«ابنِ بطوطه در شیراز»

#احمد_بهرامپور_عمران

درورهٔ کارشناسی تحقیقکی که برای درسِ سفرنامهٔ ناصرخسرو نوشتم، مقایسهٔ سفرنامهٔ ناصرخسرو بود با سفرنامه یا رحلهٔ ابنِ بطوطه. امروز به‌مناسبتِ زادروزِ استاد محمدعلی موحد، گشتم و آن پژوهشکِ دانشجویی را یافتم. در آن، جز اشاره‌به شیوهٔ نگرشِ این دو سیاحِ بزرگ، به مشابهت‌هایی در توصیفِ اماکن و بناها و ... نیز اشاره‌شده‌بود. ازجمله سخن از اصفهان، بیت‌المقدس، معرّه، مکه و ... . البته‌که ابنِ بطوطه بسی بیش‌تر و باریک‌بینانه‌تر از ناصرخسرو به مناسبات اجتماعی و فرهنگیِ باشندگانِ مسیرِ سفرِ خویش نظرداشته‌؛ در اثرِ او به‌خصوص زنان و کنیزان، و جایگاهشان در چین و هند و ایران، به‌تفصیل توصیف‌شده‌است؛ به‌خصوص که ابنِ بطوطه خود به‌کرّات و مرّات، در فاصلهٔ سیاحت‌هایش از این شهر به آن شهر، تجدیدِ فراش نیز می‌کرد.
اما اشاراتِ ابن بطوطه پیرامونِ شیراز که در روزگارِ او از مهم‌ترین مراکزِ سیاسیِ ایران بوده‌است:
ابنِ بطوطه دوبار به شیراز سفرکرد. بارِ نخست، سالِ ۷۳۳ ق و از مسیرِ خوزستان و لرستان. او در این سفر مدتی طولانی در شیراز و اطرافِ آن به‌سربرد و صفحاتی از اثرش را به توصیفِ این شهر اختصاص‌داد (سفرنامهٔ ابنِ بطوطه، ترجمهٔ استاد محمدعلی موحد، انتشاراتِ علمی و فرهنگی، چ سوم، ۱۳۶۱،ج۱: ۲۳۵_۲۱۶). از جمالات و کمالاتِ شیخ ابواسحق و بی‌اعتمادی‌اش به شیرازیان و تکیه بر عناصرِ اصفهانی گرفته، تا اوضاعِ امنیتیِ شهر و ممنوع‌بودنِ حملِ تیر و کمان، و نیز پهلوانانِ آشوب‌طلب و فتنه‌خیزیِ دارالعلم (۱: ۴_۲۲۲). هم‌چنین اشاراتی دارد به کشمکش‌های ابواسحق با آلِ مظفر در یزد و نهایتاً چیره‌شدنِ او بر اوضاع (۱: ۵_۲۲۴).

چنان‌که شیوهٔ ابنِ بطوطه است، او به زنانِ شیراز نیز اشاراتی دارد. این‌که نمادِ «صلاح و سداد و دین و عفاف اند» و درعینِ‌حال آزادانه و بادبزن‌به‌دست، در مساجد و محافلِ مذهبی حضور می‌یابند (۱: ۲۱۷). هم‌چنین اشاره‌دارد به آمدوشد زنانِ ترک، بدونِ روبند و پیچه در شهر. ابنِ بطوطه به جایگاهِ معنویِ شاه‌چراغ میانِ مردم و وفورِ سیدها در شیراز نیمهٔ قرنِ هشتم نیز اشاره‌کرده‌است (۱: ۹_۲۲۸).
نکتهٔ دیگر آن‌که، وی بذل و بخشش‌های شاه‌شیخ ابواسحق را ناشی‌از رقابت‌ها و چشم‌و‌هم‌چشمی‌های این شاهِ جوان با سلاطینِ پُربذل‌و‌بخششِ هندوستان می‌داند. و اشاره‌می‌کند این دست‌و‌‌دل‌بازی‌ها، به‌هیچ‌روی با رفتارِ دربارِ سلاطینِ هندوستان، سنجیدنی نیست. این ارزیابیِ ابنِ بطوطه‌ای است که خود سال‌ها با دربارِ هندوان سروکارداشت.

در سفرنامهٔ ابنِ بطوطه متأسفانه هیچ اشاره‌ای به حافظ یا شعرش نشده، حال‌آن‌که تردیدی‌نداریم، خواجه در دومین سفرِ ابنِ بطوطه به شیراز (۷۴۰)، شعر می‌سروده و نه‌تنها با دربارِ ابواسحق مرتبط، که سخت شیفتهٔ خوش‌باشی‌های او و نیز بذل‌و‌بخشش‌های حاجی‌قوامِ تمغاچی بوده‌است. البته از حاجی قوام در سفرنامه یادی شده و نیز از سرشاریِ مالیاتِ این شهر، که روزانه به ده‌هزار دینار بالغ می‌شد. (۱: ۲۲۳).

اما خوشبختانه ابنِ بطوطه اشاره‌ای کوتاه به مقبرهٔ سعدی دارد که مغتنم است. مقبره‌ای که بیرونِ شهر واقع‌بوده، مِلکِ شخصیِ شیخ بوده و او خود در‌کنارهٔ نهرِ رکن‌آبادِ آن حوضچه‌هایی مرمرین ساخته‌بود؛ و مردمان به زیارت خاکجای او که می‌آمدند، در آن حوضچه‌ها جامه می‌شستند (۱: ۲۳۴).
ابنِ بطوطه در سفرِ دومش به شیراز (۷۴۰) تنها اشاره‌کرده «سلطان ابواسحق هنوز در مسندِ حکومت بود، ولی در شیراز نبود» (۲: ۷۶۱).

بعد از سال‌ها که آن پژوهشک را بازنو‌یسی می‌کردم، بخش‌های دیگری را از این اثرِ ارجمند نیز خواندم. اشارهٔ ابنِ بطوطه به قونیه و مرقدِ مولانا نیز حاویِ نکاتی درخور است. ازجمله این نکته‌ی شاید افسانه‌آمیز که آن «سجاده‌نشینِ باوقار» نخستین‌بار با خوردنِ حلوا از دستِ مردی حلوایی ترکِ مکتب و خانمان‌ کرد و پس‌از سال‌ها که به قونیه بازگشت، حالات و اطوارش دیگرگونه شده‌بود. دیگر آن‌که در آن روزگار، پیروانِ مولانا جلال‌الدین را «جلالیّه» می‌خواندند نه «مولویّه». نیز این نکته که در سفرنامهٔ ابنِ بطوطه هیچ اشاره‌ای به شمس و ماجرای او با مولانا و نیز کلیات یا غزلیاتِ شمس نشده‌! سخن تنها و تنها بر سرِ مثنویِ معنویِ مولوی است:

«پس‌از چندسالی مولانا مراجعت‌کرد، لیکن این‌بار وی آن مردِ فقیهِ نخستین نبود. جز به اشعارِ فارسیِ مبهم و نامفهوم زبان‌نمی‌گشاد؛ طلّاب به‌دنبالِ او راه‌می‌‌رفتند و اشعارِ او را می‌نوشتند. این اشعار در مجموعه‌ای گردآمده که «مثنوی» نامیده‌می‌شود. مردمِ این نواحی «مثنوی» را حرمتِ فراوان می‌نهند و آن را به‌عنوانِ سخنانِ مولوی تدریس‌می‌کنند و شب‌های جمعه در خانقاه‌ها می‌خو‌انند» (۱: ۳۲۵).

🇮🇷Ellinne

💬زمان که بگذره، گرد و خاک معاصرت که بخوابه این تصویر واضح‌تر میشه که جمهوری اسلامی تمام تلاشش رو کرد تا برای ترامپ پل پیروزی بسازه. از همون اسلام‌آباد تا همین الان. اما واقعیت اینه که ترامپ باور داره ایرانیان حیوان‌هایی هستند که باید رام بشوند.

رفتیم اونجا و موضع تهاجمی نداشتیم.
زمانی که انتظار داشتیم مذاکرات به جای مثبتی برسه و هی با شوق از اومدن ونس حرف میزدیم، یارو نشست خبری گذاشت و تو رو ضایع کرد، همزمان با مذاکره ناوش رو آورد تو خلیج‌فارس و بعدش هم که از اسلام‌آباد برگشت، محاصره دریایی رو انجام داد که عجبا حتی نسبت به اون هم احساس خطر نکردی!

استرسِ محاصره‌کننده از تویی که محاصره شده بودی بیشتر بود!

هزینه دادیم، شهید دادیم، آسیب دیدیم تا رسیدیم به جایی که طرف مقابل نیاز به فرصت تنفس داشت. تفاهم‌نامه اسلام‌آباد به دست اومد. که خیلی هم خوب بود. ولی به شرطی که مسئول مملکت باور می‌داشت این یک فرصت تنفس هست و قرار نیست جنگی با این عظمت که سال‌ها زمینه‌سازی براش انجام شده، به همین راحتی تموم بشه و همه با هم خوب بشن و در خوبی و خوشی با هم زندگی کنند و یارو ۳۰۰میلیارد سرمایه‌گذاری کنه و...

یارو ۳۰ روز صبر میکرد همه چیز تو تنگه عادی میشد و بعدش هم جمهوری‌اسلامی با این مسئولین اراده اعمال حاکمیت در تنگه رو نداشت ولی از روز اول شروع کرد به نقض‌های مختلف تفاهم‌نامه

یکیش اینکه کلی نفت خارج کردن و اینور طرف ایرانی درگیر این بود که یه مرکز تماس برای تنگه هرمز ایجاد بشه که بین ایران و آمریکا هماهنگی ایجاد بشه و... طرف مقابل اصلا براش مهم نبود!
همین‌طوری ایران رو دو سه هفته دووندند و هیچی به هیچی

شروع کردیم به مقابله با نقض تفاهم و دوباره جنگ و محاصره و...
در همین حال که ما داریم شهید میدیم و محاصره شدیم و طرف مقابل از روز اول تفاهم‌نامه رو نقض کرد، مسئولین مملکت شروع کردن از پیروزی‌هامون در تفاهم‌نامه میگن. چه تفاهم‌نامه خوبی بود و چه پیروزی بزرگی بود و...

آقاجان مووآن کن!
اون تفاهم‌نامه کارش رو خیلی خوب انجام داد. اما در این جنگ، اگر یه حداقل‌هایی رو رعایت کنی با پایان دوره ترامپ تموم میشه. اگر رعایت نکنی که خدا داند. بعدش هم قرار نیست همه در خوبی و خوشی در کنار هم زندگی کنیم. نه تنها خاورمیانه که جهان داره به سمت بی‌نظمی بیشتر حرکت میکنه.

خب تو این فاصله دو سال باید چی کار کنیم؟
اولین چیزی که باید میفهمیدی اینه که فرصت‌های تنفس خیلی مهمه
ما فرصت تنفس قبل انتخابات رو از دست دادیم. چرا؟ چون بعد از اعمال دوباره محاصره به جای افزایش تنش داشتیم از خوبی‌های تفاهم‌نامه دفاع میکردیم. باور نداشتیم که تنگه هرمز و قدرت آفندی‌مون باعث شده که طرف مقابل ما رو نابود نکنه.
تنگه هرمز رو شل گرفتیم، با امارات راه اومدیم، با آمریکا راه اومدیم و طرف مقابل باورش شد که ایران نمیتونه تنگه هرمز رو کنترل کنه. چه نظامی چه در اراده!

در حالی که ریتم افزایش تنش مناسبی رو اتخاذ نکردیم که بعدا میوه‌اش رو در فرصت تنفس برداشت کنیم، بلند شدیم رفتیم نیویورک اونجا بست نشستیم که مستر ترامپ تو رو ابوالفضل بیا برگرد به تفاهم!
(متاسفانه ترامپ آشنایی با حضرت ابوالفضل نداشت!)

خدا رو شکر این جهان بحران کم نداره و خاورمیانه هم به طریق اولی، طرف آمریکایی هم نمیتونه بدون نقض تفاهم سر کنه. ولو یه چیز کوچک که بهت این فرصت رو میده تا در بازه انتخابات یه فشار نسبی رو حفظ کنی و طرف مقابل هم واکنش چندانی نشون نده. همون طور که میبینیم الان به زدن کشتی‌ها و حملات انصارالله واکنش چندانی نشون نمیده.

یادمون نره که این طوری نیست که شب انتخابات قیمت سوخت بیاد پایین و شهروند آمریکایی بگه پس بریم به جمهوری‌خواهان رای بدیم.
موج اصلی انتخابات رو اون زخم افزایش هزینه‌ها دیگه ایجاد کرده و دموکرات‌ها میتونن بهره ببرند
البته اون فشار شب انتخابات میتونه مقداری این زخم رو عمیق‌تر کنه و ایالت‌های بیشتری رو شامل بشه یا اینکه درصدها رو مقداری تغییر بده.

مثلا ممکن بود در اون سناریو کانزاس که از دهه ۳۰ میلادی سناتور دموکرات نداشته، رقابتی نشه یا حتی کارولینای جنوبی. یا اینکه عبدالسید به جای اختلاف ۲ درصد، اختلاف ۱ درصد داشته باشه

حالا به هر حال اون فرصت رو از دست دادیم. در ادامه این جنگ تصمیمات مهم‌تری باید گرفته بشه که دیگه نباید اون تعلل و بلاتکلیفی توش دیده بشه. وگرنه کلاه‌مون جدی‌جدی پس معرکه‌اس💬

🇮🇷Ellinne

🌟یکی باید به ایشان (توویت پایین همین پست) یادآوری کند که ما الان در ایام روحانی نیستیم که بشود با کلیدواژه #سایه_جنگ کاسبی کرد:
ما از یک جنگ وجودی عبور کردیم و توانستیم با همین فشارهای اقتصادی و پاسخ‌های معتبر نظامی، جنگ را از سطح ملی به سطح منطقه‌ای (خط ساحلی) محدود کنیم.
بعد از آن هم توانستیم دشمن را دوباره عقب زده و او را محدود به حمله به نفتکش‌ها کنیم.
حالا هم سه هفته است نفتکش می‌زنیم بدون آنکه طرف مقابل پاسخ خاصی بدهد.

البته که هر آینه ممکن است دوباره وارد جنگ شویم و کلا وضع جهان ب سمت بی‌ثباتی عمومی در این‌ سمت و اون سمت آسیا و اروپا و... می‌رود
اما برای همه در دنیا واضح است که وضع حمله‌کننده بسیار وخیم‌تر از گذشته است و جهان در شرایط لرزان‌تر اقتصادی‌‌ای به سر می‌بره..🌟

https://x.com/heshmatid/status/2113493068032663999

🗯Ellinne

🤖سرمایه‌گذاری خطرپذیر روی ربات‌ها در دو سال اخیر سالی دو برابر شده و
تا پایان سال به ۷۰ میلیارد دلار می‌رسد

🔍Ellinne

🗣حضور اسرائیل در توافق مکه

🔹روزنامه آیدینلیک در شماره امروزش توافق امنیتی ترکیه، عربستان و پاکستان موسوم به توافق مکه را پیمانی نظامی در حمایت از اسرائیل خواند.

🔸دوئو پرنچیک دبیر کل حزب وطن در مصاحبه با آیدینلیک گفت:
اگر اسرائیل قصد داشت یک پیمان امنیتی نظامی در خاورمیانه امضا کند همین پیمان ۱۶بندی مکه را می‌نوشت و در واقع اسرائیل هم در این توافق امنیتی حاضر است.

🔻این پیمان در حمایت از غرب و بر ضد جبهه مقاومت، ایران، فلسطین و یمن است.

(حزب وطن نزدیکترین حزب سیاسی ترکیه به جمهوری اسلامی ایران است و مواضع سیاسی آن در ترکیه با روسیه و چین هماهنگ است. البته این حزب بدلیل کسب کمتر از هفت درصد آرا کل کشور هیچ نماینده‌ای در مجلس ملی ترکیه ندارد.)

🇮🇱Ellinne

📰 یکم‌آبان ماه، روز ملی نثر فارسی، گرامی باد.

… بر پاره کاغذی دو سه خط می‌توان کشید، بنده که به شما کمتر عریضه بنویسم عیبی ندارد، چرا که حاجتی به خط و کاغذ من نیست، اما از شما که حاجت است چرا نمی‌نویسید، یا چنان به عجله و شتاب می‌نویسید که مبتدی نفعی از آن نبرد. باری، این بار مثل هر بار مکنید، ملک کتّاب محصلی است مثل ملک عذاب، جزوه‌دان سرکار را به عزم تماشا بخواهد و به رسم یغما ببرد. مثل دزد بی‌توفیق، ابریق رفیق برداشت که به طهارت می‌روم و به غارت می‌رفت...

همه گویند، سخن گفتن سعدی دگر است.
شما عریضه‌ی منید بر وجه احسن، خوش خط‌تر، مربوط‌تر، مضبوط‌تر، بدان جهت است که گاهی جسارت نمی‌کنم.

والسلام

قائم مقام فراهانى، منشآت، نامه‌های فارسی، نامه‌ی نهم، نبشته‌ای به میرزای بزرگ

✊Ellinne

🌟طبق گزارش Digital 2025: Global Overview، اوایل سال ۲۰۲۵ حدود ۵ میلیارد و ۲۴ میلیون هویت کاربری فعال در شبکه‌های اجتماعی ثبت شده؛ معادل ۶۳/۹٪ جمعیت جهان.
«تعامل اجتماعی» هم مهم‌ترین دلیل استفاده عنوان شده. ۵ میلیارد عدد عجیبیه!
واقعاً داریم در چه دنیای تنهایی زندگی می‌کنیم…

https://x.com/NA43ES/status/2098274717534703933?s=52

💔Ellinne

🎙سه سال پیش به نوشته‌هایش در توییتر برخوردم. هفته‌های اول نسل‌کشی اسرائیلی در غزه بود. در آن دوره‌ای که داشتیم از خبر قتل‌عام روزانه خفه می‌شدیم، تصاویر نوشته‌های او را زیاد پست می‌کردم، چون حق مطلب را درباره‌ی جنس توحش با دقت بیان می‌کرد. اسرائیلی بود اما درک از دیگری و مرض لاعلاج «خود» داشت. تحلیل‌هایی از روح و روان-‌سیاستِ جامعه‌ی «از درون مرده‌»اش می‌داد که از زبان کس دیگری نمی‌شنیدیم. رساله‌ی دکترایش درباره‌ی الهیات سیاسی شیعی در ایران بود و مطالعه‌ای تطبیقی در زمینه‌ی ایمان و سیاست بین ایران و اسرائیل هم انجام داده. هنوز نخوانده‌ام. شباهت هست و انبوه تفاوت. کنجکاوم بدانم چه دیده بود.

در توییت‌ها، معمولاً با ضمیر اول شخص جمع می‌نوشت، و نشان می‌داد اسرائیل گرفتار چه «خودتنهاانگاریِ قاتلانه»‌ای است، murderous solipsism. یعنی نمی‌توانند دنیا را بدون ربط‌دادنش به خودشان، حس قربانی‌بودگی‌شان، و اطمینان مطلق به حقانیت‌شان در کشتن دیگرانِ همیشه تهدید‌گر بفهمند. این مفهوم ابداع خودش بود. «بیشتر اسرائیلی‌ها از مطالبه‌ی نتانیاهو برای "آزادی عمل کامل" حمایت می‌کنند. اسرائیلی‌ها دوست دارند هر کسی را که خواستیم بکشیم با مشروعیت بکشیم. ما خواهان پذیرش کاملِ خودتنهاانگاری‌مان هستیم، تصدیق این "واقعیت" که ما یگانه نقطه‌ی واقعیِ‌ ارجاعیم». تکیه‌کلام‌های توجیه‌گر کشتار را با صراحت و از درون اجرا می‌کرد: «ما سوگند می‌خوریم که پیچیده‌ایم،‌ که کلی ملاحظات داریم و باید تصمیمات بسیار ظریف بگیریم. می‌گوییم: "زندگی همین است. همیشه پیچیده است." هیچ پیچیدگی و ظرافت در آنچه می‌کنیم وجود ندارد. ما می‌کشیم. فلسطینی‌ها می‌میرند. همه موافقیم. اهمیتی نمی‌دهیم. آنها واقعی نیستند». طبابت فرهنگی به معنای نیچه‌ای کلمه، منتهی مریض فکر می‌کرد سالم است.

جای ناممکنی ایستاده بود، در یک زبان‌نفهمیِ کشنده، وسط جامعه‌ای شیفته‌ی حذف و دفع دیگری. بر اثر عوارض مرضی مربوط به دستگاه هاضمه مرد، خطری که همه‌ی سوءتغذیه‌دارانِ‌ روح را تهدید می‌کند، همه‌ی کسانی که وقتی به مغاک ارض مقدس نگاه می‌کنند، می‌خواهند آب شوند، ولی وقتی به جامعه‌ی متجاوز گوش می‌دهند، می‌خواهند بالا بیاورند. حاضری آنجا زندگی کنی؟ به‌ جا گذشتن یکی دو مفهوم که بر ظلمت عصر خود نور افکند، چنان‌که او بر جا گذاشت، میراث بدی برای زندگی‌ای چنین کوتاه نیست.
#امید_مهرگان

♾Ellinne

🤖توسعه‌دهندگان رو به مدل‌های چینی آورده‌اند؛ هوش مصنوعی قراره هزینه‌ها را کاهش بده و مدل‌های آمریکایی بیش از حد گران هستند

🤩Ellinne

💪نوروسیا

بعد از سیگنال مثبت زلنسکی، روسیه مناطق تحت تصرف خود در اکراین را نووروسیا ( روسیه جدید ) نامید.

🇷🇺Ellinne

↗️Brazil's 10Y Government Bond Yield is now pushing 16%!

That's a +300 basis point gain in a single day.

That would be like US mortgage rates going from 7% to 10% in a single day.

https://t.co/OmSum6vZmK
(@TheKobeissiLetter)

🇧🇷Ellinne

😃 مالزی، استفاده کارمندان دولتی از اپلیکیشن Waze را ممنوع کرد

مالزی، استفاده کارمندان دولتی از اپلیکیشن مسیریابی Waze را ممنوع کرده است. این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که نخست‌وزیر ابراهیم، اظهار داشت که ریشه‌های این اپلیکیشن در اسرائیل، نگرانی‌های امنیتی ایجاد می‌کند
.
https://www.reuters.com/world/asia-pacific/malaysia-bans-civil-servants-using-mapping-app-waze-citing-links-israel-2026-10-21/

🌟🌟🌟Ellinne

⭐Nearly 75% of young Jewish voters in Israel identify as right-wing or center-right, according to a new poll ahead of the October 27 election.

https://x.com/Polymarket/status/2113743774702875059

❗Ellinne

🫡فهرست قراردادهای رسمی
مشارکت شرکتهای اسرائیلی با شرکتهای اماراتی و مراکشی
در حوزه "صنایع نظامی "؛
از سال ۲۰۲۰ به بعد

( حتی بحرین هم قرارداد خرید تسلیحات نظامی با اسرائیل دارد)

🔥Ellinne

🤩درآمد حاصل از فروش داروهای لاغری ( خط بنفش پر رنگ و کم‌رنگ)
در مقایسه با دو شرکت OpenAI و Anthropic (خطوط خاکستری )

👩Ellinne

9 از 10 مدال؛
💥 شاهکار تاریخی شاگردان رنگرز تمام شد

🥇سعید اسماعیلی
🥇دانیال سهرابی
🥇غلامرضا فرخی
🥇فردین هدایتی

🥈علیرضا مهمدی
🥈پیام احمدی
🥈علی احمدی وفا

🥉علی اسکو
🥉هادی ساروی

❌محمد کشتکار

🏆تیم #کشتی فرنگی ایران با کسب 192 امتیاز مقتدرانه و برای دومین سال پیاپی به قهرمانی جهان رسید. آذربایجان با هدایت محمد بنا 104 امتیار به دست آورد و بالاتر از ازبکستان دوم شد.

🆔 @varzesh3