مروری بر اکونومیست
۵ تا ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶؛

تهیه کننده و مجری: راد شیرازی
youtube.com/@mohammadrahimraadshirazi3491

این هفته جهان پر از سؤال‌های عجیب است: آیا انویدیا واقعاً قلب اقتصاد جدید هوش مصنوعی شده یا در حال شکل‌گیری یک حباب بزرگ هستیم؟
چرا ترامپ به دنبال یک معامله تاریخی نفتی در ونزوئلاست؟
بعد از موسه‌ونی چه بر سر اوگاندا می‌آید؟
و چرا اروپا باید بیش از گذشته نگران روسیه و راست افراطی باشد؟

در اپیزود دوم «زوم این، زوم اوت» همراه هم از سیلیکون‌ولی تا آفریقا، از چین تا آمریکا و از اروپا تا خاورمیانه سفر می‌کنیم و سراغ ۶۹ مقاله، خبر و ایده از شماره این هفته‌ی اکونومیست می‌رویم.

اما این سفر فقط درباره سیاست و اقتصاد نیست؛ از یک پارچه ۹۵۰ ساله و جنگ باربیکیو در چین گرفته تا رباتی که به یک کارگر آسیب‌دیده دوباره امکان کار داده، ماده تاریک، تلسکوپ جدید ناسا، فوتبال زنان و حتی آینده استفاده روزمره از هوش مصنوعی.

قسمت قبل
https://t.me/FarazTed/48386

⁨
🩸 #جاویدنام آنیلا ابوطالبیان
۸ ساله، ۱۸ دی، احمدآباد اصفهان
کشته شده توسط حکومت بچه کش غیراسرائیلی

عاشق عروسکش بود و مادرش روز خاکسپاریش عروسکشو آورد و گفت امشب اولین شبی هستش ک بدون عروسکش می‌خوابه.

🩸 #جاویدنام ابوالفضل سلیمانی

۱۰ سپتامبر روز جهانی مبارزه با خودکشی است.
چند روز پیش آیدا حیدری که قراربود با این جاویدنام ازدواج کند همچون دانیال کریمی پدر جاویدنام امیرمحمد کریمی به زندگی خود پایان داد.

آیدا حیدری با دیگر جاویدنام دی ماه که قبلا اینجا و اینجا معرفی شد دارای شباهت اسم و فامیل هستند.

..

در باب خودکشی

#نگاهی_به_آرشیو ۱۱ سپتامبر ۲۰ شهریور

🏮 ۹ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/1284
🏮 ۸ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/7067
🏮 ۷ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/13973
🏮 ۶ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/18623
🏮 ۵ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/22254
🏮 ۴ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/25394
🏮 ۳ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/30201
🏮 ۲ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/36757
🏮 ۱ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/43132

👥 فقط در بخش نظرات این پیام، می‌‌توانید کلیه مطالب خود در حوزه علمی، فرهنگی، معرفی لینکها و طرح پرسش... را (جز سیاسی) ارسال کنید.👇



#نکته 
استعاره‌ «فروشنده‌ بیل و کلنگ»
در تاریخ اقتصاد، یک اصل کلاسیک وجود دارد:

در هر موج نوآوری یا «تب» جدید اقتصادی، لزوماً خط مقدم آن حوزه بیشترین سود را نمی‌برد، بلکه زیرساخت‌ها، ابزارها و خدمات پشتیبان هستند که سود پایدار و کم‌ریسک را تضمین می‌کنند.
مثلا در دوران «تب طلا»، پایدارترین سود را نه لزوماً جویندگان طلا، بلکه «فروشندگان بیل و کلنگ» (تأمین‌کنندگان زیرساخت) بردند.

امروزه انویدیا دقیقاً همین نقش را ایفا می‌کند. این شرکت خود را درگیر رقابت مستقیم برای ساختِ نهاییِ محصولات هوش مصنوعی (مانند چت‌بات‌ها یا نرم‌افزارها) نکرده، بلکه «زیرساخت سخت‌افزاری و محاسباتی» تقریباً تمام رقبای این حوزه در سراسر جهان را تأمین می‌کند. این موقعیت، یک «انحصار طبیعی» (Natural Monopoly) موقت در زنجیره‌ی تأمین فناوری ایجاد کرده است.

..

#دانستنی
شمشیر خمیده ایرانی در زمان ساسانیان

کشف‌شده با دستگاه eXp 4000
عمق: ۱.۸۵ متر زیر خاک رسی
منطقه: کرمانشاه، ایران
زمان ساخت: ۳۰۰ میلادی
ابعاد: طول ۴۵ سانتی‌متر
وزن: ۱۶۵۰ گرم


این گنجینه یک شمشیر است که واقع در غرب ایران، کشف شد. جنس این شمشیر ترکیبی از آهن، سرب، مس، قلع، طلا، نقره و آنتیموان است. که متعلق به دوران شاهنشاهی ساسانی دانسته شده است.
آخرین امپراتوری پیش از اسلام ایران که از سال ۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی تحت حکومت سلسله ساسانی قرار داشت. این شاهنشاهی که جانشین امپراتوری اشکانی شد، به‌مدت بیش از ۴۰۰ سال به‌عنوان یکی از دو قدرت اصلی در غرب آسیا و اروپا، در کنار امپراتوری روم و بعداً امپراتوری بیزانس شناخته می‌شد.
https://www.okmdetectors.com/blogs/treasure-finds/sassanian-sword-iran

در باره تاریخچه شمشیرها در کامنت
@FarazTed

#نگاهی_به_آرشیو ۱۲ سپتامبر ۲۱ شهریور

🏮 ۹ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/1284
🏮 ۸ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/7092
🏮 ۷ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/13985
🏮 ۶ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/18637
🏮 ۵ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/22261
🏮 ۴ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/25411
🏮 ۳ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/30217
🏮 ۲ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/36786
🏮 ۱ سال پیش در چنین روزی
t.me/FarazTed/43156

👥 فقط در بخش نظرات این پیام، می‌‌توانید کلیه مطالب خود در حوزه علمی، فرهنگی، معرفی لینکها و طرح پرسش... را (جز سیاسی) ارسال کنید.👇

درختی که خون گریه می‌کند.
توضیح علمی

و ببینید
https://t.me/FarazTed/2142

تولید سوخت هیدروژنی از زباله‌های پلاستیکی

محققان یک فرآیند شیمیایی را نشان داده‌اند که می‌تواند مخلوطی از سه پلاستیک پرکاربرد را مستقیماً به سوخت هیدروژنی با خلوص بالا تبدیل کند.
این فرآیند در دمای ۳۰۰ تا ۴۰۰ درجه سانتیگراد پایین‌تر از دمای مورد استفاده در گازسازی با بخار سنتی، هیدروژن بسیار بیشتری از PET تولید کرد. گازسازی معمولاً به گرمای شدید برای تجزیه مواد و تبدیل آنها به گاز متکی است و این امر باعث می‌شود که این فرآیند بسیار پرانرژی باشد.

هیدروژن حاصل بیش از ۹۰٪ خالص بود و نیازی به جداسازی قبلی پلاستیک‌ها نبود.
این روش همچنین از ورود کربن به جو به صورت دی اکسید کربن جلوگیری می‌کند. در عوض، بخش زیادی از کربن به شکل معدنی جامد جذب و ذخیره می‌شود.

‌
با کاهش هزینه‌های مرتب‌سازی و پیچیدگی فرآیند که موانع اصلی تجاری‌سازی بوده‌اند، این فناوری پتانسیل تبدیل شدن به یک فناوری اصلی نسل بعدی را دارد که هم از اقتصاد هیدروژنی و هم از اقتصاد چرخشی پشتیبانی می‌کند.
https://www.sciencedaily.com/releases/2026/07/260729051521.htm

@SciTecNews

بازسازی سلول‌های از دست‌رفته مغز: نانوذراتی که حافظه را در موش‌های مبتلا به آلزایمر بازیابی کردند

پژوهشگران با نانوذراتی به نام Nano-ERASER موفق شدند در موش‌های مبتلا به آلزایمر، سلول‌های پشتیبان مغز (آستروسیت‌ها) را به نورون‌های جدید و فعال تبدیل کنند.

پروتئین PTBP1 معمولاً مانع این تبدیل می‌شود. نانوذرات از سد خونی-مغزی عبور کرده، این پروتئین را هدفمند تجزیه می‌کنند. با ۱–۲ تزریق، تعداد نورون‌ها افزایش یافت و موش‌ها مهارت‌های شناختی ازدست‌رفته (مثل لانه‌سازی و جهت‌یابی) را بازیابی کردند.

این روش هنوز در مرحله پیش‌بالینی است و تا درمان انسانی فاصله زیادی دارد، اما رویکرد جدیدی برای بازسازی بافت مغز در مراحل پیشرفته آلزایمر ارائه می‌دهد (نه فقط کند کردن بیماری).

در کامنت
https://t.me/FarazTed/48594

ژنتیک هویت جنسیتی: مطالعه بزرگ روی دوقلوها ادعای «مُد اجتماعی بودن» ترنسجندر را به چالش می‌کشد

مطالعه‌ای روی ۴۶۳ جفت دوقلو نشان داد وقتی یکی از دوقلوهای همسان ترنس یا جنسیت‌متنوع باشد، دوقلوی دیگر در ۲۱٫۲٪ موارد همین وضعیت را دارد؛ در دوقلوهای غیرهمسان این رقم ۸٫۷٪ است (حدود ۲٫۶ برابر کمتر). این تفاوت، شواهدی به نفع وجود مؤلفه ژنتیکی ارائه می‌دهد.

دوقلوهای همسان تقریباً تمام ژن‌ها را مشترک دارند و دوقلوهای غیرهمسان حدود نیمی. شباهت بیشتر در همسان‌ها معمولاً نشانه نقش ژنتیک است، اما محیط را کاملاً حذف نمی‌کند. حتی در دوقلوهای همسان، در اکثر موارد یکسان نبود؛ یعنی ژنتیک به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست.

نتیجه: هویت‌های جنسیتی متنوع احتمالاً دارای مؤلفه زیستی-ژنتیکی قابل‌توجهی هستند و نمی‌توان آنها را صرفاً «مد اجتماعی»، تقلید یا انتخاب دلخواه دانست. عوامل ژنتیکی، رشد مغز و بدن، محیط پیش از تولد، تجربه‌های زندگی و عوامل اجتماعی همگی نقش دارند.

شواهد تاریخی نیز (مثل نقش‌های جنسیتی غیرمتعارف در بین‌النهرین باستان) نشان می‌دهد فاصله از هنجارهای دوگانه جنسیتی پدیده‌ای جدید نیست.

در کامنت
t.me/FarazTed/48595

آیا میکروبیوم روده «واگیردار» است؟ کشف ردپای تکامل و انتقال جهانی باکتری‌ها در بدن انسان


پژوهش دانشگاه وین نشان می‌دهد میکروبیوم روده فقط تحت تأثیر رژیم غذایی و سبک زندگی نیست، بلکه باکتری‌های مفید آن از طریق تماس‌های فردبه‌فرد و حتی در مقیاس قاره‌ای منتقل می‌شوند.

با روش «بوم‌شناسی معکوس» مشخص شد درون هر گونه باکتری، تبارهای ژنتیکی تخصصی وجود دارد که برای شرایط خاص (مثل سن بالا یا التهاب روده) سازگار شده‌اند. پدیده «پالایش انتخابی» باعث می‌شود جهش‌های مفید به‌سرعت جمعیت غالب ایجاد کنند. این سویه‌های سازگار ظرف چند دهه در جهان پخش شده‌اند و برخی‌شان با بیماری‌هایی مثل IBD، سرطان روده بزرگ و دیابت نوع ۲ مرتبط‌اند.

این یافته‌ها راه را برای پزشکی فوق‌شخصی‌سازی‌شده باز می‌کند: ردیابی دقیق تبارهای باکتریایی برای تشخیص زودهنگام و بازسازی تعادل میکروبیوم.

در کامنت
https://t.me/FarazTed/48596

#نکته مفهوم مشاهده در فیزیک کوانتومی

یکی از رایج‌ترین برداشت‌های متداول این است که «مشاهده» در مکانیک کوانتوم به حضور یک انسان یا ذهن آگاه نیاز دارد.

الخلیلی این برداشت را رد می‌کند. در فیزیک، «ناظر» می‌تواند صرفاً یک مولکول هوای ساده یا فوتونی باشد که با یک الکترون برخورد می‌کند. همین برخورد ساده، اطلاعات را در محیط ثبت کرده و وانهمدوسی را رقم می‌زند. کیهان میلیاردها سال پیش از پیدایش انسان نیز به همین ترتیب زمان را رو به جلو پیش می‌برده است.

در دنیای زیراتمی، ذرات می‌توانند همزمان در چندین حالت باشند (برهم‌نهی). اما به محض اینکه ذره با محیط پیرامون خود برهم‌کنش می‌کند، این حالت شکننده از بین می‌رود و ذره در یک وضعیت قطعی تثبیت می‌شود؛ پدیده‌ای که «وانهمدوسی» (Decoherence) نام دارد. این پدیده مانند باز کردن جعبه گربه شرودینگر است؛ به محض باز شدن جعبه و ثبت وضعیت، دیگر نمی‌توان سیستم را به حالت برهم‌نهی قبلی برگرداند. این نشت دائمی و برگشت‌ناپذیر اطلاعات کوانتومی به محیط، همان موتوری است که زمان را به جلو می‌راند.

جهان مدام در حال درهم‌تنیده‌تر شدن با خود است. هر بار که ذره‌ای با ذره دیگر برخورد می‌کند، وانهمدوسی رخ می‌دهد و شاخه‌ای جدید از رویدادها تثبیت می‌شود. این فرآیند تک‌مسیره، پایه و اساس همان پدیده‌ای است که ما در ابعاد بزرگ به شکل «افزایش آنتروپی» و گذر زمان تجربه می‌کنیم.

https://www.universetoday.com/articles/quantum-physicist-takes-aim-at-the-universes-mysterious-arrow-of-time

@FarazTed

#سوال
چرا کانال و پیج هایی با ممبرهای بالا شایعات رو بیشتر پخش می‌کنن تا حقایق رو؟
چون عامه مردم دروغ های هیجان انگیز رو بیشتر دوست دارن؟ (اونم به خاطر سطح مطالعه ی خیلی پایین و عدم استفاده درست از ابزارها)

چرا؟ چون این دست اخبار خریدار بیشتری داره و بیشتر فورواد میشه و لایک میگیره.
به همین خاطر هست که ممبرگروه و کانال و پیج های علمی خیلی خیلی کمتر از این دست کانال و پیج ها هست.

#پاسخ
‌ اصولا (بجز موارد استثنایی) اگر دیدید یک کانال علمی تعداد اعضایی بیشتر از ۳۰ هزار داشته باشد باید به این موارد شک کنید.

شما خود پاسخ را دادید.
اگر بخواهید جنسی را بفروشید باید سلایق عامه مردم را درنظر بگیرید.
علم واقعی برای عامه مردم کسل کننده است. اما آنها نیاز به هیجان دارند.

عامه مردم تحت تاثیر خشم ترس شهوت و هیجان هستند. اگر کانالی چه در عناوین چه در محتوا کمی چنین طعمی را اضافه کند بدون آنکه نگران راست یا دروغ باشد کالای خود را بهتر می فروشد.

عمده کسانی که در حوزه علم فعالیت می‌کنند (گرچه خود مصون از ضعف‌هایی چون حسادت نیستند) اما آنرا به عنوان خویشکاری یا معنای خود انتخاب کرده اند و لذا در دسته فروشندگان نخواهند بود.
تلفیق ایندو ناممکن نیست و ممکن است برخی رویه دوگانه‌ای را درپیش گیرند.

لذا انتظاری نیست که فروشنده خبر پیگیر حقیقت باشد یا نیازمند ارشاد. او بخوبی می داند که چه روشی او را بیشتر مورد توجه قرار می دهد یا درآمدش را افزایش می دهد.

البته هستند فعالان عرصه مدیا که در عین سود بردن، حقیقت را بزبان ساده و شیرینی نیز بیان می‌کنند که این نیز فضیلتی است.
@FarazTed

آیا گوشت قرمز عامل اصلی ساخته شدن مغز بزرگ و موفقیت گونه انسان بود؟

نیاکان ما رژیم عمدتاً گیاه‌پایه داشتند و گوشت را گاه‌به‌گاه می‌خوردند؛ بخش‌های ارزشمند شکار مغز استخوان، چربی، کبد و احشا بود (نه گوشت عضلانی خالص).
عامل اصلی موفقیت انسان انعطاف‌پذیری غذایی بود، نه گوشت‌خواری صرف.

با صنعتی‌شدن دامپروری، مصرف روزانه و انبوه گوشت قرمز با طراحی ژنتیکی ما ناسازگار شده است. حدود ۲ میلیون سال پیش انسان توانایی ساخت مولکول قندی Neu5Gc را از دست داد، اما این مولکول در گوشت پستانداران وجود دارد. جذب مداوم آن باعث واکنش ایمنی مزمن (زنوسیالیت) و التهاب درجه پایین می‌شود که خطر تصلب شرایین، دیابت نوع ۲ و سرطان روده را بالا می‌برد.

علاوه بر این، تولید صنعتی دام حدود ۱۵٪ گازهای گلخانه‌ای، تخریب جنگل‌ها و مقاومت آنتی‌بیوتیکی را به همراه دارد. سازمان جهانی تحقیقات سرطان گوشت‌های فرآوری‌شده را قطعی سرطان‌زا (گروه ۱) و گوشت قرمز را احتمالی (گروه ۲) طبقه‌بندی کرده است.

نتیجه: گوشت در دوران کمبود مفید بود، اما مصرف صنعتی و زیاد آن تهدید است. راه‌حل تنوع و انعطاف‌پذیری غذایی است.

در کامنت
https://t.me/FarazTed/48599

پرشیا پارس ایران ایرانی
گفتگو با میلاد عابدی
Endonyms and Exonyms of Countries

ایران فقط نام یک جغرافیا یا محصول ملی‌گرایی مدرن نیست!

نامی است که قرن‌ها در حافظه تاریخی مردمانی با زبان‌ها، تبارها و فرهنگ‌های گوناگون زنده مانده است. در این قسمت از «بلورستان»، بهزاد بلور در گفت‌وگو با میلاد عابدی، پژوهشگر پسادکتری در دانشگاه اینسبروک، ردپای «ایرانی بودن» را در دل تاریخ دنبال می‌کند؛ از فرمانروایانی که خود را پادشاه ایران می‌خواندند و سکه‌هایی که نام ایران را بر خود داشتند، تا حکومت‌های محلی کُردی که خود را وارث پادشاهان ایران می‌دانستند. روایتی از ایده‌ای که بسیار پیش از شکل‌گیری دولت‌های مدرن و ملی‌گرایی اروپایی وجود داشت؛ «ایران» به‌عنوان هویتی تاریخی که اقوام و مردمانی گوناگون، خود را بخشی از آن می‌دانستند.
@IranologyTopics

و در باره آریایی بشنوید
t.me/FarazTed/46256
🅾

دنیای دیوانه دیوانه دیوانه

در کامنت
https://t.me/FarazTed/48604