🕊 فرازتد⚡️(روشنگری)
21.3K subscribers
11.6K photos
11.6K videos
1.63K files
23.9K links
@AarmaanF
ادمین رابط پرسش علمی

ویژه سکولارهای طبیعت‌‌گرای ملت ایران
(⛔️مومن به ماوراء عضو نشود)

مبانی کانال ما
t.me/FarazTed/15822

افشای شایعه/مغلطه/کژفهمی
فریب و حماقت

اخبار علمی+
سخنرانی‌،مستند،مقاله:
دانش/اندیشه/جامعه/روان
تاریخ/هنر و بیشتر..
Download Telegram
#Cinema
دختری با گوشواره مروارید
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
#آموزش نجوم
مفهوم کره سماوی و صور فلکی

یحیی طباطبایی
youtube.com/@khelghatmag

@FarazTed 🆎
⚡2
❌ ادعای نادرست تاسیس حوزه علمیه قم به دست یک سیاستمدار بریتانیایی

🔹در شبکه‌های اجتماعی ادعا شده که حوزه علمیه قم به دست یک سیاستمدار بریتانیایی به نام «جرج کرزن» تاسیس شده است.

🔹این ادعا نادرست است و منابع معتبر، عبدالکریم حائری یزدی را موسس حوزه علمیه قم معرفی می‌کنند.

🔹هیچ منبع معتبری به نقش کرزن یا دولت بریتانیا در تاسیس حوزه علمیه قم اشاره نکرده است.

🔹جرج کرزن نایب‌السلطنه بریتانیا در هند و مدتی وزیر امور خارجه بریتانیا بود. در زمان تاسیس حوزه علمیه، او وزیر امور خارجه بریتانیا بود و برای مذاکراتی پیرامون جنگ یونان و ترکیه، در پاریس حضور داشت.

🔹کرزن کتابی درباره ایران دارد اما در این کتاب هم به نقش خودش در تاسیس حوزه علمیه قم اشاره‌ای نکرده است.

🔹او طراح «قرارداد ۱۹۱۹» بود که اختیارات نظامی و اداری بیشتری به دولت بریتانیا به ایران می‌داد.

🔹قم قرن‌ها پیش از تولد کرزن یک مرکز مهم دینی برای شیعیان به حساب می‌آمد.

🔹با این توضیحات فکت‌نامه به این ادعای شبکه‌های اجتماعی نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh
⚡1
❌ ویدیوی ساختگی منتسب به جلسه محاکمه دانش‌آموزان معترض فرانسوی

🔹ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر و ادعا شده صحنه محاکمه و صدور احکام دانش‌آموزان معترض فرانسوی را نمایش می‌دهد.

🔹این ویدیو واقعی نیست و با هوش مصنوعی ساخته شده است.

🔹محاکمه افراد زیر ۱۸ سال در فرانسه تابع قوانین خاصی است و به صورت علنی انجام نمی‌شود.

🔹در ویدیو نشان می‌دهد که قضات ظاهرا چهار نوجوان را به «حبس جنایی» بین ۱۳۰ تا ۳۲۰ سال حبس محکوم می‌کنند. طبق قانون کیفری فرانسه، بیشترین میزان «حبس جنایی» ۳۰ سال است و مجازات حبس ابد تنها حکم بالاتر از آن محسوب می‌شود.

🔹شواهدی از جمله حرکت دهان قضات، فرم لباس پلیس، دستان غیرعادی برخی از نیروها و صفحه نمایش تلفن‌های همراه حاضران، ساختگی‌بودن ویدیو را تایید می‌کند.

🔹در جریان اعتراضات اخیر، وزیر دادگستری فرانسه از انتقال ۲۱۷ بازداشتی به زندان خبر داد، اما معلوم نیست چه تعداد از آنها در بازداشت موقت به‌سر می‌برند و چند نفر با محکومیت قضایی روبه‌رو هستند.

🔹گزارش‌ها نشان می‌دهد بیشتر احکام صادرشده از نوع تعلیقی هستند و تعداد کمتری حبس قابل اجرا نیز در دادگاه‌ها صادر شده‌اند.

🔹گزارش موثق و معتبری که نشان دهد فرد زیر ۱۸ سالی در جریان محاکمات اخیر به حبس محکوم شده باشد، وجود ندارد.

🔹با این توضیحات فکت‌نامه به این ویدیوی ساختگی و ادعای بی‌اساس منتسب به آن نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh
🕊1
❌ ادعای تولید سالانه پنج تن طلا در نیروگاه هم‌جوشی، نادرست است

🔹این روزها در شبکه‌های اجتماعی ادعا شده دانشمندان موفق شده‌اند تولید سالانه پنج هزار کیلوگرم طلا را محقق کنند؛ اما این ادعا نادرست است.

🔹شرکت آمریکایی «ماراتن فیوژن» اعلام کرده در آزمایشی با نوترون‌های حاصل از هم‌جوشی، جیوه را به طلای پایدار تبدیل کرده؛ اما این آزمایش در نیروگاه تجاری تولید برق انجام نشده و مقدار طلای تولیدشده نیز اعلام نشده است.

🔹داده‌های عمومی برای تایید مستقل مقدار، خلوص و بازده محصول کافی نیست و نباید «اعلام شرکت» را با «اثبات تولید صنعتی طلا» یکسان دانست.

🔹عدد «پنج هزار کیلوگرم طلا در سال» از کجا آمده است؟ این عدد نتیجه شبیه‌سازی یک نیروگاه فرضی است و چنین تولیدی در عمل محقق نشده است.

🔹آیا تبدیل عناصر دیگر به طلا دستاورد تازه‌ای است؟ خیر؛ تولید طلا با واکنش‌های هسته‌ای دهه‌ها سابقه دارد و واکنش پیشنهادی این شرکت نیز پیش‌تر بررسی شده است. «سرن» هم تولید هسته‌های طلا از سرب را گزارش کرده، اما مجموع جرم آنها در آزمایش‌های سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸ فقط ۲۹ تریلیونیم گرم بوده و طلای قابل استفاده به‌دست نیامده است.

🔹طلای پایدارِ حاصل از تبدیل هسته‌ای می‌تواند از نظر شیمیایی همان طلای طبیعی باشد؛ اما مساله اصلی، امکان تولید اقتصادی و جداسازی ناخالصی‌های رادیواکتیو است.

🔹عدد «۱۸ سال انتظار» در ادعاها، برآورد یکی از سناریوهای مقاله ماراتن فیوژن است، نه زمان ثابت و اجباری برای تمام طلای مصنوعی.

🔹آیا این فناوری قیمت طلا را به‌شدت کاهش می‌دهد؟ اطلاعات فعلی چنین نتیجه‌ای را تأیید نمی‌کند. ساخت نیروگاه، تأمین و غنی‌سازی جیوه، مدیریت مواد سمی و رادیواکتیو و حفظ تولید پیوسته، چالش‌های مهمی هستند.

🔹حتی پنج تن «تولید فرضی» یک نیروگاه، حدود ۰٫۱۳ درصد تولید معدنی طلای جهان در سال ۲۰۲۵ است. اثر احتمالی این فناوری بر قیمت، به هزینه و مقیاس واقعی تولید و شرایط بازار بستگی دارد.

🔹با این توضیحات، فکت‌نامه به ادعای «دانشمندان در یک نیروگاه هم‌جوشی، تولید سالانه پنج هزار کیلوگرم طلا را محقق کرده‌اند» نشان «نادرست» می‌دهد.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh
✍️ آیا یک دوز قارچ روان‌گردان توانایی‌های از دست‌رفته بیمار مبتلا به آلزایمر را بازگرداند؟

🔹پژوهشگران در ماه مه ۲۰۲۶ گزارشی درباره یک زن بیش از ۸۰ ساله با تشخیص بالینی آلزایمر پیشرفته منتشر کردند که پس از مصرف قارچ حاوی سیلوسایبین، بهبودهایی در گفتار، حرکت، تعامل اجتماعی و کنترل ادرار او مشاهده شده بود.

🔹این گزارش اخیرا با توییت یک اپیدمولوژیست آمریکایی درباره اثر «تقریباً باورنکردنی» این قارچ، و بازتاب آن در فضای فارسی، مورد توجه قرار گرفت.

🔹این گزارش فقط درباره یک بیمار است، نه یک کارآزمایی بالینی. بدون گروه کنترل، ارزیابی‌های استاندارد و تکرار نتایج، نمی‌توان ثابت کرد که سیلوسایبین علت بهبود بوده است.

🔹نویسندگان مقاله در بخش نتیجه‌گیری تأکید کرده‌اند که مشاهده آن‌ها نباید به‌عنوان بازگشت فرایند بیماری آلزایمر تعبیر شود و تنها می‌تواند مبنایی برای طرح فرضیه‌های پژوهشی آینده باشد.

🔹این بیمار ابتدا پنج گرم قارچ و یک ماه بعد سه گرم دیگر دریافت کرد. هرچند تغییرات اولیه پس از نوبت نخست گزارش شدند، اما پیگیری‌های بعدی شامل نوبت دوم نیز بود.

🔹تشخیص آلزایمر با نشانگرهای زیستی تأیید نشده بود و نویسندگان مقاله گفته‌اند تصویربرداری پیشرفته و آزمایش‌های اختصاصی بیماری در دسترس نبوده است.

🔹مقدار واقعی سیلوسایبین، نامعلوم است. پنج گرم قارچ به معنی پنج گرم سیلوسایبین نیست. غلظت ترکیبات فعال در قارچ‌ها متفاوت است و در این گزارش مقدار واقعی آن‌ها اندازه‌گیری نشده است.

🔹مصرف با علائم حاد نگران‌کننده همراه بود. تعریق شدید، احتمال افزایش دمای بدن و یک وضعیت خواب‌مانند طولانی گزارش شدند.

🔹مصرف خانگی و خودسرانه با مصرف در یک پژوهش پزشکی کنترل‌شده تفاوت اساسی دارد. در پژوهش‌های بالینی، غربالگری بیمار، شناسایی و تعیین مقدار ماده، بررسی تداخل‌های دارویی و پایش عوارض بخشی از فرایند است.

🔹فرآورده‌های بازار غیرقانونی، خطرات مضاعفی دارند. شناسایی اشتباه قارچ، غلظت نامعلوم مواد فعال، وجود ترکیبات اعلام‌نشده و احتمال آلودگی یا نگهداری نامناسب از نگرانی‌های مهم هستند.

🔹در نهایت، سیلوسایبین، درمان تأییدشده آلزایمر نیست. پژوهش درباره کاربرد احتمالی آن در برخی اختلالات روانی و شناختی ادامه دارد، اما اثربخشی آن برای بازگرداندن حافظه یا درمان آلزایمر پیشرفته اثبات نشده است.

👈 در فکت‌نامه بخوانید

🌐 @Factnameh
⚡1
یکی از خصوصیات گونه ها آنست که نمی‌توانند با یکدیگر آمیزش و تولید مثلی پایدار کنند. اما دو گونه هوموساپینس و نئاندرتال چگونه با هم آمیزش کردند‌؟

در مقاله زیر پیشنهاد آنست که در این موارد از واژه جمعیت بجای گونه استفاده شود.
«جمعیت» در اینجا به گروه‌هایی اشاره دارد که امکان تبادل ژنتیکی (هرچند پس از دوره طولانی جدایی) را حفظ کرده‌اند و در نهایت با هم ترکیب شده‌اند، در حالی که «گونه» معمولاً به واحدهایی اطلاق می‌شود که از نظر تولیدمثلی کاملاً جدا شده‌اند.


یک جمعیت، گروهی از افراد یک منطقه جغرافیایی مشخص است که با هم جفت‌گیری می‌کنند. مرز گونه جایی است که تبادل ژنی بین دو جمعیت به صفر برسد یا آن‌قدر ناچیز شود که نتواند تشابه ژنتیکی آن‌ها را حفظ کند؛ این مرز می‌تواند جغرافیایی، رفتاری یا ژنتیکی باشد.

بر اساس داده‌های ژنومی، جمعیت‌های هومو ساپینس و هومو نئاندرتالنسیس حدود ۷۰۰ تا ۵۰۰ هزار سال پیش از یک جمعیت جد مشترک جدا شدند. پس از جدایی، هر جمعیت مسیر فرگشتی خود را ادامه داد. حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار سال پیش، وقتی گروهی از جمعیت آفریقایی (هومو ساپینس) به اوراسیا مهاجرت کرد، این دو جمعیت دوباره با هم مواجه شده و آمیزش کردند.
شواهد ژنتیکی نشان می‌دهد که حدود ۲ درصد از ژنوم انسان‌های غیرآفریقایی از نئاندرتال‌ها منشا گرفته است (در برخی جمعیت‌ها تا حدود ۲/۶ درصد). این یعنی مرز ژنتیکی بین این دو جمعیت هرگز کامل نشد.

با این حال، دیرینه‌شناسان به دو دلیل همچنان از دو نام گونه مجزا استفاده می‌کنند:
نخست، تفاوت‌های ریخت‌شناختی قابل‌توجه (مانند جمجمه با ابروی کلفت، پشت گرد و حجم مغز بزرگ‌تر در نئاندرتال‌ها)؛
دوم، کاربرد عملی این برچسب‌ها برای ارتباط و طبقه‌بندی فسیل‌ها.

وضعیت دنیسوواها پیچیده‌تر است.
ما فسیل بسیار کمی از آن‌ها داریم، اما ژنوم استخراج‌شده نشان می‌دهد که آن‌ها با نئاندرتال‌ها آمیزش می‌کرده‌اند. معروف‌ترین نمونه، «دنی» است؛ فرزندی با مادری نئاندرتال و پدری دنیسووا. این نشان می‌دهد که این دو جمعیت، فرزندان بارور تولید می‌کرده‌اند.

وضعیت هومو نالدی در آفریقای جنوبی عجیب‌تر است. این جمعیت با حجم مغز حدود ۴۶۵ تا ۶۱۰ سی‌سی، شواهدی پیشنهاد می‌کند که ممکن است مردگان خود را دفن کرده باشد، اما این تفسیر قطعی نیست. سن فسیل‌ها بین ۲۳۶ تا ۳۳۵ هزار سال است، یعنی همزمان با هومو ساپینس اولیه در آفریقا. اما هیچ داده ژنتیکی از نالدی نداریم؛ بنابراین نمی‌دانیم که آیا با ساپینس آمیزش کرده یا نه.
A structured coalescent model reveals deep ancestral structure shared by all modern humans. Nature Genetics, 2025.
https://www.nature.com/articles/s41588-025-02117-1

@evolution_iran
تفاوت قانون و نظریه در علم

استفن جی گولد، دیرینه‌شناس و زیست‌شناس تکاملی دانشگاه هاروارد، با عنوان «فرگشت به‌عنوان واقعیت و نظریه»

او توضیح می‌دهد که فرگشت هم‌زمان فکت است و نظریه.
فکتها (واقعیت‌ها) داده‌های جهان هستند و نظریه‌ها ساختارهایی از اندیشه‌اند که آن داده‌ها را توضیح می‌دهند.
در زبان روزمره گاهی «نظریه» را چیزی ناقص یا پایین‌تر از واقعیت می‌پندارند، اما در علم این‌گونه نیست.
قانون بیشتر یک الگوی تکرارشدنی را توصیف می‌کند، در حالی که نظریه توضیح می‌دهد چرا و چگونه آن الگو رخ می‌دهد.

فرگشت هم‌زمان واقعیت است، چون تغییر موجودات و جمعیت‌ها مشاهده می‌شود، و نظریه است، چون توضیح می‌دهد این تغییرات با چه سازوکارهایی رخ می‌دهند.

نظریه بودن فرگشت به معنای ضعف یا حدس و گمان نیست؛ نشان‌دهنده جایگاه آن به‌عنوان یکی از قوی‌ترین و جامع‌ترین ساختارهای توضیحی در علم است. نظریه هیچ‌وقت قانون نمی‌شود و این ضعف آن نیست؛ نظریه با آزمایش‌های مکرر تأیید و اصلاح می‌شود و به حقیقت نزدیک‌تر می‌گردد.



انتشارات دانشگاه فنی ماساچوست و آثار جان بیتی، فیلسوف زیست‌شناسی، استدلال می‌کنند که در زیست‌شناسی فرگشتی نمی‌توان به سادگی از «قانون» سخن گفت. دلیل اصلی این است که تعمیم‌های زیستی به تاریخ و شرایط ویژه وابسته‌اند. اگر تاریخ حیات روی زمین کمی متفاوت پیش می‌رفت، بسیاری از قواعد زیستی امروز وجود نداشتند. بنابراین تکامل ماهیتی تاریخی و وابسته به شرایط دارد و مانند قوانین جهان‌شمول فیزیک نیست که به یک تاریخ خاص وابسته نباشند.

دانشگاه میشیگان غربی، بر پایه گزارش فرهنگستان ملی علوم آمریکا، و همچنین دانشگاه ایالتی کالیفرنیا در فولرتون، سه مفهوم را از هم جدا می‌کنند:
واقعیت یک مشاهده است که بارها تأیید شده است.
قانون یک تعمیم توصیفی است درباره نحوه رفتار جنبه‌ای از جهان طبیعی در شرایط بیان‌شده.
نظریه یک توضیح جامع و مستدل درباره جنبه‌ای از جهان طبیعی است که می‌تواند شامل واقعیت‌ها، قوانین، استنباط‌ها و فرضیه‌های آزمون‌شده باشد.
👈 این منابع تأکید می‌کنند که در علم، نظریه‌ها با انباشت شواهد به واقعیت تبدیل نمی‌شوند؛ بلکه نظریه‌ها نقاط پایانی علم هستند.


قوانین توصیفی‌اند و نظریه‌ها توضیحی؛ هر دو معتبرند و هر دو می‌توانند با اکتشافات جدید تغییر کنند.

دانشگاه فنی ماساچوست نشان می‌دهد که در بالاترین سطوح آموزش عالی، فرگشت به‌عنوان یک نظریه علمی تدریس و تحلیل می‌شود، نه به‌عنوان یک قانون ساده.

پس قانون و نظریه دو ابزار متفاوت برای دو کار متفاوت‌اند. قانون یک الگوی تکرارشدنی را توصیف می‌کند، اما نظریه توضیح می‌دهد چرا و چگونه آن الگو رخ می‌دهد. فرگشت قانون نیست، چون یک توصیف ساده از یک الگوی ثابت نیست؛ بلکه چارچوبی توضیحی، تاریخی و وابسته به شرایط است برای فهم اینکه حیات چگونه و چرا در طول زمان دگرگون می‌شود.


مطالعه بیشتر؛
1. Stephen Jay Gould, "Evolution as Fact and Theory," *Discover Magazine*, May 1981. (Gould was a professor of evolutionary biology at Harvard University.)

2. John Beatty, "The Evolutionary Contingency Thesis," published by MIT Press. (This chapter argues that there are no biological laws because biological generalizations owe their truth to contingent evolutionary events.)

3. National Academy of Sciences, *Teaching About Evolution and the Nature of Science*. (The definitions of fact, hypothesis, law, and theory discussed from Western Michigan University are based on this report.)

4. California State University, Fullerton — course materials on the nature of science, distinguishing among fact, law, and theory in evolution.

5. MIT OpenCourseWare, "Evolution and Society" (course number STS.009). The course provides a conceptual and historical introduction to scientific theories of evolution.


@evolution_iran
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
آیا جهان برای وجود حیات تنظیم شده؟
برایان گرین
زیرنویس فارسی

چطور ممکن است ثابت های کیهانی رقم‌های متفاوتی در سایر جهان‌ها داشته باشند؟
چطورممکن است تعداد زیادی جهان با قوانین متفاوت از هم ،ثابت های کیهانی متفاوت از هم، موجود باشند؟
@S_Answers

@FarazTed بازنشر
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
جهان در چه چیزی منبسط می‌شود؟
جهانهای چندگانه نتیجه کدام نظریه علمی است؟
زیرنویس فارسی
@S_Answers

@FarazTed بازنشر
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
#سخنرانی_تد
چگونه گونه‌ی جدیدی از اجداد ما در حال تغییر تئوری فرگشت انسان است؟
زیرنویس فارسی
@S_Answers

@FarazTed 🅰
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
mohamad_mohamadiran:
🩸 #جاویدنام علی طاهرخانی
۳۱ ساله متاهل
شهروند و مهندس جوان ساکن تاکستان در استان بود که در جریان اعتراضات ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۴ کشته شد

بر اساس گزارش خبرگزاری ها او هدف شلیک گلوله‌های ساچمه‌ای قرار گرفت و با ضربات قنداق تفنگ نیروهای امنیتی به سرش دچار آسیب شدید شد. وی در نهایت در آغوش مادرش جان سپرد.
🕊28⚡1