دورنمای اقتصاد

🔵 #مصائب_زندگی_صادقانه
(خلاصه کتاب)(۲ از ۳)

🖊️#دن_آریلی
*نشر:* گاهنامه مدیر
○اخلاقِ ما بستگی به این داره که با چه میزان تقلب و فریب راحت باشیم.
آدما زمانی که فرصتِ تقلب پیدا کنن لزوماً متقلب‌تر نمیشن. پس عاملِ بازدارنده‌ی ما از تقلب چیه؟ خلاصه‌ش یک کلمه‌ست: وجدانِ شخصیِ خودمون.
انسانها معمولاً بینِ یه دوراهیِ وسوسه‌انگیز گیر میکنن: یا باید با فریب و پنهانکاری جلو برن یا اینکه تصویرِ خوب و باصداقتی که از خودشون دارنو حفظ کنن.

■به این نمونه دقت کنید: نویسنده از یه کمدین دعوت کرد تا در ظاهرِ یه مشاورِ حرفه‌ایِ کسب‌وکار به دانشگاه بره و برای دانشجوها حرف بزنه. این کمدین کلی تکنیکِ دوز-و-کلک به دانشجوها یاد داد تا برای موفقیت ازش استفاده کنن.
در پایانِ سخنرانی، دانشجوها تحتِ تأثیرِ این توصیه‌ها قرار گرفته بودن، اما از اینکه یه مشاور باید اینقدر صریح اونا رو به تقلب و نیرنگ تشویق کنه، احساسِ خوبی نداشتن.
از یه طرف، دانشجوها این توصیه‌ها رو حساب‌شده و وسوسه‌انگیز میدونستن، ولی از طرفِ دیگه، یه چیزی در درونشون بود که نمیذاشت با تمامِ وجود این تکنیکها رو قبول کنن. درسته که آدما میلِ به فریب و نیرنگ دارن، اما وجدان‌شون اونا رو از این کار نهی میکنه.

■ضمناً اگه ما قبل از اینکه وسوسه بشیم که دست به فریب و نیرنگ بزنیم، هنجارهای اخلاقیِ پذیرفته‌شده رو به خودمون یادآوری کنیم، احتمالِ اینکه به سمتِ این کار بریم کمتر و کمتر میشه. نمونه‌ش همون آزمایشِ ریاضیه که توی بخشِ قبلی درباره‌ش صحبت کردیم.

□در ادامه‌ی این آزمایش، نویسنده دو گروهِ جدید تشکیل داد و قبل از آغازِ امتحان، از گروهِ اول خواست تا «ده فرمانِ» معروف رو به یاد بیارن. از گروهِ دوم هم خواست تا ده کتابی که توی دبیرستان خونده‌بودن رو یادآوری کنن. بعد از اینکه نویسنده این آزمایشو ترتیب داد، توی گروهِ دوم تقلب رو در حدِ معمول و متوسط مشاهده کرد. اما توی گروهِ اول، هیچ‌گونه تقلبی اتفاق نیفتاده بود. چرا؟ چون اصولِ اخلاقی‌یی که قبل از امتحان بهشون یادآوری شده بود روی رفتارشون تأثیر گذاشته بود و اونا رو به تقلب بی‌میل کرده بود. بنابراین، ما از یه طرف تمایل داریم از منافعِ حاصل از تقلب بهره‌مند بشیم، و از طرفِ‌دیگه از اینکه غیراخلاقی رفتار کنیم میترسیم.

●عمومِ انسانها از دو روشِ توجیه و خودفریبی برای پشتِ سر گذاشتنِ این دوراهی استفاده میکنن که در ادامه باهاشون آشنا میشیم.
فریب و تقلب نتیجه‌ی توجیه و خودفریبیه. آیا ممکنه هم از مزایای تقلب بهره‌مند بشیم و هم همزمان خودمون رو آدمِ خوب و باصداقتی تصور کنیم؟ راستش، جواب مثبته. ما برای توجیهِ نابکاری‌هامون، خلاقیتِ خاصی داریم.

○بیاید یه بارِ دیگه یه نگاهی بندازیم به اون آزمونِ ریاضی. ابتدا، شرکت‌کننده‌ها خودشون مسئولِ تصحیحِ ورقه‌هاشون شدن، و این، دستِ اونا رو برای تقلب باز میکرد، چون باعث میشد جوابهای غلطشون رو با جوابِ درست جایگزین کنن.
بعد ازشون خواستن تا پیش‌بینی کنن اگه یه آزمونِ مشابهی ازشون گرفته بشه و این بار، خودشون مصحّحِ برگه‌های خودشون نباشن، چه عملکردی از خودشون نشون میدن.
پاسخشون این بود که این بار هم سطحِ عملکردشون مثلِ قبل خواهد بود، چه اجازه‌ی تقلب بهشون بدن چه ندن. به عبارتِ دیگه، اونا خودشون رو فریب داده بودن که عملکردی که بارِ اول از خودشون نشون دادن، به خاطرِ استعدادِ خودشون بوده نه تقلب.

■راهِ دیگه‌ای که ما برای گول زدنِ خودمون و توجیهِ کارهای نادرست‌مون استفاده میکنیم اینه که به طورِ غیرمستقیم اون کارِ نادرست رو انجام میدیم و یه جور فاصله‌ی ذهنی بینِ خودمون و اون عمل برقرار میکنیم. هر قدر این فاصله بیشتر باشه، راحت‌تر خودمون رو میبخشیم. مثلاً همه‌ی ما میدونیم که دزدیدنِ پول کارِ بدیه. اما دزدیدنِ کالاهایی که با پول خریداری شده‌ن، به نظرمون اونقدرا بد نمیاد، چرا؟ چون با این کار مستقیماً به پول نمیرسیم.

□یکی از آزمایشهایی که نویسنده در همین زمینه انجام داد این بود که توی یه خونه‌ی دانشجویی، یه شِلِ ۶ تاییِ نوشابه توی یکی از یخچالها گذاشت و یه چندتا اسکناسِ یک دلاری هم توی یه یخچالِ دیگه.
ضمناً دانشجوها میدونستن که هم پولها و هم نوشابه‌ها مالِ کسیه و نباید بهشون دست بزنن.
نتیجه این شد که پولها همینطور دست‌نخورده توی یخچال باقی موند اما تمامِ قوطی‌های نوشابه به سرقت رفت.

●نویسنده میگه ماها برای اینکه بینِ انگیزه‌های متضادِ خودمون تعادل برقرار کنیم و همزمان سعی کنیم به اصولِ اخلاقی هم پایبند باشیم، از قابلیتی به اسمِ «انعطاف‌پذیریِ شناختی» استفاده میکنیم، و عاملِ اصلیِ بی‌صداقتی‌ها و پنهانکاری‌های ما هم همین قابلیته، نه حساب‌وکتابهای مبتنی بر سود و زیان. البته این عامل، عاملِ درونیه. توی بخشِ بعد با عواملِ بیرونیِ تقلب و فریب آشنا میشیم.
🔻🔻🔻🔻

👍6❤4

1.78K views10:34