❓آیا شلیک پلیس در پاریس به دلیل ناآرامی‌های انتخابات بوده است؟

🔹خبرگزاری صداوسیما می‌گوید درگیری بین پلیس و معترضان به نتیجه انتخابات فرانسه، باعث کشته و زخمی‌شدن سه نفر شده است.

🔹این خبر درست نیست. پلیس یک روز بعد از انتخابات به یک خودرو که به سمت نیروهای پلیس در حال حرکت بوده شلیک کرده اما این اتفاق ارتباطی با ناآرامی‌های بعد از انتخابات در پاریس نداشته است.

🔹گزارش‌ها در رسانه‌های مختلف اروپایی و همچنین رسانه‌های نزدیک به مخالفان مکرون (پیروز انتخابات) نشان می‌دهد این شلیک به دلیل اطاعت نکردن فرمان ایست بازرسی از سوی پلیس بوده است.

🔹پلیسی که به خودرو شلیک‌کرده در حال بازجویی است و گزارش‌ها می‌گویند دو نفر از قربانیان، برای پلیس شناخته‌شده بوده و سابقه ارتباط با پرونده‌های قاچاق مواد مخدر داشته‌اند.

🔹شاهدان عینی نیز در کنار گزارش‌های رسمی و گزارش رسانه‌ها، تایید می‌کنند که خودرو بی‌اعتنا به فرمان ایست، با سرعت تمام به سمت نیروهای پلیس می‌رانده است.

🔹با توجه به فکت‌ها و گزارش‌های مختلفی که درباره دلیل این تیراندازی منتشر شده، فکت‌نامه به این ادعای صداوسیما که سه نفر در پی ناآرامی‌های پس از انتخابات پاریس به دست پلیس کشته شده‌اند، نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 متن کامل درستی‌سنجی را در سایت فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

📊 چند درصد از اقتصاد ایران، دولتی است؟

🔹محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی می‌گوید: «۹۰ درصد اقتصاد ما به جای اینکه مردمی باشد دولتی بوده است.»

🔹دقیقا معلوم نیست منظور از عبارت «دولتی» چیست، اما برآوردهای متفاوت و متنوعی از اندازه سهم بخش عمومی (دولت و نهادهای حاکمیتی) از اقتصاد ایران وجود دارد.

🔹در میان گفته‌ها و اظهار نظرهای مسئولان و شخصیت‌های سیاسی اعداد و ارقامی از ۶۰ تا ۸۵ درصد به عنوان سهم دولت مطرح شده، اما به جز دو پژوهش اقتصادی که در سال‌های گذشته انجام شده هیچ آمار و برآورد رسمی از ابعاد واقعی دولت در اقتصاد ایران وجود ندارد.

🔹یکی از اینها پژوهش بانک مرکزی در سال ۱۳۸۵ است که با استفاده از محاسبات تولید ناخالص داخلی سهم بخش عمومی از اقتصاد را اندازه‌گیری کرده است. دوره مورد بررسی این پژوهش، سال‌های ١٣٥٢ تا ١٣٨٤ است و در آن بالاترین سهم بخش عمومی در اقتصاد ایران در دوره ۱۱ ساله ۱۳۷۴ تا ۱۳۸۴، با ۷۲/۲ درصد مربوط به سال ۱۳۸۴ است.

🔹پژوهش دیگر گزارشی است که به طور مشترک توسط اتاق بازرگانی و مرکز آمار انجام شده است. در این گزارش سهم بخش عمومی در سال‌های ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ حدود ۵۳ درصد محاسبه شده است.

🔹با این حساب هیچ گزارش رسمی و سند معتبری در دست نیست که نشان دهد در حال حاضر سهم بخش عمومی و دولت از اقتصاد ایران چقدر است و هیچ فکتی در تایید یا رد این ادعای محمدباقر قالیباف وجود ندارد. به همین دلیل فکت‌نامه به این گفته که «۹۰ درصد اقتصاد ایران دولتی است» نشان «غیرقابل اثبات» می‌دهد.

👈 متن کامل درستی‌سنجی را در سایت فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

🩺علی دباغ، معاون فنی نظام پزشکی تهران می‌گوید: «دسترسی به پزشک در تهران بیش از ده برابر استان سیستان و بلوچستان است.» بر اساس گفته‌های او نرخ دسترسی به پزشک (اعم از پزشک عمومی، متخصص و فوق‌تخصص) در سیستان و بلوچستان ۶ و در تهران ۷۰ پزشک به ازای هر ۱۰ هزار نفر است.

🔹تردیدی در اختلاف سطح برخورداری دو استان از نظر دسترسی به پزشک و بیمارستان نیست، اما این آمار نادرست است.

🔹بر اساس آخرین آمار موجود در سامانه آمار نظام پزشکی، نرخ دسترسی به پزشک در سیستان و بلوچستان حدود ۷ و در تهران حدود ۳۹ پزشک به ازای هر ۱۰ هزار نفر است. با این حساب سطح دسترسی به پزشک در تهران حدود ۶ برابر سیستان و بلوچستان است.

🔹از نظر دسترسی به بیمارستان نیز، طبق آمارهای سال ۱۳۹۹ تعداد بیمارستان‌های تهران ۸ برابر، تعداد تخت‌های مصوب حدود ۱۲ برابر و تعداد تخت‌های فعال بیمارستانی حدود ۹ برابر است، این اختلاف در حالی است که جمعیت تهران حدود ۴/۵ برابر استان سیستان و بلوچستان است.

🔹بنابراین فکت‌نامه به دلیل اشتباه آماری به گفته معاون فنی نظام پزشکی تهران نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

📊آیا رکورد صادرات غیرنفتی ایران در سال ۱۴۰۰ شکسته شده است؟

🔹خبرگزاری ایرنا مدعی است، رکورد صادرات غیرنفتی در سال ۱۴۰۰ و پس از ریاست جمهوری ابراهیم رئیسی شکسته شده است. این ادعا با آمار رسمی گمرک ایران همخوانی ندارد. ارزش صادرات سال ۹۳ و وزن صادرات سال‌های ۹۵، ۹۶ و ۹۸ بیشتر از سال ۱۴۰۰ است.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

🎙اپیزود قالیباف

🔹این هفته در پادکست فکت‌نامه به غیر از مرور دو فکت‌چک از #قالیباف، کمی هم درباره پرونده سفر خانواده او به ترکیه صحبت می‌کنیم؛ سفری که اظهارنظرهای ضدونقیض درباره آن زیاد است اما منابع کمی برای #درستی‌سنجی ابعاد مختلف آن وجود دارد.

🔹گفته‌های نادرست و غیرقابل اثبات قالیباف که به ترتیب درباره محدودیت نداشتن تحقیق‌وتفحص مجلس و همچنین سهم دولت از اقتصاد ایران است، باعث شد که نام این قسمت را «اپیزود قالیباف» بگذاریم.

🔹در ادامه به ژاپن می‌رویم و از خبر گمراه‌کننده‌ای درباره ممنوعیت موی دم اسبی در ژاپن می‌گوییم.

🔹بعد از بررسی فکت‌چک‌هایی از یک انیمیشن درباره #طرح_صیانت و سوژه‌ای مربوط به بدهی‌های واقعی دولت‌های مختلف در ایران، به سراغ مرور چند کامنت می‌رویم که از مخاطبان فکت‌نامه دریافت کرده‌ایم.

🎙پادکست فکت‌نامه را می‌توانید از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در گوگل پادکست بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

✅ @Factnameh

❓ادعای نادرست درباره «پارک‌های ویژه مادران و کودکان» در اروپا و آمریکا

🔹روزنامه همشهری، در گزارشی نوشته: «پارک‌های ویژه مادران و کودکان در شهرهای مختلف اروپا و آمریکا وجود دارد». در این گزارش نام پنج پارک در ایالت یوتا در آمریکا آمده و به طور مشخص به فضای اختصاصی «مادر و کودک» در یکی از پارک‌های بزرگ آمستردام اشاره شده است.

🔹این ادعا صحت ندارد. جست‌وجوی ما چه در مورد پارک‌های مورد اشاره در این گزارش و چه به صورت عمومی نشان می‌دهد، فضای اختصاصی برای مادران در پارک‌های عمومی وجود ندارد.

🔹تنها فضای اختصاصی پارک‌ها در آمریکا زمین بازی کودکان است که برای حفظ امنیت کودکان، تنها افراد بزرگسال به همراه کودک حق ورود به آن را دارند. اطلاق لفظ «پارک ویژه مادران و کودکان» به زمین‌های بازی درست نیست، چرا که پدران نیز به همراه فرزند خود حق ورود و استفاده از این فضا را دارند.

🔹با این اوصاف «فکت‌نامه» ادعای وجود «پارک‌های ویژه مادران و کودکان در شهرهای مختلف اروپا و آمریکا» را رد می‌کند و به آن نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

🔹#نادر_طالب‌زاده فیلمساز و مجری تلویزیون درگذشت.

🔹 او یکی از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین مُروِجان نظریه‌های توطئه در ایران بود. یکی از اظهارات خبرساز طالب‌زاده در سال‌های گذشته، وجود سم در آب زمزم بوده است. او همچنین در راستای دغدغه‌هایش راجع به جنگ و ترور بیولوژیکی، مدعی بود که خود او هم قربانی این نوع ترور بوده است. تصورات طالب‌زاده در مورد ترور بیولوژیک، در حدی بود که اعتقاد داشت جز خود او، همکارانش هم در معرض چنین تروری قرار دارند. به دنبال حمله موشکی ۱۸ دی ماه سپاه پاسداران به پایگاه عین الاسد در عراق، طالب‌زاده به انتشار مجموعه‌ای از ادعاهای ساختگی در مورد این حمله می‌پردازد. ادعاهای نادرست او درباره کشته شدن نیروهای آمریکایی در این پایگاه، سپس به کرات مورد استناد رسانه‌های وابسته به حکومت قرار می‌گیرند.

👈 مقاله کامل در سایت فکت‌نامه

👈 در تلگرام بخوانید
✅ @Factnameh

📈 ادعای شاخ‌دار درباره جمعیت ۸ میلیون نفری افغانستانی‌های مقیم ایران

🔹روزنامه جمهوری اسلامی: جمعیت افغانستانی‌ها در ایران به ۸میلیون نفر رسیده است.
این آمار اغراق‌شده و بی‌اساس است. طبق آخرین برآورد کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان، جمعیت افغانستانی‌هایی که با یا بدون مجوز در ایران زندگی می‌کنند حدود ۳/۶میلیون نفر است.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

🎙اپیزود قالیباف

🔹این هفته در پادکست فکت‌نامه به غیر از مرور دو فکت‌چک از #قالیباف، کمی هم درباره پرونده سفر خانواده او به ترکیه صحبت می‌کنیم؛ سفری که اظهارنظرهای ضدونقیض درباره آن زیاد است اما منابع کمی برای #درستی‌سنجی ابعاد مختلف آن وجود دارد.

🔹گفته‌های نادرست و غیرقابل اثبات قالیباف که به ترتیب درباره محدودیت نداشتن تحقیق‌وتفحص مجلس و همچنین سهم دولت از اقتصاد ایران است، باعث شد که نام این قسمت را «اپیزود قالیباف» بگذاریم.

🔹در ادامه به ژاپن می‌رویم و از خبر گمراه‌کننده‌ای درباره ممنوعیت موی دم اسبی در ژاپن می‌گوییم.

🔹بعد از بررسی فکت‌چک‌هایی از یک انیمیشن درباره #طرح_صیانت و سوژه‌ای مربوط به بدهی‌های واقعی دولت‌های مختلف در ایران، به سراغ مرور چند کامنت می‌رویم که از مخاطبان فکت‌نامه دریافت کرده‌ایم.

🎙پادکست فکت‌نامه را می‌توانید از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در گوگل پادکست بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

✅ @Factnameh

❓ادعای شاخ‌دار درباره قانونی بودن ازدواج با محارم در کشورهای غربی

🔹رئیس کمیسیون قضایی مجلس: ازدواج با دختر، خواهر، مادر و دیگر محارم در برخی کشورهای غربی قانونی است.

🔹مبنای این ادعا یک خبر جعلی است. در هیچ کشور غربی «ازدواج محارم» قانونی نیست. بلکه ازدواج عموزاده‌ها نیز از نظر عرفی و قانونی ممنوع است.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❓این روزها ویدئویی با عنوان «وصیت مریم میرزاخانی به دخترش» در شبکه‌های اجتماعی و به‌خصوص اینستاگرام دست‌به‌دست می‌شود.

🔹زبان این ویدئو انگلیسی است و گفته می‌شود بر اساس وصیت و صحبت‌های مریم میرزاخانی به دخترش، ساخته شد. آنچه سازندگان این ویدیو ادعا می‌کنند نادرست است و هیچ متنی به عنوان وصیت‌نامه یا نامه مریم میرزاخانی به دخترش، وجود ندارد. همسر او نیز می‌گوید این نوشته‌ها متعلق به مریم میرزاخانی نیست.

🔹نسبت‌دادن جمله‌ها به افراد مشهور، یکی از تکنیک‌های تاثیرگذاری محتواست و شبیه به استفاده شرکت‌ها از چهره‌های مشهور در تبلیغات تلویزیونی است.

🔹این نوع نامه‌ها نیز بی‌سابقه نیستند. به عنوان مثال نامه‌ای ساختگی با عنوان «نامه چارلی چاپلین به دخترش» دهه‌هاست منتشر می‌شود. فرج‌الله صبا، روزنامه‌نگار ایرانی در مصاحبه‌های متعددی اعلام کرده که این نامه را او نوشته و چارلی چاپلین نویسنده این نامه ساختگی نیست.

🔹فکت‌نامه به ویدئویی که ادعا می‌کند که بازخوانی متن وصیت‌نامه مریم میرزاخانی به دخترش است، نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❓آیا طالب‌زاده ترور بیولوژیک شده‌است؟

🔹سعید قاسمی در مراسم «وداع با پیکر نادر طالب‌زاده» موضوع ترور بیولوژیک او را مجددا مطرح کرد: «شاید کسی بگوید شهید کجا بود؟ حاج نادر مریض بود و در بیمارستان درگذشت. اما از نظر من آقا نادر شهید است. او ترور بیولوژیک شد و ما برای این مدعا هزاران دلیل داریم که اکنون مجال باز کردن همه آنها نیست.»

🔹هیچ شاهد و سندی برای این ادعا نیست و پیش از این تنها طالب‌زاده این ادعا را مطرح کرده و پزشک مشاورش که خود از نظریه‌پردازان توطئه است این احتمال را دور از نظر ندانسته‌ بود. اما برای بررسی این پرونده بالاترین نهادهای نظامی و امنیتی ایران وارد شدند. «سازمان پدافند غیرعامل» در پرونده‌ای درباره ترور بیولوژیک او تحقیقات مفصل کرد و «کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس» هم آن پرونده را بررسی و سرانجام مختومه کرد.

🔹علاءالدین بروجردی، رئیس وقت آن کمیسیون در مهر ۱۳۹۵ درباره پرونده ترور بیولوژیک نادر طالب‌زاده، بیژن نوباوه وطن و علی دادمان گفت: «به هیچ نقطه روشنی در زمینه ترور بیولوژیکی دست پیدا نکردیم… شواهدی دال بر ترور بیولوژیکی این افراد وجود نداشت.»

🔹غلامرضا جلالی، رئیس سازمان پدافند غیرعامل در مهر ۱۳۹۸ در تلویزیون گفت: «تشخیص قطعی ترور بیولوژیک… قدری شواهد و قرائن می‌خواهد… دو مورد مطرح شد که نمی‌خواهم اسم آنها را ببرم، این دو مورد را کامل بررسی کردیم… ترور بیولوژیک نبود.»

🔹طالب‌زاده بارها سابقه بستری در بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستان بقیه‌الله را داشته و یک‌بار در سال ۱۳۹۴ در این بیمارستان جراحی قلب باز انجام داده‌است. چند ماه گذشته نیز چند بار به بخش مراقبت‌های ویژه مراجعه کرده و علت مرگ او نارسایی قلبی و لخته‌شدن خون بوده که منجر به سکته قلبی شده است.

🔹بنابراین فکت‌نامه به ادعای ترور بیولوژیک نادر طالب‌زاده، نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

🎙اپیزود جدید پادکست فکت‌نامه، درباره نادر طالب‌زاده است؛ چهره مشهور و جنجالی که به تازگی درگذشت. طالب‌زاده از مروجان تئوری توطئه در ایران بود، هنگامی که از دنیا رفت هم تئوری‌های توطئه‌ای درباره خانواده، پیشینه و فعالیت‌هایش منتشر شد.

🔹با کارهای او آشنا می‌شویم و به سراغ چند تئوری‌ توطئه‌ می‌رویم که طالب‌زاده مطرح کرد؛ از مسموم کردن آب زمزم تا اطلاعات گمراه‌کننده‌ای که در جریان حمله ایران به پایگاه عین‌الاسد مطرح کرد.

🔹در ادامه هم به سراغ شایعه‌ها و گفته‌های نادرستی می‌رویم که درباره یهودی/آمریکایی بودن مادر او مطرح شده است.

🔹دو فکت‌چک دیگر هم مرور می‌کنیم؛ یکی ویدئوی جعلی که به نام وصیت‌نامه مریم میرزاخانی، ریاضی‌دان ایرانی منتشر شد و دیگری ادعای نادرستی که می‌گوید در اروپا و آمریکا هم پارک‌هایی مخصوص مادران و کودکان وجود دارد. در پایان نیز به چند کامنت مخاطبان فکت‌نامه پاسخ می‌دهیم.

🎙پادکست فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در گوگل پادکست بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

✅ @Factnameh

❓ادعاهای مطرح شده درباره تبار یهودی خانواده نادرطالب‌زاده

🔹پس از درگذشت #نادرطالب‌زاده شایعاتی درباره یهودی بودن خانواده او در شبکه‌های اجتماعی مطرح شده. مبنای این شایعات تصاویر خانواده او در آمریکا است که همه آنها از اینستاگرام و فیسبوک خواهر او برداشته شده است. تلاش کردیم با مرور منابع تاریخی و تطبیق آن با خاطرات خانوادگی، اعتبار این شایعات را بررسی کنیم.

🔹نتایج تحقیقات ما نشان می‌دهد اگرچه خانواده نادر طالب‌زاده به نسبت با مواضع سیاسی و فرهنگی او نامتعارف به نظر می‌رسند، اما ادعای مطرح شده درباره تبار یهودی خانواده او پایه و اساسی ندارند.

1️⃣ پدر نادر طالب‌زاده، منصور اردوبادی از فرماندهان عالی‌رتبه ارتش و از نزدیکان شاه است که از اوایل دهه ۱۳۴۰ از ارتش کنار گذاشته شده. در برخی منابع، از جمله خاطرات اردشیر زاهدی از نقش او در وقایع ۲۸ مرداد صحبت شده که نادر طالب‌زاده آنها را تکذیب کرده است. تاکنون کسی درباره یهودی بودن او حرفی نزده است.

2️⃣ مادر نادر طالب‌زاده، سیده وحیدالملوک امیرشرفی است. در تصاویر خانوادگی اسم او «ماری» است، اما او به طور قطع در یک خانواده ایرانی و اسما مسلمان به دنیا آمده. از صد سال پیش تا کنون تصاویر و اطلاعات پراکنده‌ای درباره خانواده امیرشرفی در دست است. تاکنون هیچ صحبتی از تبار یهودی این خانواده نشده.

3️⃣ نام کامل پدربزرگ مادری نادر طالب‌زاده، «میرمحمد حسن امیرشرفی بدر» است. او یکی از رجال سیاسی در زمان پهلوی بوده و مدتی در خارج از ایران اقامت داشته است. در برخی اسناد تاریخی او عضو «باشگاه فراماسونری رازی» و «یکی از مهره‌های حساس وابسته به جناح انگلیسی دستگاه حاکمه ایران» معرفی شده.

4️⃣ ناصر طالب‌زاده در آمریکا پزشک بود. او نام خود را به «نوا مک‌کی» تغییر داد که به گمان برخی یک اسم یهودی و نشانه‌ای از یهودی بودن خانواده #طالب‌زاده است. نام نوا ریشه #عبری دارد، اما این نام در میان مسیحیان و افراد غیر یهودی نیز رواج دارد.

5️⃣ نوامک‌کی (ناصر طالب‌زاده) به ۱۳ سال پیش در گذشت. آگهی مجلس ترحیم او به عنوان یکی از اسناد یهودی بودن خانواده #اردوبادی مطرح شده. گفته شده مراسم یادبود او در یک مرکز یهودی برگزار شده، در حالی که آدرس درج شده در آگهی ترحیم یک کلیسای پروتستان است.

6️⃣ گفته شده،«کیم ساپونار» همسر برادر نادر طالب‌زاده یهودی است و نام فرزندان او هم یهودی است. در مورد مذهب همسر او اطلاع قطعی در دست نیست، اما نام یکی از فرزندان او (زاکاری) ریشه عبری و نام دیگری (زاریا) ریشه عربی دارد.

7️⃣ نینی اردوبادی خواهر نادر طالب‌زاده است، نام همسر او هم آنتونی #چیس است که به عنوان یک هنرمند در #نیویورک فعالیت می‌کند. تا آنجایی که ما گشتیم نه در شبکه‌های اجتماعی و نه در وب‌سایت‌ها اشاره‌ای به یهودی بودن شوهر خواهر نادر طالب‌زاده نشده است.

8️⃣ گفته شده شوهرخواهر طالب‌زاده یکی از اعضای خانواده سرشناس چیس است. حتی درباره ارتباط او با خانواده #روتشیلد هم مطالبی گفته شده که پایه و اساسی ندارند. طرفداران #تئوری_توطئه ادعاهای عجیب و غریب زیادی درباره خانواده روتشیلد مطرح می‌کنند.

🔹با این اوصاف فکت‌نامه ادعاهایی را که تاکنون درباره «یهودی بودن خانواده نادر طالب‌زاده» مطرح شده، غیرمستند و بی‌اساس می‌داند و به آن نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

🗞بعد از مدتی توقف، بار دیگر انتشار سلسله گزارش‌های «نشر اکاذیب» را از سر گرفتیم. نگاهی به اخبار مربوط به درستی‌سنجی و مبارزه با اطلاعات نادرست در سایت‌های درستی‌سنجی و نشریات معتبر دنیا.

✅در این شماره:

🔹ابتدا به این موضوع می‌پردازیم که توییتر در دوران ایلان ماسک چه شکلی خواهد بود و با استناد به اخبار توضیح می‌دهیم که ایلان ماسک چه برنامه‌هایی برای این شبکه اجتماعی دارد و در نهایت شایعات حول بازگشت ترامپ به توییتر را بررسی می‌کنیم.

🔹سپس به سراغ سخنرانی روز ۲۱ آپریل اوباما در دانشگاه استنفورد با عنوان چالش‌های دموکراسی در عصر اطلاعات می‌رویم.

🔹ویژگی جدید WhatsApp و تاثیر احتمالی آن بر پخش سریع‌تر اخبار نادرست هم یکی دیگر از موضوعات مورد توجه در سایت‌های درستی‌سنجی بود که در این شماره به آن می‌پردازیم.

🔹شایعه دست دادن جو بایدن با یک موجود خیالی و بررسی مستند ضد واکسن Watch the Water از سوژه‌های دیگر این قسمت است.

🔹در پایان شماره نهم از سلسله گزارش‌های «نشر اکاذیب» هم چند خبر «کوتاه از همه جا» می‌خوانید.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

📊 روایت گمراه ‌کننده رهبر جمهوری اسلامی درباره بدهی‌های خارجی ایران

🔹علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران می‌گوید: با وجود تحریم‌ها و سختگیری‌ها، بدهی‌های خارجی ایران نزدیک صفر است و این یک موفقیت بزرگ است.

🔹طبق آمارهای بانک مرکزی بدهی خارجی ایران با احتساب معوقات تا پایان پاییز سال ۱۴۰۰ حدود ۱۰/۳ میلیارد دلار است. برای قضاوت درباره «نزدیک به صفر» بودن ۱۰ میلیارد دلار بدهی خارجی باید بدانیم آن را با چه چیزی مقایسه می‌کنیم.

🔹حجم بدهی خارجی ایران به نسبت اقتصادهای پیشرفته تقریبا «صفر» است، به نسبت برخی کشورهای همسایه مانند ترکیه، عربستان و امارات ناچیز به نظر می‌رسد. از برخی همسایگان دیگر مانند عراق، پاکستان، آذربایجان ارمنستان کمتر و از دو کشور افغانستان و ترکمنستان بیشتر است.

🔹ادعای آقای خامنه‌ای ممکن است این تصور عامیانه را ایجاد کند که کم بودن بدهی خارجی نشانه «موفقیت» است، در حالی که اندازه بدهی خارجی رابطه مستقیمی با پویایی اقتصاد دارد و کم بودن آن نشانه کم‌اعتباری اقتصاد یک کشور است.

🔹رهبر جمهوری اسلامی این وضعیت را «موفقیت» بزرگی می‌داند که «با وجود تحریم‌» به دست آمده، حال آنکه به نظر می‌رسد تحریم و انزوای اقتصادی باعث شده دسترسی ایران به منابع مالی بین‌المللی، خطوط اعتباری محدود و ناممکن شود.

🔹با این اوصاف فکت‌نامه به این گزاره که «با وجود تحریم‌ها و سختگیری‌ها، بدهی‌های خارجی ایران نزدیک صفر است و این یک موفقیت بزرگ است» نشان گمراه‌کننده می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❓آیا دانشجویان بیرون از ایران به دلیل رعایت‌نکردن قوانین پوشش اخراج می‌شوند؟

🔹برنامه خبری ۲۰:۳۰ شبکه دو صدا و سیما در یک گزارش ویدئویی مدعی شده که «در همه دانشگاه‌های دنیا برای پوشش دانشجویان ضوابطی تعریف شده که دانشجویان موظف به رعایت آن هستند» و دانشجویانی هستند که به دلیل رعایت نکردن قوانین پوشش دانشگاه‌هایشان اخراج شدند. خبرگزاری فارس هم ادعاهای مشابهی را در مورد بعضی دانشگاه‌های خارجی مطرح کرده.

🔹بررسی‌های پیشین و به‌روز شده فکتنامه در مورد دانشگاه‌هایی که در گزارش‌های صدا و سیما و خبرگزاری فارس آمده نشان می‌دهد که این ادعا صحت ندارد.

🔹دانشگاه بیرگام‌یانگ یکی از دانشگاه‌های مورد اشاره گزارش اخیر صدا و سیما، دانشگاهی مذهبی و وابسته به کلیسا است که توسط کلیسا تأسیس شده و «حمایت و هدایت» می‌شود. دانشگاه هدف خود را «کمک به افراد در مسیر جستجوی کمال و زندگی ابدی» اعلام کرده. قوانین این دست دانشگاه‌ها با سایر مراکز آموزش عالی تا حدی تفاوت دارد. با وجود این نگاهی به صفحه اینستاگرام همین دانشگاه‌ هم نشان‌ می‌دهد که این قوانین پوشش با آنچه در ایران مدنظر است بسیار تفاوت دارد.

🔹در مورد سایر دانشگاه‌های مورد بحث در این گزارش اطلاعات داده شده غلط و یا گمراه‌کننده است. مانند دانشگاهی که در گزارش «گیلفورد» نامیده می‌شود، که در واقع به دانشگاهی به نام Surrey در گیلفورد بریتانیا اشاره دارد. در سایت این دانشگاه تنها اشاره‌ای که به لباس دانشجویان شده در مورد رنگ و قیمت‌های پیشنهادی برای لباس فارغ التحصیلی است.

🔹 تاکیدات دانشگاهی مانند هامپتون که در این گزارش ذکر شده (که بر خلاف ادعای گزارش نه در بریتانیا که در ایالات متحده قرار دارد) برای اینکه دانش‌جویان برای بخش‌های مختلف دانشگاه، مانند کافه‌تریا، کلاس درس و باشگاه لباس «متناسب» با آن مکان‌ها را بپوشند، به پوشیدن «لباس مناسب» برای دانشگاه ترجمه شده.

🔹ادعای اخراج دانشجویان از دانشگاه به دلیل رعایت نکردن قوانین پوشش هم بی‌پایه و اساس است. دو نفری که در گزارش ۲۰:۳۰ به عنوان «دانشجویان اخراج شده» به آنان اشاره شد، هر دو «دانش‌آموز» دبیرستان هستند و به دلیل رعایت نکردن قوانین پوشش و یا نپوشیدن یونیفرم مدارس خود نه اخراج بلکه بین یک روز تا دو هفته «تعلیق» شده‌اند.

🔹جستجوهای ما برای پیدا کردن موردی از اخراج دانشجویان به دلیل رعایت نکردن قوانین پوشش در دانشگاه‌های خارج از ایران هیچ خروجی‌ای در پی نداشت.

🔹بنابراین فکتنامه به ادعای برنامه ۲۰:۳۰ در مورد اینکه همه دانشگاه‌های دنیا قوانین پوشش دارند و دانشجویان به دلیل رعایت نکردن آن اخراج می‌شوند نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

🎙اپیزود جدید پادکست فکت‌نامه، درباره نادر طالب‌زاده است؛ چهره مشهور و جنجالی که به تازگی درگذشت. طالب‌زاده از مروجان تئوری توطئه در ایران بود، هنگامی که از دنیا رفت هم تئوری‌های توطئه‌ای درباره خانواده، پیشینه و فعالیت‌هایش منتشر شد.

🔹با کارهای او آشنا می‌شویم و به سراغ چند تئوری‌ توطئه‌ می‌رویم که طالب‌زاده مطرح کرد؛ از مسموم کردن آب زمزم تا اطلاعات گمراه‌کننده‌ای که در جریان حمله ایران به پایگاه عین‌الاسد مطرح کرد.

🔹در ادامه هم به سراغ شایعه‌ها و گفته‌های نادرستی می‌رویم که درباره یهودی/آمریکایی بودن مادر او مطرح شده است.

🔹دو فکت‌چک دیگر هم مرور می‌کنیم؛ یکی ویدئوی جعلی که به نام وصیت‌نامه مریم میرزاخانی، ریاضی‌دان ایرانی منتشر شد و دیگری ادعای نادرستی که می‌گوید در اروپا و آمریکا هم پارک‌هایی مخصوص مادران و کودکان وجود دارد. در پایان نیز به چند کامنت مخاطبان فکت‌نامه پاسخ می‌دهیم.

🎙پادکست فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در گوگل پادکست بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

✅ @Factnameh

💉آیا واکسن‌هایی که در ایران استفاده شده از فایزر و مدرنا بهتر است؟

🔹دکتر بهرام عین‌اللهی وزیر بهداشت دولت سیزدهم یک بار در مصاحبه با صداوسیما و پس از آن در یک سخنرانی عمومی اعلام کرد واکسن‌هایی که در ایران تزریق شده از فایزر و مدرنا موفق‌تر بوده و این واکسن‌ها از واکسن‌هایی که از فناوری mRNA استفاده می‌کنند، بهترند.

🔹هیچ مطالعه و بررسی معتبری وجود ندارد که صحبت‌های وزیر بهداشت را تایید کند اما برخی مقالات که در نشریات معتبر علمی منتشر شده‌اند نشان می‌دهند واکسن‌هایی که از فناوری mRNA برای مواجهه با کووید۱۹ استفاده می‌کنند، در بیماری‌های دارای علائم، موثرترند. هر چند این مطالعه، برای پیشگیری از بیماری‌های شدید و همچنین برای افراد بالای ۶۰ سال، تفاوتی را در میان واکسن‌ها مشاهده نکرده است.

🔹فاکتورهای مختلفی در زمینه موفقیت یک واکسن در کشور وجود دارد که به نظر می‌رسد در این جمله بهرام عین‌اللهی نادیده گرفته شده است؛ موضوعی که باعث شده جمله او بیش از آنکه اظهارنظری علمی باشد، جمله‌ای با رنگ و بوی سیاسی و در جهت تصمیم‌هایی باشد که ایران برای جلوگیری از واردات واکسن فایزر و مدرنا به کشور گرفته است.

🔹دی ماه ۱۳۹۹ بلافاصله پس از آنکه رهبر جمهوری اسلامی اعلام کرد ورود فایزر و مدرنا به ایران ممنوع است، بهرام عین‌اللهی یکی از کسانی بود که چند روز بعد، نامه‌ای را در حمایت از این تصمیم امضا کرد؛ نامه‌ای که در آن ادعاهای بی‌اساس و نادرستی درباره واکسن‌های فایزر و مدرنا مطرح شده بود.

🔹با این اوصاف فکت‌نامه به این ادعای بهرام عین‌اللهی درباره اینکه واکسن‌هایی که در ایران تزریق شده از فایزر و مدرنا بهتر بوده است، نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

📊عبدالناصر همتی، رئیس کل پیشین بانک مرکزی می‌گوید دولت سیزدهم رکورد تاریخی چاپ پول را شکسته و در این دولت پایه پولی ۱۴۲ هزار میلیارد تومان افزایش پیدا کرد.

🔹بله، پایه پولی به بالاترین حد تاریخی خود رسیده، اما نرخ رشد آن هنوز کمتر از نرخ‌های ثبت شده در دولت پیشین و زمان ریاست آقای همتی بر بانک مرکزی است.

🔹طبق آمار بانک مرکزی نرخ رشد پایه پولی در اسفند ۱۴۰۰ به ۳۱/۴ رسید در حالی که این رقم در پایان سال ۱۳۹۹ حدود ۳۲/۸ درصد بود.

🔹همچنین داده‌های ۱۲ ماهه پایه پولی نشان می‌دهد بالاترین نرخ رشد پایه پولی در تیر ماه ۱۴۰۰ با رکورد ۴۲/۶ درصد به ثبت رسیده که بیش از ۱۰ واحد درصد بیشتر از نرخ رشد پایه پولی در انتهای سال ۱۴۰۰ است.

🔹مقایسه رقم پایه پولی برای نشان دادن تغییرات رشد، مقایسه درستی نیست، بنابراین فکت‌نامه به گفته عبدالناصر همتی نشان «گمراه‌کننده» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh