🔹 درباره نقش رئیس بانک مرکزی در زیان انباشته بانک آینده چه می‌دانیم؟

🔹یاشار سلطانی، فعال رسانه‌ای، می‌گوید زیان بانک آینده از ۱۳۹ هزار میلیارد تومان در ابتدای ریاست محمدرضا فرزین بر بانک مرکزی (دی ۱۴۰۱) به ۵۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده است.

🔹آمار رسمی نشان می‌دهد زیان انباشته بانک آینده تا آبان ۱۴۰۴ حدود ۵۵۰ هزار میلیارد تومان بوده است.

🔹طبق قانون، بانک مرکزی به طور عمومی، موظف به نظارت و حفظ سلامت شبکه بانکی است، اما این وظیفه در مورد بانک آینده به‌درستی انجام نشده است.

🔹بانک مرکزی از اواخر ۱۳۹۸ برنامه اصلاحی برای بانک آینده را شروع و برخی مدیران متخلف را به هیات انتظامی معرفی کرد. بنابراین مشکلات و زیان‌های سنگین بانک آینده پیش از دوره ریاست فرزین آغاز شده و ریشه‌ای تاریخی دارد.

🔹در نیمه دوم ۱۴۰۰، بانک مرکزی به‌دلیل تمرکز مالکیت، ۶۰ درصد سهام بانک آینده را از سهامدار عمده (علی انصاری) به وزارت اقتصاد منتقل کرد.

🔹این انتقال سهام با دعوای حقوقی میان سهامداران و بانک مرکزی روبه‌رو شد که در نهایت در مرداد ۱۴۰۲ رای نهایی به نفع بانک مرکزی صادر شد.

🔹پس از آن، دولت و وزارت اقتصاد اختیار انتصاب مدیران بانک آینده را به‌طور رسمی به دست آوردند.

🔹در شهریور ۱۴۰۴، فرشاد حیدری (معاون پیشین بانک مرکزی) به عنوان مدیرعامل جدید بانک آینده منصوب شد.

🔹با وجود تغییرات مدیریتی و نظارت دولت و بانک مرکزی، زیان و ناترازی بانک آینده ادامه یافت و حتی چند برابر شد.

🔹بنابراین، اعداد و ارقام یاشار سلطانی از زیان انباشته بانک آینده از ابتدای دوره فرزین تا آبان ۱۴۰۴ درست است اما تخلفات بانک آینده به دوره ریاست فرزین در بانک مرکزی محدود نمی‌شود و از این رو فکت‌نامه به این اظهارات نشان «نیمه‌درست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای نادرست درباره توان بالای تولید واژگان در زبان فارسی در مقایسه با سایر زبان‌ها

🔹در شبکه‌های اجتماعی ادعا شده که زبان فارسی توانایی تولید ۲۲۵ میلیون واژه را دارد و تعداد واژگان زبان فارسی از عربی، روسی، فرانسوی، انگلیسی و ترکی بیشتر است.

🔹این ادعا نادرست است. شمارش واژگان هیچ زبانی در عمل ممکن نیست و تنها می‌توان به تعداد مدخل‌های فرهنگ‌های لغت استناد کرد.

🔹استناد این ادعا به تحقیقی از دکتر محمود حسابی است. محمود حسابی فیزیکدان بود، نه زبان‌شناس. با وجود این، در تحقیقی که او درباره زبان‌شناسی منتشر کرده نیز چنین عددی نیامده است.

🔹برخلاف ادعای این پست‌ها، خط فارسی امروز برگرفته از الفبای عربی است، نه پهلوی.

🔹یونسکو هم چیزی به نام زبان کلاسیک مطرح نکرده است.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این ادعا نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🔹 راجی، «کشف حجاب» زنان و آنچه در سودان می‌گذرد

🔹محمدحسین راجی، مدیر اندیشکده سعدا، ادعا می‌کند «ریشه اتفاقات تلخ امروز در سودان، ماجرای کشف حجاب یک زن بود»؛ اما این ادعای او شاخ‌دار است.

🔹منظور راجی از «کشف حجاب یک زن»، ماجرای بازداشت «لبنی احمد الحسین»، روزنامه‌نگار سودانی، در سال ۲۰۰۹ به دلیل پوشیدن شلوار است.

🔹راجی آن حرکت مدنی را سرآغاز جنبش زنان می‌داند که به زعم او به سرنگونی عمر البشیر در ۲۰۱۹ و سپس جنگ داخلی کنونی در سودان انجامیده است.

🔹لبنی الحسین در سال ۲۰۰۹ و در زمان حکومت عمر البشیر، رئیس‌جمهوری اسلام‌گرای سودان، به دلیل پوشیدن شلوار، جریمه نقدی و سپس زندانی شد.

🔹او از پرداخت جریمه خودداری کرد و پرونده‌اش با پوشش گسترده رسانه‌ای و واکنش‌های داخلی و بین‌المللی همراه شد.

🔹در پی این اتفاق و بالا گرفتن اعتراض زنان به این مورد و موارد مشابه، سازمان «نه به سرکوب زنان» در سودان شکل گرفت که یکی از جریان‌های فعال در انقلاب سال ۲۰۱۹ سودان بود.

🔹عمر البشیر که خود در سال ۱۹۸۹ با کودتا به حکومت رسیده بود، در سال ۲۰۱۹ به دلیل متعدد مانند فساد گسترده، جدایی منطقه غنی سودان جنوبی، بحران اقتصادی (افزایش قیمت نان و سوخت در ۲۰۱۸) و تحریم‌های بین‌المللی در پی اعتراضات سراسری و فشار ارتش، با کودتا سرنگون شد.

🔹او تحت تعقیب دادگاه بین‌المللی کیفری (ICC) به اتهام جنایت جنگی و نسل‌کشی در دارفور بود.

🔹درگیری‌های خونین کنونی سودان که از ۲۰۲۳ بالا گرفته، نتیجه کشمکش بر سر قدرت میان ارتش سودان به رهبری ژنرال عبدالفتاح البرهان و نیروهای شبه‌نظامی قدرتمند «نیروهای پشتیبانی سریع» (RSF) به فرماندهی ژنرال محمد حمدان دقلو (حِمیدتی) است.

🔹این دو متحد پیشین، قبلا در سال ۲۰۲۱ حکومت نظامی موقت که بعد از سرنگونی بشیر شکل گرفته بود را منحل کردند و حالا خودشان درگیر جنگ با یگدیگر شده‌اند.

🔹اختلاف اصلی آنها بر سر چگونگی ادغام نیروهای RSF در ارتش و فرماندهی نیروی جدید بود.

🔹نیروهای RSF ریشه در شبه‌نظامیان «جنجوید» دارند؛ گروهی که متهم به نسل‌کشی و پاک‌سازی قومی علیه جمعیت غیرعرب دارفور بود.

🔹از این رو به وضوح ادعای راجی و فروکاستن ریشه جنگ داخلی کنونی سودان، که دهه‌ها درگیر کودتاها، جنگ، استبداد، تجزیه داخلی، فساد و تحریم بوده، به «شلوار پوشیدن» یک زن یا مبارزات مدنی زنان، کاملاً بی‌اساس و تقلیل‌گرایانه است.

🔹به همین دلیل فکت‌نامه به این ادعا نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🎙 حجاب و اشعه چشم

🔹در قسمت ۲۴۲ پادکست هفتگی فکت‌نامه ابتدا به یک ادعای پربازدید شبکه‌های اجتماعی، مرتبط با حواشی پرونده پژمان جمشیدی پرداختیم.

🔹در ادامه، دو ادعایی را بررسی کردیم که سرپرست ستاد امر به معروف و نهی از منکر در مصاحبه اخیر خود بیان کرده بود؛ یکی درباره بودجه این ستاد و دیگری درباره تاثیر بی‌حجابی بر «اشعه چشم».

🔹تکرار ادعاهای شاخ‌دار درباره جرم میان‌ستاره‌ای 3i-Atlas و حساب و کتاب‌های نادرست درباره یارانه نان مهاجران افغانستانی در ایران، سوژه‌های دیگر این قسمت هستند.

🔹ادعای محسن بهمنی درباره اختراع یک پیشران جدید و ساخت خودروی پرنده در روزهای اخیر بسیار دست به دست شده است. در این اپیزود توضیح دادیم که چرا این ادعاها شاخ‌دار است.

🔹بعد از پرداختن به موضوعات متعدد در حوزه علم و شبه‌علم، این‌بار تحقیقات برندگان جوایز ایگ‌نوبل را مرور کردیم؛ پژوهش‌هایی که هم بامزه‌اند، هم نگاهی علمی و گاه موثر دارند.

🔹ادعای سعدی‌خوانی در کنگره آمریکا، عکس‌های منتسب به پروژه بلندپروازانه عربستان و رده‌بندی کشورها بر اساس میزان بیماری‌های روانی، سوژه‌های دیگر این قسمت پادکست هستند.

🎙 پادکست فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

00:00:47 مقدمه
00:03:01 ادعای خویشتنداری بیماران روانی و نقش پزشکی قانونی در پرونده تجاوز
00:10:48 ادعای نادرست سرپرست ستاد امر به معروف درباره بودجه این نهاد
00:15:44 ادعای نادرست درباره اشعه چشم و حجاب
00:25:21 تکرار ادعاهای شاخ‌دار درباره 3i Atlas و نزدیک‌شدن فضاپیما به زمین
00:29:07 ادعای نادرست درباره یارانه نان مهاجران افغانستانی
00:35:19 ادعای شاخ‌دار نسل جدید پیشران بر مبنای قانون سوم نیوتن
00:48:26 درباره جوایز ایگ‌نوبل ۲۰۲۵ چه می‌دانیم؟
00:58:35 ویدیوی سعدی‌خوانی ربطی به این روزها و آمریکا ندارد
01:00:11 تصاویر نادرست از پروژه استادیوم نئوم در عربستان
01:02:00 ادعای نادرست درباره رتبه ایران از نظر تعداد بیماران روانی
01:03:31 کامنت‌ها

🌐 @Factnameh

❌ ادعای نادرست درباره بارداری پس از ۳۵ سالگی

🔹در شبکه‌های اجتماعی ادعا شده که بارداری پس از ۳۵ سالگی، نه یک ریسک، که فرصتی طلایی برای به دنیا آوردن کودکانی باهوش‌تر است.

🔹ادعا شده که کودکان مادران بالای ۳۵ سال از ضریب هوشی بالاتر، عملکرد تحصیلی متمایز، مهارت‌های زبانی پیشرفته‌تر و کاهش چشمگیر مشکلات رفتاری و ADHD برخوردارند.

🔹پژوهشی که در این ادعا به آن استناد شده، به آگاهی و موقعیت اجتماعی مادران بالای ۳۵ سال در بریتانیا اشاره دارد و به رابطه سن بارداری با مسائل شناختی کودک نمی‌پردازد.

🔹این مطالعه می‌گوید امروزه مادران مسن‌تر معمولاً تحصیل‌کرده‌تر، ثروتمندتر و در شرایط خانوادگی بهتری هستند و فرزندآوری‌شان برنامه‌ریزی‌شده‌تر است.

🔹این مطالعه همچنین، ارتباطی بین سن بارداری با ADHD و کاهش مشکلات رفتاری برقرار نمی‌کند.

🔹پژوهش‌ها می‌گویند بارداری دیرهنگام «نشانه» سلامت است، نه لزوما «علت» آن.

🔹با وجود پیشرفت‌های پزشکی، هیچ منبع علمی معتبری نگفته که بارداری بعد از ۳۵ سالگی دیگر خطری ندارد.

🔹برعکس، پزشکان تاکید می‌کنند زنانی که در این سن باردار می‌شوند باید بیشتر تحت نظر باشند.

🔹با این توضیحات، فکت‌نامه به این ادعا نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای نادرست مرگ زودهنگام در اثر مصرف ماهی تن، شیرگاو و قهوه

🔹ویدیویی در اینستاگرام ادعا می‌کند که مصرف ماهی تن، شیر گاو و قهوه تلخ کشنده است و می‌تواند باعث مرگ قبل از ۴۰ یا ۵۰ سالگی شود.

🔹تعداد زیادی ویدیو به زبان انگلیسی و با متن دقیقا مشابه در روزهای اخیر منتشر شده که گوینده‌های متفاوت دارند.

🔹اولین ویدیوی منتشرشده با این متن در صفحه‌ای انگلیسی مربوط به تبلیغ و فروش «شیلاجیت» گذاشته شده که در انتهای ویدیو، آن را به عنوان جایگزین این مواد غذایی معرفی می‌کند.

🔹از افرادی که در ویدیوها صحبت می‌کنند هیچ سابقه‌ای پیدا نشد و به نظر می‌رسد با توجه به متن مشابه، ویدیوها تبلیغاتی و ساخت هوش مصنوعی باشد.

🔹ادعاهای مطرح‌شده در ویدیو درباره کشنده بودن ماهی تن، شیر گاو و قهوه نادرست است.

🔹مصرف روزانه و مداوم ماهی تن می‌تواند سطح جیوه را افزایش دهد، اما ماهی تن منبع خوبی از پروتئین و امگا-۳ است و مصرف متعادل آن می‌تواند خطر بیماری قلبی را کاهش می‌دهد.

🔹هیچ مدرک علمی معتبری نشان نداده که شیر گاو باعث افزایش مخاط، بسته شدن مجاری بینی یا مشکلات تنفسی و گوارشی می‌شود.

🔹بر اساس تحقیقات معتبر، شیر و لبنیات منبع خوبی از کلسیم هستند و به حفظ تراکم استخوان کمک می‌کنند.

🔹ادعای اینکه قهوه غدد آدرنال را تحت فشار دائمی قرار می‌دهد و ۲۴ ساعت در بدن می‌ماند، نادرست است.

🔹هیچ تحقیق علمی معتبری نشان نداده که مصرف متعادل قهوه کشنده است.

🔹با این توضیحات فکت‌نامه به این ادعاها نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای نادرست ممنوعیت قربانی کردن برای حجاج در عربستان سعودی و جایگزینی آن با کاشت درخت

🔹برخی کاربران شبکه‌های اجتماعی ادعا کرده‌اند عربستان سعودی قربانی کردن حیوانات برای حجاج را «ممنوع» کرده و «کاشت درخت» را جایگزین آن کرده است.

🔹گفته شده این اقدام برای بهبود سلامت محیط‌زیست، جلوگیری از شیوع بیماری‌ها و ترویج مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی تحت طرح‌های «Saudi Green» و «Middle East Green» صورت می‌گیرد.

🔹این ادعاها نادرست است. هیچ منبع معتبری از سوی دولت عربستان یا مرجع فقهی، ممنوعیت قربانی یا جایگزینی آن با کاشت درخت را تأیید نکرده است.

🔹این طرح‌ها پروژه‌های بزرگ محیط زیستی و جنگل‌کاری هستند که به سیاست‌های کلی عربستان مربوط می‌شوند، نه حذف یا تغییر مناسک دینی.

🔹دولت عربستان همزمان در حال برنامه‌ریزی و سازماندهی مراسم قربانی کردن از طریق سامانه‌های دیجیتال (مانند خرید آنلاین، ذبح و توزیع گوشت) است، نه حذف آن.

🔹ذبح (قربانی کردن) یکی از مناسک اصلی و واجب حج تمتع در اسلام است و هیچ سند شرعی یا اجرایی مشخصی برای جایگزینی آن با «کاشت درخت» وجود ندارد.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این ادعا نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای نادرست تورم ۱۷۱ درصدی در دولت پزشکیان

🔹تجارت‌نیوز در گزارشی نوشت در ۱۵ ماه نخست دولت مسعود پزشکیان، تورم کالاهای خوراکی ۱۷۱ درصد، غیرخوراکی و خدمات ۱۵۱ درصد و شاخص کل تورم ۱۵۸ درصد بوده است.

🔹این گزارش در کانال‌های تلگرامی و دیگر وب‌سایت‌های خبری بارها بازنشر شده است.

🔹طبق داده‌های رسمی مرکز آمار ایران، شاخص کل در تیرماه ۱۴۰۳ رقم ۲۵۵.۲ بود که در آخرین گزارش این مرکز مربوط به مهر ۱۴۰۴ به ۴۰۳.۸ رسیده که به معنای افزایش ۵۸.۲ درصدی است.

🔹شاخص گروه عمده «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات» در این دوره زمانی ۱۵ ماهه از ۲۹۰.۵ به ۴۹۷.۶ افزایش یافته که از افزایش ۷۱.۳ درصدی این شاخص حکایت می‌کند.

🔹همچنین شاخص گروه «غیرخوراکی‌ها و خدمات» از ۲۴۰.۴ در تیر پارسال با ۵۱.۷ درصد افزایش به رقم ۳۶۴.۶ در مهر امسال رسید.

🔹محاسبات تجارت‌نیوز نادرست بوده و نرخ‌های اعلام‌شده به عنوان تورم تجمعی ۱۵ ماهه نخست دولت چهاردهم، فاصله بسیاری با واقعیت دارند.

🔹با این حساب فکت‌نامه به اعداد و ارقام مندرج در گزارش وب‌سایت تجارت‌نیوز و اینفوگرافی ضمیمه‌شده به این گزارش، نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای نادرست اولین پخش اذان در نیویورک پس از انتخاب ممدانی به عنوان شهردار

🔹در شبکه‌های اجتماعی ادعا شده که در پی انتخاب زهران ممدانی شهردار مسلمان نیویورک، مساجد این شهر برای اولین‌بار اذان صبح را پخش کرده‌اند.

🔹علاوه بر شبکه‌های اجتماعی، ویدیویی در خبرگزاری‌های داخل ایران منتشر شده که در آن ادعا می‌شود زنی شاهد پخش‌شدن اذان به افتخار ممدانی است.

🔹گزارشی مبنی بر اینکه بعد از انتخاب زهران ممدانی، صدای اذان صبح در نیویورک شنیده شده باشد، منتشر نشده است.

🔹اجازه پخش اذان از سال ۲۰۲۳ برای اذان ظهر جمعه و عصرهای ماه رمضان در نیویورک صادر شده است.

🔹ویدیوها حاوی تصاویری از برج امپایر استیت هستند. ساعت اذان صبح به وقت نیویورک با ساعت خاموشی نور این برج همخوانی ندارد. ضمن اینکه صدای همین اذان روی چند ویدیوی دیگر هم شنیده می‌شود.

🔹تنها مسجدی که دارای مناره است و می‌تواند اذان پخش کند، در منهتن حدود ۷ کیلومتر با امپایر استیت فاصله دارد.

🔹ویدیوی زنی که در فضای عمومی صدای اذان را می‌شنود نیز مربوط به کشور تایوان و ماه سپتامبر است.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این ادعاها نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای نادرست درباره تاثیر دعا بر بهبود عملکرد سیستم ایمنی

🔹فردی به نام مزدافر مومنی در ویدیویی در اینستاگرام ادعا کرده که ۱۰ دقیقه «تمرین ذهنی/شکرگزاری» روزانه، سیستم ایمنی بدن را «۵۰ درصد قوی‌تر» می‌کند.

🔹او همچنین در ویدیوی دیگری می‌گوید تمام بیماری‌ها، از سرماخوردگی ساده تا سرطان مرحله چهار، ناشی از «عملکرد غیرطبیعی سیستم ایمنی» و «التهاب» هستند که این التهاب ابتدا «ذهنی» است و سپس «فیزیولوژیک» می‌شود.

🔹این ادعاها نادرست است و پشتوانه و پایه علمی ندارد.

🔹مومنی ادعای اثر دعا بر افزایش ایمنی را به مطالعه‌ای ارجاع می‌دهد که گفته «دکتر جو دیسپنزا در سال ۲۰۱۶ روی ۱۱۷ نفر» انجام داده است.

🔹مطابق این «تست» افراد تنها در چهار روز با «شکرگزاری» شاهد افزایش ۵۰ درصدی «IgA» (ایمونوگلوبولین A؛ نوعی پادتن) و کاهش ۱۶.۵ درصدی کورتیزول بوده‌اند.

🔹مدرک تحصیلی جو دیسپنزا در رشته‌ی کایروپراکتیک است و پزشک نیست.

🔹مقاله علمی منتشرشده‌ای که به روش کامل با داده‌ها و داوری باشد، در پایگاه‌های علمی معتبر برای این تحقیق پیدا نشد؛ بنابراین، ارجاع به این مطالعه تأیید علمی محسوب نمی‌شود.

🔹بنا بر اطلاعات منتشرشده در آکادمی علوم نیویورک، ایمنی یک شبکه بسیار پیچیده است و افزایش موقت IgA در بزاق، لزوماً به معنای افزایش پایدار یا بالینی در «قدرت سیستم ایمنی» یا مقاومت بیشتر بدن در برابر عفونت‌ها نیست.

🔹این ادعا که «تمام بیماری‌ها» صرفاً به التهاب و سیستم ایمنی معیوب مرتبط هستند نیز فاقد پشتیبانی جامع علمی است.

🔹التهاب، یک پاسخ طبیعی دفاعی است و بیماری تنها زمانی ایجاد می‌شود که التهاب مزمن و کنترل‌نشده باشد و مکانیسم‌های محافظتی بدن ناکارآمد شوند.

🔹بسیاری از افراد شاخص التهابی بالا دارند اما دچار بیماری جدی نمی‌شوند.

🔹با این توضیحات فکت‌نامه به این ادعاها نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای شاخ‌دار تبخیر آب و انتقال آن به زاگرس برای بارش باران

🔹ویدیویی از فردی به نام «همایون ویستامهر» منتشر شده که مدعیست برای رفع مشکل کاهش بارندگی می‌توان «آب خلیج فارس را برداشت و به بخار تبدیل کرد و سپس با هدایت این بخار به ارتفاعات، شرایط برای بارورسازی و ایجاد بارش فراهم شود.»

🔹این ادعا، نه معقول است و نه امکان‌پذیر؛ بلکه ادعایی شاخ‌دار است.

🔹برای جبران کاهش تنها ۷۵ میلی‌متری بارش در تنها ۱۰۰ هزار کیلومتر مربع (۶ درصد مساحت ایران) به انرژی حدود ۵۶۰۰ تراوات ساعت و توان یکنواخت مورد نیاز در طول سال معادل ۶۵۰ هزار مگاوات نیاز است؛ یعنی ۱۶ برابر توان متوسط تولید کل صنعت برق کشور و ۳ درصد توان مصرفی کل جهان.

🔹تازه این در شرایطی است که در این بررسی، از اثرات محیطی، شوری، خوردگی و مقدار گازهای گلخانه‌ای تولیدی را صرفنظر کردیم و از همه مهمتر، در نظر نگرفتیم که بعد از اینکه بخار را در محیط آزاد کردیم، «باد آن را با خود خواهد برد».

🔹در نتیجه فکت‌نامه به ادعای «همایون ویستامهر» نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🎙 هزارداستان بودجه؛ قسمت بیست و یکم - «نفت ایران و چین»

🔹با پول تخفیف نفت ایران به چین، چه کارهایی می‌توان کرد؟

🔹در بیست و یکمین قسمت پادکست هزارداستان بودجه، سراغ ماجرای عجیب فروش نفت ایران به چین رفته‌ایم و سعی کردیم تا حدی به این سوال، پاسخ بدهیم.

🔹این پادکست، کار مشترک فکت‌نامه و رادیو فردا، یک هفته قبل در رادیو فردا و حساب کاربری هزارداستان بودجه منتشر شد و حالا در اکانت‌های فکت‌نامه نیز در دسترس است.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در سایت رادیو فردا بشنوید

🌐 @Factnameh

🔹 روزنامه پیام سپیدار، گزارشی درباره پیدا شدن ۷۴ جسد در سد کرج منتشر نکرده است

🔹حساب «ایران بریفینگ» در شبکه اجتماعی x ادعا کرده روزنامه «پیام سپیدار» در شماره ۱۸ آبان در یکی از گزارش‌های خود درباره بحران آب دریاچه سد کرج، به پیدا شدن ۷۴ جسد در این دریاچه اشاره کرده است.

🔹سند و مدرکی وجود ندارد که نشان دهد روزنامه پیام سپیدار، خبری درباره پیدا شدن ۷۴ جسد منتشر کرده باشد.

🔹هرچند این روزنامه انتشار چنین خبری را تکذیب کرده، فکت‌نامه لزوما این نوع تکذیبیه‌های رسمی را به عنوان دلیل محکم برای بی‌اساس بودن خبر در نظر نمی‌گیرد. با این حال، دلایل مشخصی وجود دارد که اعتبار این ادعا را زیر سوال می‌برد.

🔹تاکنون نه ایران بریفینگ و نه هیچ‌کدام از رسانه‌های دیگری که این ادعا را مطرح کرده‌اند، عکس یا مدرکی که نشان دهد چنین مطلبی در روزنامه پیام سپیدار انتشار یافته، منتشر نکرده‌اند.

🔹غیرممکن نیست که خبر، منتشر و بعد حذف شده باشد، اما بسیار عجیب است که هیچ تصویر و سندی از انتشار چنین خبر مهمی وجود نداشته باشد.

🔹به جز آرشیو سایت روزنامه پیام سپیدار، بررسی نسخه ۱۸ آبان آن در سایت‌های دیگر بایگانی مطبوعات نیز نشان می‌دهد در گزارش این روزنامه، مطلبی درباره پیدا شدن ۷۴ جسد، نوشته نشده است.

🔹ایران بریفینگ در سال‌های گذشته هم خبرهای مشابهی از پیدا شدن اجساد در دریاچه سد کرج و دیگر دریاچه‌ها منتشر کرده که تکذیب شده‌اند. مشهورترین نمونه آن، خبری است که ادعا شده بهمن پرورش، غواص مشهور کرمانشاهی، اجساد معترضان را در سال ۱۳۹۸ از دریاچه سد کرج بیرون آورده است. بهمن پرورش این خبر را در گفتگو با رسانه‌ها تکذیب کرد.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این ادعا که «روزنامه پیام سپیدار در گزارش خود به پیدا شدن جسد ۷۴ نفر در دریاچه سد کرج اشاره کرده» نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ جمعیت یارانه‌بگیران در سال ۱۴۰۴ حدود ۷۵ میلیون نفر است نه ۸۱ میلیون

🔹ابراهیم بهادرانی، مشاور عالی رئیس اتاق بازرگانی تهران، گفته ۸۱ میلیون نفر در ایران یارانه می‌گیرند.

🔹این آمار، قدیمی و مربوط به سال ۱۴۰۲ است.

🔹دولت می‌گوید از زمان روی کار آمدن کابینه چهاردهم در سال ۱۴۰۳ حدود ۷ میلیون نفر از لیست یارانه‌بگیران حذف شده‌اند.

🔹به گفته احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در حال حاضر ۷۵ میلیون نفر یارانه دریافت می‌کنند.

🔹بر اساس قانون، دولت باید یارانه سه دهک بالای درآمدی را حذف کند، اما به دلیل مشکلات در شناسایی دقیق دهک‌ها، این کار کامل انجام نشده است.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این ادعا نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ویدیوی ساختگی از نوجوانی که در سال ۲۰۰۹ نهصد هزار بیت‌کوین داشت

🔹ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که ادعا می‌کند دختری نوجوان را نشان می‌دهد که در ۱۵ مارس ۲۰۰۹ میلادی ۹۰۰ هزار بیت‌کوین در اختیار داشت.

🔹این ویدیو ساختگی و تولیدشده هوش مصنوعی است.

🔹در مارس ۲۰۰۹ هنوز ۹۰۰ هزار بیت‌کوین ماین نشده بود.

🔹شبکه بیت‌کوین در سوم ژانویه ۲۰۰۹ راه‌اندازی شد. مارس ۲۰۰۹، تنها دو ماه از تولد آن گذشته بود و هنوز قیمت‌گذاری و صرافی‌ای وجود نداشت و تنها ساتوشی ناکاموتو و معدودی از توسعه‌دهندگان از آن مطلع بودند.

🔹ساتوشی ناکاموتو نام مستعاری است که نخستین شخص (یا اشخاصی) که اولین نرم‌افزار بیت‌کوین را توسعه دادند از آن استفاده کردند.

🔹بر اساس محاسبات تقریبی، تا پایان مارس ۲۰۰۹ حداکثر حدود ۳۵۰ هزار تا ۵۰۰ هزار بیت‌کوین استخراج شده بود.

🔹کامپیوتر نشان داده شده در ویدیو هم یک آی‌بی‌ام متعلق به دهه ۱۹۸۰ با مانیتور تک‌رنگ است که فاقد حافظه و قدرت کافی برای استخراج بیت‌کوین در آن زمان بوده است.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این ادعا نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🎙 جلیلی و صیفی‌جات

🔹در قسمت ۲۴۳ پادکست هفتگی فکت‌نامه ابتدا درباره خبری حرف می‌زنیم که ادعا می‌کند ۷۴ جسد در بستر دریاچه سد کرج پیدا شده است.

🔹همزمان با تشدید بحران آب در ایران، فردی در یک مصاحبه ادعا کرده می‌تواند مشکل بی‌آبی کشور را حل کند. درباره شاخ‌دار ایده او توضیح می‌دهیم.

🔹در ادامه سراغ چند موضوع اقتصادی رفته‌ایم؛ از ماجراهای بانک مرکزی و بانک آینده گرفته تا گزارشی درباره تورم و البته تکرار ادعای سعید جلیلی درباره بازار صیفی‌جات روسیه.

🔹مدت‌زمانِ ساخته‌شدنِ استادیوم آریامهر (آزادی)، موضوعی است که وزیر ورزش به آن اشاره کرده بود و ما آن را فکت‌چک کردیم.

🔹ادعای تولید میلیون‌ها واژه در زبان فارسی، از جمله پست‌های پربازدید شبکه‌های اجتماعی بود و ما به آن نشان نادرست دادیم.

🔹درگیری‌های خونین سودان و ادعایی که درباره دلایل شکل‌گیری آن شده بود، موضوع دیگری است که به آن پرداخته‌ایم.

🔹انتخاب شهردار جدید نیویورک و بازتاب گسترده آن در رسانه‌ها، دستمایه انتشار ویدیوهای پربازدیدی شد که البته درست نبودند و درباره آنها توضیح داده‌ایم.

🔹نقش عصاره ریشه قاصدک در درمان سرطان و مضر بودن نمک تصفیه‌شده، دو ادعای نادرست حوزه سلامت در این اپیزود هستند.

🎙 پادکست فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

🌐 @Factnameh