🛑شرایط بحرانی، مانند جنگ، تب خبرخوانی را بالا می برد و همزمان احتمال تولید اخبار جعلی و نادرست را افزایش می‌دهد. پس اگر در رسانه‌ها یا شبکه‌های اجتماعی فارسی زبان ادعایی، عکسی یا ویديویی در رابطه با جنگ #اوکراین دیدید که احتیاج به #درستی‌سنجی داشت با ما در میان بگذارید.

🔹برای تماس با ما به ادمین فکت‌نامه پیام بدهید.👇
@FactNamehAdmin

✅ @Factnameh

🦠طراحی کووید؛ ماجرای یک مستند «غیرعادی»

🔹مستندی که با نام «طراحی کووید» به تازگی از شبکه سه سیما پخش شده، ادعاهایی را درباره منشا و ماهیت ویروس کرونای جدید مطرح می‌کند.

🔹در ابتدا به نظر می‌رسد مستند، دوبله یک فیلم انگلیسی‌زبان است اما هنگامی که به دنبال پیشینه ویدئو می‌رویم متوجه می‌شویم که هیچ نشانه‌ای از آن در میان سایت‌های انگلیسی‌زبان وجود ندارد. تنها نشانه، لینک یوتیوبی است که یک موسسه به نام سفیر فیلم به آن استناد کرده و تاریخ انتشار آن حدود ده روز قبل از پخش نسخه دوبله‌شده در تلویزیون است.

🔹در خبرهای رسمی آمده که سفیر فیلم، مسئولیت خلاصه‌کردن و دوبله کردن مستند را برعهده دارد اما به نظر می‌رسد با توجه به اینکه برخلاف نمونه‌های مشابه، ردی از فیلم وجود ندارد، سفیر فیلم ارتباطی با فرایند ساخت و انتشار آن داشته باشد.

🔹هم مستند طراحی کووید و هم میزگردی که پس از آن از تلویزیون پخش شده، مجموعه‌ای از ادعاهای نادرست و تئوری‌های توطئه بی‌اساس درباره منشا #کووید۱۹ است. در مستند گفته می‌شود که ویروس، دست‌ساز است و در میزگرد نیز مجری به دنبال این سوال است که این ویروس دست‌ساز کار کیست و چرا ابرقدرت‌ها از آن سود می‌برند.

🔹کارشناسان نیز می‌گویند ویروس شرایط طبیعی ندارد و این بیماری را مقدمه‌ای برای کنترل بیشتر نهادها، دولت‌ها و افراد قدرتمند در جهان می‌دانند.

🔹بررسی‌های علمی اما نشان می‌دهد ویروس کرونای جدید، ویروس دست‌ساز نیست، ضمن اینکه ارتباط بیل گیتس و بنیاد راکفلر با ساخت ویروس و پخش‌شدن آن در جهان، ادعایی بی‌اساس و یکی از مشهورترین تئوری‌ها توطئه است.

🔹در مجموع فکت‌نامه، به این ادعاهای این مستند درباره منشا کووید ۱۹ نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در سایت فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❓اعزام جنگجویان چچنی متحد روسیه به #اوکراین

🔹روز جمعه ۶ اسفند ۱۴۰۰ برخی رسانه‌ها در ایران، تصاویری از نماز خواندن جنگجویان چچنی منتشر کرده و در توضیح آن نوشتند: «نیروهای چچنی در جبهه نبرد مقابل ارتش اوکراین در حال اقامه نماز ظهر هستند.»

🔹این تصاویر در برخی نشریات انگلیسی زبان، مانند دیلی‌میل هم منتشر شد. دیلی‌میل منبع عکس‌‌ها را شبکه‌های اجتماعی عنوان کرد. در این گزارش به نقل از تلویزیون دولتی چچن گفته شده جنگجویان چچنی به دستور رمضان قدیروف متحد پوتین بسیج شدند. یک روز پیش‌تر قدیرف با رئیس گارد نیروهای ملی روسیه دیدار کرد. در عین حال تصاویری از بسیج جنگجویان چچنی در گروزونی پایتخت جمهوری خودمختار چچن منتشر شد.

🔹یکی از خبرنگاران راشاتودی، خبرگزاری وابسته به دولت روسیه هم روز جمعه ۶ اسفند، در توییتی تصاویری از آماده‌سازی و اعزام ۱۰ هزار جنگجوی چچنی به سمت اوکراین منتشر کرد.

🔹با این اوصاف خبر و تصاویر «اعزام جنگجویان چچنی متحد روسیه به اوکراین» و نماز خواندن آنها «درست» است.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

📜 برخی کاربران با استفاده هشتگ #اوکراین_تجربه_اعتماد_به_آمریکا وقایع اوکراین را «عاقبت اعتماد» به آمریکا و غرب می‌دانند. اشاره آنان به تفاهم‌نامه بوداپست در سال ۱۹۹۴ برای خلع سلاح هسته‌ای در ازای تضمین امنیتی است. اما واقعیت چیست؟

🔹اول، موضوع این تفاهم‌نامه فقط خلع سلاح هسته‌ای اوکراین نیست، بلکه بلاروس و قزاقستان هم عینا همین تفاهم‌نامه را امضا کرده‌اند. دوم، طرف تضمین دهنده فقط آمریکا و انگلیس نیستند، روسیه هم یکی از امضاکنندگان تفاهم‌نامه بوداپست است.

🔹«احترام به استقلال و حاکمیت بلاروس، قزاقستان و اوکراین»، «خودداری از تهدید یا استفاده از زور علیه بلاروس، قزاقستان و اوکراین» و «خودداری از اعمال فشار اقتصادی بر بلاروس، قزاقستان و اوکراین» جزو تعهدات روسیه، آمریکا و بریتانیا است. حالا این تعهدات از سوی روسیه نقض شده است.

🔹در بند چهارم تفاهم‌نامه هم گفته شده اگر بلاروس، قزاقستان و اوکراین قربانی یک اقدام تجاوزکارانه یا هدف تهدید حمله هسته‌ای قرار بگیرند، کشورهای متعهد به دنبال اقدام فوری در شورای امنیت برای ارائه کمک به آنها باشند.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

📲رئیس کمیسیون مشترک طرح صیانت می‌گوید: «کاهش سرعت اینستاگرام هیچ ارتباطی به این طرح ندارد… هنوز این طرح در مرحله بررسی است و چگونه قبل از تصویب، امکان اجرایی شدن آن وجود دارد؟»

🔹استدلال او ظاهرا درست است، اما ما به گفته او نشان «گمراه‌کننده» دادیم. ماهیت آنچه که امروز منجر به کندی سرعت اینترنت شده‌، با ماهیت آنچه، با تصویب طرح صیانت، منجر به چنین اتفاقاتی می‌شود یکی است.

🔹در هفته‌های گذشته گزارش‌های زیادی از کندی اینترنت به طور کلی -و نه فقط اینستاگرام- مخابره شده. سازمان‌های دولتی نیز پیش از این گزارش‌هایی دادند که نشان می‌دهد این احساس کاربران ریشه در واقعیت‌های فنی دارد. با این‌حال در همین‌زمان جلسه‌ای در «شورای عالی فضای مجازی» درباره «کندی اینترنت» برگزار شده، موضوع «پیشنهاد افزایش پهنای باند» مطرح شده، اما نتیجه خروجی آن سرانجام «عدم افزایش پهنای باند» بود.

🔹با وجود نسخه‌های زیادی که از طرح صیانت منتشر شده‌است مفاهیم کلی مانند محدودیت سرویس‌های خارجی اینترنت طبقاتی و احراز هویت، در آن تغییر نکرده‌اند و بیشتر تغییرات جزئی و انشایی بود.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

🎙مستندی که ۲۷ بهمن ۱۴۰۰ با نام «طراحی کووید»‌ از شبکه سه سیما پخش شد اثری غیرعادی است؛ در ابتدا مخاطبان فکت‌نامه خواستند ما ادعاهای مستند را بررسی کنیم اما در ادامه سوالات دیگری برایمان به وجود آمد.

🔹«طراحی کووید» در نگاه اول، فیلمی غیرفارسی است که دوبله شده، اما می‌گوییم چرا ظن شدید داریم که مستند اساسا ساخته پخش‌کنندگان ایرانی آن باشد.

🔹مستند مجموعه‌ای از ادعاهای بی‌اساس و نادرست درباره منشا کروناست. از جمله اینکه ویروس کرونا دست‌ساز است و آمریکا و نهادهایی چون بنیاد راکفلر و افرادی چون بیل گیتس آن را به سلاحی بیولوژیک بدل کردند.

🔹تا پیش از پخش از صدا و سیما، هیچ ردی از نسخه اصلی مستند نیست. تنها نشانی، لینکی است در یوتیوب که حدود یک هفته پیش از پخش در تلویزیون، در یک کانال تازه تاسیس بارگذاری شده.

🔹این سوال‌ها و چند موضوع دیگر باعث شد در این قسمت از پادکست، به «طراحی کووید» بپردازیم.

🎙فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در گوگل پادکست بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

✅ @Factnameh

🛑این عکس ساختگی با عنوان «طرح جلد مجله تایم» در شبکه‌های اجتماعی و سایت‌های خبری دست‌به‌دست می‌شود. این جلد ساختگی است و تایم چنین طرح جلدی را منتشر نکرده است.

✅ @Factnameh

❗️این عکس با توضیح «تفاوت زلنسکی و پوتین در دیدار با وزیر دفاع خود» در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده است. هر دو عکس واقعی‌اند و دولت‌های #روسیه و #اوکراین آنها را به تازگی منتشر کرده‌اند.

✅ @Factnameh

🎇ویدئویی در حال پخش است که مدعیست یک جنگنده روسی در آسمان اوکراین در حال عملیات است و پدافند ضدهوایی #اوکراین به سمت آن شلیک می‌کند و خلبان درحال مانور است. این ویدیو ساختگی و جعلی است و در حقیقت شبیه‌سازی از بازی ویدیویی Arma 3 است.

✅ @Factnameh

🎇ویدیو منتشر شده در مورد عملکرد پدافند هوایی در آسمان #اوکراین جعلی است. هواپیماهایی که سایه‌های آنها در تصویر دیده می‌شود، هواپیماهای قدیمی هستند و صحنه یادآور نبردهای هوایی در زمان جنگ جهانی دوم است. ویدیو در حقیقت یک انیمیشن CGI است و در مهرماه در یوتیوب منتشر شده‌است.

✅ @Factnameh

💰ارزش دلاری بودجه و فساد شهرداری در زمان قالیباف

🔹عبدالرضا داوری می‌گوید: «از بودجه ۹۷ میلیارد دلاری شهرداری تهران در زمان قالیباف کل مبلغ تخلفات ۸۴۲ میلیون دلار است. یعنی از هر ۱۰۰۰ دلار هزینه در شهرداری قالیباف، ۹۹۳ دلار به درستی صرف توسعه پایتخت شده است.»

🔹هیچ کدام از این اعداد و ارقام درست نیستند و با حساب و کتاب ریاضی جور در نمی‌آیند.

🔹ارزش دلاری بودجه‌های سالانه شهرداری تهران در سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۶ بر اساس میانگین اعلام شده نرخ دلار آزاد هر سال از سوی بانک مرکزی ایران، حدود ۵۶/۷ دلار و بر اساس میانگین نرخ رسمی دلار حدود ۶۸/۸ میلیارد دلار است.

🔹آمار آقای داوری درباره ارزش دلاری #بودجه شهرداری تنها در صورتی درست از آب درمی‌آید که میانگین نرخ دلار در دوران شهرداری ۱۲۸۴ تومان باشد، در حالی که میانگین قیمت رسمی #دلار در این مدت ۱۷۸۷ تومان و میانگین قیمت بازار ۲۲۰۴ تومان است.

🔹هیچ گزارش و برآورد قطعی از حجم تخلفات شهرداری در زمان قالیباف وجود ندارد، اما گزارش‌های پراکنده‌ای که تاکنون منتشر شده حکایت از آن دارد که حجم فساد در این مدت بالغ بر چند ده هزار میلیارد تومان است که بسیار بیشتر از رقم ادعایی ۸۴۲ میلیون دلار است.

🔹فراتر از این، محاسبات آقای داوری ایراد دارد. حاصل تقسیم ۸۴۲ میلیون دلار به ۹۷ میلیارد دلار ۹ در هزار است، نه ۸ در هزار. یعنی حتی اگر فرض کنیم آمارهای آقای داوری درست باشد که نیست، باز هم به ازای هر هزار دلار ۲ دلار خطای محاسباتی وجود دارد.

🔹با این اوصاف فکت‌نامه به این ادعا که «از بودجه ۹۷ میلیارد دلاری شهرداری تهران در زمان #قالیباف کل مبلغ تخلفات ۸۴۲ میلیون دلار است.» نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در سایت فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❗️عکس‌های ولودیمیر زلنسکی، رییس جمهور #اوکراین در لباس نظامی که با عنوان حضور او در میان نیروهای نظامی کشورش منتشر شده مربوط به روزهای اخیر نیست. عکس‌ها قدیمی است و در سال ۲۰۲۱ گرفته شده‌است.

✅ @Factnameh

❗️آقای خامنه‌ای و هواداران او بارها درباره اعترافات مقام‌های آمریکایی به تاسیس داعش و تلاش برای به رسمیت شناختن آن صحبت کردند.

🔹مدعی شدند خانم کلینتون در کتاب خاطرات خود گفته «به ۱۱۲ کشور سفر کرده بود تا از آنها بخواهد بعد از اعلام موجودیت این گروه [داعش]، آن را به رسمیت شناخته و یا دستکم با آن مخالفت نورزند!» این خاطره جعلی است.

🔹برخی دیگر هم به ویدئویی از یک سخنرانی قدیمی هیلاری کلینتون استناد می‌کنند، در حالی که زمان سخنرانی ۵ سال پیش از تاسیس داعش است.

🔹استناد دیگر افشاگری‌های ویکی‌لیکس است، در حالی که در اسناد ویکی‌لیکس سندی مبنی بر اعتراف تلویحی کلینتون در تاسیس داعش وجود ندارد.

🔹اظهارات ترامپ نیز یکی دیگر از اسناد ادعایی است. احتمالا اشاره به گفته‌های ترامپ در جریان رقابت‌های انتخاباتی سال ۲۰۱۶ است که گفته بود هیلاری کلینتون و اوباما داعش را به وجود آوردند.

🔹این ادعا توسط پایگاه‌های درستی‌سنجی معتبر رد شده و ترامپ هم در توییتی نوشته آنچه گفته طعنه و کنایه بوده.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این گفته علی خامنه‌ای نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❓کانال تلگرامی مصاف ویدئویی منتشر و ادعا کرده مربوط به جنگ اوکراین است. ویدئو گزارشگری را نشان می‌دهد که پشت سر او روی زمین، افرادی با کاورهایی دراز کشیدند و در نگاه اول ممکن است به نظر برسد جنازه‌های واقعی‌اند. یکی از این افراد، تکان می‌خورد و کاور را کنار می‌زند. فردی به سراغ او می‌رود، شخص خوابیده را به حالت اول برمی‌گرداند و کاور را روی صورت او می‌کشد.

🔹مصاف ادعا می‌کند این ویدئو مربوط به #اوکراین است و غرب با نشان دادن این گزارش، به دنبال کشته‌سازی از غیرنظامیان اوکراینی است.

🔹این ویدئو ارتباطی با اوکراین ندارد و اصلا این افراد جنازه نیستند. ویدئو گزارشی خبری مربوط به ۱۵ بهمن ۱۴۰۰ در تلویزیون اتریش است و این افراد هم فعالان اجتماعی در زمینه تغییرات اقلیمی‌اند که به صورت نمادین به سیاست‌های موجود اعتراض کردند.

🔹این ویدئو پیش از مصاف در رسانه‌های اجتماعی انگلیسی‌زبان هم با عنوان رسوایی درباره قربانیان کووید منتشر شده بود. بنابراین فکت‌نامه به این ادعای مصاف که یک گزارش خبری در حال کشته‌سازی از قربانیان اوکراین است نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

📊نرخ ابتلا و مرگ‌و‌میر #سرطان در ایران پایین‌تر از میانگین جهانی است. طبق برآوردهای مرکز جهانی تحقیقات سرطان وابسته به سازمان بهداشت جهانی، احتمال مرگ بر اثر سرطان تا پیش از ۷۵ سالگی، در ایران حدود ۹درصد و در دنیا ۱۱درصد است.

👈 در سایت فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❓پایین‌کشیدن عکس قاسم سلیمانی و عذرخواهی پلیس در هند

🔹رهبر جمهوری اسلامی در سخنرانی خود می‌گوید پلیس در یک کشور، به عکس قاسم سلیمانی اهانت می‌کند، مردم نیز به این ماجرا واکنش نشان می‌دهند و پلیس مجبور به عذرخواهی می‌شود. اشاره او به خبرها و ویدئوهایی است که در روزهای گذشته از هند در این زمینه منتشر شده است.

🔹گزارش رسانه‌ها و همچنین خبرهای رسمی منتشر شده از سوی پلیس نشان می‌دهد چنین اتفاقی افتاده است. بر اساس گزارش از شاهدان عینی، یک مامور پلیس در روستایی واقع در مگام در مرکز کشمیر در هند، وارد خانه‌ای می‌شود و پس از پایین کشیدن عکس قاسم سلیمانی از دیوار، آن را آتش می‌زند. بعد از این اتفاق، اعتراض‌هایی آغاز می‌شود و درگیری‌هایی بین مردم منطقه و نیروهای پلیس گزارش شده است. سخنگوی پلیس می‌گوید شرایط پس از عذرخواهی پلیس، آرام شده است.

🔹با توجه به خبرهای منتشر شده و گزارش‌های ماموران رسمی پلیس، فکت‌نامه به این گفته رهبر جمهوری اسلامی نشان «درست» می‌دهد.

👈 در سایت فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

📊 اوکراین از نظر تعداد سربازان اعزامی سومین کشور نیروهای ائتلاف در عراق بوده است

🔹مخاطبان فکت‌نامه از ما خواسته‌اند صحت توییتی را از علی‌اکبر رائفی‌پور درباره «آمار سربازان اوکراینی حاضر در جنگ عراق» بررسی کنیم.

🔹او در توییتر نوشته است: «آیا می‌دانید ارتش #اوکراین با اعزام ۵۰۰۰ نیروی نظامی و همکاری با ناتو در خلال سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۱ سومین کشور نیروهای ائتلاف از حیث‌ جمعیت در اشغال عراق و‌ کشتار مردم مظلوم آنجا بودند؟»

🔹بررسی‌های ما، بر اساس اطلاعات گزارش‌های سایت‌های وابسته به وزارت دفاع آمریکا، نشان می‌دهد این ادعا که «ارتش اوکراین با اعزام ۵۰۰۰ نیروی نظامی بین سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۱ سومین کشور نیروهای ائتلاف در عراق بود»، «درست» است.

👈 در سایت فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❗️فرانس۲۴: تانکی که یک خودروی غیرنظامی را زیر گرفت روسی نبوده است.

🔹تحقیقات گروه Observers (فرانس۲۴) درباره زیر گرفته شدن یک خودروی غیرنظامی توسط یک تانک نشان می‌دهد که برخلاف تصور عمومی، این یک تانک روسی نیست که به طور عمدی یک شهروند را زیر گرفته، بلکه شواهد بسیاری نشان می‌دهد که تانک اوکراینی است.

🔹سرنخ‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد که این خودروی نظامی اوکراینی است. برای مثال، حرف Z در یک طرف تانک کشیده نشده است. این کار از ابتدای جنگ توسط نیروهای روسی برای متمایز کردن ادوات نظامی روسیه از مدل‌های مشابه اوکراینی صورت گرفته است.

🔹علاوه بر آن، به گفته برخی کارشناسان، این نوع از موشک‌انداز زمین به هوا (Strela-10) برای نبرد نزدیک در فضای شهری طراحی نشده است، بلکه کاربرد اصلی آن برای حمایت از نیرو‌های در حال عقب‌نشینی است.

🔹برای چه این خودروی زرهی اوکراینی یک خودروی غیر نظامی را زیر گرفت؟ ویدیو‌های دیگری از لحظات پیش از حادثه نشان می‌دهد نیروهای اوکراینی در حال درگیری مسلحانه با یک نظامی روس مظنون به خرابکاری هستند.

🔹سربازان اوکراینی که در نزدیکی محل حادثه، بعد از حادثه برخورد به خودرو زرهی حمله نمی‌کنند و خودروی زرهی هم تلاشی برای فرار نمی‌کند. به همین دلیل برخی از روزنامه‌نگارها بر این عقیده هستند که راننده خودرو زرهی یک سرباز اوکراینی سردرگم از تیراندازی که در نزدیکی اش رخ داده بوده، است.

👈 در سایت فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh