرین فصل مشترک یک ملت، از جنس قهرمان‌های قرن رفته. اسطوره زنده‌ای که مردم در سیر مواجهه با زوالش، هنوز در فاز انکار مانده‌اند. صدایش پیچیده توی خیابان‌های شهر و قوّتِ هیچ بلندگویی، با هر رانت نامقدسی به پرده‌های میانی صداش هم نزدیک نمی‌شود. هیچ بارانی هم نقش او را از این دیوارها و این سینه‌ها نمی‌برد.
روی دیوارهای شهر، جا‌به‌جا پر از گرافیتیِ چهره شجریان است. چندتا پرتره معروف دارد که بهترین‌اش را آرش عاشوری‌نیا گرفته. از روی همه آنها. جوان مانده هنوز برای ما، به لطف کلماتی که تا آخرین تصاویر و آخرین حرف‌ها، مغرور، از زیر جناغ نفس می‌گرفت و ادا می‌شد. به لطف آن موی همیشه پرکلاغی. کسی تلوزیون نمی‌بیند و رادیو نمی‌شنود. گوشه‌های دنجِ مملکت، از حافظیه و سعدیه تا کافه‌ها و چایخانه‌ها، زیرِ صدای شجریان است. خیابان‌ها، خانه‌ها، سفره‌های نوروز و دعای تحویل، آغشته به نام پیرمرد شده. گوش‌ها تیز شده تا از او چیزی بگویند. امید و آرزو و ان‌شاءالله از هر خبری برای دل ملت موثق‌تر است. در غیبت‌اش، این شبحی است که شهر مُحاطِ اوست. بعد از یک ان‌شاءالله، کارمندی گفته اگر مواضع‌اش را پس گرفت، صداش را پخش می‌کنیم. این حرف، تعریف تکمیلی از واژه ترس است. بیلبوردها، بلندگوها، دیوارهای سفارشی، صدا یا سیما، همه و همه محاط شبحِ کسی است که در بسترِ بیماری ست.
حالا حرفم را پس می‌گیرم. نه، فولاد زنگ نمی‌زند. قلعه نمی‌ریزد، دماوند آب نمی‌شود. که در تمام پهنه البرز،
وین سراسر قله مغموم و خاموشی که می بینید،
وندرون دره‌های برف آلودی که می‌دانید،
رهگذرهایی که شب در راه می‌مانند
نام آرش را پیاپی در دل کهسار می‌خوانند،
و نیاز خویش می‌خواهند.
با دهان سنگ‌های کوه، آرش می‌دهد پاسخ
می‌کندشان از فراز و از نشیب جاده‌ها آگاه:
می‌دهد امید، می‌نماید راه.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
یادداشتی که آقای «رضا بلوکی» برای ما ارسال کرد، بانی خیر شد که بار دیگر کانال «مجمع دیوانگان» (@Divanesara) میزبان یاد و نام استاد شجریان شود. به همین مناسبت بد ندیدیم تصنیفی از استاد را هم به این یادداشت پی‌وست کنیم. با آرزوی سلامتی روزافزون برای خسرو آواز ایران، که به حق: در همه دیر مغان نیست چو «او» شیدایی
http://www.aparat.com/v/ehOGT
http://www.aparat.com/v/ehOGT
آپارات - سرویس اشتراک ویدیو
شیدایی - شجریان - حافظ
در همه دیر مغان نیست چو من شیدایی ...
خرقه جایی گرو باده و دفتر جایی ...
دل كه آیینه صافی است غباری دارد ...
وز خدا می طلبم صحبت روشن رایی ...
شرح این قصه مگر شمع برآرد به زبان ...
ورنه پروانه ندارد به سخن پروایی
خرقه جایی گرو باده و دفتر جایی ...
دل كه آیینه صافی است غباری دارد ...
وز خدا می طلبم صحبت روشن رایی ...
شرح این قصه مگر شمع برآرد به زبان ...
ورنه پروانه ندارد به سخن پروایی