قرارداد الجزایر ۱۹۷۵ لرزه‌ای بر استراتژی مشترک ایران و اسرائیل در مهار عراق انداخت. قرارداد مذکور جبهۀ خاوری را برای اسرائیل بیش از پیش آسیب‏پذیر کرد. گرچه اسرائیلی‏ها از توافقی قریب‌الوقوع میان تهران و بغداد آگاه بودند، اما آنان انتظار نداشتند پایان عملیاتشان در کردستان عراق این‏گونه «دراماتیک و غم‏انگیز» باشد. اسرائیلی‌ها گمان می‏کردند که جنگ کُردی بسیار بیش از این به درازا بکشد. کیسینجر خود از طریق شاه از جزئیات قرارداد آگاه شده بود، اما اسرائیل کاملاً از این جزئیات کنار گذاشته شده بود، تا زمانی که مسئولین ساواک در 18 اسفند 1353 (۹ مارس ۱۹۷۵) به اوری لوبرانی، سفیر وقت اسرائیل در تهران، دربارۀ این موضوع اطلاع دادند.
 
شاه با بی‌خبر‌گذاشتن و نادیده‌گرفتنِ آنان و تقلیل تل‌آویو به شریکِ درجه دو، نمک بر زخمِ رهبران اسرائیل پاشیده بود. تنها یک روز پیش از عقب‏نشینیِ سربازان ایرانی، مامورین ساواک در کردستان عراق افسران اسرائیلی را از عقب‏نشینیِ ناگهانی ایران آگاه ساختند. تصمیم شاه باعث شد افسران اسرائیلی در معرض خطر دستگیری به دست ارتش عراق قرار بگیرند. افسران اسرائیلیِ مستقر در شمال عراق، همچون الیزر سفریر، دیوید کیمچه و زوری ساگی، تنها دو ساعت زمان داشتند که به پیرانشهر، در استان آذربایجان غربی، بگریزند. سفریر، با به‌یادآوردنِ آن زمانی که نزدیک بود به محاصرۀ سربازان ارتش عراق درآید، می‏گوید: «در تمام راه بازگشت به تهران، ایران را نفرین می‏کردم. بسیار نومید شده بودم».
 
با وجود درخواستِ کُردهای عراقی از اسرائیلی‏ها برای پشتیبانی هوایی از آنان و ارسال کمک از طریق چترهای نجات، اما اسرائیل از این کار امتناع ورزید، چرا که از بی‌رحمیِ منطقِ ژئوپولتیک به‌خوبی آگاه بود. در واقع، اسرائیل بدون رضایت ایران نمی‏توانست به همکاری خود با کردهای عراقی ادامه دهد. باری، اسرائیل برای بیش از یک دهه بارزانی را به‌عنوان متحدی ارزشمند در مهار عراق می‏دید. اما، تصمیم شاه پشتیبانیِ استوار و نیرومندِ تل‌آویو از کُردها را برهم زد. اسحاق رابین، نخست‏وزیر اسرائیل، با خشم و تلخی به قرارداد الجزایر واکنش نشان داد و گفت: «شاه کُردها را فروخت». کیسینجر نیز با رهبر اسرائیل ابراز همدردی کرد و گفت: «من در خصوص این اقدام به شاه هشدار داده بودم، ولی به هر حال او انجامش داد».
 
گرچه اسرائیلی‏ها از چرخش استراتژیکِ ایران بسیار خشمگین بودند، اما آنان از انتقاد آشکار از شاه دوری گزیدند. تنها اوری لوبرانی بود که رنجش تل‌آویو از تهران را نشان داد. اما ناخشنودی لوبرانی با پاسخ تند و تلخِ یک افسر ارشد ساواک روبه‏رو شد که می‏گفت: «این ناتوانی اسرائیل است که اجازۀ دخالت احساسات در سیاست  رامی‏دهد». از نگاه اسرائیل، تصمیم شاه در اسفند 1353 (مارس ۱۹۷۵) خیانتی بود هم‌پایۀ «رهاکردن چکسلواکی در برابر هیلتر از سوی چمبرلین (نخست‌وزیر بریتانیا)».
 
کوتاه اینکه، توافق‌نامۀ الجزیره ۱۹۷۵ نخستین تنش را میان ایران و اسرائیل برانگیخت. در چنین زمینه‏ای بود که شاه از لابی اسرائیلی در آمریکا انتقاد کرد و قدرت آن را «حتی برای اسرائیل زیاد» خواند. شاه با صراحت ویژۀ خود به مایک والاس، تحلیلگر ارشد نیویورک تایمز، گفت که لابی اسرائیل «بسیاری از چیزها» ازجمله «روزنامه‏ها، رسانه‏ها، بانک‏ها و امور مالی» را کنترل می‏کند. علیرغم خروج سریع ایران از شمال عراق و انتقاد روزافزون شاه از لابی اسرائیلی، همکاری ایران و اسرائیل در ظاهر از هم گسسته نشد، چرا که ایران سنگ بنای دکترین ِپیرامون بود. در باطن اما بذر بی‌اعتمادی و دشمنی در رابطه دو کشور کاشته شد.
 
قرارداد الجزایر به وجهۀ آمریکا و استراتژیست ارشد آن، هنری کیسینجر، نیز آسیب زد. همکاری پنهانیِ سیا با ساواک در کردستان عراق، رسماً در 14 خرداد 1354  (۴ ژوئن ۱۹۷۵) پایان یافت. آمریکا بدون دخالت شخصیِ شاه «در جنگی که از منظر لجستیکی بسیار دشوار، [از بُعد جغرافیایی] بسیار دور، و برای افکار عمومی آمریکا فهم‏ناپذیر بود» درگیر نمی‏شد. پس از سه سال تخصیص پول و مهمات، کیسینجر برگ برندۀ کُردیِ خود را در مهارِ بغدادِ متحدِ مسکو از دست داد، آن هم تنها به دلیل سیاست «خونسردانه، سنگدلانه، و واقع‏گرایانۀ» شاه. شاه به علم گفته بود: «هیچ بدم نمیاد که آمریکایی‏ها، مخصوصاً این آقای کیسینجر، خیال نکند که هر چه می‏گوید وحی مُنزَل است».
 
گذشته از این، آمریکایی‌ها نیز مَکبث‌وار نسبت به آن‌چه که بر سر کُردهای عراق آمده بود دچار عذاب وجدان شده بودند. بارزانی که از سرطان ریه رنج می‏برد در تابستان 1354 (۱۹۷۵) برای درمان به آمریکا رفت. او در نشست خود با کیسینجر گفت که او [کیسینجر] مسئول وضعیت فعلیِ کردستان عراق است، چرا که کیسینجر به زور پایان پشتیبانیِ ایران از پیش‌مرگه‌های کُرد را پذیرفت. او همچنین به سیا گفت: «ما کاملاً ویران شدیم. ... ما از شما خواستیم ...

که بنا به وعده‌تان [به نفع ما] دخالت کنید». با این‌حال، کیسینجر اتهام بارزانی را رد کرد و اظهار داشت: «آنان چه کاری را می‏گویند که ما می‌بایست بدون ایرانیان می‏کردیم؟ ما چگونه می‏توانستیم او را یاری کنیم در حالی که ابزارش را نداشتیم؟» کوتاه این‏که، کیسینجر هیچ‏گاه زیر بار انتقادات مطرح‌شده در خصوص شکست سیاست آمریکا در کردستان عراق نرفت و در مقابل، جغرافیا، تاریخ و قدرتِ تضعیف‌شدۀ آمریکا را  عوامل بروز این تراژدی برشمرد.
 
شاه باوجود تمام انتقاداتِ مطرح‌شده از سوی رسانه‌ها و هم‏پیمانانش، پایان کمک ایران به کردهای عراق را تنها گزینۀ پیش‌روی کشورش می‌دید و، علی‌رغم همۀ مخالفت‌ها، تصمیم خود در الجزایر را عقلانی می‌پنداشت. در واقع، شاه می‏خواست سیاست خارجیِ غیردولتی ایران را در شمال عراق را زنده نگاه دارد، اما جریان جنگ به سوی دیگری رفته بود. مهم‏ترین هدف ایران در پشتیبانی از کُردها مهار بغداد بود، آن هم از طریق بیرون‌کشیدن عراق از مدار شوروی و سپس واداشتن رهبران بعث به دادن امتیاز به ایران در اروندرود. شکست‏های پیاپی کُردها در فاصلۀ زمستان 1351 تا زمستان 1353،  شاه را از قدرت پیشمرگه‌ها در شکست‎‌دادن، و یا دست‌کم تحت فشار قراردادن ارتش عراق، ناامید کرد. در حقیقت و به گواه اسناد تاریخی، پیش‌مرگه‌های کُرد عراقی بدون کمک ایران و دخالت مستقیم ارتش ایران به نفع آنان در جبهۀ جنگ در شمال عراق جان سالم به در نمی‏بردند. از این رو، شاه به‏درستی به علم گفته بود این ایران بود که در شمال عراق با ارتش عراق می‏جنگید. ادعایی که او در برابر فورد و کیسینجر نیز به زبان آورده بود. شاه به‏درستی بیان داشته بود که پیش‌مرگه‌های بارزانی «در جنگ هیچ پیشروی‌ای نداشتند. آنان در حال گریز بودند، هر چند نه به‏سرعتِ گریزِ ویتنامی‏های جنوبی، ولی تقریباً به‏سرعت [می‏گریختند]. ما ایرانی‏ها می‏بایست می‏جنگیدیم. من تصمیم گرفتم در این زمان که خاورمیان بشکۀ باروت است و روس‏ها از عراق پشتیبانی می‏کنند و ایالات متحدۀ آمریکا از بحران واترگیت در رنج است، با عراق جنگ نکنم».
 
در این شرایط، ایران گزینه‏ای نداشت مگر آماده‌شدن برای جنگی منطقه‌ای ــ و یا در صورت پشتیبانی مستقیمِ شوروی از بغداد، جنگی بین‌المللی ــ با عراق. از این رو، آن‏گاه که رهبران بغداد انعطاف‌پذیری خود را بر سر اروندرود نشان دادند، شاه فرصت را از دست نداد، به ناگهان کُردهای عراق را رها کرد، به یک‌باره دست از همکاری خود با آمریکا و اسرائیل کشید و با بغداد به توافقی تاریخی رسید؛ توافقی که او را به خواستۀ والایش در همۀ دوران پادشاهی‏اش رساند: به اروندرود.

@Iran_Simorgh

پس از پاره کردن منشور سازمان ملل متحد در مجمع عمومی، کشتن کارکنان سازمان ملل متحد در غزه، متهم کردن مقامات این سازمان به «یهودی‌ستیزی و همدردی با تروریست‌ها»، تمسخر دادگاه بین‌المللی دادگستری، نادیده گرفتن درخواست‌های جهانی برای آتش‌بس، بی‌اثر کردن شورای امنیت، و اعلام دبیرکل سازمان ملل متحد به عنوان «عنصر نامطلوب»، اکنون اسرائیل به نیروهای صلح‌بان یونیفل با تانک حمله می‌کند.

اسرائیل چه کار دیگری باید انجام دهد تا عنوانِ "کشور صلح‌دوست" از آن سلب شود و از سازمانی که به وضوح از آن متنفر است اخراج گردد؟