🎙خطرات دیس‌اینفورمیشن

🔹این هفته هم در پادکست فکت‌نامه، به سراغ سوژه‌هایی می‌رویم که همه آنها به نوعی مربوط به اعتراض‌های سراسری در ایران است.

🔹ابتدا کمی درباره دیس‌اینفورمیشن و روش‌های پخش آن صحبت می‌کنیم. یکی از این راه‌ها تولید سناریوهای موازی و جایگزین درباره یک واقعه است. به همین بهانه ماجرای نیکا شاکرمی را توضیح می‌دهیم. دختر جوانی که ابهام‌ها درباره مرگش در هفته گذشته بسیار خبرساز شد. در این قسمت برخی از روایت‌های متعدد و بعضا متناقض منابع حکومتی را مرور می‌کنیم; از صدا و سیما و تسنیم تا روایت یک فعال سیاسی.

🔹بعد از آن به سراغ ویدیویی از خبرگزاری فارس می‌رویم که در آن مدعی شده دروغ‌های رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور را بررسی کرده است.

🔹همچنین نگاهی می‌کنیم به تحلیل کارزار #مهسا_امینی در توییتر فارسی و داده‌های به دست آمده را مرور می‌کنیم.

🎙پادکست فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در گوگل پادکست بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

✅ @Factnameh

❓ادعای شاخ‌دار نماینده مجلس درباره عدم استفاده نیروهای امنیتی از سلاح گرم

🔹حسن میرزایی نماینده مجلس گفته: نیروهای امنیتی برای برخورد با اعتراضات، از سلاح گرم استفاده نکرده و تمامی جان باختگان توسط «ضد انقلاب» کشته شده‌اند. شاخ‌دار!

🔹شواهد غیر قابل انکاری از تیراندازی نیروهای انتظامی-امنیتی به معترضان وجود دارد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

✅ @Factnameh

📚راستی‌آزمایی روی نقشه

🔹این روزها و در بحبوحه اعتراضات سراسری در ایران ویديو‌ها و عکس‌هایی منتشر شده و ادعاهایی در مورد مکان آنها مطرح می شود که گاه نیاز به درستی‌سنجی دارد. شناسایی موقعیت جغرافیایی تصاویر، در راستی آزمایی آنها اهمیت زیادی دارد.

🔹با ذکر مثال‌هایی از تهران و استانبول توضیح می‌دهیم که چگونه می‌توانیم از سرویس «نقشه گوگل» یا Google Maps برای شناسایی موقعیت‌های جغرافیایی بهره بگیریم و از سرویس‌های «تصاویر ماهواره‌ای» و «تصاویر خیابانی»، استفاده کنیم.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❓ادعای بی‌اساس روزنامه ایران درباره تامین مالی سلبریتی‌ها برای حمایت از معترضان ایرانی

🔹روزنامه ایران می‌گوید «اینفلوئنسرهای خارجی در ازای پول‌های هنگفت از اعتراضات مردم ایران حمایت کرده‌اند.»

🔹هیچ سندی در تایید ضمنی این ادعا ارائه نشده است. حجم و کیفیت حمایت چهره‌های سرشناس بین‌المللی، از نویسندگان، فیلسوفان، سیاستمداران گرفته تا موسیقی‌دانان، ستارگان هالیوودی، ورزشکاران و… از اعتراض‌های اخیر مردم ایران به حدی گسترده‌ است که احتمال وجود یک کارزار مالی سازمان‌یافته را از بین می‌برد.

🔹نویسنده روزنامه ایران برای تایید ادعای خود به پروژه چند سال پیش عربستان سعودی برای تبلیغ گردشگری در این کشور با استفاده از اینفلوئنسرهای خارجی اشاره می‌کند، در حالی که مقایسه اعتراضات اخیر مردم ایران با یک پروژه گردشگری که نمونه‌های محدود آن در ایران نیز اجرا شده‌اند، قیاس مع‌الفارق است.

🔹برنامه‌ریزی و تامین مالی حمایت‌های گسترده سلبریتی‌ها از اعتراض‌های مردم ایران، نیازمند یک سازماندهی بسیار بزرگ و پرهزینه است. وجود چنین سازمان بزرگی بدون آنکه اثری از آن به بیرون درز کرده باشد، از نظر منطقی امکان‌پذیر نیست.

🔹با این اوصاف فکت‌نامه ادعای روزنامه ایران را بی‌پایه و اساس می‌داند و به آن نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❓راستی‌آزمایی ویدیوی منتشر شده از پارکینگ کشاورز زاهدان

🔹ویدیوی پانزده روز پس از واقعه مشهور به «جمعه خونین زاهدان» در ۸ مهر ۱۴۰۱ منتشر شده که مدعی‌ست، اتومبیل‌هایی که در پارکینگی درحال سوختن‌اند «خودروهای توقیف شده مردم در خیابان کشاورز در جمعه خونین زاهدان» هستند.

🔹براساس علائمی که در ویدیو مشاهده می‌شود و مطابقت آنها با تصاویر ماهواره‌ای مشخص می‌شود که تصاویر از پارکینگ بعثت در خیابان کشاورز ۱۴ در شرق زاهدان است.

🔹پارکینگ بعثت یک ساعت پیاده تا مصلی زاهدان فاصله دارد و تصاویر براساس سایه تیر چراغ برق وسط پارکینگ نشان می‌دهد که این اتفاق اگر در ۸ مهر باشد، ساعت باید حدود ۱۴:۳۵ باشد.

🔹بسیاری از خودروهای داخل این پارکینگ برای مدت طولانی دست نخورده‌بوده‌اند و حتی بعضی از آنها چرخ و لاستیک ندارند. هیچ خبری هم از آتش‌سوزی در چنین ابعاد وسیعی، پیش از وقایع جمعه ۸ مهر، در اخبار محلی زاهدان گزارش نشده‌است.

🔹با این‌حال فکت‌نامه نمی‌تواند شاهد مستقیمی پیدا کند که این آتش‌سوزی کار عوامل حکومتی بوده‌است.

🔹بنابراین فکت‌نامه به ادعای «جنایت رژیم و هدف قراردادن خودروهای توقیف شده مردم در خیابان کشاورز در جمعه خونین زاهدان» نشان درست می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❓نقل قول جعلی از کریم بنزما در دفاع از حجاب

🔹کاظم موسوی، نماینده اردبیل در مجلس یازدهم، روز ۲۷ مهر ۱۴۰۱ گفته است: «کریم بنزما آن فوتبالیست معروف که چند شب پیش توپ طلایی را دریافت کرد درباره اغتشاشات ایران از ایشان سوال کردند و در جواب گفت حجاب از اصول اساسی اسلام است».

🔹این گفته در واکنش به گفته‌های صحبت‌های اخیر علی دایی درباره کشته شدن اسرا پناهی نوجوان در اردبیل بیان شده است.

🔹آقای موسوی، به طور مشخص گفته کریم بنزما فوتبالیست فرانسوی این حرف‌ را در زمان دریافت جایزه توپ طلای سال ۲۰۲۲ گفته است، در حالی که در گفته‌های کریم بنزما در مراسم توپ طلا هیچ اشاره‌ای به موضوع ایران یا حجاب نشده است.

🔹بنزما در گفته‌های کوتاه خود پس از دریافت جایزه توپ طلای سال ۲۰۲۲ در شامگاه ۲۵ مهر ۱۴۰۱ صرفا از دریافت این جایزه ابراز خشنودی کرده، سپس به الگوهایش در فوتبال (زیدان و رونالدو) اشاره و از خانواده و هم‌تیمی‌های خود در رئال مادرید تشکر کرده است.

🔹ما برای اطمینان تلاش کردیم از طریق جست‌وجوی کلیدواژه‌های «بنزما» «حجاب»، «اسلام» و «ایران» در صحبت‌ها و مصاحبه‌های پیشین ستاره فرانسوی تیم فوتبال رئال مادرید، جمله‌ای به این مضمون پیدا کنیم، اما چیزی پیدا نکردیم.

🔹اما جست‌وجوی این کلیدواژه‌ها در گوگل فارسی ما را به خبری می‌رساند که روز ۲۵ مهر در سایت فارسی‌زبان به اسم «دیلی فوتبال» منتشر شده است و در آن به دروغ از قول کریم بنزما نوشته شده:

🔹«در مورد وضعیت ایران شنیده ام اما نظر خاصی ندارم فقط می گویم ما مسلمان هستیم و حجاب برای دین ما یک اصل است.»

🔹در صفحه «درباره ما» این سایت گفته شده در شهریور ۱۳۹۸ راه‌اندازی شده و مدیر مسئول آن فردی به نام «حسن امکانی» است. این سایت و صفحه اینستاگرام آن علاوه بر انتشار اخبار فوتبالی، مسابقات فوتبال را نیز به صورت مستقیم پخش می‌کند.

🔹ما نمی‌دانیم حسن امکانی کیست و سایت دیلی‌فوتبال وابسته به کجا است، اما با توجه به پست‌هایی که در صفحه اینستاگرام او منتشر شده می‌توان حدس زد که او یکی از هواداران جمهوری اسلامی است.

🔹با این اوصاف فکت‌نامه به نقل قول جعلی از کریم بنزما، ستاره فرانسوی تیم رئال مادرید در دفاع از حجاب نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❓جعل زیرنویس تلویزیون ایران‌اینترنشنال توسط تسنیم

🔹تسنیم ویدیویی منتشر کرده که مدعیست تلویزیون ایران اینترنشنال، در برنامه «پوشش ویژه خبری اعتراضات سراسری در ایران» این جمله را زیرنویس کرده‌است: «تیتر فعلا این باشه: ۴۰ کشته و بیش از صد زخمی در آتش‌سوزی اوین.»

🔹ویدیوی اصلی از ساعت ۸:۵۰ دقیقه صبح روز یکشنبه ۲۴ مهر ۱۴۰۱ در دسترس است. درحالی که ادعای تسنیم حدود ۳ ساعت بعد منتشر می‌شود.

🔹تحلیل Ghost ویدیو هم نشان می‌دهد که لایه‌های شامل زیرنویس ویدیو، فلش و لوگوی تسنیم، به این ویدیو اضافه شده‌است.

🔹«گزارش مرکز رسانه قوه قضاییه درباره وقایع زندان اوین» که ساعت ۱۳:۰۴ روز ۲۴ مهر در خبرگزاری میزان منتشر شد تعداد کشته‌ها را برای اولین‌بار ۴ نفر اعلام کرد. این گزارش را چند ساعت بعد مجری خبر تلویزیون ایران در بخش خبری ساعت ۱۷ شبکه تهران (کانال ۵) می‌خواند و به اشتباه عدد ۴ را ۴۰ می‌خواند که دقایقی بعد آن را اصلاح می‌کند.

🔹بنابراین فکت‌نامه به ادعای «سوتی عجیب شبکه ایران‌ اینترنشنال درباره زندان اوین» نشان شاخ‌دار می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❌ این حساب علی کریمی نیست!

🔹منسوب کردن اطلاعات نادرست و گاف‌های ساختگی به طرف مقابل یکی از شیوه‌های پخش دیس‌اینفورمیشن روسیه است که اخیرا موارد مشابه آن را در ایران هم می‌بینیم. جعل زیرنویس تلویزیون ایران‌ اینترنشنال نمونه‌ای از این تکنیک است.

✅ @Factnameh

❗️تصویر توییت ایلان ماسک درباره عیسی زارع‌پور، وزیر ارتباطات جمهوری اسلامی ساختگی است.

🔹این تصویر را اولین بار یک کاربر با #شوخی منتشر کرده و از قول ایلان ماسک نوشته:
«اخیرا شنیده ام که وزیر ICT ایران (عیسی زارع پور) تمام تلاش خود را می کند تا مردم ایران مشتری دائمی استارلینک شوند. خبر عالی! من در اسرع وقت او را به عنوان مدیر ارشد بازاریابی Starlink منصوب خواهم کرد! آفرین به تو عیسی و به راهت ادامه بده!»

🔹این تصویر به عنوان یک مطلب واقعی در شبکه‌های اجتماعی دست به دست می‌شود.

✅ @Factnameh

🎙فیک‌های ساختگی!

🔹قسمت ۸۲ پادکست فکت‌نامه بار دیگر بر موضوعات مرتبط با #اعتراضات_سراسری در ایران متمرکز است. دیس‌اینفورمیشن و روش‌های پخش آن و سناریوهای متعدد و ابهام‌هایی که در مورد مرگ #نیکا_شاکرمی ، نوجوان معترض، مطرح شد از موضوعات محوری این قسمت است.

🔹ابتدا کمی درباره یکی از روش‌های پخش دیس‌اینفورمیشن صحبت کردیم که توسط روسیه زیاد استفاده می‌شود و اخیرا در ایران هم دیده شده است. جعل زیرنویس تلویزیون ایران‌ اینترنشنال و تیتر ساختگی به نقل از بی‌بی‌سی فارسی که توسط مدیر روزنامه همشهری منتشر شد نمونه‌هایی از این تکنیک است.

🔹بعد از آن درباره ادعای خبرگزاری فارس درباره ویدیوی جنجالی تعرض مامور پلیس به یک زن جوان می‌پردازیم که این خبرگزاری به نقل از یک مقام ناشناس ناجا آن ماجرا را «ساخته و پرداخته امپراتوری دروغ برای دامن زدن به اغتشاشات» توصیف کرد.

🎙پادکست فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در گوگل پادکست بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

✅ @Factnameh

❓روزنامه کیهان: «براساس نظرسنجی یک موسسه معتبر نظرسنجی ۸۳درصدی خانم‌ها معتقدند حجاب یک ضرورت و ارزش است.» معلوم نیست منظور نویسنده کیهان کدام «موسسه معتبر» است، اما صرف نظر از این، قبلا توضیح داده‌ایم به چه دلایلی این قبیل آمارها بی‌اعتبارند.

1️⃣عدم انتشار داده‌ها و مشخصات فنی «نظرسنجی‌»ها.
2️⃣ اعلام نتایج ضد و نقیض به اسم «نظرسنجی‌» از سوی افراد و مقام‌ها.
3️⃣ تعارض منافع نهادهای «نظرسنجی‌»کننده.
4️⃣ عدم امکان نظرسنجی آزاد توسط نهادهای تخصصی مستقل.
5️⃣ تناقض ادعاها با شواهد و قرائن قابل مشاهده در جامعه.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❓چند ماه پیش گفته می‌شد «ایران چهاردهمین اقتصاد بزرگ دنیا» است. حالا تسنیم می‌گوید: براساس آمار صندوق بین‌المللی پول ایران بیست و یکمین اقتصاد دنیاست و قدرت اقتصادی آن بیشتر از ۱۷۱ کشور است. پیش‌تر توضیح داده‌ایم چرا این قبیل گزارش‌ها «گمراه‌کننده»اند.

🔹صندوق بین‌المللی پول در محاسبات خود GDP کشورها را با نرخ رسمی به دلار تبدیل می‌کند. الان هر دلار آمریکا بیش از ۳۲ هزار تومان معامله می‌شود، اما قیمت رسمی همچنان ۴۲۰۰ تومان است. اگر قیمت آزاد را در نظر بگیریم ارزش GDP ایران به حدود یک هشتم و رتبه ایران چند ده پله سقوط می‌کند.

✅ لینک گزارش‌ قبلی فکت‌نامه در این باره👇

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

📚خبر «جعلی» با تصویر «واقعی»

🔹به شیوه‌های مختلفی می‌توان خبری را با استفاده از عکس جعل کرد. خیلی وقت‌ها یک خبر نادرست به عکسی سالم و دستکاری نشده نسبت داده می‌شود. مثلا ممکن است تصویری قدیمی یا متعلق به جای دیگری تحت عنوان اعتراضات اخیر منتشر شود.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

🗞 بازتاب اعتراضات ایران توسط رسانه‌های فکت‌چکینگ بین‌المللی ؛ نشر اکاذیب (۱۶)

🔹این هفته در مقاله #نشر_اکاذیب شماره ۱۶ به پوشش اخبار اعتراضات سراسری ایران توسط فکت‌چکرهای جهان می‌پردازیم. در ادامه چند نمونه را مرور می‌کنیم.

🔹 بعد از اینکه تظاهرات ایرانیان ساکن لندن در حمایت از اعتراضات به خشونت کشیده شد، این اتفاق به درگیری میان هندوها و مسلمانان هندی بر سر یک مسابقه‌ی کریکت نسبت داده شد. فکت‌چکرهای هندی با استفاده از جست و جوی معکوس منشا اصلی تصاویر را پیدا کردند.

🔹حساب‌های کاربری مرتبط با جمهوری اسلامی تلاش کردند با برپایی کارزارهای اطلاعاتی به زبان اردو، تصاویر آرشیوی تظاهرات هواداران حکومت در ایران را به جای راهپیمایی‌های حکومتی در موافقت با حجابِ روزهای اخیر جا بزنند. فکت‌چکی توسط AFPFactCheck منتشر شد و این ادعاها را رد کرد.

🔹تصویری از یک اثر هنری تحت عنوان «پرچمی که با موی زنان ایرانی ساخته شده» در شبکه‌های اجتماعی خارج از ایران در حال انتشار است. این عکس اثر هنری یک هنرمند تجسمی بلژیکی؛ «ادیث دِکیندت» است و ربطی به اعتراضات ایران ندارد. فکت چکرهای هندی این تصویر را درستی‌سنجی کرده‌اند.

🔹در شبکه‌های اجتماعی، یک تظاهرات فمینیستی ضد دولتی در شیلی که با عریانی تظاهرکنندگان همراه بود به جای اعتراضات خیابانی در ایران جا زده شد. این فیلم هم توسط بسیاری از فکت‌چکرهای غیرایرانی از جمله FactCrescendo درستی‌سنجی و نادرست بودن آن نشان داده شد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❓هفته گذشته ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که در آن نیروهای انتظامی زن جوانی را دستگیر کرده و تلاش داشتند تا او را سوار بر موتور سیکلت کنند. در لحظاتی از این ویدیو یکی از ماموران نیروی انتظامی را می‌بینیم که از پشت سر و زمانی که زن معترض کاملا در اختیار اوست، با دستانش باسن او را فشار می‌دهد.

🔹شدت واکنش‌ها و اعتراضات به این رخداد چنان بود که فرماندهی نیروی انتظامی تهران بیانیه داد و مدعی شد این کلیپ حاصل دروغ‌پرذاری شبکه‌های معاند است، خبرگزاری فارس نیز در این میان به نقل از یک مقام پلیس نوشت که ماجرای تعرض ساخته و پرداخته امپراتوری دروغ است.

🔹ما به دنبال یافتن واقعیت، نسخه‌های مختلف این فیلم را مورد بازبینی قرار دادیم، اثری از ساختگی بودن تصاویر بدست نیاوردیم، در ادامه آن چه در فیلم رخ می‌دهد را ثانیه به ثانیه بررسی کردیم تا شاید روایت و برداشتی متفاوت با آنچه بی‌بی‌سی در مورد این ویدیو ارائه دهد بدست بیاوریم که این هم نتیجه‌ای نداشت.

🔹بنابراین ما در فکت‌نامه به این ادعای پلیس که ماجرای تعرض به زن جوان ساختگی است، نشان نادرست می‌دهیم.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❓نعیمه اسلام‌لو، «پژوهشگر حوزه حجاب و عفاف»: «ضوابط پوشش در همه کشورها وجود دارد، هیچ جای دنیا با شلوارک به مدرسه و دانشگاه نمی‌روند». بارها این ادعای شاخ‌دار را فکت‌چک کرده‌ایم، اما مدافعان #حجاب_اجبارى در جمهوری اسلامی، همچنان آن را تکرار می‌کنند.

🔹اردیبهشت ۱۴۰۱، در خبر ۲۰:۳۰ صدا و سیما در تاریخ ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۱ گفته شد: «در همه دانشگاه‌های دنیا برای پوشش دانشجویان ضوابطی تعریف شده که دانشجویان موظف به رعایت آن هستند»

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🔹تیر ماه ۱۴۰۰، یک روحانی به اسم مهدی بیاتی با عنوان «کارشناس حجاب و عفاف» می‌گوید: «نه فقط ما که تمام دنیا روی لباس حساس هستند. در کشورهای لائیک دانشگاه‌ها و برخی رستوران‌ها قانون پوشش دارند.»

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🔹خرداد ۱۳۹۹، خبرگزاری فارس به نقل از یک دانشجوی طرفدار حکومت ایران می‌نویسد: «‌ما در دانشگاه‌های خارج می‌بینم که قوانین پوشش به طور جدی پیگیری و دنبال می‌شود اما در جمهوری اسلامی این قوانین با سهل‌انگاری پیگیری می‌شود.» در آبان ۱۳۹۷ هم خبرگزاری فارس گزارشی مشابه منتشر کرد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

✅ @Factnameh