🌎 بررسی ادعاها و ابهاماتی درباره زمین‌لرزه ترکیه و سوریه

🔹 روز ۱۷ بهمن ۱۴۰۱، ساعت ۴:۱۷ صبح به وقت محلی زلزله‌ای به بزرگای ۷/۸ در مقیاس گشتاوری (Mw) به مدت ۷۵ ثانیه در جنوب ترکیه رخ داد که کانون آن حدود ۲۰ کیلومتری عمق زمین در نزدیکی شهر نور‌داغی استان غازی‌‌عینتاب ترکیه بود.

🔹 حدود ۹ ساعت بعد از اولین زمین‌‌لرزه، استان غازی‌‌عینتاب زمین‌لرزه‌ای دیگری به بزرگای ۷/۵ را تجربه کرد. کانون زمین‌لرزه‌ دوم گسلی متفاوت اما نزدیک کانون زلزله اولی و در عمق ۱۰ کیلومتر زمین بود و توسط زمین‌لرزه‌ اول تحریک شده‌بود.

🔹 تاکنون، این مناطق چند صد پس‌لرزه را تجربه کرده‌اند و حداقل چندین هزار نفر جان خود را از دست داده‌اند. تا زمان نوشته‌شدن این گزارش، آمارها نشان می‌دهد در سوریه و ترکیه دست‌کم بیش از ۲۰ هزار نفر کشته شد‌ه‌اند.

🔹 ترکیه روی صفحه تکتونیک آناتولی و بین دو گسل بزرگ آناتولی شمالی و آناتولی شرقی قرار دارد. صفحه تکتونیکی عربستان که سوریه روی آن قرار گرفته، در حال حرکت به شمال و فشار به دهانه جنوبی صفحه اوراسیا است. این موضوع باعث سوق دادن فلات آناتولی به میزان سالانه دو سانتی‌متر به سمت غرب‌ است. این تغییرات عامل اصلی زمین‌لرزه‌های شدید در ترکیه هستند.

🔹 تحقیقات روی گسل‌ آناتولی شرقی از سال ۱۹۶۹ شروع شده و حتی نقش سدسازی در نواحی اطراف آن را بررسی کرده‌اند. نتایج مطالعه لرزه‌خیزی القایی ناشی از آبگیری سد آتاتورک، بزرگ‌ترین سد ترکیه، بر گسل شرق آناتولی، در ژوئن ۲۰۲۱ (خرداد ۱۴۰۰) منتشر شد که نشان می‌دهد که تنش کلی در منطقه لرزه‌خیز در طول دهه‌ها به دلیل انتشار فشار منفذی افزایش یافته‌است.

🔹در استان غازی‌‌عینتاب تعدادی سد آبی وجود دارد. ما با توجه به زلزله‌خیز بودن منطقه نمی‌توان میزان اثر سدسازی در وقوع زلزله را اندازه‌گیری کرد.

🔹 پس از ادعای فرانک هوگربیتس که در توییتی، سه روز قبل از این زلزله، با انتشار تصویری حوالی محل زلزله، شدت تقریبی آن را بیان کرده‌بود این موضوع مطرح شد که «آیا او به دانشی برای پیش‌بینی زلزله دست‌یافته‌است؟»

🔹 تاکنون هیچ ادعای علمی قابل سنجشی از سوی فرانک هوگربیتس در مورد نحوه پیش‌بینی زلزله، منتشر نشده که با راستی‌آزمایی آن توسط پژوهشگران مستقل، بتوان صحت ادعای او را تایید یا رد کرد یا حداقل دقت روش او را سنجید.

🔹 هوگربیتس حد‌اقل دو بار دیگر این ادعا‌ها را در سال ۲۰۱۵ و ۲۰۱۸ مطرح کرده‌بود که درست از آب در نیامدند.

🔹 بعد از زمین‌لرزه‌ ترکیه و سوریه، هوگربیتس ادعای دیگری نیز از وقوع زمین‌لرزه در کشور‌های اطراف اقیانوس هند و حتی در برخی از شهرهای جنوبی ایران انجام داده که مبنای علمی این ادعای نیز مورد سوال قرار گرفته‌است.

🔹 ادعای نقش هارپ در زلزله، پیش از این بارها توسط پژوهشگران و متخصصان مستقل، بررسی و رد شده‌است.

🔹 در بعضی از تصاویر که در روز‌های گذشته از زمین‌لرزه خوی و ترکیه بر روی شبکه‌های اجتماعی پخش شد، درخش‌هایی مانند نوری که از یک انفجار مهیب تولی می‌شود توجه کاربران جلب کرد. دلیل این پدیده، تجمع الکتریسیته ساکن و باردار شدن انواع خاصی از سنگ‌های آذرین در اثر پدیده پیزوالکتریک (ایجاد اختلاف پتانسیل الکتریکی در اثر فشار)‌ است. این پدیده در همه زلزله‌ها دیده نمی‌شود و به جنس لایه‌های سنگی ربط دارد.

🔹 پس از وقوع زلزله تصاویر زیادی در شبکه‌های اجتماعی به آن نسبت داده شده که برخی از آنها مربوط به گذشته بوده و ارتباطی به زمین‌لرزه اخیر نداشته‌اند. از جمله «انفجار در یک نیروگاه هسته‌ای ترکیه» که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی آن را رد کرد یا وقوع سونامی در شهر آدانا.


👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh

❌ ادعای نادرست کیهان درباره مقایسه قدرت خرید در دوره پهلوی و امروز

🔹 روزنامه کیهان با انتشار مطلبی با عنوان «ارزانی‌های دوران پهلوی گران‌تر از امروز بود» تلاش کرده تا به تعبیر نویسنده این گزارش «اصلاح یک باور ذهنی» بپردازد.

🔹 تلاش اصلی نویسنده این مطلب در برقراری تناسب بین حقوق و دستمزد کارمندان و کارگران در زمان پهلوی و مقایسه این درآمدها با قیمت‌های آن دوره است.

🔹 در ادامه این مطلب بدون ذکر منبع، قیمت برخی اقلام با حقوق و دستمزد‌های آن دوره مقایسه شده است، اما روشن نیست که حقوق و دستمزدهای ذکر شده میانگین حقوق‌ها در آن دوره زمانی است یا حداقل دستمزد مبنای مقایسه نویسنده است.

🔹 برای یکسان کردن بیشتر این مقایسه‌های بررسی تغییرات دو سنجه سرانه تولید ناخالص داخلی و سرانه درآمد ملی می‌تواند تصویری واضح‌تر از وضعیت اقتصادی در این مقطع زمانی ارائه کند.

🔹 بر اساس داده‌های بانک جهانی از سرانه تولید ناخالص داخلی ایران به دلار ثابت سال ۲۰۱۵ میلادی، این رقم در سال ۱۹۷۸ میلادی که بخش عمده‌ای از سال ۱۳۵۷ خورشیدی را در بر‌می‌گیرد، بیش‌از ۶هزار دلار بود که در سال ۱۴۰۰ به ۵/۳ هزار دلار کاهش می‌یابد که بیانگر افتی حدودا ۱۲درصدی است. این عدد نسبت به سال ۱۳۵۵ حدود ۳۰درصد افت داشته‌است

🔹 مقایسه سرانه تولید ناخالص داخلی ایران بر حسب ریال ثابت نیز معلوم می کند که این رقم از ۱۹ ونیم میلیون در سال ۱۳۵۷ به ۱۷ میلیون در سال ۱۴۰۰ کاهش یافته است. این عدد نسبت به سال ۱۳۵۵ حدود ۳۰درصد افت داشته‌است.

🔹همچنین بر اساس داده‌های بانک جهانی، سرانه درآمد ملی به دلار ثابت سال ۲۰۱۵ در سال ۱۳۵۷ حدود ۶هزار دلار بوده که در سال ۱۳۹۷ به اندکی بیش از ۵/۲ هزار دلار کاهش می‌یابد که بیانگر افت ۱۲/۴ درصدی سرانه درآمد ملی در این بازه زمانی است. این عدد نسبت به سال ۱۳۵۵ حدود ۳۰درصد افت داشته‌است

🔹 سرانه درآمد ملی برحسب ریال ثابت نیز مشخص می‌کند که این رقم از ۱۹ میلیون در سال ۱۳۵۷ به ۱۷ میلیون تومان در سال ۱۴۰۰ کاهش یافته است که بیانگر افت ۱۱ درصدی است. این عدد نسبت به سال ۱۳۵۵ حدود ۳۰درصد افت داشته‌است

🔹 در این بازه زمانی، متوسط جهانی، تقریبا ۱۰۰ درصد رشد داشته‌است. سرانه تولید ناخالص جهان، سال ۱۳۵۵ حدود ۳۰ درصد کمتر از ایران بود. سال ۱۳۵۸ از ایران پیشی گرفت و سال ۱۴۰۰ حدود ۱۰۶ درصد بیشتر از ایران است.

🔹بنابراین ادعای روزنامه کیهان که «ارزانی‌های دوران پهلوی گران‌تر از امروز بود» یا به عبارت دقیق‌تر «قدرت خرید مردم در زمان پهلوی کمتر بود» نشان نادرست می‌گیرد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

👈 در تلگرام بخوانید

✅ @Factnameh