📝 گزارشگری اینفلوئنسرها از ایران؛ پروپاگاندا یا روایت آلترناتیو
👈بررسی مورد بشرا شیخ

🔹همزمان با قطع اینترنت در ایران و خاموشی صدای شهروندان عادی، گروهی از اینفلوئنسرها و فعالان رسانه‌ای خارجی با دسترسی کامل به اینترنت، در قالب تورهای رسانه‌ای «جشنواره صبح» وارد ایران شدند تا روایت خودشان را از جنگ، اعتراضات، حجاب و وضعیت اجتماعی منتشر کنند.

🔹در این میان، اینفلوئنسر اصلی این جریان، بشرا شیخ، فعال رسانه‌ای بریتانیایی ـ پاکستانی بود؛ کسی که از فضای رئالیتی‌شو و مد وارد روایت‌گری سیاسی درباره ایران شده و در این تورها به دسترسی‌هایی ویژه مانند حضور در تنگه هرمز، دیدار با مقام‌های حکومتی و روایت‌سازی درباره مسائل حساسی چون حجاب و قطع اینترنت و اعتراضات، دست یافته است.

🔹تحلیل حساب X او بین می ۲۰۲۵ تا می ۲۰۲۶ نشان می‌دهد اوج فعالیتش همزمان با بحران‌هایی مانند جنگ، آتش‌بس و اعتراضات در ایران بوده و از میان بیش از ۴ هزار پست او، حدود ۸۰۰ پست به ایران اختصاص داشته است.

🔹عملکرد شیخ نمونه‌ای از «کنشگری همسو» است؛ جایی که مرز میان خبرنگاری و فعالیت سیاسی کمرنگ می‌شود و تولید محتوا بیش از آنکه مبتنی بر مشاهده مستقل باشد، در راستای بازتولید روایت رسمی حکومت قرار می‌گیرد.

🔹همه این گزارش‌ها در وضعیت قطع اینترنت در ایران تولید و منتشر شده و در غیاب صدای متکثر و ارگانیک شهروندان ایران، این شکل از گزارشگری بیش از آنکه بازتاب واقعیت میدانی باشند، یک روایت مدیریت‌شده و هدایت‌شده در فضایی انحصاری است.

🔹این گزارش نشان می‌دهد چگونه شبکه‌های اجتماعی و اینفلوئنسرها به بخشی از پروژه جدید جمهوری اسلامی برای مدیریت افکار عمومی جهانی تبدیل شده‌اند؛ وضعیتی که در آن مرز میان «گزارشگری مستقل» و «بازتولید روایت رسمی جمهوری اسلامی» کمرنگ شده است.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

✍️ بررسی ادعاهای مطرح‌شده درباره آمار تلفات هواگردهای آمریکایی در جنگ ۴۰روزه

🔹جمهوری اسلامی در طول جنگ بارها ادعا کرد که تعداد زیادی جنگنده، پهپاد و هواگرد آمریکایی و اسرائیلی را سرنگون کرده است. برخی رسانه‌ها حتی از رقم بیش از ۲۰۰ هواگرد صحبت کردند، اما برای بسیاری از این ادعاها سند یا تصویر مستقلی منتشر نشد.

🔹بعد از پایان جنگ، گزارشی از بخش تحقیقاتی کنگره آمریکا منتشر شد که در آن گفته شده دست‌کم ۴۲ هواگرد آمریکایی یا نابود شده‌اند یا آسیب دیده‌اند.

🔹این عدد شامل جنگنده‌ها، پهپادها، هواپیماهای سوخت‌رسان، هواپیماهای پشتیبانی و بالگردها می‌شود؛ اما این گزارش تاکید می‌کند که همه این موارد «سرنگونی کامل» نبوده و بخشی از آن فقط آسیب جنگی یا حتی آتش خودی بوده است.

🔹بر اساس این گزارش، بیشترین خسارت آمریکا مربوط به پهپادها بود و ۲۴ پهپاد MQ-9 و یک MQ-4C آسیب دیدند یا از بین رفتند. همچنین آمریکا از دست رفتن یک جنگنده F-15E، آسیب دیدن یک F-35A و سقوط یک A-10 را هم ثبت کرده است. بخشی از این خسارت‌ها در عملیات رزمی رخ داده و بخشی هم به دلیل اشتباهات یا عملیات نجات و پشتیبانی بوده است.

🔹آمریکا در بخش هواگردهای پشتیبانی هم خسارت قابل توجهی داشت. چند هواپیمای سوخت‌رسان KC-135، یک هواپیمای آواکس E-3 و چند هواگرد عملیات ویژه آسیب دیدند یا نابود شدند.

🔹این موضوع نشان می‌دهد که فقط جنگنده‌ها هدف نبوده‌اند و شبکه پشتیبانی، سوخت‌رسانی و عملیات نجات آمریکا هم تحت فشار قرار گرفته است.

🔹اگرچه عدد ۴۲ هواگرد در نگاه اول زیاد به نظر می‌رسد، اما آمریکا در طول این جنگ بیش از ۱۰ هزار سورتی پرواز انجام داد. به همین دلیل نرخ کلی خسارت، کمتر از نیم درصد برآورد می‌شود.

🔹این یعنی آمریکا توان انجام عملیات گسترده را حفظ کرده، اما در عین حال خسارت به پهپادها، سوخت‌رسان‌ها و هواگردهای پشتیبانی نشان می‌دهد که نیروی هوایی ایالات متحده در یک جنگ پرتراکم می‌تواند هزینه قابل توجهی بدهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

❌ این ویدیوی منتسب به تجمع‌های ۱۸ و ۱۹ دی، مربوط به صربستان است

🔹ویدیویی به‌طور گسترده در شبکه‌های اجتماعی منتشر و ادعا شده مربوط به اعتراضات مردم ایران در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه است.

🔹در این ویدیو، میدانی بزرگ مملو از جمعیت با تلفن‌های همراه روشن دیده می‌شود و صدای همخوانی آهنگ «ای ایران» روی ویدیو گذاشته شده است.

🔹این ویدیو ارتباطی با ایران و اعتراضات دی‌ماه ندارد.

🔹در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴ جمعیت زیادی از معترضان در شهرهای مختلف ایران به خیابان‌ها رفتند و تصاویر واقعی زیادی از حضور آن‌ها در خیابان وجود دارد.

🔹اما این ویدیو مربوط به تجمع گسترده ضددولتی در شهر بلگراد پایتخت صربستان در اسفند ۱۴۰۳ است که علیه دولت الکساندر ووچیچ برگزار شد.

🔹این ویدیو مهر ۱۴۰۴ نیز به تظاهرات ضد اسرائیلی نسبت داده شده بود که سایت‌های درستی‌سنجی آن را رد کردند.

🔹بنابراین فکت‌نامه به ادعای انتساب این ویدیو به اعتراضات دی‌ماه ایران نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh

📝 ماجرای «ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی» و قطع و وصل اینترنت

🔹۸۸ روز پس از قطع اینترنت، مقام‌های دولت جمهوری اسلامی مدعی شدند فرایند اتصال تدریجی دوباره اینترنت از روز ۵ خرداد ۱۴۰۴ آغاز شده است.

🔹مقام‌های دولتی می‌گویند فرایند اتصال اینترنت بر اساس مصوبه «ستاد ویژه فضای مجازی» است، گروه‌های مخالف اینترنت اما «ستاد ویژه» را فاقد وجاهت قانونی می‌دانند.

🔹«ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی» با حکم مسعود پزشکیان با عنوان «رئیس‌جمهور/ رئیس شورای عالی امنیت ملی» تشکیل شده و اولین مصوبه آن بازگشت اینترنت به وضع قبل از دی‌ماه است.

🔹ساعاتی پس از اعلام بازگشایی اینترنت، خبرگزاری قوه قضائیه خبر داد که دیوان عدالت اداری، در اقدامی بی‌سابقه، دستور موقت توقف اجرای مصوبه تشکیل ستاد ویژه را صادر کرده است.

🔹طبق قانون، دیوان عدالت اداری می‌تواند اجرای اموری را که تبعات جبران‌ناپذیر دارد (مثل تخریب ساختمان)، به صورت موقت متوقف کند، اما سابقه نداشته در مواردی که خطر عینی وجود ندارد، دستور توقف صادر کند.

🔹شاکیان این پرونده چهار نفر از اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی‌‌ و از چهره‌های شناخته‌شده مخالف اینترنت هستند.

🔹حوزه عملکرد شورای عالی فضای مجازی، امور کلان است و این شورا دست‌کم روی کاغذ و بر اساس اختیارات مصوب کمیسیون‌ها، اختیاری برای قطع و وصل اینترنت ندارد.

🔹اما در حکم تاسیس ستاد ویژه فضای مجازی ماموریت‌هایی تعریف شده که با شورای عالی فضای مجازی تداخل دارد. مثلا در حکم تاسیس ستاد ویژه «ساماندهی و ارتقای کارآمدی دبیرخانه شورای عالی و مرکز ملی فضای مجازی» جزو ماموریت‌های آن اعلام شده است.

🔹مقام‌های دولتی اصرار دارند که این ستاد ویژه، در شورای عالی امنیت ملی تاسیس شده که در موقعیت بالاتری نسبت به شورای عالی فضای مجازی قرار دارد.

🔹به دلیل نبود دسترسی به اطلاعات شورای عالی فضای مجازی، نمی‌توان درباره ارتباط این شورا با ستاد تازه تشکیل شده با قاطعیت صحبت کرد.

🔹اگر واقعا ستاد ویژه فضای مجازی، با هماهنگی سران حکومت ایران در شورای عالی امنیت ملی تشکیل و موقعیت آن بر اساس تصمیم‌گیری کلان تثبیت شده باشد، می‌توان آن را تغییری در ساختار تصمیم‌گیری برای اینترنت در ایران ارزیابی کرد.

🔹در غیر اینصورت، در بهترین حالت، تلاشی موردی خواهد بود که معلوم نیست چقدر دوام داشته باشد.

🔹بر خلاف شورای عالی فضای مجازی، در ستاد ویژه وزن دولت بیشتر است و چهره‌های حقیقی و حقوقی مخالف اینترنت حضور کمرنگ‌تری دارند.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh