دورنمای اقتصاد

نظریه طبقه مبتذل
فروپاشی هنجارها، مسابقات قفس و جمهوری‌ای در معرض خطر

✍ پل کروگمن

یکشنبه، دونالد ترامپ هشتادمین سالگرد تولد خود را با برگزاری یک مسابقه مبارزه در قفس روی چمن‌های کاخ سفید جشن گرفت. این مسابقه و رویدادهای پیرامون آن ــ به‌ویژه نشست خبری مبارزان UFC که روی پله‌های یادبود لینکلن برگزار شد ــ نوعی هتک حرمت به پایتخت آمریکا بود؛ پایتختی که بناها و یادمان‌هایش همواره کوشیده‌اند فضایل جمهوری‌خواهانه را نمایندگی کنند. این رویداد در مجموع توهینی به ارزش‌هایی بود که این کشور بر پایه آن‌ها بنا شده است و در عین حال به شکلی غیرقابل وصف مبتذل بود.

ممکن است این انتقاد آخر برای برخی خوانندگان نخبه‌گرایانه و کم‌اهمیت به نظر برسد. با این حال، ابتذالی که ویژگی بارز ترامپ و حلقه الیگارش‌های اطراف اوست، نشانه پدیده‌ای بسیار مهم‌تر است: فروپاشی هنجارهای اجتماعی. همان‌طور که دیروز استدلال کردم، این هنجارها در گذشته نقش مهمی در کاهش سوءاستفاده از قدرت و امتیازات در دوران موسوم به «عصر زرین» ایفا می‌کردند؛ آخرین دوره‌ای که آمریکا با نابرابری شدید درآمد و ثروت روبه‌رو بود (هرچند نه به شدتی که امروز شاهد آن هستیم).

هنجارها اهمیت دارند. تورستاین وبلن در کتاب کلاسیک خود «نظریه طبقه مرفه» که در سال ۱۸۹۹ و در اوج عصر زرین منتشر شد، استدلال می‌کرد که بخش بزرگی از رفتار نخبگان آن دوران نه از میل به لذت بردن از زندگی، بلکه از تمایل به تحت تأثیر قرار دادن دیگران سرچشمه می‌گرفت. آن‌ها تا حدی این هدف را از طریق «مصرف نمایشی» دنبال می‌کردند؛ از این رو عمارت‌های مجللی می‌ساختند که توسط انبوهی از خدمتکاران اداره می‌شد.

اما اعضای طبقه ممتاز عصر زرین فقط در پی نمایش ثروت خود نبودند؛ آن‌ها همچنین می‌کوشیدند محترم و آبرومند به نظر برسند. بی‌شک روابط پنهانی و خیانت‌های فراوانی وجود داشته که هرگز از آن‌ها آگاه نخواهیم شد. اما نکته مهم این است که ابرثروتمندان آن دوران تصویری از خود به جامعه آمریکا ارائه می‌دادند که آنان را اعضایی مسئولیت‌پذیر از جامعه نشان می‌داد.

تضاد این تصویر با رفتار عمومی گروه ابرثروتمندان پیرامون ترامپ بسیار چشمگیر است.

علاوه بر نمایش رفتارهای به ظاهر شایسته، از ثروتمندان بزرگ عصر زرین انتظار می‌رفت که ــ یا دست‌کم وانمود کنند که ــ برخی فضایل اشرافی، از جمله حس مسئولیت اجتماعی و انجام امور خیرخواهانه را دارا هستند. وبلن نسبت به فعالیت‌های خیریه دیدگاهی بدبینانه داشت، اما حتی او نیز آن را کاملاً بی‌ارزش نمی‌دانست و می‌نوشت:

«همین واقعیت که افراد برای کسب اعتبار یا شهرت نیک از چنین روش‌هایی ــ مانند تأسیس دانشگاه، کتابخانه عمومی یا موزه ــ استفاده می‌کنند، نشان می‌دهد که در جوامع مدرن نوعی باور عمومی به مشروعیت و اثربخشی انگیزه‌هایی فراتر از رقابت و حسادت وجود دارد.»
(نفوذ فکری ماندگار وبلن بیش از آنکه ناشی از نثر درخشان او باشد، از ایده‌هایش سرچشمه می‌گرفت.)

در مقابل، الیگارش‌های امروز تا حد زیادی هنجارهای قدیمی مسئولیت اجتماعی و فردی را کنار گذاشته‌اند. آن‌ها پول اندکی به اهداف خیرخواهانه اختصاص می‌دهند و سلیقه مبتذلشان بازتاب نگرش تحقیرآمیزشان نسبت به عموم مردم است. در عصر فوق‌العاده نابرابر کنونی، ابتذال افراطی و افول فعالیت‌های خیریه در واقع دو جنبه از یک پدیده واحد هستند: ظهور نخبگانی که آن‌چنان از زندگی آمریکایی‌های عادی فاصله گرفته‌اند که دیگر حتی نیازی نمی‌بینند خود را محترم و شریف جلوه دهند.

از این منظر، ما بیش از آنکه شاهد تکرار عصر زرین آمریکا باشیم، در میانه بازآفرینی افول و سقوط جمهوری روم قرار داریم. نه، من از آن دسته افرادی نیستم که دائماً به روم باستان فکر می‌کنند؛ اما شباهت‌های آشکاری وجود دارد.

اگرچه دلایل افول حکومت جمهوری‌خواه در روم و گذار آن به حکومت فردی پیچیده بود، مورخان عموماً توافق دارند که یکی از عوامل کلیدی، ظهور نابرابری شدید بود. شمار اندکی از افراد از غنایم فتوحات شرقی روم ثروت‌های عظیمی به دست آوردند و در نهایت قدرت و ثروت آنان از ظرفیت قواعد حکومت قانون‌مدار جمهوری فراتر رفت. آیا این وضعیت آشنا به نظر نمی‌رسد؟

آخرین سال‌های جمهوری روم برای مدت طولانی ادامه یافت. سیاستمداران رقبای خود را دشمن دولت اعلام می‌کردند، از گروه‌های خشونت‌طلب برای مختل کردن حاکمیت قانون بهره می‌بردند، دیکتاتوری‌های موقت برقرار می‌شد و رخدادهای مشابه دیگری روی می‌داد. انتصاب آگوستوس به مقام امپراتوری در سال ۲۷ پیش از میلاد تنها پرده پایانی این فرایند بود.
🔻🔻🔻🔻

❤4

1.65K viewsedited 12:16