🎙 و همچنان اف ۳۵

🔹در قسمت ۲۶۲ پادکست هفتگی فکت‌نامه، ابتدا درباره ویدیویی توضیح داده‌ایم که رسانه‌های جمهوری اسلامی با عنوان رهگیری جنگنده اف۳۵ آمریکا منتشر کرده‌اند.

🔹در صداوسیما با نقل قولی جعلی از مقاله نیویورک‌تایمز، ادعا شد که اعتراضات دی‌ماه کار موساد بود. درباره این ادعا و مقاله، توضیح داده‌ایم.

🔹گزارش صداوسیما از نفتکشی که در تنگه هرمز منتظر دریافت اجازه عبور است و ویدیوی رسانه‌های حکومتی از پهپادی که مدعی‌اند «لوکاس» آمریکایی است، دو سوژه دیگر این قسمت هستند.

🔹در روزهای پایانی سال قبل، قانون بودجه ۱۴۰۵ رسما ابلاغ شد. در شرایط فعلی جنگ، این بودجه چقدر قابلیت اجرایی شدن دارد؟

🔹حمله ارتش اسرائیل به پست‌های ایست‌وبازرسی در ایران، سوژه تولید ویدیوهای جعلی زیادی شده است. در این اپیزود چند نمونه از آنها را مرور می‌کنیم.

🔹در پایان این اپیزود چند ادعای پربازدید شبکه‌های اجتماعی را مرور کرده‌ایم؛ از عکس منتسب به حمله جمهوری اسلامی به رأس لفان قطر و ادعای هک‌شدن بی‌بی‌سی فارسی، تا ادعای ساختگی‌بودن ویدیوی سخنرانی نتانیاهو و ویدیوی منتسب به ناو جرالد فورد.

🎙 پادکست فکت‌نامه را از همه اپلیکیشن‌های دریافت پادکست بشنوید.

📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.

👈 در کست‌باکس بشنوید

👈 در اپل پادکست بشنوید

👈 در اسپاتیفای بشنوید

00:00:13 مقدمه
00:01:48 از ویدیوی رهگیری F-35 آمریکا چه می‌دانیم؟
00:07:36 نقل قول نادرست از نیویورک تایمز در صداوسیما
00:10:24 ویدیوی صداوسیما از «نفتکش منتظر در تنگه هرمز»
00:14:55 ویدیوی «پهپاد ساقط شده دشمن»، لوکاس آمریکایی نیست
00:19:33 سرنوشت بودجه سال جدید در میانه جنگ
00:25:06 ویدیوی ساختگی منتسب به لحظه حمله به بسیج در خیابان
00:27:55 ویدیو جعلی وحشت ماموران ایست و بازرسی از حمله پهپادی
00:28:44 ویدیوی ساختگی از درگیری نیروهای مسلح با یکدیگر
00:31:14 تصویر منتسب به حمله به راس‌لفان قطر واقعی نیست
00:33:35 ویدیوی جعلی منتسب به ناو آسیب دیده جرالد فورد
00:35:05 ویدیوی سخنرانی نتانیاهو ساختگی نیست
00:37:06 خبر جعلی هک بی‌بی‌سی فارسی در زمان جنگ اخیر
00:39:12 کامنت‌ها

🌐 @Factnameh

✍️ درستی‌سنجی ادعای شهرهای موشکی سپاه و خشک شدن زاینده‌رود

🔹اخیرا ادعا شده که دلیل واقعی خشک‌شدن زاینده‌رود، مصرف آب برای حفاری و ساخت شهرهای موشکی زیرزمینی سپاه است.

🔹تردیدی در هزینه‌های زیاد مالی و زیست‌محیطی ساخت شهرهای موشکی زیرزمینی نیست، اما ابعاد بحران آب بزرگ‌تر از آن است که بتوان آن را به شهرهای موشکی محدود کرد.

🔹کسری واقعی آب در زاینده‌رود، بیش از یک میلیارد متر مکعب در سال است. ما نمی‌دانیم حجم آب مصرفی تونل‌های موشکی دقیقا چقدر است، اما می‌دانیم در مقیاس کسری آب زاینده‌رود، ناچیز است.

🔹در شبکه‌های اجتماعی اعداد و ارقام غیرمنطقی زیادی، تا حد یک میلیون مترمکعب در روز، برای ساخت شهرهای موشکی زیرزمینی مطرح شده‌اند که هیچ‌کدام معتبر نیستند.

🔹به دلیل فقدان اطلاعات و شواهد معتبر، نمی‌توان درباره تعداد، موقعیت، مشخصات فنی و هزینه‌های ساخت شهرک‌های زیرزمینی سپاه اظهارنظر کرد.

🔹در مطالعات حفاری برای حفر هر یک متر مکعب سنگ، بسته به میزان نرمی و سختی سنگ، حدودا بین نیم تا کمی بیش از یک مترمکعب آب مصرف می‌شود. در یک پروژه بزرگِ فرضی که نیازمند یک میلیون متر مکعب حفاری باشد، مصرف آب کل پروژه بین ۵۰۰ هزار تا یک میلیون متر مکعب خواهد بود.

🔹متغیرهای زیادی مثل تکنولوژی حفاری، شرایط محیطی یا نوع بهره‌برداری روی مصرف آب تاثیر می‌گذارند و ممکن است مصرف آب شهرهای موشکی بیشتر یا کمتر از این ارقام باشد، اما اختلاف بسیار زیاد آن با رقم یک میلیارد متر مکعب کسری آب زاینده‌رود، در مقیاسی نیست که بتوان آن را تنها عامل یا عامل اصلی خشک‌شدن زاینده‌رود دانست.

🔹مهم‌ترین دلیل خشک‌شدن منابع آبی، به طور خاص زاینده‌رود، سوءمدیریت منابع آب است که باعث به‌هم‌خوردن تعادل عرضه و تقاضای آب شده است.

🔹توسعه گسترده اراضی و شبکه‌های آبیاری و کشاورزی ناکارآمد، رشد و افزایش جمعیت، استقرار صنایع آب‌بر، اصلی‌ترین عوامل خشک شدن زاینده‌رو به شمار می‌آیند.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

📝 وضعیت کالاهای ضروری در این روزهای ایران چگونه است؟

🔹اینترنت در ایران همچنان قطع است و اخبار و اطلاعات به صورت محدود و کنترل‌شده به بیرون درز پیدا می‌کند. در چنین شرایطی چگونه می‌توان از وضعیت دسترسی کالاهای ضروری در ایران اطلاع پیدا کرد؟

🔹در متن گزارش‌های رسانه‌ای و اطلاعات پراکنده‌ای که از داخل ایران می‌رسد، خبری از بروز بحران در تامین اقلام ضروری یا کمبود گسترده کالاهای پرمصرف نیست، اما از بین خطوط اظهارنظرهای مقام‌های رسمی اینطور به نظر می‌رسد که دست‌کم در روزهای آغازین جنگ، بازارها با خرید هیجانی و نگرانی از کمبود اقلام ضروری و معیشتی روبرو بوده‌اند.

🔹در روزهای گذشته مقام‌های رسمی و صنفی، از جمله قائم مقام وزارت صمت و سخنگوی اتحادیه بنکداران مواد غذایی، از «بازگشت آرامش به بازار» و «تامین کافی کالاها» خبر داده‌اند. روزنامه دنیای اقتصاد نیز در هفته اول جنگ، افزایش شدید تقاضا برای خرید آب‌معدنی، کنسرو، شوینده‌ها و نان بسته‌بندی را گزارش کرد.

🔹مشخص نیست اوضاع در روزهای آینده به چه سمت و سویی برود و فعالان اقتصادی بخش خصوصی در ایران، با توجه به محدودیت‌های حمل‌ونقل، تامین مالی و واردات، در خصوص تامین کالاهای اساسی وارداتی هشدار داده‌اند.

🔹از سوی دیگر افزایش قیمت غذا و اقلام ضروری، به نگرانی از تشدید مشکلات معیشتی در ایران دامن می‌زند. قیمت غذا در ایران، پس از حذف ارز ترجیحی در ابتدای زمستان سال گذشته، با تورم سه‌رقمی و بی‌سابقه (۱۰۵.۴ درصد تورم نقطه به نقطه در بهمن) روبرو شده است.

🔹در این میان دولت تلاش می‌کند از طریق توزیع کالابرگ الکترونیکی، دسترسی به غذا و را مدیریت کند. یکی از ویژگی‌های این طرح‌ها امکان رصد و کنترل بازار اقلام غذایی و نظارت بر دسترسی خانوارها است.

🔹مکانیسم‌هایی مانند کالابرگ، استفاده از کارت سوخت شخصی و سامانه نانی‌نو، نشان‌دهنده ایجاد یک الگوی نسبتاً مدرن برای کنترل و نظارت متمرکز بر توزیع در شرایط ویژه (مانند جنگ) است.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

🎥 تصاویر ساختگی در روزهای جنگ / بخش چهارم

🔹همزمان با تداوم جنگ، عکس‌ها و ویدیوهای مختلفی در شبکه‌های اجتماعی و حتی برخی رسانه‌ها منتشر می‌شود که نادرست و ساختگی‌اند.

🔹در قسمت چهارم از این سری‌ویدیوها، چند نمونه دیگر از این موارد را مرور می‌کنیم؛ از ویدیوی پربازدید نجات کودک از زیر آوار تا چند ویدیوی منتسب به پست‌های ایست و بازرسی.

👈 ویدیوهای کوتاه فکت‌نامه در یوتیوب

🌐 @Factnameh