✳️برای مدیریت دانش چه رویکردی دارید؟
دانش محصول، دانش مشتری و دانش فرآیند
برخی شرکتها محصول تولید می کنند، برخی کار انجام می دهند و برخی نیز ارتباطات برقرار می کنند. سازمانهای محصول محور، سازمانهای مشتری محور و سازمانهای مبتنی بر فرآیند هر یک دارای تمرکز، کسب و کار و شیوه خاص خود در رابطه با مدیریت دانش هستند.
اغلب شرکتها ترکیبی از مدیریت تولید، خدمات و ارتباطات هستند. آنها در واحد تولید محصول را می سازند، در واحد بازاریابی ارتباطات برقرار نموده و در واحد فروش خدمات ارائه می کنند. به طور کلی سه رویکرد برای مدیریت دانش وجود دارد: تمرکز روی محصول، تمرکز روی مشتری و تمرکز روی فرآیند. شکل زیر پراکندگی این رویکردها را در صنایع مختلف جهان نشان می دهد.
مدیریت دانش فرآیند محور
ارتش یک سازمان فرآیند محور است. این سازمان چیزی درست نمی کند بلکه کار انجام می دهد و رویکرد مدیریت دانش در آن تنها در مورد توسعه یا بهبود روشها و کارهاست. آنها طرح های عملیاتی و انجمن های خبرگی توسعه می دهند و بر روی بهبود مستمر روشها و فرآیندهای خود تمرکز می کنند.
در صنایع نفت و گاز یا حتی ساختمان نیز اوضاع از همین قرار بوده و تمرکز بر روی بهبود فرآیند و روش قرار دارد. انجمن های خبرگی، ثبت بهترین روش ها و تجارب خبرگان همه و همه حاکی از تمرکز بر دانش فرآیند، بهبود فرآیند و به طور خلاصه انجام بهتر کارها دارد.
مدیریت دانش محصول محور
یک نمونه ملموس از سازمان های محصول محور می تواند کارخانه تولید هواپیما یا خودرو باشد. آنها ایجاد شده اند تا بسازند و تولید کنند و رویکرد مدیریت دانش آنها تماماً در رابطه با توسعه و بهبود محصول است.
نیروی هوایی نیز در مقایسه با ارتش در درجه اول روی یادگیری محصول (در مورد خود هواپیما) تمرکز دارد.
با این تفاسیر در یک سازمان محصول محور، تمرکز بر روی دانش محصول، بهبود محصول و ساخت محصولات بهتر قرار دارد. البته شکل بالا نشان میدهد که هیچ یک از صنایع تنها روی محصول متمرکز نیستند و همیشه ترکیبی از محصول و فرایند وجود دارد.
مدیریت دانش مشتری محور
نمونه ای از سازمان مشتری محور یک سازمان دولتی است. آنها ایجاد شده اند تا به مشتریان خدمت دهند. آنها چیزی درست نمی کنند و تمرکز مدیریت دانش بر روی مشتری است.
مدیریت دانش متمرکز بر مشتری شامل ایجاد و مستندسازی دانش مشتری، فراهم کردن دانش برای مشتریان و مشارکت دادن آنها در بحث ها از طریق انجمن ها و رسانه های جمعی است.
متعادل کردن انواع رویکردهای مدیریت دانش
در مدیریت دانش خطر هنگامی به سراغ ما میآید که سعی داشته باشیم راهکاری را در جایی که کاربرد ندارد بدون توجه به مقتضیات تحمیل کنیم. همواره توجه داشته باشید مدیریت دانش می بایست مجهز به ابزار مناسب باشد و از یک رویکرد کلی برای تمام موارد استفاده نکنید.
واحدهای فروش، بخش های جدید کسب و کار یا دفاتر پروژه نیاز به انجمن های خبرگی دارند، در حالیکه بخشهایی که محصول را تولید می کنند نیاز به انجمن های محصول دارند تا بتوانند دانش محصول را به سرتاسر شرکت انتقال دهند. ابزارهای سنتی یادگیری همانطور که برای دانش فرآیند به کار می روند می توان از آنها در دانش محصول نیز استفاده کرد.
ایده انجمن های محصول ایده جذابی است. این انجمن ها می توانند از خبره های طراحی، توسعه، فروش و مهندسینی که به دانش محصول نیاز دارند و می توانند در رابطه با محصول ایجاد یادگیری کنند، تشکیل شود. فراموش نکنیم که مشتریان نیز می توانند به انجمن محصول دعوت شوند.
حضور مشتریان در انجمن های شما میتواند بسیار جالب باشد، چرا که شما هیچگاه نمی توانید از دید مشتری به خود بنگرید
دانش محصول، دانش مشتری و دانش فرآیند
برخی شرکتها محصول تولید می کنند، برخی کار انجام می دهند و برخی نیز ارتباطات برقرار می کنند. سازمانهای محصول محور، سازمانهای مشتری محور و سازمانهای مبتنی بر فرآیند هر یک دارای تمرکز، کسب و کار و شیوه خاص خود در رابطه با مدیریت دانش هستند.
اغلب شرکتها ترکیبی از مدیریت تولید، خدمات و ارتباطات هستند. آنها در واحد تولید محصول را می سازند، در واحد بازاریابی ارتباطات برقرار نموده و در واحد فروش خدمات ارائه می کنند. به طور کلی سه رویکرد برای مدیریت دانش وجود دارد: تمرکز روی محصول، تمرکز روی مشتری و تمرکز روی فرآیند. شکل زیر پراکندگی این رویکردها را در صنایع مختلف جهان نشان می دهد.
مدیریت دانش فرآیند محور
ارتش یک سازمان فرآیند محور است. این سازمان چیزی درست نمی کند بلکه کار انجام می دهد و رویکرد مدیریت دانش در آن تنها در مورد توسعه یا بهبود روشها و کارهاست. آنها طرح های عملیاتی و انجمن های خبرگی توسعه می دهند و بر روی بهبود مستمر روشها و فرآیندهای خود تمرکز می کنند.
در صنایع نفت و گاز یا حتی ساختمان نیز اوضاع از همین قرار بوده و تمرکز بر روی بهبود فرآیند و روش قرار دارد. انجمن های خبرگی، ثبت بهترین روش ها و تجارب خبرگان همه و همه حاکی از تمرکز بر دانش فرآیند، بهبود فرآیند و به طور خلاصه انجام بهتر کارها دارد.
مدیریت دانش محصول محور
یک نمونه ملموس از سازمان های محصول محور می تواند کارخانه تولید هواپیما یا خودرو باشد. آنها ایجاد شده اند تا بسازند و تولید کنند و رویکرد مدیریت دانش آنها تماماً در رابطه با توسعه و بهبود محصول است.
نیروی هوایی نیز در مقایسه با ارتش در درجه اول روی یادگیری محصول (در مورد خود هواپیما) تمرکز دارد.
با این تفاسیر در یک سازمان محصول محور، تمرکز بر روی دانش محصول، بهبود محصول و ساخت محصولات بهتر قرار دارد. البته شکل بالا نشان میدهد که هیچ یک از صنایع تنها روی محصول متمرکز نیستند و همیشه ترکیبی از محصول و فرایند وجود دارد.
مدیریت دانش مشتری محور
نمونه ای از سازمان مشتری محور یک سازمان دولتی است. آنها ایجاد شده اند تا به مشتریان خدمت دهند. آنها چیزی درست نمی کنند و تمرکز مدیریت دانش بر روی مشتری است.
مدیریت دانش متمرکز بر مشتری شامل ایجاد و مستندسازی دانش مشتری، فراهم کردن دانش برای مشتریان و مشارکت دادن آنها در بحث ها از طریق انجمن ها و رسانه های جمعی است.
متعادل کردن انواع رویکردهای مدیریت دانش
در مدیریت دانش خطر هنگامی به سراغ ما میآید که سعی داشته باشیم راهکاری را در جایی که کاربرد ندارد بدون توجه به مقتضیات تحمیل کنیم. همواره توجه داشته باشید مدیریت دانش می بایست مجهز به ابزار مناسب باشد و از یک رویکرد کلی برای تمام موارد استفاده نکنید.
واحدهای فروش، بخش های جدید کسب و کار یا دفاتر پروژه نیاز به انجمن های خبرگی دارند، در حالیکه بخشهایی که محصول را تولید می کنند نیاز به انجمن های محصول دارند تا بتوانند دانش محصول را به سرتاسر شرکت انتقال دهند. ابزارهای سنتی یادگیری همانطور که برای دانش فرآیند به کار می روند می توان از آنها در دانش محصول نیز استفاده کرد.
ایده انجمن های محصول ایده جذابی است. این انجمن ها می توانند از خبره های طراحی، توسعه، فروش و مهندسینی که به دانش محصول نیاز دارند و می توانند در رابطه با محصول ایجاد یادگیری کنند، تشکیل شود. فراموش نکنیم که مشتریان نیز می توانند به انجمن محصول دعوت شوند.
حضور مشتریان در انجمن های شما میتواند بسیار جالب باشد، چرا که شما هیچگاه نمی توانید از دید مشتری به خود بنگرید
✳️ ارزیابی و طراحی مدل مدیریت تجربه مشتری
✅ ارزیابی: در این مرحله به ارزیابی میزان مشتریمداری و تجربه مشتری در شرایط موجود شرکت پرداخته میشود و به وسیله روشهای کیفی و کمی شکاف بین شرکت و مشتری را براساس استانداردهای مرکز CEM بایستی سنجش کنیم.
✅ طراحی: پس از ارزیابی شرایط فعلی، با تدوین استراتژی مبتنیبر CEM، تولید استانداردهای مناسب، تعریف خط مشی و ترتیب دادن کارگاههای آموزشی، بایستی به طراحی و مستندسازی نتیجه مطلوب در مشتریمداری و خلق تجربه مشتری پرداخته شود. همچنین در حین اجرا، روشها و سیستمهای مدیریت تجربه مشتری رقبای موفق یا رهبر بازار تحلیل شده و در فرآیند طراحی مدل CEM (مدیریت تجربه مشتری) اختصاصی کسبوکار، با رویکرد رهبر شدن در بازار پای در رقابت بر دامنه فراگیر مدیریت تجربه مشتری خواهیم گذاشت.
طراحی درست CEM فرصت بهبود کسبوکار را از دو جهت فراهم میآورد؛ از دیدگاه کسبوکار داخلی و از دیدگاه مشتری خارجی. به عبارتی CEM ارائهدهنده یک ارزش دوگانه است؛ ارزش بیشتر برای مشتری (بهعنوان مثال دریافت خدمات متمایز و منحصر به فرد، دریافت پیشنهادهای قیمتی هیجانآور، احساس یک رابطه برد – برد و...) و ارزش بیشتر برای کسبوکار (افزایش درآمد، کاهش هزینهها، بهبود بهرهوری و...).
✅ ارزیابی: در این مرحله به ارزیابی میزان مشتریمداری و تجربه مشتری در شرایط موجود شرکت پرداخته میشود و به وسیله روشهای کیفی و کمی شکاف بین شرکت و مشتری را براساس استانداردهای مرکز CEM بایستی سنجش کنیم.
✅ طراحی: پس از ارزیابی شرایط فعلی، با تدوین استراتژی مبتنیبر CEM، تولید استانداردهای مناسب، تعریف خط مشی و ترتیب دادن کارگاههای آموزشی، بایستی به طراحی و مستندسازی نتیجه مطلوب در مشتریمداری و خلق تجربه مشتری پرداخته شود. همچنین در حین اجرا، روشها و سیستمهای مدیریت تجربه مشتری رقبای موفق یا رهبر بازار تحلیل شده و در فرآیند طراحی مدل CEM (مدیریت تجربه مشتری) اختصاصی کسبوکار، با رویکرد رهبر شدن در بازار پای در رقابت بر دامنه فراگیر مدیریت تجربه مشتری خواهیم گذاشت.
طراحی درست CEM فرصت بهبود کسبوکار را از دو جهت فراهم میآورد؛ از دیدگاه کسبوکار داخلی و از دیدگاه مشتری خارجی. به عبارتی CEM ارائهدهنده یک ارزش دوگانه است؛ ارزش بیشتر برای مشتری (بهعنوان مثال دریافت خدمات متمایز و منحصر به فرد، دریافت پیشنهادهای قیمتی هیجانآور، احساس یک رابطه برد – برد و...) و ارزش بیشتر برای کسبوکار (افزایش درآمد، کاهش هزینهها، بهبود بهرهوری و...).
#CEM
اهمیت خلق ارزش
شما در سازمان خود ممکن است میلیونها تماس درباره خدمات و محصولات خود از طرف مشتریان دریافت کنید که باید به تمام آنها به نحو احسن پاسخگو باشید و رسیدگی کنید اما از نگاهی دیگر اگر این تماس از طرف سازمان با مشتری برقرار شود و از او درباره تجربهاش در طول مسیر خرید محصول یا خدمت بپرسند، قطعا او به راحتی قادر به پاسخگویی نخواهد بود. رمز موفقیت یک سازمان پیشرو دقیقا در همین موضوع نهفته است که سازمان شما بتواند تحلیل و درک درست و کاملی از زنجیره ارزش مشتری داشته باشد.
در گذشته زنجیره ارزش محصولگرا (خدمتگرا) که از سوی «پورتر» مورد بحث قرار گرفت صرفا رضایت مشتریان را حاصل ارائه یک محصول مناسب در زمان مناسب و با قیمت مناسب میدانست و البته در حال حاضر نیز در اغلب شرکتها این نوع طرز تفکر همچنان جاری است، در حالیکه امروزه این انتظارات (محصول، زمان تحویل و قیمت مناسب)، انتظارات اصطلاحا فیزیکی بوده و در خلق ارزش واقعی برای مشتریان که تعاملی است از انتظارات فیزیکی و احساسی به تنهایی نمیتواند مزیت رقابتی یک سازمان باشد.
اهمیت خلق ارزش
شما در سازمان خود ممکن است میلیونها تماس درباره خدمات و محصولات خود از طرف مشتریان دریافت کنید که باید به تمام آنها به نحو احسن پاسخگو باشید و رسیدگی کنید اما از نگاهی دیگر اگر این تماس از طرف سازمان با مشتری برقرار شود و از او درباره تجربهاش در طول مسیر خرید محصول یا خدمت بپرسند، قطعا او به راحتی قادر به پاسخگویی نخواهد بود. رمز موفقیت یک سازمان پیشرو دقیقا در همین موضوع نهفته است که سازمان شما بتواند تحلیل و درک درست و کاملی از زنجیره ارزش مشتری داشته باشد.
در گذشته زنجیره ارزش محصولگرا (خدمتگرا) که از سوی «پورتر» مورد بحث قرار گرفت صرفا رضایت مشتریان را حاصل ارائه یک محصول مناسب در زمان مناسب و با قیمت مناسب میدانست و البته در حال حاضر نیز در اغلب شرکتها این نوع طرز تفکر همچنان جاری است، در حالیکه امروزه این انتظارات (محصول، زمان تحویل و قیمت مناسب)، انتظارات اصطلاحا فیزیکی بوده و در خلق ارزش واقعی برای مشتریان که تعاملی است از انتظارات فیزیکی و احساسی به تنهایی نمیتواند مزیت رقابتی یک سازمان باشد.
✳️مکانیزم اثر تشویق
در سال ۱۹۹۸ دانشگاه استنفورد مقالهای منتشر کرد که در آن Mueller و Dweck به بررسی «مکانیزم اثر تشویق» بر کارآیی دانشآموزان پرداخته بودند.
💠نتایج این تحقیق، نگرش به شیوهی «انگیزش» را نه تنها در حوزهی دانشآموزان و درس و مدرسه، بلکه حتی در حوزهی آموزش و یادگیری سازمانی نیز تغییر داد.
💠در این تحقیق کودکان و دانشآموزان به سه گروه مختلف تقسیم میشدند و در هر گروه، زمانی که دانشآموزان در حل یک مسئله موفق میشدند به شیوهی متفاوتی تشویق میشدند.
💠شیوهی اول، این بود که به آنها میگفتند: «آفرین. تو خیلی تیزهوش هستی».
💠در روش دوم زمانی که مسئله حل میشد میگفتند: «آفرین. مسئله را خوب حل کردی» و زمانی که مسئله نادرست حل میشد میگفتند: «نه! مسئله را اشتباه حل کردی».
💠در سومین روش، به عنوان تشویق گفته میشد: «آفرین. تو تلاش خودت را کردی».
این آزمایش بارها و در شرایط مختلف تکرار شد و نتیجه بسیار جالب بود.
💠کسانی که به عنوان تشویق از «استعداد و تیزهوشی» آنها تعریف میشد، به تدریج توانمندی «حل مسئله» آنها کاهش یافت. همینطور در صورتی که در حل یک مسئله با شکست مواجه میشدند، توانایی آنها در حل مسائل بعدی نیز تحت الشعاع قرار میگرفت. اما بهترین نتیجه زمانی حاصل شد که همواره در تشویق، از «میزان تلاش» دانش آموز صحبت میشد.
💠مولر دربارهی دلیل تاثیر منفی تعریف از «هوش» بر روی کارایی و عملکرد انسانها مینویسد: «ما هرگز همیشه برنده نیستیم. همیشه مشکلاتی وجود دارند که حل نمیشوند و نبردهایی هستند که در آنها شکست میخوریم. آنکس که احساس کند موفقیتاش ناشی از هوش بالاست، پس از هر بار شکست، اعتماد به نفس و باور خود را کمی از دست خواهد داد. اما آنکس که احساس میکند موفقیتاش ناشی از تلاش است، هر موفقیت به او انرژی بیشتر میدهد و هر شکست به او یادآوری میکند که باید تلاش خود را افزایش دهد.
در سال ۱۹۹۸ دانشگاه استنفورد مقالهای منتشر کرد که در آن Mueller و Dweck به بررسی «مکانیزم اثر تشویق» بر کارآیی دانشآموزان پرداخته بودند.
💠نتایج این تحقیق، نگرش به شیوهی «انگیزش» را نه تنها در حوزهی دانشآموزان و درس و مدرسه، بلکه حتی در حوزهی آموزش و یادگیری سازمانی نیز تغییر داد.
💠در این تحقیق کودکان و دانشآموزان به سه گروه مختلف تقسیم میشدند و در هر گروه، زمانی که دانشآموزان در حل یک مسئله موفق میشدند به شیوهی متفاوتی تشویق میشدند.
💠شیوهی اول، این بود که به آنها میگفتند: «آفرین. تو خیلی تیزهوش هستی».
💠در روش دوم زمانی که مسئله حل میشد میگفتند: «آفرین. مسئله را خوب حل کردی» و زمانی که مسئله نادرست حل میشد میگفتند: «نه! مسئله را اشتباه حل کردی».
💠در سومین روش، به عنوان تشویق گفته میشد: «آفرین. تو تلاش خودت را کردی».
این آزمایش بارها و در شرایط مختلف تکرار شد و نتیجه بسیار جالب بود.
💠کسانی که به عنوان تشویق از «استعداد و تیزهوشی» آنها تعریف میشد، به تدریج توانمندی «حل مسئله» آنها کاهش یافت. همینطور در صورتی که در حل یک مسئله با شکست مواجه میشدند، توانایی آنها در حل مسائل بعدی نیز تحت الشعاع قرار میگرفت. اما بهترین نتیجه زمانی حاصل شد که همواره در تشویق، از «میزان تلاش» دانش آموز صحبت میشد.
💠مولر دربارهی دلیل تاثیر منفی تعریف از «هوش» بر روی کارایی و عملکرد انسانها مینویسد: «ما هرگز همیشه برنده نیستیم. همیشه مشکلاتی وجود دارند که حل نمیشوند و نبردهایی هستند که در آنها شکست میخوریم. آنکس که احساس کند موفقیتاش ناشی از هوش بالاست، پس از هر بار شکست، اعتماد به نفس و باور خود را کمی از دست خواهد داد. اما آنکس که احساس میکند موفقیتاش ناشی از تلاش است، هر موفقیت به او انرژی بیشتر میدهد و هر شکست به او یادآوری میکند که باید تلاش خود را افزایش دهد.
✳️استراتژی به مثابه یک بازی
تصور استراتژی به مثابه یک بازی، ما را قادر می سازد آن را در قالب فرایند پیچیده و پویا درک کنیم که هر حرکت از سوی هر کدام از طرفین باعث برانگیخته شدن عکس العمل سایرین می شود که مجدداً آن را تحت تاثیر قرار میدهد.
👌راهبرد نه طرح ریزی است و نه مبارزه و جنگ، بلکه تعاملی است که گاهی جنجال، دروغ، فریبکاری، جنگ و بازی تلقی می شود. مکتب خودجوش و مفهوم طرح ریزی سناریو محور، تاکید زیادی بر این جنبه دارند.
👌راهبرد دقیقا نه تحلیل عقلائی وضع موجود است و نه بقای گونه های اصلح، بلکه مجموعه پیچیده ای از حرکات در هم تنیده است.
👌بعضی ها راهبرد را برای گمراه کردن دیگران، بعضی برای فریب دیگران و عده ای هم برای پنهان کردن واقعیت یا خیال پردازی در مورد حقایق تدوین میکنند.
👌👌تاکید باید بر فرایندهایی باشد که راهبرد را به انجام می رسانند.
تصور استراتژی به مثابه یک بازی، ما را قادر می سازد آن را در قالب فرایند پیچیده و پویا درک کنیم که هر حرکت از سوی هر کدام از طرفین باعث برانگیخته شدن عکس العمل سایرین می شود که مجدداً آن را تحت تاثیر قرار میدهد.
👌راهبرد نه طرح ریزی است و نه مبارزه و جنگ، بلکه تعاملی است که گاهی جنجال، دروغ، فریبکاری، جنگ و بازی تلقی می شود. مکتب خودجوش و مفهوم طرح ریزی سناریو محور، تاکید زیادی بر این جنبه دارند.
👌راهبرد دقیقا نه تحلیل عقلائی وضع موجود است و نه بقای گونه های اصلح، بلکه مجموعه پیچیده ای از حرکات در هم تنیده است.
👌بعضی ها راهبرد را برای گمراه کردن دیگران، بعضی برای فریب دیگران و عده ای هم برای پنهان کردن واقعیت یا خیال پردازی در مورد حقایق تدوین میکنند.
👌👌تاکید باید بر فرایندهایی باشد که راهبرد را به انجام می رسانند.
#نکات اجرایی و کاربردی مدیریت (قسمت دهم)
91- كات جالب و پندآموز كتابهايي را كه ميخوانيد، در دفتري يادداشت كنيد و در موارد مناسب آنها را به كار ببريد.
92- انعطافپذير باشيد.
93- بدون توهين به عقايد ديگران، با آنها مخالفت كنيد.
94- نسبت به قول خود پايبند باشيد.
95- در موقعيتهاي بحراني بر خود مسلط باشيد و نگذاريد زيردستان از اضطراب شما آگاه شوند.
96- براي حرف زدن زيباترين و خوشآهنگترين الفاظ را انتخاب كنيد.
97-ريسكپذير باشيد.
98- نحوه استفاده از نرمافزارهاي مرتبط با كار خود را بياموزيد.
99- براي ثبت ايدههاي درخشاني كه ناگهان به ذهن ميرسند، هميشه يك قلم و كاغذ به همراه داشته باشيد.
100- كتابخانه سازمان را به روز كنيد و اسامي كتابهايي را كه اضافه ميشود به صورت ليست منتشر شده در اختيار كارمندان قرار دهيد.
91- كات جالب و پندآموز كتابهايي را كه ميخوانيد، در دفتري يادداشت كنيد و در موارد مناسب آنها را به كار ببريد.
92- انعطافپذير باشيد.
93- بدون توهين به عقايد ديگران، با آنها مخالفت كنيد.
94- نسبت به قول خود پايبند باشيد.
95- در موقعيتهاي بحراني بر خود مسلط باشيد و نگذاريد زيردستان از اضطراب شما آگاه شوند.
96- براي حرف زدن زيباترين و خوشآهنگترين الفاظ را انتخاب كنيد.
97-ريسكپذير باشيد.
98- نحوه استفاده از نرمافزارهاي مرتبط با كار خود را بياموزيد.
99- براي ثبت ايدههاي درخشاني كه ناگهان به ذهن ميرسند، هميشه يك قلم و كاغذ به همراه داشته باشيد.
100- كتابخانه سازمان را به روز كنيد و اسامي كتابهايي را كه اضافه ميشود به صورت ليست منتشر شده در اختيار كارمندان قرار دهيد.