FactNameh | فکت‌نامه
110K subscribers
4.27K photos
732 videos
3 files
4.27K links
فکت‌نامه اولین سایت درستی‌سنجی (فکت‌چکینگ) سیاسی درباره‌ی ایران است.
وبسایت: factnameh.com
بات تلگرامی فکت‌نامه:‌ @FactnamehBot
ارتباط مستقیم: @FactNamehAdmin
twitter.com/factnameh
fb.com/factnameh
instagram.com/factnameh
Download Telegram
Audio
🎙این هفته در پادکست فکت‌نامه، چهار سوژه را مرور می‌کنیم. ابتدا به سراغ «همسرکشی در ایران» می‌رویم؛ سوژه‌ای که پس از اخبار مربوط به قتل مونا حیدری، برای چندمین بار مطرح شد.

🔹خبرگزاری فارس، در یک اینفوگرافیک اعلام کرد نرخ زن‌کشی در ایران کمتر از شوهرکشی است. رضا فرایند بررسی این ادعا و اینکه چرا به آن نشان نادرست دادیم را شرح می‌دهد.

🔹موضوع بعدی هم استقراض دولت از بانک مرکزی و راهی است که دولت سیزدهم منابع مالی خود را تامین می‌کند.

🔹به سراغ این ادعای تکراری می‌رویم که ایران یکی از ده کشور در زمینه فناوری فضایی است. می‌گوییم چرا اساسا چنین رده‌بندی‌ای وجود ندارد و وضعیت کشورهای مختلف و ایران در این زمینه چگونه است.

🔹ویدئویی که در آن دسته‌ای از پرندگان در مکزیک ناگهان به زمین می‌خورند و می‌میرند را مرور می‌کنیم.

🔹بخش پایانی هم پاسخ به نظرات و مرور پیشنهادهای شنوندگان پادکست است.

🎙پادکست فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در گوگل پادکست بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

✅ @Factnameh
❓آیا کاواساکی اسم قشقایی را به‌خاطر اسب رستم روی نیسان گذاشت؟

🔹ایرج حسابی، فرزند محمود حسابی، در ویدئویی داستانی درباره نام‌گذاری خودروی نیسان قشقایی تعریف می‌کند که یک داستان تخیلی است.

🔹او می‌گوید: «در نمایشگاه بین‌المللی ژنو، نیسان به عنوان بهترین اتومبیل جهان انتخاب شد؛ [از لحاظ] ایمنی‌، اکونومی‌بودن، در تصادف کشته‌ندادن، رنگ بدون خش داشتن، جادار بودن و … اون پیرمرد، کاواساکی، پدر موتور ژاپن رو آوردند پشت تریبون و گفتند که آن اتومبیل را نامگذاری کن. گفت: من اسم این را می‌گذارم «ایل قشقایی» چون اسب رستم را از آنجا آورده‌اند.»

1️⃣مدل مفهومی نیسان قشقایی در نمایشگاه اتومبیل ژنو ۲۰۰۴ رونمایی شد، اما مدل واقعی و تجاری آن در نمایشگاه اتومبیل پاریس ۲۰۰۶ برای نخستین بار عرضه شد.

2️⃣عنوانی به اسم «پدر موتور ژاپن» وجود ندارد. «آن پیرمرد، کاواساکی» اگر شوزو کاواساکی و بنیان‌گذار صنایع سنگین کاواساکی باشد، یک قرن پیش از رونمایی از خودرو نیسان قشقایی از دنیا رفته‌است. ما هیچ کاواساکی دیگری پیدا نکردیم که به عنوان چهره درخشان در مهندسی موتور خودرو مشهور باشد.

3️⃣نام خودرو قشقایی آن طور که منابع معتبر نوشته‌اند از ایل قشقایی الهام گرفته شده، اما این مدل در برخی کشورها با عنوان دیگری عرضه شده و می‌شود.

4️⃣از سال ۱۹۶۴ در حاشیه نمایشگاه ژنو، بهترین اتومبیل اروپا انتخاب می‌شود که قشقایی هیچ‌وقت نتوانسته‌است این عنوان را کسب کند.

5️⃣تا آنجایی که ما می‌دانیم اسب رستم ربطی به ایل قشقایی ندارد. رستم یک چهره اساطیری است، اما قشقایی، نام یک ایل معروف در ایران است که طبق مستندات ناصرخان قشقایی ۵۰۰ سال بعد از نگارش شاهنامه، در بخش مرکزی فلات ایران و زاگرس جنوبی ساکن شده‌‌اند.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این روایت ایرج حسابی، نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در سایت فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🛰گفته شده ایران جزو ۱۰ کشور برتر دنیا در فناوری فضایی است.

🔹به‌دلیل گستردگی فناوری‌های فضایی،‌ هیچ رده‌بندی معتبری از کشورهای صاحب فناوری فضایی وجود ندارد. حداقل ۱۵ کشور فعالیت‌های فضایی پیشرفته‌تری نسبت به برنامه‌های جمهوری اسلامی دارند.

👈 در سایت فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🎙آیا ایران یکی از ده کشور برتر فضایی در جهان است؟ در پادکست فکت‌نامه به این سوال پاسخ می‌دهیم.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در گوگل پادکست بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

✅ @Factnameh
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🛑 ویدئویی که در اخبار صدا و سیما و برخی رسانه‌ها با عنوان «رژه جنگنده‌های روسی در آسمان #اوکراین» پخش شده قدیمی است. این ویدئو دو سال پیش با شرح رژه «جنگنده‌ها در توشینوی #مسکو» در یوتیوب منتشر شده است.

🔹تصاویر واقعی زیادی از حمله روسیه به اوکراین در رسانه‌های معتبر منتشر شده‌اند. انتشار و پخش اخبار و تصاویر جعلی و ترویج اطلاعات غلط، باعث کمرنگ شدن واقعیت می‌شود.

✅ @Factnameh
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🛑خبرگزاری تسنیم ویدئوی با عنوان «تصاویر منتشر شده از داخل پناهگاه پایتخت #اوکراین» منتشر کرده است که نادرست است. این ویدیو سه روز قبل از حمله روسیه به اوکراین در یک ایستگاه مترو در #مسکو تصویربرداری شده است.

🔹تصاویر واقعی زیادی از حمله روسیه به اوکراین در رسانه‌های معتبر منتشر شده‌اند. انتشار و پخش اخبار و تصاویر جعلی و ترویج اطلاعات غلط، باعث کمرنگ شدن واقعیت می‌شود.

✅ @Factnameh
🎙مستندی که ۲۷ بهمن ۱۴۰۰ با نام «طراحی کووید»‌ از شبکه سه سیما پخش شد اثری غیرعادی است؛ در ابتدا مخاطبان فکت‌نامه خواستند ما ادعاهای مستند را بررسی کنیم اما در ادامه سوالات دیگری برایمان به وجود آمد.

🔹«طراحی کووید» در نگاه اول، فیلمی غیرفارسی است که دوبله شده، اما می‌گوییم چرا ظن شدید داریم که مستند اساسا ساخته پخش‌کنندگان ایرانی آن باشد.

🔹مستند مجموعه‌ای از ادعاهای بی‌اساس و نادرست درباره منشا کروناست. از جمله اینکه ویروس کرونا دست‌ساز است و آمریکا و نهادهایی چون بنیاد راکفلر و افرادی چون بیل گیتس آن را به سلاحی بیولوژیک بدل کردند.

🔹تا پیش از پخش از صدا و سیما، هیچ ردی از نسخه اصلی مستند نیست. تنها نشانی، لینکی است در یوتیوب که حدود یک هفته پیش از پخش در تلویزیون، در یک کانال تازه تاسیس بارگذاری شده.

🔹این سوال‌ها و چند موضوع دیگر باعث شد در این قسمت از پادکست، به «طراحی کووید» بپردازیم.

🎙فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در گوگل پادکست بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

✅ @Factnameh
🛩در پی سقوط یک فروند جنگنده آموزشی در منطقه یکه‌دکان تبریز در روز ۲ اسفند ۱۴۰۰ اختلاف نظرهایی میان کاربران شبکه‌های اجتماعی در خصوص نام و مدل این جنگنده در گرفت. مقام‌های رسمی آن را اف-۵ آمریکایی و برخی کاربران آن را کوثر وطنی خواندند.

🔹«فکت نامه» در این گزارش این پرسش را جستجو کرد که هواپیمای سقوط کرده اف-۵ آمریکایی بود یا کوثر وطنی. یافته‌های ما نشان می‌دهد:

1️⃣ پایگاه شهید فکوری تبریز که جنگنده سقوط کرده به آن تعلق داشته سه مدل جنگنده دارد صاعقه، اف-۵ و کوثر.

2️⃣این پایگاه تنها یک فروند کوثر دارد که در شهریور ۱۳۹۹ تحویل گرفته است.

3️⃣مقایسه عکس لاشه هواپیمای سقوط کرده با صاعقه و کوثر نشان می‌دهد که این هواپیما نه صاعقه بوده و نه کوثر. بدنه صاعقه با لاشه جنگنده سقوط کرده تطابق ندارد. رنگ و شماره سریال جنگنده کوثر این پایگاه با رنگ و شماره سریال باقی مانده روی لاشه جنگنده سقوط کرده نیز نمی‌خواند.

🔹شواهد نشان می‌دهد که ادعای مقام‌های رسمی ایران درست است و این هواپیما جنگنده اف-۵ بوده که مدل تخصصی این پایگاه آموزشی است.

👈 در سایت فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh
🛑شرایط بحرانی، مانند جنگ، تب خبرخوانی را بالا می برد و همزمان احتمال تولید اخبار جعلی و نادرست را افزایش می‌دهد. پس اگر در رسانه‌ها یا شبکه‌های اجتماعی فارسی زبان ادعایی، عکسی یا ویديویی در رابطه با جنگ #اوکراین دیدید که احتیاج به #درستی‌سنجی داشت با ما در میان بگذارید.

🔹برای تماس با ما به ادمین فکت‌نامه پیام بدهید.👇
@FactNamehAdmin

✅ @Factnameh
🦠طراحی کووید؛ ماجرای یک مستند «غیرعادی»

🔹مستندی که با نام «طراحی کووید» به تازگی از شبکه سه سیما پخش شده، ادعاهایی را درباره منشا و ماهیت ویروس کرونای جدید مطرح می‌کند.

🔹در ابتدا به نظر می‌رسد مستند، دوبله یک فیلم انگلیسی‌زبان است اما هنگامی که به دنبال پیشینه ویدئو می‌رویم متوجه می‌شویم که هیچ نشانه‌ای از آن در میان سایت‌های انگلیسی‌زبان وجود ندارد. تنها نشانه، لینک یوتیوبی است که یک موسسه به نام سفیر فیلم به آن استناد کرده و تاریخ انتشار آن حدود ده روز قبل از پخش نسخه دوبله‌شده در تلویزیون است.

🔹در خبرهای رسمی آمده که سفیر فیلم، مسئولیت خلاصه‌کردن و دوبله کردن مستند را برعهده دارد اما به نظر می‌رسد با توجه به اینکه برخلاف نمونه‌های مشابه، ردی از فیلم وجود ندارد، سفیر فیلم ارتباطی با فرایند ساخت و انتشار آن داشته باشد.

🔹هم مستند طراحی کووید و هم میزگردی که پس از آن از تلویزیون پخش شده، مجموعه‌ای از ادعاهای نادرست و تئوری‌های توطئه بی‌اساس درباره منشا #کووید۱۹ است. در مستند گفته می‌شود که ویروس، دست‌ساز است و در میزگرد نیز مجری به دنبال این سوال است که این ویروس دست‌ساز کار کیست و چرا ابرقدرت‌ها از آن سود می‌برند.

🔹کارشناسان نیز می‌گویند ویروس شرایط طبیعی ندارد و این بیماری را مقدمه‌ای برای کنترل بیشتر نهادها، دولت‌ها و افراد قدرتمند در جهان می‌دانند.

🔹بررسی‌های علمی اما نشان می‌دهد ویروس کرونای جدید، ویروس دست‌ساز نیست، ضمن اینکه ارتباط بیل گیتس و بنیاد راکفلر با ساخت ویروس و پخش‌شدن آن در جهان، ادعایی بی‌اساس و یکی از مشهورترین تئوری‌ها توطئه است.

🔹در مجموع فکت‌نامه، به این ادعاهای این مستند درباره منشا کووید ۱۹ نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در سایت فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh
❓اعزام جنگجویان چچنی متحد روسیه به #اوکراین

🔹روز جمعه ۶ اسفند ۱۴۰۰ برخی رسانه‌ها در ایران، تصاویری از نماز خواندن جنگجویان چچنی منتشر کرده و در توضیح آن نوشتند: «نیروهای چچنی در جبهه نبرد مقابل ارتش اوکراین در حال اقامه نماز ظهر هستند.»

🔹این تصاویر در برخی نشریات انگلیسی زبان، مانند دیلی‌میل هم منتشر شد. دیلی‌میل منبع عکس‌‌ها را شبکه‌های اجتماعی عنوان کرد. در این گزارش به نقل از تلویزیون دولتی چچن گفته شده جنگجویان چچنی به دستور رمضان قدیروف متحد پوتین بسیج شدند. یک روز پیش‌تر قدیرف با رئیس گارد نیروهای ملی روسیه دیدار کرد. در عین حال تصاویری از بسیج جنگجویان چچنی در گروزونی پایتخت جمهوری خودمختار چچن منتشر شد.

🔹یکی از خبرنگاران راشاتودی، خبرگزاری وابسته به دولت روسیه هم روز جمعه ۶ اسفند، در توییتی تصاویری از آماده‌سازی و اعزام ۱۰ هزار جنگجوی چچنی به سمت اوکراین منتشر کرد.

🔹با این اوصاف خبر و تصاویر «اعزام جنگجویان چچنی متحد روسیه به اوکراین» و نماز خواندن آنها «درست» است.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh
📜 برخی کاربران با استفاده هشتگ #اوکراین_تجربه_اعتماد_به_آمریکا وقایع اوکراین را «عاقبت اعتماد» به آمریکا و غرب می‌دانند. اشاره آنان به تفاهم‌نامه بوداپست در سال ۱۹۹۴ برای خلع سلاح هسته‌ای در ازای تضمین امنیتی است. اما واقعیت چیست؟

🔹اول، موضوع این تفاهم‌نامه فقط خلع سلاح هسته‌ای اوکراین نیست، بلکه بلاروس و قزاقستان هم عینا همین تفاهم‌نامه را امضا کرده‌اند. دوم، طرف تضمین دهنده فقط آمریکا و انگلیس نیستند، روسیه هم یکی از امضاکنندگان تفاهم‌نامه بوداپست است.

🔹«احترام به استقلال و حاکمیت بلاروس، قزاقستان و اوکراین»، «خودداری از تهدید یا استفاده از زور علیه بلاروس، قزاقستان و اوکراین» و «خودداری از اعمال فشار اقتصادی بر بلاروس، قزاقستان و اوکراین» جزو تعهدات روسیه، آمریکا و بریتانیا است. حالا این تعهدات از سوی روسیه نقض شده است.

🔹در بند چهارم تفاهم‌نامه هم گفته شده اگر بلاروس، قزاقستان و اوکراین قربانی یک اقدام تجاوزکارانه یا هدف تهدید حمله هسته‌ای قرار بگیرند، کشورهای متعهد به دنبال اقدام فوری در شورای امنیت برای ارائه کمک به آنها باشند.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh
❌ این خبر «منوتو» درست نیست. حساب توییتر ولودیمیر زلنسکی حتی در ژانویه هم حساب دیگری را دنبال نمی‌کرده است و این ارتباطی به بحران اخیر #اوکراین_روسیه ندارد.

به‌روزرسانی: منوتو این خبر را بدون ذکر توضیحی از حساب‌های کاربری خود حذف کرد.

✅ @Factnameh
📲رئیس کمیسیون مشترک طرح صیانت می‌گوید: «کاهش سرعت اینستاگرام هیچ ارتباطی به این طرح ندارد… هنوز این طرح در مرحله بررسی است و چگونه قبل از تصویب، امکان اجرایی شدن آن وجود دارد؟»

🔹استدلال او ظاهرا درست است، اما ما به گفته او نشان «گمراه‌کننده» دادیم. ماهیت آنچه که امروز منجر به کندی سرعت اینترنت شده‌، با ماهیت آنچه، با تصویب طرح صیانت، منجر به چنین اتفاقاتی می‌شود یکی است.

🔹در هفته‌های گذشته گزارش‌های زیادی از کندی اینترنت به طور کلی -و نه فقط اینستاگرام- مخابره شده. سازمان‌های دولتی نیز پیش از این گزارش‌هایی دادند که نشان می‌دهد این احساس کاربران ریشه در واقعیت‌های فنی دارد. با این‌حال در همین‌زمان جلسه‌ای در «شورای عالی فضای مجازی» درباره «کندی اینترنت» برگزار شده، موضوع «پیشنهاد افزایش پهنای باند» مطرح شده، اما نتیجه خروجی آن سرانجام «عدم افزایش پهنای باند» بود.

🔹با وجود نسخه‌های زیادی که از طرح صیانت منتشر شده‌است مفاهیم کلی مانند محدودیت سرویس‌های خارجی اینترنت طبقاتی و احراز هویت، در آن تغییر نکرده‌اند و بیشتر تغییرات جزئی و انشایی بود.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh
Audio
🎙مستندی که ۲۷ بهمن ۱۴۰۰ با نام «طراحی کووید»‌ از شبکه سه سیما پخش شد اثری غیرعادی است؛ در ابتدا مخاطبان فکت‌نامه خواستند ما ادعاهای مستند را بررسی کنیم اما در ادامه سوالات دیگری برایمان به وجود آمد.

🔹«طراحی کووید» در نگاه اول، فیلمی غیرفارسی است که دوبله شده، اما می‌گوییم چرا ظن شدید داریم که مستند اساسا ساخته پخش‌کنندگان ایرانی آن باشد.

🔹مستند مجموعه‌ای از ادعاهای بی‌اساس و نادرست درباره منشا کروناست. از جمله اینکه ویروس کرونا دست‌ساز است و آمریکا و نهادهایی چون بنیاد راکفلر و افرادی چون بیل گیتس آن را به سلاحی بیولوژیک بدل کردند.

🔹تا پیش از پخش از صدا و سیما، هیچ ردی از نسخه اصلی مستند نیست. تنها نشانی، لینکی است در یوتیوب که حدود یک هفته پیش از پخش در تلویزیون، در یک کانال تازه تاسیس بارگذاری شده.

🔹این سوال‌ها و چند موضوع دیگر باعث شد در این قسمت از پادکست، به «طراحی کووید» بپردازیم.

🎙فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در گوگل پادکست بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

✅ @Factnameh
🛑این عکس ساختگی با عنوان «طرح جلد مجله تایم» در شبکه‌های اجتماعی و سایت‌های خبری دست‌به‌دست می‌شود. این جلد ساختگی است و تایم چنین طرح جلدی را منتشر نکرده است.

✅ @Factnameh
❗️این عکس با توضیح «تفاوت زلنسکی و پوتین در دیدار با وزیر دفاع خود» در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده است. هر دو عکس واقعی‌اند و دولت‌های #روسیه و #اوکراین آنها را به تازگی منتشر کرده‌اند.

✅ @Factnameh
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🎇ویدئویی در حال پخش است که مدعیست یک جنگنده روسی در آسمان اوکراین در حال عملیات است و پدافند ضدهوایی #اوکراین به سمت آن شلیک می‌کند و خلبان درحال مانور است. این ویدیو ساختگی و جعلی است و در حقیقت شبیه‌سازی از بازی ویدیویی Arma 3 است.

✅ @Factnameh
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🎇ویدیو منتشر شده در مورد عملکرد پدافند هوایی در آسمان #اوکراین جعلی است. هواپیماهایی که سایه‌های آنها در تصویر دیده می‌شود، هواپیماهای قدیمی هستند و صحنه یادآور نبردهای هوایی در زمان جنگ جهانی دوم است. ویدیو در حقیقت یک انیمیشن CGI است و در مهرماه در یوتیوب منتشر شده‌است.

✅ @Factnameh