❌ ادعای خارج کردن اعضای بدن مجیدرضا رهنورد، بی‌اساس و فاقد سند است

🔹در شبکه‌های اجتماعی ادعا شده «کادر پزشک قانونی مشهد افشا کرده‌اند که در زندان و پیش از اعدام، مجیدرضا رهنورد را بیهوش کرده و اعضا و جوارح را از بدنش خارج کرده‌اند».

🔹هیچ‌یک از سازمان‌های حقوق بشری، رسانه‌های مستقل و روزنامه‌نگارانی که پرونده مجیدرضا رهنورد را به دقت مستند کرده‌اند، کوچک‌ترین اشاره‌ای به برداشت اعضای بدن او نکرده‌اند.

🔹تصاویر تاییدشده از لحظه حلق‌آویزکردن، وجود طناب‌دار دور گردن را تایید می‌کند.

🔹هیچ سند، شهادت یا گزارش معتبری مبنی بر اعتراف کادر پزشک قانونی مشهد وجود ندارد و ادعای خارج کردن اعضای بدن مجیدرضا رهنورد بی‌اساس و فاقد سند است.

🔹براساس تحلیل‌های کارشناسان حقوق‌بشر و گزارشگران بین‌المللی، مجیدرضا رهنورد «قربانی سیستم قضایی سرکوبگر» و اعدام او با استانداردهای نهادهایی مانند عفو بین‌الملل، «قتل حکومتی» محسوب می‌شود.

🔹حتی در سیستم قضایی جمهوری اسلامی ایران نیز اقدامات علیه مجیدرضا رهنورد، با رویه متداول نمی‌خواند. او در کمتر از سه هفته بعد از دستگیری، اعدام شد.

🔹در این مدت چند اعتراف تلویزیونی و آثار شکنجه بر بدن و به‌خصوص دست چپش که خالکوبی نشان شیروخورشید داشت، از رسانه‌های رسمی جمهوری اسلامی ایران منتشر شد.

🔹بنابراین ادعای مطرح‌شده در شبکه‌های اجتماعی درباره خارج کردن اعضای بدن مجیدرضا رهنورد از فکت‌نامه نشان «نادرست» می‌گیرد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🎙 اکسیر‌های اینستاگرامی

🔹در قسمت ۲۳۴ پادکست هفتگی فکت‌نامه ابتدا کمی بیشتر از قسمت قبل درباره ماجراهای بابک زنجانی صحبت کردیم و در ادامه، ادعای برخی رسانه‌های ایران مبنی بر اعتراف آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به جاسوسی بازرسان این نهاد را بررسی کردیم.

🔹نمایش یک سلاح لیزری در رژه اخیر ارتش چین، توجه و واکنش‌های زیادی در پی داشت. در این قسمت توضیح داده‌ایم که این سلاح،‌ چیست و چه اهمیتی دارد.


🔹یک ویدیو از سخنرانی چند سال قبل خامنه‌ای و ویدیویی از رئیسی با ادعای پرتکرارِ اهدای فرش‌های کاخ سعد‌آباد به پوتین، موضوعات دیگر این پادکست هستند.

🔹ادعاهای مختلف درباره کشف اکسیر جوانی با ترکیبی از زیتون و انجیر که در قرآن آمده، سوژه دیگری است که درباره آن صحبت کرده‌ایم.

🔹تصویر منتسب به کاروان کمک به غزه، نامه جعلی سپاه به صداوسیما و ویدیویی منتسب به یک کودک-مادر افغانستانی، سوژه‌های فکت‌چک‌های کوتاه این اپیزود هستند.

🎙 پادکست فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در گوگل پادکست بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

00:02:20 مقدمه
00:06:25 ماجرای عجیب بابک زنجانی؛ ابهام‌ها و تناقض‌ها
00:15:37 ادعای نادرست اعتراف آژانس به جاسوسی از اماکن هسته‌ای ایران
00:20:13 تحلیل فنی، تاکتیکی و استراتژیک سلاح لیزری LY-1 چین
00:26:39 ویدیوی قدیمی و تقطیع‌شده از اعتراض بسیجیان به خامنه‌ای
00:31:52 فرش‌های گمشده سعدآباد ربطی به فرش اهدایی به پوتین ندارد
00:38:57 ادعای نادرست درباره ساخت اکسیر جوانی از انجیر و زیتون
00:45:41 خبر درست و عکس جعلی درباره کمک‌های دریایی به مردم غزه
00:47:39 نامه جعلی سپاه به صداوسیما درباره شاهزاده رضا پهلوی
00:50:13 انتساب ویدیوی نادرست به ازدواج کودکان در افغانستان
00:52:04 کامنت‌ها

🌐 @Factnameh

❌ ادعای شاخ‌دار مضر بودن خوردن آب ناشتا

🔹در شبکه‌های اجتماعی ادعا شده که نوشیدن آب ولرم (فاتر) به صورت ناشتا بسیار مضر است و «نیروی حیات» را نابود می‌کند.

🔹فردی به نام «داوود امین الرعایا» که بدون مجوز پزشکی فعالیت می‌کند، چنین ادعایی را مطرح کرده و به عبارت‌هایی مانند «حرارت غریزی» و «آگنی» اشاره می‌کند.

🔹این ادعا کاملاً غیرعلمی است. مفاهیمی چون «حرارت غریزی» و «نیروی حیات»، استعاره‌هایی پیشاعلمی است و ریشه در شبه‌علم دارند.

🔹تحقیقات بالینی و منابع معتبر پزشکی از جمله سازمان جهانی بهداشت و مراکز کنترل بیماری آمریکا و مایوکلینیک تأکید دارند که نوشیدن آب در هر زمان از روز، به ویژه پس از بیدار شدن، برای آبرسانی به بدن، بهبود متابولیسم و عملکرد اندام‌ها ضروری است و هیچ آسیبی به بدن نمی‌رساند.

🔹نوشیدن آب ناشتا به بازگرداندن تعادل مایعات بدن و عملکرد طبیعی اندام‌ها کمک می‌کند و به عنوان یک عادت سالم پذیرفته شده است.

🔹روز ۲۰ خرداد ۱۴۰۴، سازمان نظام پزشکی کشور نام این کاربر را در بین فهرست «اسامی ۵۲ مدعی طبابت بدون مجوز» قرار داد و آمادگی خود را برای مشاوره حقوقی به آسیب‌دیدگان اعلام کرد.

🔹بر این اساس فکت‌نامه به این ادعا نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🔹 فواید و عوارض داروهای PPI مانند امپرازول و پنتوپرازول

🔹ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی ادعا می‌کند که داروهای PPI (مهارکننده‌های پمپ پروتون) مانند امپرازول و پنتوپرازول «بسیار خطرناک» هستند و خطر ابتلا به بیماری‌های مختلف از جمله سرطان، بیماری‌های قلبی، پوکی استخوان، بیماری کلیه، آلزایمر و زوال عقل را افزایش می‌دهند و با افزایش مرگ و میر کلی مرتبط هستند.

🔹این ادعا گمراه‌کننده است.

🔹داروهای PPI از پرمصرف‌ترین داروهای تجویزی در جهان هستند که برای درمان زخم‌های گوارشی، ریفلاکس معده و سوءهاضمه استفاده می‌شوند.
بر اساس منابع پزشکی متعدد، مصرف طولانی‌مدت و بدون ضرورت داروهای PPI می‌تواند خطراتی داشته باشد.

🔹تخمین زده می‌شود تا ۶۰ درصد نسخه‌های PPI بدون دلیل پزشکی معتبر یا تاییدشده، تجویز یا مصرف می‌شود.

🔹داده‌های مشاهده‌ای ارتباط بین استفاده طولانی‌مدت از داروهای PPI و خطرات بالقوه را مطرح کرده‌اند، اگرچه رابطه علمی هنوز اثبات نشده است.

🔹سازمان‌هایی مانند FDA آمریکا و EMA اروپا هشدارهای ایمنی صادر کرده و بازنگری دوره‌ای درمان با PPI را توصیه می‌کنند.

🔹خطرات احتمالی مصرف بلندمدت داروهای PPI می‌تواند شامل افزایش خطر عفونت‌ها (مانند ذات‌الریه و اسهال مرتبط با C. difficile)، بر هم خوردن تعادل باکتری‌های مفید روده، مشکلات جذب مواد مغذی (مانند منیزیم، آهن، ویتامین B12، کلسیم)، خطر شکستگی استخوان در افراد مسن، پیامدهای منفی قلبی-عروقی به ویژه در افرادی که بیش از پنج سال از این داروها استفاده کرده‌اند، افزایش خطر ابتلا به سرطان معده متناسب با دوز مصرفی و مدت‌زمان استفاده، باشد.

🔹اغلب مطالعات تاکید کرده‌اند که شواهد موجود برای اثبات قطعی ارتباط بین مصرف PPI و خطر ابتلا به عوارض جدی، کافی نیست و مطالعات بیشتری لازم است.

🔹از این رو مصرف داروهای PPI به‌طور کلی خطرناک نیست و این داروها موثرترین و پرکاربردترین داروها برای درمان مشکلات مربوط به اسید معده هستند.

🔹برای استفاده ایمن‌تر، تجویز باید بر اساس نیاز واقعی، با حداقل موثرترین دوز و همراه با نظارت منظم باشد، و در مواقع مناسب، مصرف آن کاهش یابد یا قطع شود.

🔹با توجه به این توضیحات، فکت‌نامه به این ادعا که داروهای PPI احتمال مرگ افراد بر اثر هر نوع بیماری را بیشتر می‌کند، نشان «گمراه‌کننده» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

📝 تراپی نور قرمز؛ یک «سرندیپیتی» در لب مرز شبه‌علم و پلاسیبو

🔹در شبکه‌های اجتماعی ادعاهای زیادی درباره تراپی با نور قرمز (RLT) مطرح شده و عنوان شده که «تراپی نور قرمز بهترین روش برای مقابله با پیری است.»

🔹آثار ضد التهابی بالینی تراپی نور قرمز، واقعی است و کشف دانشمندان ناسا است و محققانی از هاروارد هم روی آن تحقیق کرده‌اند.

🔹با این حال، آثار کلی ادعایی تراپی نور قرمز «شبه‌علم» است و ادعای «تراپی نور قرمز بهترین روش برای مقابله با پیری است»، بی‌اساس است و گزارش‌ها در این رابطه، سوگیری دارند.

🔹نور قرمز و مادون قرمز نزدیک با طول‌موج‌های تقریباً ۶۳۰ تا ۹۰۰ نانومتر می‌توانند تا عمق چند میلی‌متری تا چند سانتی‌متری در بافت نفوذ کنند. این طول‌موج‌ها در زنجیره تنفسی سلولی موثر است و موجب تحریک فعالیت میتوکندری و افزایش تولید آدنوزین‌تری‌فسفات می‌شود و به ترمیم بافت کمک می‌کنند.

🔹ادعای «سلامت و ضدپیری پوست»: شواهد مثبت تنها در محیط آزمایشگاهی دیده شده و بدون هیچ گزارشی از تاثیر بالینی جدی است. رفع فوری مدت کوتاهی بعد از در معرض قرار گرفتن. انجامش تقریبا بی‌فایده اما ایمن و بی‌ضرر ارزیابی می‌شود.

🔹ادعای «رشد مجدد مو»: بی‌اثر یا در حد خفیف. تحقیقات ناقص یا سوگیرانه. بی‌خطر و قابل ترکیب با درمان‌های دیگر.

🔹ادعای «بهبود دردهای عضلانی و مفصلی»: شواهد قوی‌تر نسبت به سایر ادعاها. این همان بخشی است که از لبه شبه‌علم عبور کرده و چندین تحقیق و مرور سیستماتیک اثر ضددرد و ضدالتهاب را تایید کرده‌اند.

🔹ادعای «تقویت سیستم ایمنی»: بی‌اثر است و آثار گزارش‌شده همه غیرمستقیم، از طریق کاهش التهاب است، نه تاثیر مستقیم بر تقویت مستقیم ایمنی.

🔹ادعای «بهبود خواب و ملاتونین»: مطالعه شده اما اثر قابل توجهی بر بی‌خوابی مزمن ثابت نشده است.

🔹ادعای «سلامت مغز و بهبود شناخت»: تنها شواهد اولیه و محدودی گزارش شده‌است؛ نمونه‌های کوچک و پایلوت‌هایی با نتایج امیدبخش اما نیازمند تایید در مقیاس بزرگ. فعلاً امیدوارکننده اما تجربی و تاییدنشده تلقی می‌شود.

🔹ادعای «اثرات هورمونی تستوسترون» و سلامت جنسی مردانه: شواهد، بسیار ضعیف است و ادعا بی‌اساس و نامعتبر است. در مورد تیروئید هیچ تاییدی وجود ندارد و نباید به عنوان درمان جایگزین هورمون در کم‌کاری تیروئید استفاده شود، مگر در پژوهش بالینی.

🔹ادعای «اثرات هورمونی تیروئید» و بیماری هاشیموتو: تاثیری ندارد ولی در برخی بیماران هاشیموتو از طریق دیگری (غیرمستقیم با بهبود التهاب) می‌تواند سودمند باشد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای بی‌اساس درباره طرح خرید سربازی در سال ۱۴۰۴

🔹برخی رسانه‌ها و حساب‌های شبکه‌های اجتماعی، ادعا کردند خرید سربازی ۱۴۰۴ در دستور کار مجلس قرار گرفته و جزئیات و قیمت خرید هم اعلام شده است.

🔹آنها نوشته‌اند کمیسیون تلفیق لایحه بودجه با طرح خرید خدمت سربازی برای مشمولان غایب بیش از پنج سال موافقت کرده است.

🔹این خبر شاخ‌دار است و سخنگوی کمیسیون تلفیق لایحه بودجه مجلس آن را تکذیب کرد.

🔹به گفته رحیم زارع، کمیسیون تلفیق در حال حاضر هیچ جلسه‌ای برای بررسی این موضوع برگزار نکرده و چنین مصوبه‌ای در دستور کار نیست.

🔹همچنین وب‌سایت «اقتصاد معاصر»، منبع اولیه خبر، نیز بابت انتشار آن عذرخواهی کرده و اعلام کرد که منبعش موثق نبوده‌ است.

🔹در حال حاضر هیچ قانونی برای «خرید سربازی» وجود ندارد.

🔹در قانون بودجه ۱۴۰۴ نیز بندی در این خصوص نیامده است.

🔹تصمیم‌گیری در مورد خرید خدمت سربازی از سال ۱۴۰۰ به ستاد کل نیروهای مسلح واگذار شده است.

🔹طرح جریمه مشمولان غایب (خرید خدمت سربازی) پیش از این در سال‌های ۹۴ تا ۹۷ اجرا شده بود، اما در حال حاضر اجرایی نیست و در لایحه بودجه ۱۴۰۱ نیز با وجود مطرح شدن، تصویب نشد.

🔹در روزهای اخیر رئیس سازمان وظیفه عمومی فراجا شرایط جدیدی را برای معافیت مشمولان غایب و غیرغایب دارای ۴ فرزند و بیشتر (بدون شرط سنی) و همچنین دارای ۳ فرزند (با شرط حداقل ۴۰ سال سن) اعلام کرد، اما اشاره‌ای به خرید سربازی نکرد.

🔹این معافیت‌های سه فرزندی و بیشتر تا پایان سال ۱۴۰۴ اجرا خواهند شد.

🔹از این رو فکت‌نامه به این ادعا نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

📝 الگوهای پخش اطلاعات نادرست درباره حجاب اجباری

🔹همزمان با سومین سالگرد جان‌باختن مهسا امینی و آغاز اعتراضات سراسری ۱۴۰۱، برخی از مهمترین الگوهای جمهوری اسلامی برای انتشار اخبار و اطلاعات نادرست و گمراه‌کننده درباره موضوع حجاب را مرور کرده‌ایم.

🔹مرور چندین ادعا و بیش از ۲۰ مقاله درستی‌سنجی سال‌های اخیر با موضوع حجاب، نشان می‌دهد که در بین محتوای تولیدشده در رسانه‌های وابسته به جمهوری اسلامی یا ادعاهای چهره‌ها و مقام‌های حکومت ایران، سه الگو احتمالا از همه رایج‌تر است:

👈 ۱- جا زدن حجاب اجباری به عنوان امری انتخابی و خواسته اکثریت جامعه
👈 ۲- جعل خبر درباره رایج بودن محدودیت‌های مشابه در دنیا و بویژه غرب
👈 ۳- تقلیل دادن برخوردهای سخت و خشن با شهروندان به بهانه حجاب

1️⃣ ادعای انتخابی بودنِ یک اجبار

🔹یکی از الگوهای رایج در جمهوری اسلامی، آمارسازی و استفاده گمراه‌کننده از آمارهاست.

🔹مساله حجاب نیز از این قاعده مستثنی نیست و به نظر می‌رسد هدف اصلی این الگو، وانمود کردن این مساله است که اغلب مردم ایران طرفدار حجابند و حجاب در ایران «اختیاری» و «انتخابی» است، نه «اجباری».

2️⃣ خارجی‌ها و حجاب

🔹از پرتکرارترین و محبوب‌ترین روش‌ها برای توجیه محدودیت‌ها، یافتن و حتی ساختنِ نمونه‌های مشابه در کشورهای توسعه‌یافته است. درباره موضوعی مثل حجاب نیز بارها این مساله ادعا شده که در خارج از ایران هم محدودیت‌های زیادی برای پوشش وجود دارد و «آزادی پوشش» به شکلی که در غرب گفته می‌شود، صحت ندارد.

🔹ماجرای خیالی «قوانین پوشش در دانشگاه‌های غرب»، از جمله روایت‌های محبوب این الگو محسوب می‌شود.

3️⃣ برخوردها؛ ادعای نرم و واقعیتِ سخت

🔹شواهد و گزارش‌های متعدد و مستندی وجود دارد که نشان می‌دهد نه‌تنها در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ بلکه پیش و پس از آن، با کسانی که حجاب را مطابق خواسته جمهوری اسلامی رعایت نکرده‌اند، برخوردهای سخت و خشنی شده است.

🔹تقلیل دادن این برخوردها، چه در زمینه ‌آنچه در قوانین وجود دارد و چه در زمینه اجرایی، از جمله کارزارهایی است که در جمهوری اسلامی جریان داشته و دارد.

🔹ادعای محمدجواد ظریف درباره انتخابی بودن حجاب در کابینه دولت، ادعای خودجوش بودن حجاب از زبان ابراهیم رئیسی، ادعاهای پرتکرار درباره قوانین پوشش در غرب و انکار وجود گشت ارشاد و برخوردهای خشن ماموران در روزهای اعتراضات ۱۴۰۱، بخش کوچکی از انبوه ادعاهایی است که در این رابطه مطرح شده است.

🔹چندین نمونه از ادعاها، شواهد و مقاله‌های درستی‌سنجی درباره این الگوها را می‌توانید در مقاله فکت‌نامه بخوانید؛ ادعاهایی که گاه از سوی چهره‌ها و اکانت‌های موسوم به «ارزشی» بیان شده، گاه از سوی مقام‌های بلندپایه جمهوری اسلامی مطرح شده و البته در بسیاری از مواقع به اسم گزارش‌های مستند در برخی رسانه‌های داخل ایران منتشر شده است.

🔹این‌ها صرفا نمونه‌هایی از الگوهای رایج جمهوری اسلامی در موضوع حجاب اجباری در ایران است.

🔹نه محدودیت‌ها و برخوردهای سخت و نه روایت‌سازی‌ها برای توجیه این محدودیت‌ها و برخوردها، هیچکدام محدود به همین سال‌ها نیست و طی چند دهه تلاش‌های فراوانی برای ساختن اخبار و آمار نادرست در مورد حجاب اجباری و حتی تحریف تاریخ درباره آن شده است.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای شاخ‌دار وحشت زاکربرگ از افشای نقش ایلومیناتی روی لباسش

🔹در شبکه‌های اجتماعی ویدیویی از یک مصاحبه قدیمی مارک زاکربرگ، موسس متا، منتشر شده که ادعا می‌کند او هنگام درآوردن هودی‌اش وحشت کرده زیرا نماد ایلومیناتی روی آن دیده شده‌است.

🔹ویدیوی منتشرشده درباره زاکربرگ در مصاحبه D8 سال ۲۰۱۰ است که تحریف شده و اضطراب او را با ترس از «نماد ایلومیناتی» مرتبط نشان می‌دهد.

🔹اضطراب و کلافگی زاکربرگ ناشی از پرسش‌های دشوار درباره حریم خصوصی و گرمای صحنه بود، نه کشف نماد مخفی.

🔹داخل هودی او، شعار ماموریت فیس‌بوک (Making the world more open and connected) در آن زمان نوشته شده‌است.

🔹یک دیاگرام دایره‌ای با کلمات Graph و Platform و Stream هم دیده می‌شد که صرفا بخشی از فرهنگ و استراتژی شرکت فیس‌بوک بود و ربطی به نمادهای ایلومیناتی ندارد.

🔹شوخی مجری درباره شباهت طرح به نماد فرقه‌ای، طنز رسانه‌ای بود و هیچ پایه واقعی ندارد.

🔹این هودی چند ماه پیش در حراج به قیمت ۱۵٬۸۷۵ دلار فروخته شد و هیچ ارتباطی با فرقه‌ها یا ایلومیناتی ندارد.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این ادعا نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای نادرست هشدار جدید دولت آلمان به شهروندانش برای ترک فوری ایران

🔹تلویزیون ایران اینترنشنال در خبری جدید، نوشته که «وزارت خارجه آلمان از شهروندان این کشور خواست فورا ایران را ترک کنند.»

🔹این خبر همچنین ادعا می‌کند این شدیدترین هشدار سفر دولت فدرال و وزارت خارجه آلمان در سال‌های گذشته است و احتمال لغو پروازها وجود دارد.

🔹بررسی سایت وزارت خارجه آلمان نشان می‌دهد آخرین توصیه‌های سفر و ایمنی (هشدار سفر) آلمان در رابطه با ایران در تاریخ ۲۸ اوت ۲۰۲۵ (شش شهریور ۱۴۰۴) و همزمان با فعال شدن مکانیسم ماشه منتشر شده و از آن تاریخ تا الان به‌روز نشده است.

🔹صفحه اینستاگرام سفارت آلمان در ایران هم یک استوری منتشر کرده و توضیح داده که توصیه‌های سفر این کشور از سال ۲۰۲۲ تغییر نکرده و آخرین به‌روزرسانی مربوط به ۲۸ آگوست است.

🔹بنابراین فکت‌نامه به ادعای صدور هشدار جدید دولت آلمان برای ترک فوری ایران، نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🔹 درباره تاثیر سخنرانی یک نوجوان بر اعتراضات نپال

🔹در شبکه‌های اجتماعی فارسی ویدیویی از سخنرانی پرشور یک نوجوان منتشر و ادعا شده که «سخنرانی این پسر ۱۸ ساله باعث انقلاب نپال شد و در ۴۸ ساعت حکومت را ساقط کرد».

🔹این ویدیو سخنرانی آویشکار رائوت، نوجوان ۱۶ ساله نپالی است، که در مارس ۲۰۲۵ (شش ماه پیش) در جشن بیست‌وچهارمین سالگرد تاسیس مدرسه خود انجام داد.

🔹او در این سخنرانی به مسائلی مانند فساد و غرور ملی پرداخت و در همان زمان در سطح وسیعی مورد توجه قرار گرفت.

🔹گروهی سبک سخنرانی او را با آدولف هیتلر مقایسه کردند و برخی دیگر میهن‌پرستی او را ستودند.

🔹از اوایل سپتامبر ۲۰۲۵، (حدود دو هفته پیش) در نپال اعتراضات گسترده‌ای علیه ممنوعیت استفاده از شبکه‌های اجتماعی و فساد آغاز شد که به تغییر نخست وزیر و انحلال پارلمان انجامید.

🔹رائوت نیز در این اعتراضات شرکت کرد و به عنوان یکی از چهره‌های تاثیرگذار بر «نسل زد» شناخته شد.

🔹با این حال، این ادعا که سخنرانی او ۴۸ ساعت قبل از ناآرامی‌ها ایراد شده و باعث انقلاب نپال شد، گمراه‌کننده است؛ این سخنرانی حدود شش ماه قبل از اعتراضات انجام شد.

🔹اعتراضات نپال عوامل متعددی داشته و جرقه اولیه آن با ممنوعیت استفاده از شبکه‌های اجتماعی زده شده و ارتباط مستقیمی با سخنرانی رائوت ندارد.

🔹از این رو فکت‌نامه به این ادعا نشان «گمراه‌کننده» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

📝 درستی‌سنجی دو آمار عجیب درباره مراسم اربعین

🔹در شبکه‌های اجتماعی ویدئویی از صحبت‌های فردی به نام «اکبری» خبرساز شده و ادعا می‌شود که از مسئولان برگزاری مراسم اربعین است.

🔹او می‌گوید در اربعین امسال ۳۰ میلیون زائر حضور داشته‌اند و فقط ۱۰۰ میلیارد تومان پول خرج کباب کوبیده زائران شده است.

🔹قسمت اول حرف او کاملا نادرست است. ۳۰ میلیون نفر با هر مقیاسی، حتی در مقایسه با آمارهای اغراق‌شده رسمی، عددی بسیار بزرگ و غیرمنطقی است.

🔹«آستان حرم ابوالفضل العباس» با اشاره به ثبت ۲۱ میلیون تردد در ۲۰ روز روی دستگاه‌های شمارشگر نصب‌شده در ورودی‌های شهر کربلا، نتیجه گرفته تعداد زائران مراسم اربعین ۲۱ میلیون نفر است.

🔹البته آمار ثبت دستگاه‌های شمارشگر تردد، مساوی تعداد زائران نیست و ممکن است افراد زیادی روزی چند بار با انگیزه‌های گوناگون وارد شهر شوند.

🔹قسمت دوم ادعای مطرح‌شده، درباره ۱۰۰ میلیارد کباب کوبیده هم قابل راستی‌آزمایی نیست؛ اما این رقم در مقیاس هزینه تهیه و توزیع غذا در اربعین امسال بسیار ناچیز (کمتر از یک درصد) است.

🔹طبق آمار رسمی، موکب‌های ایرانی امسال ۱۱۴ میلیون پرس غذا توزیع کرده‌اند که با احتساب هزینه ۸۰ تا ۱۰۰ هزار تومانی هر پرس غذا، میزان هزینه نهایی توزیع غذا چیزی بین ۹ تا ۱۱ هزار میلیارد تومان خواهد بود.

🔹دقیقا مشخص نیست چقدر از این مبلغ از محل نذورات خیرین تهیه شده، اما در بودجه سال ۱۴۰۰ کل کشور مبلغ ۲۹۳۵ میلیارد تومان برای اربعین به ستاد عتبات عالیات اختصاص پیدا کرده بود.

🔹به جز این، دستگاه‌های اجرایی و نهادهای عمومی غیردولتی مثل بنیادها و شهرداری‌ها از بودجه داخلی‌شان مبالغی را صرف برگزاری این مراسم می‌کنند.

🔹سال گذشته مقام‌های برگزاری مراسم اربعین اعلام کرده بودند در دولت سیزدهم بیش از ۱۲ هزار میلیارد تومان از منابع عمومی برای تسهیل اربعین هزینه شده بود.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ واکسن‌های تاییدشده کرونا ضرر ندارند و برای جلوگیری از ابتلا موثرند

🔹یک صفحه اینستاگرامی به نام «آرمان کلینیک»، ویدیویی را منتشر کرده که فردی در آن ادعاهایی را درباره مضر بودن واکسن‌های کرونا مطرح می‌کند.

🔹او کورتیزول بالا و حواس‌پرتی را از نتایج تزریق واکسن کرونا می‌داند و در ادامه فرمول یک دمنوش را داده و ادعا می‌کند باعث دفع سم‌ها می‌شود.

🔹هیچ اطلاعات معتبری درباره این کلینیکِ ادعایی یا تخصص فرد گوینده وجود ندارد.

🔹برخلاف ادعای این فرد، طبق اعلام سازمان بهداشت جهانی و بر اساس بررسی‌ها و آزمایش‌های بالینی که نتایج آن به صورت عمومی در اختیار پژوهشگران سراسر دنیا قرار دارد، واکسن‌های تاییدشده و استاندارد کرونا ایمن و کارآمد هستند.

🔹این ادعا که واکسن‌های استاندارد کرونا، باعث ایجاد سم و بیماری در بدن می‌شوند، پایه و اساس علمی ندارد و ادعای مصرف دمنوش برای رفع این مشکلات فرضی نیز، مبنای علمی ندارد.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این ادعاها نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ویدیویی که با عنوان آخرین کنسرت امید جهان منتشر شده، قدیمی است

🔹در شبکه‌های اجتماعی ویدیویی از کنسرت «امید جهان»، خواننده‌ای که به تازگی درگذشته، منتشر و ادعا شده که مربوط به لحظه سکته او روی استیج است.

🔹این ادعا نادرست و ویدیوی منتشرشده، قدیمی است و ارتباطی با این روزها ندارد.

🔹امید جهان روز ۲۲ شهریور ۱۴۰۴ همزمان با اجرای برنامه در «جشن خرمای بم» دچار عارضه قلبی می‌شود و در بیمارستان از دنیا می‌رود.

🔹ویدیوهایی از آخرین اجرای او نیز منتشر شده است.

🔹بنابراین اجرای آخر او ارتباطی با ویدیوی پربازدیدی که با این ادعا منتشر شده، ندارد و فکت‌نامه نیز به این ادعا نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🎙 بوی کباب می‌زند، خربزه (با عسل) در دهان مکن

🔹در قسمت ۲۳۵ پادکست هفتگی فکت‌نامه ابتدا نگاهی انداخته‌ایم به خبر نادرستی که واکنش‌های زیادی داشت: ادعای هشدار جدید آلمان درباره سفر به ایران.

🔹در ادامه، گزارش جدیدمان با موضوع الگوهای پخش اطلاعات نادرست درباره حجاب اجباری را مرور کردیم و سپس ادعای نادرستی درباره مجیدرضا رهنورد را درستی‌سنجی کردیم.

🔹بخشی از صحبت‌های بیژن عبدالکریمی درباره وضعیت معیشتی مردم و بوی کباب در پارک‌ها، واکنش‌های زیادی را برانگیخت. در این قسمت درباره این ادعا صحبت کرده‌ایم.

🔹به‌تازگی روایت جدیدی در جمهوری اسلامی درباره جنگ ۱۲ روزه و جنگ مستقیم جنگنده‌ها (داگ‌فایت) مطرح شده و ما توضیح دادیم که چرا این ادعا با شواهد و فکت‌ها همخوانی ندارد و بی‌اساس است.

🔹برخی رسانه‌ها خبر داده بودند که امکان خرید سربازی فراهم شده است. این ادعا بسیار دیده شد، اما از ما نشان شاخ‌دار گرفت.

🔹سه ادعای حوزه سلامت درباره خوردن همزمان خربزه و عسل، نوشیدن آب ناشتا و خطرناک بودن برخی داروهای گوارش، از دیگر فکت‌چک‌های این هفته‌اند.

🔹دو ادعای مرتبط با انقلاب نپال و حمله اخیر اسرائیل در دوحه قطر، ویدیویی از ازدحام افغانستانی‌ها در تهران و یک ادعای شاخ‌دار درباره مارک زاکربرگ، سوژه فکت‌چک‌های کوتاه این اپیزود هستند.

🎙 پادکست فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

🌐 @Factnameh

❌ اشاره نتانیاهو به قطعات و فناوری‌های نوین در موبایل‌های امروزی

🔹ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده و ادعا می‌کند بنیامین نتانیاهو در آن فاش کرده که گوشی‌های هوشمند، ساخت اسرائیل هستند.

🔹این ادعا نادرست است. این ویدیو، بخشی از سخنرانی نتانیاهو در اورشلیم برای استقبال از هیات قانونگذاران آمریکایی بود. او به حضار می‌گوید که اگر تلفن همراه دارند، بخشی از اسرائیل را در دست دارند، چراکه بسیاری از تلفن‌های همراه، داروها و غذاها، اسرائیلی هستند.

🔹نتانیاهو در مورد گوشی‌های هوشمند به صورت کلی حرف نمی‌زند و فاش‌کردنی هم در کار نیست، بلکه می‌گوید برخی از گوشی‌های هوشمندی که در دست هیات بازدیدکننده است، ساخت اسراییل هستند، مانند بعضی از داروها و غذاها.

🔹اولین گوشی هوشمند، IBM Simon Personal Communicator، در دهه ۱۹۹۰ در ایالات متحده طراحی و در سال ۱۹۹۴ وارد بازار شد. پس از آن، شرکت‌هایی مانند نوکیا، بلک‌بری، اپل و گوگل وارد رقابت شدند و سپس برندهایی مانند سامسونگ، هواوی و شیائومی بازار را توسعه دادند.

🔹اسرائیل تولیدکننده مستقیم برندهای اصلی گوشی هوشمند نیست، اما شرکت‌های اسرائیلی در زمینه فناوری‌های پیشرفته موبایل، نرم‌افزار، امنیت سایبری و قطعات تخصصی فعال هستند.

🔹از این رو فکت‌نامه به این ادعا که «نتانیاهو برای اولین‌بار فاش کرد گوشی‌های هوشمند ساخت اسرائیل است»، نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

📝 رای‌گیری ۲۸ شهریور شورای امنیت درباره ایران؛ حالا چه می‌شود؟

🔹همزمان با پایان رای‌گیری ۲۸ شهریور شورای امنیت سازمان ملل و مخالفت با ادامه لغو تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران، برخی سایت‌های خبری و کاربران شبکه‌های اجتماعی اعلام کردند «مکانیزم ماشه فعال شد و تحریم‌های سازمان ملل شروع شده است.»

🔹اینها ادعاهای دقیق و درستی نیستند. مکانیزم ماشه از حدود سه هفته پیش یعنی از ۶ شهریور ۱۴۰۴ اجرایی شده و البته هنوز چند روز تا پایان مهلت توافق باقی مانده است.

🔹در صورتی که غرب و ایران تا تاریخ ۶ مهر ۱۴۰۴ به توافق نرسند، تحریم‌های شورای امنیت دوباره اجرا می‌شوند.

🔹در رای‌گیری جمعه، ۹ کشور علیه پیش‌نویس رای دادند.

🔹بر اساس توافقی که ۱۰ سال پیش انجام شده، حتی اگر یکی از اعضای دائم نیز به این پیش‌نویس رای منفی می‌داد، دیگر کشورها نمی‌توانستند از حق وتوی خود استفاده کنند.

🔹با این وجود، همچنان این امکان به صورت بالقوه وجود دارد که طرفین در چند روز باقیمانده به توافق برسند.

🔹اگر این توافق به دست نیاید، شش قطعنامه دوباره اجرایی می‌شود؛ قطعنامه‌هایی که در دوران محمود احمدی‌نژاد (بین سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۹) صادر شد و در آنها محدودیت‌های گسترده‌ای برای فعالیت‌های هسته‌ای، موشکی، مالی و دیپلماتیک علیه جمهوری اسلامی ایران اعمال شد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ ادعای نادرست عدم رفع فیلتر یوتیوب و تلگرام به‌خاطر جنگ

🔹علی‌اصغر شفیعیان، فعال رسانه‌ای نزدیک به دولت در مصاحبه‌ای مدعی شده که «آغاز جنگ، مانع رفع فیلترینگ یوتیوب و تلگرام شد.»

🔹این ادعا بی‌اساس است. بر اساس مصوبه ۱۰۴ شورای عالی فضای مجازی، کارگروهی (مشهور به ماده ۴) در مرکز ملی فضای مجازی باید امکان بررسی ارائه خدمات پلتفرم‌های خارجی را «براساس شاخص‌های حکمرانی‌پذیری و فنی [اتصال به زیرساخت شنود قانونی] ارزیابی و مجوز فعالیت» صادر کنند.

🔹اگر قرار بود چنین اتفاقی قبل از جنگ بیفتد، باید حداقل برای دستور جلسات شورا آماده می‌شد اما در صحبت‌های هیچ‌کدام از اعضای شورا مانند وزیر ارتباطات، پیش از جنگ چنین نشانه‌ای دیده نمی‌شود.

🔹حتی فاطمه مهاجرانی که خبر رفع فیلتر واتس‌اپ و گوگل پلی را اعلام کرد و چندین‌بار وعده رفع فیلتر‌ داده بود، در روزهای پیش از جنگ به ذکر جملات کلی بسنده می‌کرد و وعده خاصی نمی‌داد.

🔹هیچ نشانه‌ای از بررسی رفع فیلتر یوتیوب و تلگرام در مرکز ملی فضای مجازی و تصمیم به ارائه این دو پلتفرم (نه از طریق پوسته‌های حکمرانی‌پذیر) وجود ندارد.

🔹حتی به فرض وجود چنین بررسی‌ای، باز باید در مرحله بعد مهم‌ترین مخالفان رفع فیلتر را راضی کرد. هیچ نشانه‌ای از اینکه پیش از جنگ ۱۲روزه، فرماندهی سپاه، پلیس، دادستان کل کشور (مسئول فیلترینگ) و سازمان پدافند غیرعامل راضی به رفع فیلتر یوتیوب و تلگرام بودند، وجود ندارد.

🔹اما غیر از اینها براساس سه مصاحبه اخیر با آذری جهرمی، فیروزآبادی و سرافراز، مهمترین مخالفان رفع فیلترینگ پلتفرمهای جهانی «اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی» هستند که منصوب شخص رهبری جمهوری اسلامی ایرانند: رضا تقی‌پور، رسول جلیلی، سعید رضا عاملی، حمید شهریاری، عزت‌الله ضرغامی، محمد سرافراز، مهدی اخوان بهابادی، مسعود ابوطالبی و کامیار ثقفی.

🔹هیچ نشانه‌ای از اینکه این افراد همگی راضی به رفع فیلتر یوتیوب و تلگرام شده باشند، وجود ندارد.

🔹بنابراین فکت‌نامه به این ادعا نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🎙 بوی کباب می‌زند، خربزه (با عسل) در دهان مکن

🔹در قسمت ۲۳۵ پادکست هفتگی فکت‌نامه ابتدا نگاهی انداخته‌ایم به خبر نادرستی که واکنش‌های زیادی داشت: ادعای هشدار جدید آلمان درباره سفر به ایران.

🔹در ادامه، گزارش جدیدمان با موضوع الگوهای پخش اطلاعات نادرست درباره حجاب اجباری را مرور کردیم و سپس ادعای نادرستی درباره مجیدرضا رهنورد را درستی‌سنجی کردیم.

🔹بخشی از صحبت‌های بیژن عبدالکریمی درباره وضعیت معیشتی مردم و بوی کباب در پارک‌ها، واکنش‌های زیادی را برانگیخت. در این قسمت درباره این ادعا صحبت کرده‌ایم.

🔹به‌تازگی روایت جدیدی در جمهوری اسلامی درباره جنگ ۱۲ روزه و جنگ مستقیم جنگنده‌ها (داگ‌فایت) مطرح شده و ما توضیح دادیم که چرا این ادعا با شواهد و فکت‌ها همخوانی ندارد و بی‌اساس است.

🔹برخی رسانه‌ها خبر داده بودند که امکان خرید سربازی فراهم شده است. این ادعا بسیار دیده شد، اما از ما نشان شاخ‌دار گرفت.

🔹سه ادعای حوزه سلامت درباره خوردن همزمان خربزه و عسل، نوشیدن آب ناشتا و خطرناک بودن برخی داروهای گوارش، از دیگر فکت‌چک‌های این هفته‌اند.

🔹دو ادعای مرتبط با انقلاب نپال و حمله اخیر اسرائیل در دوحه قطر، ویدیویی از ازدحام افغانستانی‌ها در تهران و یک ادعای شاخ‌دار درباره مارک زاکربرگ، سوژه فکت‌چک‌های کوتاه این اپیزود هستند.

🎙 پادکست فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

00:01:30 مقدمه
00:02:54 ادعای نادرست هشدار جدید آلمان به شهروندانش برای ترک فوری ایران
00:07:29 الگوهای پخش اطلاعات نادرست درباره حجاب اجباری
00:17:01 ادعای خارج کردن اعضای بدن مجیدرضا رهنورد، بی‌اساس است
00:21:28 ادعای نادرست بیژن عبدالکریمی درباره وضعیت معیشتی مردم ایران
00:28:49 چرا ادعای نبرد ۷۰ دقیقه‌ای جنگنده‌های ایرانی و اسرائیلی بی‌اساس است
00:35:11 ادعای بی‌اساس درباره طرح خرید سربازی در سال ۱۴۰۴
00:40:14 خوردن عسل و خربزه با هم مضر و کشنده نیست
00:45:09 ادعای شاخ‌دار مضر بودن خوردن آب ناشتا
00:49:55 فواید و عوارض داروهای PPI مانند امپرازول و پنتوپرازول
00:53:21 درباره تاثیر سخنرانی یک نوجوان بر اعتراضات نپال
00:55:17 تصویر خلیل الحیه احتمالا ربطی به حمله اخیر اسرائیل به ویلای او ندارد
00:57:38 درباره ازدحام مهاجران افغانستانی در خیابان ستارخان چه می‌دانیم؟
00:59:48 ادعای شاخ‌دار وحشت زاکربرگ از افشای نقش ایلومیناتی روی لباسش
01:01:51 کامنت‌ها

🌐 @Factnameh

❌ ادعای نادرست در مورد شیطان نامیدن آمریکا از سوی نخست‌وزیر آلبانی

🔹در شبکه‌های اجتماعی ویدیویی منتشر شده که ادعا می‌کند نخست‌وزیر آلبانی را در کنفرانس خبری با وزیر خارجه سابق آمریکا نشان می‌دهد که می‌گوید سه شر اصلی وجود دارد؛ ایالات متحده، اتحاد جماهیر شوروی و اسرائیل.

🔹این ویدیو، تقطیع‌شده و قدیمی است.

🔹این نشست خبری در ۱۵ فوریه ۲۰۲۴ برگزار شد و نخست‌وزیر آلبانی، «ادی راما» در پاسخ به سوالی درباره به رسمیت شناختن فلسطین از سوی آلبانی، به سیاست‌های گذشته کشورش اشاره کرد.

🔹راما در حال توضیح سیاست آلبانی در زمان «انور خوجه»، رهبر وقت آلبانی بعد از جنگ جهانی دوم، و بیان نقل‌قولی از او بود و درباره روابط کنونی آلبانی با آمریکا صحبت نمی‌کرد.

🔹بنابراین این ادعا از فکت‌نامه نشان «نادرست» می‌گیرد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh