ادبیات فارسی هفتم
4.28K subscribers
68 photos
25 videos
40 files
39 links
@Farsi7a
کانال نهم
لطفا کانال‌ها را به دوستان و آشنایان خود معرفی فرمایید.
پایه نهم
@farsi9a
پایه هشتم
@farsi8a
کانال شعر و متن ادبی
@baraneadab
Download Telegram
انشا طنز تلفن همراه
این روزها تلفن همراه وسیله ای است علاوه بر ارتباط برقرار کردن با دیگران، بازی همه کاره ای است که می توانی شب و روزت را با آن سپری کنی! هم از تناسب اندامت دور شوی و هم عینکی شوی. آن وقت با شکم گنده و عینکی که هر شیشه اش اندازه یک قابلمه است، زیبا هم به نظر می‌رسی!!

تلفن همراه آن قدر مزایا دارد که هرچه بگویم باز هم کم است! مثلا در مهمانی که نشسته باشی دیگر لازم نیست بدانی چه کسانی در آن جا حضور دارند! انقدر کله ی مبارکت را سمت تلفنت خم می کنی که ساعاتی بعد خود را در خانه ات می بینی!!

روزها اگر بیرون از منزل باشید حتما صف های خلوت دستشویی عمومی را دیده ای؛ کمی که دور و اطراف آن را نگاه کنی، متوجه می‌شی که همه سرها به تلفن همراهشان گرم است و خبری از کلیه شان هم ندارند که مبادا سنگ کلیه بگیرند! بعد هم که کارشان اضطراری می‌شود و مجبورند سرشان را از گوشی بیرون بکشند، آن وقت صف های طولانی دستشویی عمومی را خواهی دید!

تلفن همراه یک مهربانی به خصوصی دارد که شاید در خود آدم ها همچین مهربانی ای پیدا نشود؛ آن هم وقتی است که آن را زنگ می گذاری تا ۶ صبح بیدار شوی ولی با هربار زنگ زدنش، یک پس کله ای به او می‌زنی و بدون آنکه به او بر بخورد بازهم پشت سرهم زنگ می‌زند و سر و صدا می کند تا مجبور شوی با چشمان بسته رخت خواب را ترک کنی!

اصلا اگر تلفن همراه نباشد که زندگی نمی‌توان کرد! زندگی با تلفن همراه! در کوچه و خیابان که نمی‌توانی بروی و با دیگران مسابقه بدهی اما با همین تلفن همراه می‌توانی در ۵ دقیقه با هزاران نفر مسابقه بدهی و در آخر هم اگر باختی و دهان به …… گفتن باز کردی، فقط خودت صدای خودت را می‌شنوی و دعوا و بزن بزن هم راه نمی افتد!

تلفن همراه استفاده های دیگری هم دارد که دیگر جای گفتنش نیست! فقط یادمان باشد که در هنگام غرق شدن در تلفن همراهمان، حواسمان به چشم و شکم و کلیه و جاهای دیگرمان باشد!!!
یاد خدا آرامش جان

کم کم موذن اذان عشق را در گوش آسمان زمزمه می کند. چه زیباست ندای الله اکبر !!! چه زیباست ندایی که عظمت حق را بر دلم می‌نشاند! و وسوسه های شیطان را از دلم می رهاند خویشتن را برای نماز آماده می کنم. بانگ الله اکبر که سر می‌دهند ستون قلبم از بزرگی یاد خدا می‌لرزد و ندایی از درون مرا می خواند« الا بذکر الله تظمئین القلوب» و می گوی که باید خوشتن را برای نماز آماده سازم .

نماز! آری واژۂ نماز که را می‌شنوم پیمانۀ وجودم از لطف و رحمت حق لبریز می‌شود و غنچه های وصل در باب وجودم شکوفا می‌شود. چرا که پیام معنوی و عرفانی نماز ایجاد مشق در سالکان و عارفان و عاشقان است، نماز میقات عابدان و نور دیدۂ اهل یقین است. نماز چشمه جوشان و زلال توحید و معرفت است و نماز وسیله عروج انسان به معراج است نماز نردبان ترقی انسان و کلاس خداشناسی و وسیله کمال انسان است.

خوف از خدا

وقتی به نماز می‌ایستم با شنیدن گل امید همچون خنده ای بر جانم می نشیند و با شنیدن گناهانم برایم تداعی می‌شوند و اشک خوف از چشمانم می‌بارد پس به نماز بر می‌خیزم و در میان امید و خوف می ایستم و تکبیره الاحرام می گویم و شمرده قرائت می‌کنم و به خشوع و خضوع، رکوع و سجده می‌کنم و به اخلاص نماز را تمام می‌مانیم و نمی‌دانم که نمازم مورد قبول حق تعالی قرار گرفته یا نه!

بندگی و عروج

هنگامی که پا به دنیای خاکی ات گذاشتم طنین الله اکبر وجودم را سرشار از حضورت کرد. درگوشم اذان و اقامه سرودند و مُهر بندگی به پیشانی ام خورد. مهری که در بین افلاکیان آبرویم داد. من وجودم هر روز سبزتر و سبزتر می‌شد و از ساقه های امید بالاتر و بالاتر می‌رفت. آن لحظه فواره‌های ذهنم به نهایت می‌اندیشید و افق نگاهم فقط تو بودی. می‌خواستم در طلبت آسمان و زمین را جستجو کنم تا با سوز و گذاز پروانه ای وجودم را در طواف آتشت قربانی کنم. بال هایم را بسوزانم تا بندگی ام را اثبات کنم و همان جا در کنار تو جان بسپارم. فقط وصال می‌خواستم بی آنکه فکر کنم تب جدایی تشنگی و عظمت و شیرینی وصال را چندین برابر می‌کند. تار و پود وجودم در پی ات کلافه وار به من پیچیده بود. به هر دری می‌زدم تا تو را بیابم و در کوچه پس کوچه های زندگی پا می‌نهادم فقط به امید دیدارت. روز و شب می‌نالیدم و در اشک غوطه ور خوابم می‌برد. کم کم داشتم ناامید می‌شدم که مردی از جنس بلور با حرفهایی آیینه ای راه را به من نشان داد از او یاد گرفتم که عروج یعنی نمازو نماز یعنی عروج.

وقتی وارد مسجد می‌شوم نور ایمان در دلم تابیدن می‌گیرد و شوق وصل سراسر وجودم را فرا می‌گیرد دلم را از هر قید و بندی به طرف آسمان رحمت الهی پرواز می‌دهد تا حرم امن الهی شود چرا که خداوند خود وعده داده است که در قلب شکسته و در دل انسانهای خاضع و خاشع خود جای دارد دستانم را همچون مناره ها و گلدسته های منور مسجد رو به آسمان بلند می کنم و به بالهای فرشتگان پیوند می‌زنم تا مرا با خود به نور و روشنایی هستی ببرند .

وقتی به نماز می ایستم خود را غرق در دریای لطف و مرحمت و کرامت الهی می بینم و حوض کوچک دلم لبریز از باران وجود و احسان خداوند می شود و سراچه قلبم منور از نور و حق می گردد. آنگاه که در لحظه های تنهایی و بی کسی شکوفه نام خداوند از لبانم میترواند و از خویش رها می شوم و هاله ای از عشق و روشنایی وجودم را فرا می گیرد .

چه زیباست لحظه ی نجوای با حق، چه زیباست لحظه سبز رهایی از خویشتن و به خدا پیوستن معتقدم که حدیث زیبای پیامبر اکرم (ص) کهاز زیبایی وجود حق تعالی به زیبایی وجود عاشقانه خود پی ببرم. چه زیباست سر نهادن بر خاک عشق و بندگی و غرق دریای حق شدن، چه زیباست اشکهایی که از فرط گناه و معصیت از گوشه دیدگانم، قطره قطره خود را بر سجاده ی زیبای معرفت و عشق الهی می ریزم تا به دریای جوشان حق برسند و چه زیباست ثانیه هایی که دل با نام و یاد خدا آرام می گیرد .

نیاز به خدا

الهی بانگ انشای اذانت مرا از گلدسته های عشق و معرفت به سوی سجاده هایی از راز و نیاز می کشاند تا لحظه ای تاریکی و گمراهی را بگذرانم و صراط مستقیم را برگزینم و تو را به وحدانیت و یگانگی تسبیح گویم زیرا که این آیه شریفه و دلنشینت مرا به تسبیح وا می دارد که از درگاهت عاجزانه بخواهم که حسنات و نیکی دنیا و آخرت را عطایم فرمایی و رهایی از آتش دوزخ را نصیبم گردانی.

نماز تجلی اوج بندگی مخلوق با خالق

مرا به حال خود وا مگزار که از نفس سرکشم بیمناکم و مرا تا کاخ بهشت تا آن طرف پل دنیا همسفر باش چون من دیر زمانی است که چشمانم بر دروازه ی انتظار به دنبال نشانی از تو می گردد تو را در قیام نمازم نیافتم به تعظیم خم شدم اما پلک هایم از رمق افتادند و باز تو را نیافتم هر چه زاری کردم و صورت بر خاک مالیدم حتی برای دلداری
نوی. ای یاری دهنده دلهای ناامید از تو میخواهم دلم را با نورت روشن سازی ودر هنگام مصیبت ها پناه دل بی کسم باشی.نماز را دوست دارم وقتی که سر بر سجده میگذارم ودر مقابل مقام بلند تو حاجتم را میخواهم وقتی که سجده میکنم میخواهم ساخته شدن وجودم از خاک را به یاد آورم و همچنین از نعمت های بی کران خداوند تشکر کنم.وقتی نماز میخوانم به کرانه های آسمان میرسم،به اعلاء و به عروج میرسم نماز لحظه ی زیبایی است. آری چه زیباست زمانی که فرشتگان در زمان خواندن تو را همراهی میکنند و آن نور و درخششی که در چهره ی ما پدیدار می گردد.فرشتگان را ببین در دستهایشان قلم هایی است که ثواب نماز را می نویسند قلم هایشان از جنس انوار الهی است. انسان با نماز به شناخت حقیقی خدا می رسد. و چه زیباست مرگ در حال نماز.

 

انشاء شماره4  : نماز

 

نماز و نیایش مثل خداجویی از دل و روح ما سرچشمه می گیرد . به هر کجای این کره ی خاکی و پهناور سیر و سیاحت کنیم ،

    ملت ها باادیان گوناگون و رسومات متفاوت همگی اهل ذکر و نماز مخصوص خود هستند . هیچ جای دنیا را نمی یابیم که  مردمش

    از نیایش جدا و از آن بی نیاز باشند حتی آن ها که بت می پرستند در معابدشان با تمام قد به خاک می افتند و دعا می خوانند.!

    در آیین ما نماز پاسخ به ندای فطرت و نیاز دل است بنابر این کسانی که نماز نمی خوانند در واقع جواب رد به خواسته ی باطن

   خویش می دهند .

     نماز مراسم روحانی و سرود عشقی است که وقتی با آدابش و با حضور قلب انجام می گیرد انسان را به آسمان ها عروج می دهد

    و احساس می شود که به محبوب اصلی یعنی خدای خوب و مهربان نزدیک شده و هم نشین اوست .
دانش آموز خوب

1 - به موقع در مدرسه و کلاس درس حاضر شود وجز در موارد بسیار اضطراری وبرای یک سردرد ساده غیبت نکند.

۲- مقرّرات انضباطی، بهداشتی، درسی و ... در مدرسه را دقیقاً رعایت کند

۳- درکلاس درس ساکت باشد وبا دقّت مطالب درسی را گوش دهد.

۴- از آوردن هرگونه وسیله ی مزاحم یادگیری خود و دیگران به مدرسه خودداری کند.

۵- تکالیف درسی را طبق راهنمایی معلّم به موقع انجام دهد وازهرگونه بهانه آوردن پرهیز کند.

۶- پوشاک خود را با ساختار مدرسه هماهنگ کند.

۷- محیط مدرسه را سالم وپاکیزه نگاه دارد و به بهداشت آن کمک کند.

۸- از هرگونه توهین وتحقیر به سایر دانش آموزان جداً خودداری کند .

۹- به مدیرو معلّمان و سایر دانش آموزان احترام بگذارد .

۱۰- از هرگونه مزاحمت و اخلال در کلاس درس و محیط مدرسه خودداری کند .

۱۱- از هرگونه صدمه زدن به در و دیوار و سایر ابزارهای مدرسه خوداری کند.

۱۲- درفعّالیّت های گروهی مدرسه شرکت فعّال داشته باشد.

            دانش آموز موفق

 

1- دانش آموزان موفّق وقت خود را بیهوده و بی هدف تلف نمی کنند. بلکه طوری برنامه ریزی می کنند که به همه ی کارهای خود از قبیل (مطالعه، تفریح، ورزش، و تماشای تلویزیون) می رسند.

۲- دانش آموزان موفّق موقع تدریس معلّم حواس خود را کاملاً جمع می کنند تا در کلاس، درس را بفهمند و اگر متوجّه مطلبی نباشند از معلّم خودمی پرسند.

۳- دانش آموزان موفّق بعد از تعطیلی مدرسه، بعد از استراحت و آمادگی ذهنی درس های همان روز را مطالعه می کنند چون می دانند مطالعه و یادگیری در همان روز ساده و آسان می باشد و در موفّقیّت و قبولی فوق العاده ﻣﺆثّر می باشد.

۴- دانش آموزان موفّق می دانند که مطالعه و درس خواندن آسان نیست و نیاز به صبر و حوصله ی زیاد و استقامت دارد.

۵- دانش آموزان موفّق می دانند که هیچ گونه موفّقیّتی بدون تحمّل رنج فراوان و تلاش های طاقت فرسا ممکن نیست.

۶- دانش آموزان موفّق خود را به گناه و معصیت آلوده نمی کنند، چون می دانند گناه و معصیت موجب مشغولیّت شدید ذهنی و فکری می شود و حفظ و یادگیری مطالب درسی به راحتی امکان پذیر نمی باشد.

۷- دانش آموزان موفّق می دانند بالاخره همه ی سختی ها روزی به پایان می رسند و آن چه می ماند یک نتیجه ی شیرین و موفّقیّت آمیز است.

۸- دانش آموزان موفّق می دانند، کسانی که راحت طلبی، تنبلی، نداشتن صبر و حوصله و نداشتن پشتکار را شیوه ی زندگی خود می کنند، نتیجه ی خوبی عایدشان نمی شود و سر آخر دچار غم و اندوه و پشیمانی می شوند.

۹- دانش آموزان موفّق با شیوه های صحیح مطالعه و این که هر درسی شیوه ی مطالعه ی خاصّ خود را دارد آشنا هستند. و در صورت عدم آگاهی به مشاوره ی مدرسه خود مراجعه می کنند.

۱۰- دانش آموزان موفّق با افرادی (ﻣﺆمن، با ادب، فعّال و درس خوان) دوست و صمیمی هستند و می دانند که خصوصیّات دوست، چه خوب و چه بد، خواه ناخواه در انسان ﺗﺄثیر می گذارد.

۱۱- دانش آموزان موفّق حرمت پدر و مادر خود را نگه می دارند و می دانند که خشنودی و رضایت آن ها در سعادت، خوشبختی و موفّقیّتشان ﺗﺄثیر به سزایی دارد.
کلیاتی که در مورد وظایف یک دانش آموز باید بدانی👆
چند نکته کلیدی در مورد انشا
ظاهر انشا باید از لحاظ حاشیه گذاری، پاراگراف بندی، نشانه گذاری، تمیزی و خوانایی رعایت شود. متن هم از نظر مقدمه، بدنه و نتیجه از عبارات ساده، کوتاه و درعین حال زیبا سرشار باشد. از آرایه های ادبی تا جایی که به اصل موضوع لطمه وارد نکند استفاده کنید. خط خوردگی و غلط املایی نداشته باشد. تحت هیچ شرایطی انشا را ابتدا روی برگه اصلی ننویسید از پیش نویس استفاده کنید سپس روی برگه امتحانی پاکنویس کنید. آخر برگه را امضا نکنید و اسم دبیر را نبرید.انشا حداقل سه بند(مقدمه، بدنه و نتیجه) دارد. بدنه می تواند با توجه به موضوع بیشتر از یک بند باشد. در بیان و پرورش موضوع از دیدگاه نو و خلاقانه استفاده کنید. موفق باشید!
Forwarded from باران ادب
Forwarded from باران ادب (...)
🌺کاملترین و زیباترین دعای والدین در حق فرزندان برگرفته از قرآن 🌺

‏🤲بارالها، تو فرزندانم را بدون اینکه من قدرت و توانایی داشته باشم به من داده‌ای! پس آنها را در پناه خودت بدون قدرت و توان من حفظ بفرما که من قدرت محافظت از آنان را در تمامی لحظات ندارم🤲
‏🤲بارالها آنها را از هر بدی و شر و چشم زخم و ضرری حفظ بفرما🤲
‏🤲خداوندا آنها را از بیماریها محافظت بفرما و اگر بیمارند شفا بده🤲
‏🤲خداوندا آزمایش و امتحان من را در آنها قرار مده که شانه‌هایم تحمل چنین باری را ندارد🤲
‏🤲بارالها آنها را در آزمایشات پنهانی و آشکار مأجور بفرما🤲
‏🤲خداوندا آنها را از بندگان صالح خودت و حافظان کتابت قرار بده و آنها را از نظر دین و عبادت و اخلاق و دانش سرآمد و بهترین مردم و از نظر زندگی خوشبخترین مردم و بهترین زندگی قرار بده🤲
‏🤲بارخدایا فرزندانم را با حلالت از حرامت بی نیاز بگردان و با فضل و بخشش خود از احتیاج به غیر تو بی نیازشان بگردان🤲
‏🤲خداوندا همانطور که کتابت را تا قیامت حفاظت می‌کنی، فرزندان من را هم از بدی و پلیدی محفوظ بدار🤲
‏🤲بارالها دوستی با بهترین افراد و خصلتهای پاک و توکل بر خودت را نصیبشان بفرما یا قادر و یا جبار🤲
‏🤲بارالها تمامی مرضهای قلبی و بدنی را از آنها دور بفرما و با قدرت و توان خودت مرا به نهایت آرزویم دربارۂ آنها نائل بگردان یا کریم یا منان🤲
‏🤲بارالها مرا از احسان و نیکی آنها در حیاتم برخوردار بفرما و با دعایشان بعد از مرگم مرا خوشحال بگردان🤲
‏🤲بارالها فرزندانم را، که همانا تکه‌ای از قلبم هستند، به تو سپرده‌ام. در مکانی که از دیدگان من پنهان هستند اما از دیدگان تو پنهان نیستند، پس آنها را با حفاظتی که لایق عظمتت می‌باشد حفظشان بفرما🤲
‏🤲پروردگارا، همّ و غم آن کسی که این پیام را برای من فرستاده است را برطرف بفرما؛ فرزند و فرزندانش را از هر بدی محافظت کن و هرآنچه را که آرزو دارد نصیبش کن🤲
الهی آمین🙏
@baraneadab
https://t.me/baraneadab
راهکارهای حفظ شعر:
حفظ کردن شعرهای قافیه‌دار
۱.شعر را بارها با صدای بلند بخوانید
باید همیشه یادتان باشد که تمامی اشعار، به ‌وجود آمده‌اند تا به زبان بیایند و شنیده شوند
شعر ویژگی‌های خاصی دارد؛ از ترتیب قافیه‌ها گرفته تا وزن و آهنگ. همین ویژگی‌ها به افرادی که به خوبی سواد خواندن نداشتند کمک می‌کرد تا به راحتی شعری را بخوانند و روند شعر و داستان را پیگیری کنند.
پیش از اینکه تلاش‌تان را برای حفظ کردن شعر شروع کنید، آن را چند بار با صدای بلند برای خودتان بخوانید. سعی کنید شعر را روی یک کاغذ بنویسید یا آن را تایپ کنید.
این‌طور نباشد که صرفا کلمات را از رو بخوانید؛ بلکه سعی کنید جوری شعر را بخوانید که انگار دارید داستان آن را برای عده‌ای تعریف می‌کنید. هر جا که لازم است، تُن صدای‌تان را پایین بیاورید و آرام بخوانید و هرجا که تأکید لازم است، با صدای بلند و محکم آن را ادا کنید. از حرکات دست برای قطعات اصلی و مهم استفاده کنید. خلاصه اینکه نمایش بازی کنید!
خیلی مهم است که شعر را با صدای بلند بخوانید، نه در دل‌تان! شنیدن شعر با گوش‌های خودتان به شما کمک می‌کند قافیه و ریتم را درک کنید و در نتیجه بهتر شعر را حفظ کنید.
۲.معنای کلماتی را که نمی‌دانید، پیدا کنید
اگر قرار است یک شعر نسبتا قدیمی را حفظ کنید، به احتمال زیاد با کلمات قدیمی و ناآشنا مواجه می‌شوید یا با دستور زبان قدیمی روبه‌رو خواهید شد و شاید در موردش چیزی ندانید و درکش نکنید. معنای این کلمات و جمله‌ها را جست‌وجو کنید؛ این کار در حفظ شعر به شما کمک می‌کند. مثلا:
این چه ژاژ است و چه کفر است و فشار؟
پنبه‌ای اندر دهان خود فشار
چارق و پاتابه لایق مر تو راست
آفتابی را چنین‌ها کی رواست
توجه داشته باشید که گاهی این معنی‌ خود کلمه نیست که مشکل ایجاد می‌کند، بلکه کاربرد استعاره‌ای آن است که ممکن است فهمیدن را با مشکل روبه‌رو کند.
۳.داستانی را که در دل شعر وجود دارد، بفهمید و درک کنید
وقتی تمام کلمات ناآشنا و طرز نگارشی و بیانی را که نمی‌دانستید فهمیدید، لازم است ماجرای نهفته در شعر را هم درک کنید. اگر ندانید که شعر در مورد چه چیزی حرف می‌زند، مشکل زیادی در حفظ کردن آن خواهید داشت چون گویی سعی دارید زنجیره‌ای از کلماتی بی‌ربط را حفظ کنید که مفهومی برای‌تان ندارد. پیش از اینکه سعی کنید شعری را به خاطر بسپارید، باید بتوانید داستانش را به راحتی و کاملا در ذهن‌تان خلاصه کنید. در این مرحله، لازم نیست حتما از کلمات به‌کاربرده شده در شعر استفاده کنید؛ تنها خلاصه‌ای از آن کافی است
۴.بین بندها یا قسمت‌های شعر، ارتباط پیدا کنید
روشن است که تمام شعرها، روایی نیستند و داستان واضحی را دنبال نمی‌کنند اما همۀ شعرها تقریبا در مورد چیزی حرف می‌زنند و بهترین شعرها، یعنی همان‌هایی که با عنوان «حفظ کنیم» انتخاب شده‌اند، بالاخره موضوعی دارند و دربارهۀ همان هستند. حتی اگر هیچ طرح و سوژه‌ای در شعر پیدا نکردید، سعی کنید معنا یا پیام شعر را با درک ارتباط میان بندها دریابید.
شعر را چند بار بخوانید تا آهنگ و ریتم آن، که شامل تنوعات وزنی می‌شود، درست مانند آهنگ مورد علاقه‌تان عادی و قابل پیش‌بینی شود.
۵.ساختار منظم شعر را حفظ کنید
یک شعر منظم، که به آن آهنگین هم گفته می‌شود، شعری است که الگویی از ترکیب قافیه، طول بند و وزن را دنبال می‌کند. شما دیگر می‌دانید وزن چیست، اما حالا باید ترتیب‌بندی قافیه‌ها را یاد بگیرید، تا بفهمید در هر قطعه، چند مصرع وجود دارد.
با حفظ کردن ساختار منظم شعر، وقتی سعی دارید شعری را از بر بخوانید، می‌توانید حافظه‌تان را برای چیزی که قرار است پشت سر هم بخواند آماده کنید.
۶.باز شعر را چند بار با صدای بلند بخوانید
این بار، تجربه‌ای متفاوت دارید، زیرا حالا دیگر فهمی بسیارعمیق‌تر از ماجرای شعر، پیام آن، معنایش، ریتمش، ساختار منظمش و… دارید.
شعر را آرام و نمایش‌گونه بخوانید، تمام دانش جدیدتان از شعر را در اجرایتان نشان دهید. هر چه بهتر بتوانید شعر را اجرا کنید، شعر راحت‌تر در مغزتان جای خواهد گرفت.
هر وقت دیدید کلمات و مصرع‌های شعر، بدون اینکه لازم باشد به نوشته نگاه کنید، خودشان بر زبان‌تان جاری می‌شوند، بیشتر و بیشتر آن را از بر بخوانید.
اگر لازم بود به نوشته نگاه کنید، ایرادی ندارد. می‌توانید از آن به عنوان راهنمایی برای جهت دادن به حافظه‌تان استفاده کنید.
هرچه بیشتر شعر را با صدای بلند بخوانید، خواهید دید کلمات و سطرهای بیشتری هم به یادتان می‌آید.
حالا دیگر وقت آن است که اجازه دهید شعر خودش به خاطرتان بیاید تا اینکه به نوشته نگاه کنید.
بعد از اینکه موفق شدید شعر را کاملا از حفظ بخوانید، این کار را دست‌کم ۵ تا ۶ بار دیگر هم ادامه دهید تا مطمئن شوید که آن را کاملا حفظ شده‌اید.
صفحه ۱۱
جهان جمله فروغ روی حق دان
حق اندر وی ز پیدایی است پنهان
گلشن راز: شیخ محمود شبستری
تمام جهان، جلوه و فروغی از روی خداوند هست، از بس نور خداوند در جهان آشکار است دیده نمی‌شود.
توضیح:
جهان چیزی جز خدا نیست، پس خدا کاملاً پیداست اما اگر کسی جهان و خدا را دو وجود مستقل و جدا از هم فرض کند و در این جهان که خودش جلوۀ خداست، دنبال خدا بگردد، طبیعی است که خدا از چشم او پنهان خواهد بود. درست مانند ماهی که در آب باشد اما به این مسأله آگاه نباشد و دنبال آب بگردد.
جمله: تمام، همه، کُل
فروغ: نور، جلوه
حق: خداوند
اندر وی: در آن
دان: فعل امر، بدان
بین پیدا و پنهان، آرایه تضاد
هرگاه دو کلمه که از نظر معنایی مخالف هم باشند را در بیت یا جملهای به کار ببریم، به آن آرایه تضاد یا طباق می گویند.

شبستری یکی از عارفان و شاعران سدهٔ هشتم هجری‌است.
نام کتاب: گلشن راز
زنگ آفرینش
درس اول
صفحه ۱۲
قالب شعر: چهارپاره
شاعر: قیصر امین پور
واژه نامه
گرم: مشغول، سرگرم
غوغا: آشوب و فریاد، همهمه
انگار: گویی
موضوع: مطلب
ذره ذره: کم کم
غلتید: از پهلویی به پهلوی دیگر چرخید.
انشای کوچک: انشای کوتاه
اَبَد: زمانی که آن را نهایت نباشد، جاودان، همیشگی متضاد ازل
دلتنگ: ناراحت، غمگین
فارغ: آسوده، راحت
افق: کرانۀ آسمان
پیغمبر: پیام آور
گلدسته: مناره
گنبد: سقف بزرگ که به شکل نیمکره است، مثل سقف مسجد
زائر: دیدار کننده، زیارت کننده
حرم: مکان زیارتی و مقدس
زنجره: نوعی حشره که از خود صدا
تولید می کند، سیرسیرک، جیرجیرک
کام: آرزو، میل، خواسته
معنی:
صبح یک روز نوبهاری بود
روزی از روزهای اول سال
صبح یک روز زیبای سال نو(اول بهار)
بود.
بچه‌ها در کلاس جنگل سبز
جمع بودند دور هم خوشحال
بچه‌های جنگل سبز، با خوشحالی، در
کلاس دور هم جمع بودند.
بچه‌ها گرم گفت و گو بودند
باز هم در کلاس غوغا بود
بچه‌ها مشغول صحبت بودند و دوباره
کلاس شلوغ بود.
هریکی برگ کوچکی در دست
باز انگار زنگ انشا بود
هرکدام برگ کوچکی در دست داشت.
انگار دوباره ساعت انشا بود
تا معلم ز گرد راه رسید
گفت با چهره‌ای پر از خنده:
همین که معلم وارد شد با لبخند گفت:
باز موضوع تازه‌ای داریم
آرزوی شما در آینده
دوباره موضوع تازه‌ای داریم
موضو ع آرزوی شما در آینده است.
شبنم از روی برگ گل برخاست
گفت: می‌خواهم آفتاب شوم
شبنم(قطرۀ صبحگاهی)از روی برگ
گل بلند شد، گفت: من دوست دارم
مانند آفتاب شوم.
ذره ذره به آسمان بروم
ابر باشم دوباره آب شوم
کم کم به آسمان بروم و مانند ابری
شوم و دوباره به باران تبدیل گردم.
دانه آرام بر زمین غلتید
رفت و انشای کوچکش را خواند
دانه آهسته روی زمین غلت خورد،
رفت وانشای کوچک خودرا خواند،
گفت باغی بزرگ خواهم شد
تا ابد سبز سبز خواهم ماند
گفت: من به باغی بزرگ تبدیل می‌شوم و برای همیشه شاداب می‌مانم.
غنچه هم گفت گرچه دلتنگم
مثل لبخند باز خواهم شد
غنچه گفت: اگرچه غمگینم، دوباره
مثل لبخند، شکوفا می‌شوم.
با نسیم بهار و بلبل باغ
گرم راز و نیاز خواهم شد
با نسیم بهاری و بلبل باغ، مشغول
گفت وگو می‌شوم.
جوجه گنجشک گفت: می‌خواهم
فارغ از سنگ بچه‌ها باشم
جوجه گنجشک گفت: من می‌خواهم
از دست آزار بچه‌ها در امان و آسوده باشم.
روی هر شاخه جیک جیک کنم
در دل آسمان رها باشم
روی شاخه‌های درخت مشغول جیک جیک کردن (آواز خواندن)باشم و در دل آسمان آزاد و آسوده پرواز کنم.
جوجۀ کوچک پرستو گفت:
کاش با باد رهسپار شوم
جوجۀ کوچک پرستو گفت: ای کاش
من هم با باد همراه و همگام شوم.
تا افق‌های دور کوچ کنم
باز پیغمبر بهار شوم
تا کرانه‌های آسمان پرواز کنم و
دوباره پیام آور فصل بهار شوم.
جوجه‌های کبوتران گفتند:
کاش می‌شد کنار هم باشیم
جوجه کبوترها گفتند: کاش ما هم در
کنار همدیگر جمع می‌شدیم.
توی گلدسته‌های یک گنبد
روز و شب زائر حرم باشیم
روز و شب در داخل گلدسته‌های
یک مکان مقدس، مشغول
راز و نیاز (زیارت کردن) باشیم.
زنگ تفریح را که زنجره زد
باز هم در کلاس غوغا شد
همین که جیرجیرک زنگ استراحت را زد، دوباره کلاس پر از سر و صدا شد.
هریک از بچه ها به سویی رفت
و معلم، دوباره تنها شد
بچه‌ها، هریک به سویی رفتند و دوباره معلم در کلاس تنها ماند.
با خودش زیر لب چنین می‌گفت
آرزوهایتان چه رنگین است!
معلم با خودش زیر لب، زمزمه می‌کرد: چه قدر آرزوهای شما زیبا است!
کاش روزی به کام خود برسید
بچه‌ها آرزوی من این است
بچه‌ها، تنها آرزوی من این است که شما در آینده به آرزویتان برسید.
پیام شعر:
تصویر یک کلاس خیالی است که در آن دانش آموزان به کمک معلم دربارۀ آرزوهایشان حرف می‌زنند. آرزوهایی که پاک و به دور از هرگونه ظاهرسازی مادی است. هرکدام از بچه‌ها می‌خواهند که در خیال خود و به دور از دردسرهای مادی به آرزوهای خود برسند.
تمام این اتفاقات در یک جنگل خیالی
پیش آمده است.
دکتر قیصر امین‌پور در دوم‌ اردیبهشت‌ ماه‌38در گُتوند خوزستان‌ به‌ دنیا آمد.وی را به عنوان یک شاعر انقلابی می‌شناسند، در آبان ماه 86 در تهران درگذشت.
آثارش: به قول پرستوها، تنفس صبح، در کوچه‌های آفتاب، آینه‌های ناگهان و مثل چشمه مثل رود.
شعر زنگ آفرینش پر از آرایۀ تشخیص است
تشخیص: دادن ویژگی‌های انسان به غیر انسان را، تشخیص می‌گویند.
در بیت «غنچه هم گفت گرچه دلتنگم
مثل لبخند باز خواهم شد»
آرایۀ تشبیه و تشخیص دارد.
حرف زدن غنچه: آرایۀ تشخیص
باز شدن غنچه مثل لبخند: تشبیه
غنچه: مشبه
لبخند: مشبه به
بازشدن: وجه شبه
مثل: ادات
تشبیه: مانند کردن کلمه‌ای به کلمه‌ای دیگر به دلیل شباهت است.
ارکان تشبیه:
۱-مشبه یاطرف(رکن)اول تشبیه
۲- مشبهٌ به(طرف دوم)
۳-وجه شبه(طرف سوم)
۴- ادات تشبیه
توجّه: کلماتی مانند: «مثل،گویی، چون، همچون گویا، مانند و ...»
ادات تشبیه هستند.
نکته:مشبهٌ به معمولا بعداز ادات تشبیه می‌آید.
خود ارزیابی
درس ۱ صفحه ۱۴
۱. چه کسانی در کلاس جنگ
❤1
ل سبز آرزوهای خود را مطرح کردند؟ شبنم، دانه، غنچه، جوجه گنجشک، جوجه پرستو، جوجه‌های کبوتران و معلم.
۲. منظورشبنم از جملۀ(می‌خواهم آفتاب شوم) چيست؟
منظورش اين است که می‌خواهم با گرمای خورشيد بخار شوم و به آسمان بروم وباخورشيد یکی شوم.
۳- اگر شما در جنگل سبز بوديد چه آرزويی می‌کردید؟
آرزوی اینکه جنگل سبز همیشه سبز و شاداب باقی بماند.
۳. معلم برای بچه ها چه آرزویی کرد؟
آرزو کرد همۀ بچه‌ها به آرزوهايشان برسند.
دانش های زبانی و ادبی صفحه ۱۶
جمله: کلمه یا مجموعه‌ای از کلمات است که پیامی را از یک شخص به دیگران می‌رساند.
۲/ جمله شماری:
تعداد جمله از فرمول زیر به دست می‌آید.
تعداد فعل‌های ذکر شده + تعداد فعل‌های حذف شده + شبه جمله
مثال: ای مردم! بدانید ملتی که تلاش کند و پشتکار داشته باشد هم به برخورداری می‌رسد و هم به موفقیت.
ای مردم + بدانید + تلاش کند + داشته باشد + می‌رسد + می‌رسد (که حذف شده)
شبه جمله + فعل + فعل + فعل + فعل +(فعل حذف شده)
گاهی در جمله عبارتی شبیه به فعل می‌آید که هرگز فعل نیست.
مانند مصدرها، بنابراین، این گروه هرگز در شمارش، جمله محسوب نمی‌شوند.
مثال: هنگام رفت و آمد از خیابان احتیاط کن. (یک جمله)
(رفت و آمد) در اینجا به معنی رفتن و آمدن(تردّد) است.
کار کردن وتلاش کردن رمز موفقیت است. (یک جمله)
نکته: گاهی فعل‌ها به صورت مخفف می‌آیند.
در شمارش، جمله، محسوب می‌شوند.
مثال: من آن نی ام که تو را رها کنم. (من آن کسی نیستم که تورا رها کنم)
دو جمله
*تشخیص شکل صحیح حروف و درست نویسی از اهداف املاست.
*در هنگام نوشتن املا از به کار بردن واژه‌های "هم آوا" به جای یکدیگر پرهیز شود.
کلمات هم آوا (مُتَشابه): به کلماتی می‌گویند که به یک صورت تلفّظ و خوانده می‌شوند اما املا و معنای آ ن با هم فرق دارد.
مانند:
خار: تیغ گُل
خوار: ذِلَّت، پَستی ذلیل
صَفَر: نامِ ماهِ دوّمِ قَمَری
سَفَر: از جایی به جایِ دیگر رفتن
اساس: بنیاد، پایه
اَثاث: لوازمِ خانه
حَیات: زندگی
حَیاط: مُحَوَّطۀ خانه
خاست: بلند شد
خواست: طَلَب کردن، خواستن
خان: مرد بزرگ، سرا
خوان: سُفره
خُرد: کوچکی
خورد: میل کردن
خویش: خود، فامیل
خیش: گاو آهن
رازی: اهلِ ری
راضی: خشنود
اَمَل: آرزو
عَمَل: کار
ثواب: پاداش، اَجر
صَواب: صَحیح، دُرُست
صَبا: نامِ بادی که از شرق می وَزَد.
سَبا: نامِ سرزمینی در یَمَن در داستانِ حضرت سُلیمان (ع)
پرتقال: یک نوع میوه
پرتغال: نامِ کشوری در اروپا
اَرز: پولِ خارجی
اَرض: زمین
عَرض: پهنا
نوشتن صفحه 16
1-واژۀ صحیح را با توجه به معنی جمله در جای خالی قرار دهید.
الف)مسلمانان دو ماه محرم و صفر را گرامی می دارند. سفر- صفر
ب)هیچ کس او را نمی‌شناسد: او در اینجا غریب است. قریب- غریب
2-با حروف زیر چهار کلمه بنویسید که ارزش املایی داشته باشد.
م-ح-ر-ز-ت-ی
1-تیز، تمیز
2-حرمت، حریم
3-ترحیم
4- زحمت
زنجره = سیرسیرک، جیرجیرک
واژه‌های حکایت درس اندرز پدر صفحه ۱۷
ایام: روزها
طفولیت: خردسالی
متعب‍د: عبادت کننده
دیده: چشم
گویی: انگار
مصحف: کتاب آسمانی/قرآن
طایفه: گروه
رحمة الله علیه: خداوند او را رحمت کند
دوگانه: نماز صبح
به: بهتر
بگزارد :به جای آورد
در پوستین خلق افتادن کنایه از غیبت کردن است
سربر نمی‌دارد: کنایه از بیدار نمی‌شود
گلستان سعدی، نثر آمیخته به نظم
نوع نثر مسجع، دارای هشت باب

درس اندرز پدر
پند و نصحیت پدر
صفحه ۱۷
یاد دارم که در ایام طفولیت متعبّد و شب خیز بودم
یاد هست که در دوران کودکی عبادت کننده و شب بیدار(شب زنده دار) بودم
همه شب دیده برهم نبسته
تمام شب بیدار بودم
مُصحف عزیز بر کنار گرفته و طایفه‌اى گرد ما خفته.
قرآن کریم کنارم بود و گروهی اطراف ما خواب بودند.
پدر را گفتم:
به پدر گفتم:
از اینان یکى سر برنمی‌دارد که دوگانه‌اى بگزارد.
از اینها یکی بلند نمی‌شود که دو رکعت نماز بخواند.
چنان خواب غفلت برده‌اند که گویی نخفته‌اند که مرده‌اند.
آنچنان در خواب بی‌خبری رفته‌اند که انگار نخوابیده‌اند بلکه از دنیا رفته‌اند.
گفت: تو نیز اگر بخفتى، به از آن که در پوستین خلق افتى.
پدر گفت: تو هم اگر خواب بودی، بهتر از اینکه غیبت کنی.
درس دوم چشمه‌ی معرفت
صفحه ۱۸
معنی لغات:
کنجکاوی: جستجو برای یافتن چیزی
هیجان: برانگیختگی و التهاب درونی
معرفت: شناخت
گورا: خوشایند لذت بخش
یقین: اطمینان کامل/قطعی
عظمت: بزرگی شکوه
جاذبه: به سوی خود کشنده/ جذب کننده
اعجاز: کاری شگفت و عجیب انجام دادن
مذاب: ذوب شده /گداخته
سیراب: آنچه به اندازه آب خورده است
دیرینه: قدیمی
آداب دان: آگاه به راه و رسم معاشرت زندگی
وداع: خداحافظی
معصوم: بی گناه و پاک
زمزمه: خواندن آرام و زیر لب
غرور: احساس سربلندی به سبب موفقیت

برگ در ختان سبز در نظر هوشیار
هر ورقش دفتری است معرفت کردگار
از نظر انسان های باهوش، هر برگ سبز درخت، همانند کتابی است که انسان را به شناخت خداوند می‌رساند.

در این بیت سعدی این نکته را بیان کرده است که انسان اگر به یک برگ درخت با دقّت نگاه کند به وجود خداوند پی خواهد برد. همانگونه که وقتی انسان به یک خانه یا یک وسیله‌ی دیگری نگاه می‌کند و بدون این که سازنده‌ی آن را ببیند به وجود آن سازنده پی می‌برد.
از کتاب کویر نوشته دکتر علی شریعتی
دیگر آثار: فاطمه فاطمه است،
اسلام شناسی

خودارزیابی صفحه ۲۱

۱. درکلاس درس طبيعت چه زیبایی‌هایی را می‌توان درک کرد؟
عظمت، جلال و جاذبه‌ی خالق را می‌توان درک کرد.
۲. اين دوبيت (مولوی) باکدام بخش ازدرس ارتباط دارد؟
اين درختانند هم چون خاکيان
دست ها برکرده اند از خاکدان
با زبان سبز و با دست دراز
از ضميرخاک می‌گويند راز

بر روی سبزه‌ها و کشته‌های سيراب، درختان سرسبز باغ و صحرا را ديديم که شاخه‌ی دست‌های خويش را به آسمان برافراشته بودند و دعا می‌کردند.
۳. نمونه‌های دیگری زیبایی‌های آفرينش را بيان کنيد.
گلزارها، ستارگان، رنگين کمان، بيابانها،
۴. يک تشبيه و يک تشخيص در درس پيدا کنيد و بنويسيد.
تشبيه: نسيم مانند مادری مهربان و آداب دان به کودکان خويش، حق‌شناسی وادب می‌آموزد.
تشخيص: آب با گام‌های استوار و اميدوار، شتابان می‌رفت.
دانش‌های زبانی وادبی
درس دوم صفحه ۲۱
نکته اول:
انواع جمله
جمله: کلمه یا مجموعه‌ای از کلمات است که پیامی را از یک شخص به شخص دیگر می‌رساند.
جمله از نظر پیام و مفهوم یا شیوه‌ی بیان:
۱ ـ خبری: خبری را به ما می‌رساند. (علامت پایان این نوع جمله ( .) می باشد.)
سال تحصیلی با مهر آغاز می‌شود.
۲ ـ امری: انجام کاری را درخواست می‌کند. (علامت پایان این نوع جمله (.) می باشد.)
فعل امر دو ساخت دارد
۱)دوم شخص مفرد بدون شناسه مانند
برو/ بخوان/ بنشین گاهی نشانه "ب"از اول فعل امر حذف می‌شود.
مانند رو که در خانه‌ی خود بسته‌ایم
برو فعل امر
دوم شخص جمع مانند: بروید/ بخوانید/ بنشینید
۳ـ پرسشی: سؤالی را مطرح می‌کند. (علامت این نوع جمله (؟) می‌باشد.) جمله پرسشی به دوگونه می‌آید همراه با نشانه‌های پرسشی آیا؟ چگونه؟ چرا؟ مگر؟ کدام؟ کدامین؟ و هیچ؟ مانند آیا درس خوانده‌ای؟
بدون نشانه‌های پرسشی-مانند: درس خوانده‌ای؟
در این جمله‌ها از طریق تغییر لحن و آهنگ متوجه می‌شویم که جمله پرسشی است.
۴ـ عاطفی: یکی از عواطف انسان مانند: تعجّب، تأسف، آرزو، دعا، نفرین و...را بیان می‌کند.(علامت این نوع جمله ( ! ) می باشد.)
* جمله هایی که به وسیله‌ی آنها برای کسی دعا می کنیم،«جمله‌ی دعایی» نامیده می‌شوند. فعل این نوع جملات معمولاً «باد ـ مباد ـ مبادا ـ بادا» می‌باشد و این جمله‌ها«جملات عاطفی» هستند.
تمرین:
نوع جمله‌های زیر را از لحاظ پیام و محتوا مشخص کنید.
۱. بر ورق سبز برگ، خط خدا را بخوان
۲. آفرین جان آفرین پاک را!
۳. مردم بالا دست چه صفایی دارند!
۴. با بهاری که می‌رسد از راه
سبز شو تازه شو بهاری شو
با خودش زیر لب چنین می‌گفت:
۵. آرزوهایتان چه رنگین
❤1
است
۶. شبروان مست ولای تو علی
جان عالم به فدای تو علی
۷. چه فرهادها مرده در کوه‌ها
چه حلاج‌ها رفت بر دارها
1/ امری 2و3 و5و7/ عاطفی 4/امری 6/خبری
نکته دوم:
کلمات هم خانواده:
واژه‌هایِ هم ریشه که با هم ارتباطِ معنایی دارند را هم خانواده گویند.
در هم خانواده لغات عربی سه حرفِ اصلی کلمه باید به ترتیب در کلماتِ دیگر تکرار شوند تا بتوانند با یکدیگر هم‌خانواده باشد.
ظالِم: ظُلم، مَظالِم، مَظلوم، ظُلُمات، ظُلمَت
مسائل: مسأله، سؤال، سائِل و..
شاهد: شهید ،شُهدا ، مشهد و
ظاهِر: تظاهُر، مُتَظاهر، مَظاهر، ظَواهِر، مَظهَر،ئظُهورو..
مُتَعال: تَعالی، مُتَعالی، عالی، اعلا، علیا و...
جماعت: جُمعه،جامِع ،اجتماع، جمیع، مجتمع، جوامع و...
نکته:
در فعل‌ها، بن فعل، چه بن ماضی و چه بن مضارع می‌تواند به عنوان همخانواده به کار رود. مانند:
روان: رفتار، روش، رفته، رونده و
دیدار: بینا، بینش، دیده، دیده بان، بیننده و...

املا در دوره متوسطه، شامل دو بخش است:
متن املا به صورت تقریری
فعالیت‌های که هدف تقویت املا و درست نویسی دارند.

نوشتن صفحه ۲۲
۱. کلمه‌ها و ترکیب‌های مهمّ املایی درس را بنویسید. غرق فهمیدن، چشمه‌های معرفت، اعجاز، زلال، کشته‌های سیراب، سبزه‌های معصوم، ساقه، غرور، مذاب، لطیف
۲. برای هر کلمه، یک هم خانواده بنویسید.
اعجاز -> معجزه
غرق -> غریق
نقطه -> نقاط
معصوم -> معصومه
۳. در متن زیر چند غلط املایی وجود دارد؛ آنها را پیدا کنید و شکل صحیح آنها را بنویسید.
کودکان پرنشاط گل‌بوته‌ها و نوجوانان امیدوار زرّت‌ها در گوش نسیم عامین می‌گفتند و من با قرور و مهربانی و خشنودی، باغ و سحرا را تماشا می کردم.
۴غلط: ذرّت،آمین، غرور، صحرا

روان خوانی صفحه ۲۳ کژال
لُپ: گونه
قنداقه: پارچه‌ای که نوزاد را در آن می‌پیچند
روله: فرزند به زبان کردی
گالش: نوعی کفش قدیمی، (کفش لاستیکی)
خیش: وسیله‌ای برای شخم زدن/ گاو آهن
پاره‌ی تن: فرزند عزیز (کنایه)
مویه: گریه کردن
مویه کنان: گریه کنان
زار زدن: گریه کردن
دایه: مادر
هراسان: ترسان
خُرناسه: صدایی که در حالت خواب از گلو بیرون می‌آید.
معطل: منتظر/ بی‌کار / بلاتکلیف
مجال: فرصت/ وقت لازم
زُل زدن: خیره شدن
پا برهنه: بدون کفش
تقلا: کوشش/ تلاش
هق هق: صدای بریده بریده‌ی گریه طولانی
خشکش زد: مات و مبهوت شد
دھکده تازه از خواب بیدار شده بود: آرایه‌ی تشخیص
دھکده: منظور مردم دھکده
پوست بر تن کژال خراشید: کنایه از ترسیدن است
روناک را تنگ به خود فشرد: سفت در بغلش گرفت
تپه قد کشیده بود: آرایه‌ی تشخیص منظور بزرگ به نظر آمدن تپه است
می‌جهید: می‌پرید
زمین را خیش می‌کشید: به خاک‌ھای روی زمین چنگ می‌انداخت
صورت خراشید: منظور کندن صورت با ناخن از شدت ترس و اضطراب و ناراحتی
گام انداخت: حرکت کرد/ دوید
دندان بر دندان می‌سایید کنایه از عصبانی شدن و حرص خوردن
سنگ‌ھای سخت: ترکیب وصفی سخت: سفت و محکم
چشم‌ھای خون گرفته: کنایه از عصبانیت زیاد و قصد کشتن کسی را داشتن
اندوه: غم و ناراحتی
خاکت بر سر: جمله‌ی دعایی منفی، یعنی ان‌شاالله بمیری
طفل: بچه

درک و دریافت: صفحه ۲۹
۱. به نظر شما کدام یک از شخصیت‌های داستان، اهمیت بیشتری دارد، چرا؟ کژال، زیرا شخصیت اصلی داستان است، و نحوه رفتار و برخورد او برای خواننده مهم است.
۲. اگر شما به جای نویسنده بودید، داستان را چگونه تمام می‌کردید؟
به عهده‌ی دانش آموز...
❤1
آموزش_آرایه‌های‌ادبی
۱. مراعات نظیر:
آوردن واژه‌هایی از یک مجموعه که با هم تناسب دارند
این رابطه و تناسب می‌تواند از نظر جنس، نوع، مکان و ...باشد مثل:
ابر و باد و مه وخورشید و فلک در کارند
تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری

۲. تلمیح:
اشاره‌ای به بخشی از دانسته‌های تاریخی و روایات وداستان‌هایی که در منابع مختلف ذکر شده شده‌است
مثل زحسرت لب شیرین هنوز می‌بینم
که لاله می‌دمد از خون دیدۂ فرهاد

۳. تضمین:
آوردن بخشی از آیه، حدیث، مصراع یا بیتی از شاعری دیگر در بین کلام خود است
مثل چشم حافظ زیر بام قصر آن حوری سرشت
شیوۂ جنات تجری تحتهاالانهار داشت

۴. تضاد:
آوردن دوکلمه با معنی متضاد است برای روشنگری یا زیبایی مثل:
شادی ندارد آن که ندارد به دل غمی
آن را که نیست عالم غم نیست عالمی
شادی/غم
۵. تناقض یا پارادوکس:
آوردن دو واژه با دو معنی متناقض است یعنی وجود یکی نقض وجود دیگری است
مثل هرگز حدیث حاضر غایب شنیده‌ای
من در میان جمع و دلم جای دیگرست
حاضر/غایب
۶. حس آمیزی:
آمیختن دو یا چند حس است یعنی مثلا بو کردن که مربوط به حس بویایی است را با شنیدن که مربوط به شنوایی است ترکیب کنیم و بگوییم: بو می‌شنوم و موارد مشابه
مثل از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر

۷. حسن تعلیل:
آوردن علتی ادبی برای کاری درشعر یا نثر که مبتنی بر تشبیه است و در واقع علمی و عقلی نیست
مثل: باران همه بر جای عرق می‌چکد از ابر
پیداست که از روی لطیف تو حیا کرد

یعنی اگر باران از ابر می‌بارد به این علت است که از روی لطیف تو شرمسار است مثل عرق شرم که جاری می‌شود

۸. اغراق:
ادعای وجود صفت یا حالتی است به اندازه‌ای که وجود آن محال و غیر ممکن باشد
مثل: هرگز کسی ندید بدین سان نشان برف
گویی که لقمه‌ای است زمین در دهان برف

۹. ایهام:
آوردن واژه‌ای با حداقل دو معنی که یکی نزدیک به ذهن و دیگری دور از ذهن باشد
مثل: بی مهر رخت روز مرا نور نمانده است
وز عمر مرا جز شب دیجور نمانده است
مهر یعنی خورشید یا محبت و عشق

۱۰. تکرار:
تکرار یک یا چند کلمه در شعر
مثل آدمی در عالم خاکی نمی‌آید به دست
عالمی دیگر بباید ساخت وز نو آدمی

۱۱. جناس:
آوردن واژه‌هایی است که در تلفظ مشترک ودر معنی متفاوتند
مثل ای مهر تو در دلها، وی مهر تو بر لبها
وی شور تو در سرها، وی سر تو در جانها

جناس انواع مختلفی دارد: تام، ناقص حرکتی، ناقص اختلافی، ناقص افزایشی و اشتقاق

۱۲. واج آرایی:
تکرار یک یا چند صامت یا مصوت در یک مصراع یا بیت
مثل: لبخند تو خلاصۀ خوبیهاست
لختی بخند خندۂ گل زیباست
۱۳. تشبیه:
ادعای شبیه بودن دویا چند چیز است
ارکان آن: مشبه، مشبه به، ادات تشبیه و وجه شبه
مشبه و مشبه به را طرفین تشبیه می‌نامند
ادات تشبیه عبارتنداز: مثل، مانند، چو، چون، همچو و همچون، به سان، به کردار و...
گرت زدست براید چو نخل باش کریم
ورت زدست نیاید چو سرو باش آزاد

ارکان تشبیه در مصراع اول:
تو: مشبه
چو: ادات
نخل: مشبه به
کریم وبخشنده بودن: وجه شبه

۱۴. سجع:
شبیه بودن دو واژه در واجها یا حروف پایانی، وزن یا هر دوی آنها
مثل الهی اگر بهشت چون چشم و چراغ است، بی دیدار تو درد و داغ است
بین داغ و چراغ، سجع وجود دارد
سجع در نثر مانند قافیه در شعر است.

۱۵. استعاره:
مانند تشبیه است ولی فقط از ارکان تشبیه مشبه به یا مشبه ذکر شده است
مثل: بتی دارم که گرد گل زسنبل سایه‌بان دارد
در این مصراع بت، گل و سنبل استعاره‌اند
با کمی دقت می‌فهمیم که مثلا بت در آغاز اینگونه بوده: یار مثل بت است

۱۶. تشخیص:
در واقع جان بخشیدن به اشیای بی‌جان است یعنی خصوصیات انسانی را به پدیده‌های دیگر نسبت بدهیم
مثل گل بخندید که از راست نرنجیم ولی
هیچ عاشق سخن سخت به معشوق نگفت.
درس دوم چشمه معرفت
صفحه ۱۸
معنی لغات:
کنجکاوی: جستجو برای یافتن چیزی
هیجان: برانگیختگی و التهاب درونی
معرفت: شناخت
گورا: خوشایند لذت بخش
یقین: اطمینان کامل/قطعی
عظمت: بزرگی شکوه
جاذبه: به سوی خود کشنده/ جذب کننده
اعجاز: کاری شگفت و عجیب انجام دادن
مذاب: ذوب شده/گداخته
سیراب: آنچه به اندازه آب خورده است
دیرینه: قدیمی
آداب‌دان: آگاه به راه و رسم معاشرت زندگی
وداع: خداحافظی
معصوم: بی‌گناه و پاک
زمزمه: خواندن آرام و زیر لب
غرور: احساس سربلندی به سبب موفقیت

برگ در ختان سبز در نظر هوشیار
هر ورقش دفتری‌است معرفت کردگار
از نظر انسان‌های باهوش، هر برگ سبز درخت، همانند کتابی است که انسان را به شناخت خداوند می‌رساند.
در این بیت سعدی این نکته را بیان کرده است که انسان اگر به یک برگ درخت با دقّت نگاه کند به وجود خداوند پی خواهد برد. همانگونه که وقتی انسان به یک خانه یا یک وسیله‌ی دیگری نگاه می‌کند و بدون این که سازنده‌ی آن را ببیند به وجود آن سازنده پی می‌برد.
از کتاب کویر نوشته دکتر علی شریعتی
دیگر آثار: فاطمه فاطمه است،
اسلام شناسی

خودارزیابی درس ۲ صفحه ۲۱
۱. درکلاس درس طبيعت چه زیبایی‌هایی را می‌توان درک کرد؟
عظمت، جلال و جاذبه‌ی خالق را می‌توان درک کرد.
۲. اين دوبيت (مولوی) باکدام بخش ازدرس ارتباط دارد؟
اين درختانند هم چون خاکيان
دست‌ها برکرده‌اند از خاکدان

با زبان سبز و با دست دراز
از ضميرخاک می‌گويند راز

بر روی سبزه‌ها و کشته‌های سيراب، درختان سرسبز باغ و صحرا را ديديم که شاخه‌ی دست‌های خويش را به آسمان برافراشته بودند و دعا می‌کردند.
۳. نمونه‌های دیگری زیبایی‌های آفرينش را بيان کنيد.
گلزارها، ستارگان، رنگين‌کمان، بيابان‌ها،
۴. يک تشبيه و يک تشخيص در درس پيدا کنيد و بنويسيد.
تشبيه: نسيم مانند مادری مهربان و آداب دان به کودکان خويش، حق شناسی وادب می‌آموزد.
تشخيص: آب با گام‌های استوار و اميد وار، شتابان می‌رفت.
دانش‌های زبانی وادبی
درس دوم صفحه ۲۱
نکته اول:
انواع جمله
جمله: کلمه یا مجموعه‌ای از کلمات است که پیامی را از یک شخص به شخص دیگر می‌رساند.
جمله از نظر پیام و مفهوم یا شیوه بیان:
۱. خبری: خبری را به ما می‌رساند. (علامت این نوع جمله ( .) می باشد.)
سال تحصیلی با مهر آغاز می‌شود.
۲. امری: کاری را درخواست می‌کند. (علامت این نوع جمله (.) می باشد.)
فعل امر دو ساخت دارد
1)دوم شخص مفرد بدون شناسه مانند
برو/ بخوان/ بنشین گاهی نشانه "ب"از اول فعل امر حذف می‌شود.
مانند رو که در خانه‌ی خود بسته‌ایم
برو فعل امر
دوم شخص جمع مانند: بروید/ بخوانید/ بنشینید

3 ـ پرسشی: سؤالی را مطرح می‌کند. (علامت این نوع جمله (؟) می‌باشد.) جمله پرسشی به دو گونه می‌آید همراه با نشانه‌های پرسشی آیا؟ چگونه؟ چرا؟ مگر؟ کدام؟ کدامین؟ و هیچ؟ مانند آیا درس خوانده‌ای؟

بدون نشانه‌های پرسشی و مانند درس خوانده‌ای؟
در این جمله‌ها از طریق تغییر لحن و آهنگ متوجه می‌شویم که جمله پرسشی است.

۴. عاطفی: یکی از عواطف انسان مانند: تعجّب، تأسف، آرزو، دعا، نفرین و...۰را بیان می‌کند.(علامت این نوع جمله (!) می باشد.)
* جمله‌هایی که به وسیله‌ی آنها برای کسی دعا می‌کنیم،«جمله‌ی دعایی»
نامیده می‌شوند.فعل این نوع جملات معمولاً «باد ـ مباد ـ مبادا ـ بادا»می‌باشد و
این جمله‌ها«جملات عاطفی» هستند.
تمرین:
نوع جمله‌های زیر را از لحاظ پیام و محتوا مشخص کنید.
۱. بر ورق سبز برگ، خط خدا را بخوان
۲. آفرین جان آفرین پاک را!
۳. مردم بالا دست چه صفایی دارند!
۴. با بهاری که می‌رسد از راه
سبز شو تازه شو بهاری شو
با خودش زیر لب چنین می‌گفت:
۵. آرزوهایتان چه رنگین است
۶. شبروان مست ولای تو علی
جان عالم به فدای تو علی
۷. چه فرهادها مرده در کوه‌ها
چه حلاج‌ها رفت بر دارها
۱/ امری ۲و۳ و۵و۷/ عاطفی ۴/امری ۶/خبری
نکته دوم:
کلمات هم‌خانواده:
واژه‌هایِ هم‌ریشه که با هم ارتباطِ معنایی دارند را هم‌خانواده گویند.
در هم‌خانواده لغات عربی سه حرفِ اصلی کلمه باید به ترتیب در کلماتِ دیگر تکرار شوند تا بتوانند با یکدیگر هم‌خانواده باشد.
ظالِم: ظُلم، مَظالِم، مَظلوم، ظُلُمات، ظُلمَت
مسائل: مسأله، سؤال، سائِل و..
شاهد: شهید ،شُهدا ، مشهد و
ظاهِر: تظاهُر، مُتَظاهر، مَظاهر، ظَواهِر، مَظهَر،ئظُهورو..
مُتَعال: تَعالی، مُتَعالی، عالی، اعلا، علیا و...
جماعت: جُمعه،جامِع ،اجتماع، جمیع، مجتمع، جوامع و...
نکته
در فعل‌ها، بن فعل، چه بن ماضی و چه بن مضارع می‌تواند به عنوان
هم‌خانواده به کار رود. مانند:
روان: رفتار، روش، رفته، رونده و
دیدار: بینا،بینش،دیده،دیده‌بان، بیننده و...
املا در دوره متوسطه، شامل دو بخش است:
متن املا به صورت تقریری
فعالیت‌های که هدف تقویت املا و درست نویسی دارند.
نوشتن صفحه ۲۲
۱. کلمه‌ها و ترکیب‌های مهمّ املایی درس را بنویسید.
غرق فهمیدن، چشمه‌های معرفت، اعجاز، زلال، کِشته‌های سیراب، سبزه‌ها