معانی لغات سفرنامه اصفهان صفحه ۷۰
قلم زنی: کندن نقش بر روی فلزات
عین: مثل/مانند
از کوره در رفتن: کنایه از خشمگین شدن
طاقت: تاب و توان
عمارت: ساختمان /بنا
پلکیدن: آهسته و آرام حرکت کرن
هرهر خندیدن: پیوسته و بیهوده خندیدن
تو نخ چیزی رفتن: مشغول و متمرکز در کاری شدن
کلافه شدن: سخت ناراحت شدن
قراضه: خراب/ کهنه و فرسوده
حوصله: صبر /تاب و تحمل
از زبان افتادن: کنایه از خسته شدن از پرحرفی/ به کنایه نتوانستم حرف بزنم
تو ذوق کسی زدن: مایوس و ناامید کردن کسی
بار و بندیل: اسباب و اثاثیه
ناشتایی: صبحانه
عازم: قصد کننده
تک و دو: تلاش و تکاپو
شوفر: رانندۀ اتومبیل در زبان فرانسه
پوزخند: خندهای به قصد تمسخر
بیتوته: شب در جایی ماندن
پرپر زدن دل: کنایه از نهایت اضطراب و بیتابی
اوقات تلخی: تند خویی
دیزی: دیگ/ آبگوشت
رونق: رواج
مناره: ستونی بلند در مسجد که در آن اذان میگویند
آهان: بلی/ آری
کار دست کسی دادن: برای کسی مشکل درست کردن
علاف: بیکار و سر در گم
عازم: رهسپار
گوشزد نمودن: یاد آوری کردن/ تذکر دادن
زیر بار رفتن: کنایه از پذیرفتن مسئولیت
لب و لوچه تو هم رفتن: کنایه از اخم کردن / غمگین شدن
یک سطل آب سر کسی ریختن: کنایه از کسی را مایوس و ناامید کردن
قصههای مجید: هوشنگ مرادی کرمانی
به دریا بنگرم دریا تو بینم
به دریا که نگاه میکنم، تو را میبینم
به صحرا بنگرم صحرا تو بینم
به صحرا که نگاه میکنم، تو را میبینم
به هر جا بنگرم کوه و در و دشت
به کوه، در و دشت و هر جایی که نگاه میکنم
نشان از قامت رعنا تو بینم
نشانهای از قامت زیبای تو را میبینم
هوشنگ مرادی کرمانی در سال ۱۳۲۳ در روستای سیرج کرمان دیده به جهان گشود. تحصیلات خود را در روستا آغاز کرد و در کرمان و تهران ادامه داد. در سال ۱۳۴۷ اولین داستانهای او در مطبوعات منتشر شد و تا کنون کتابهای زیادی از او منتشر گردیده است که معروفترین آنها قصههای مجید است. وی هم اکنون عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی میباشد.
قصههای مجید
درک و دریافت صفحه ۷۷
۱-انگیزه مجید از نوشتن سفرنامه چه بود؟
قصد داشت سفرنامهاش را به کتاب تبدیل کند.
۲-چه درسها و عبرتهایی از سفر میتوان گرفت؟ سفر سراسر پند و عبرت است و موجب تکامل و پختگی شخصیت و رفتار ما میشود.
قلم زنی: کندن نقش بر روی فلزات
عین: مثل/مانند
از کوره در رفتن: کنایه از خشمگین شدن
طاقت: تاب و توان
عمارت: ساختمان /بنا
پلکیدن: آهسته و آرام حرکت کرن
هرهر خندیدن: پیوسته و بیهوده خندیدن
تو نخ چیزی رفتن: مشغول و متمرکز در کاری شدن
کلافه شدن: سخت ناراحت شدن
قراضه: خراب/ کهنه و فرسوده
حوصله: صبر /تاب و تحمل
از زبان افتادن: کنایه از خسته شدن از پرحرفی/ به کنایه نتوانستم حرف بزنم
تو ذوق کسی زدن: مایوس و ناامید کردن کسی
بار و بندیل: اسباب و اثاثیه
ناشتایی: صبحانه
عازم: قصد کننده
تک و دو: تلاش و تکاپو
شوفر: رانندۀ اتومبیل در زبان فرانسه
پوزخند: خندهای به قصد تمسخر
بیتوته: شب در جایی ماندن
پرپر زدن دل: کنایه از نهایت اضطراب و بیتابی
اوقات تلخی: تند خویی
دیزی: دیگ/ آبگوشت
رونق: رواج
مناره: ستونی بلند در مسجد که در آن اذان میگویند
آهان: بلی/ آری
کار دست کسی دادن: برای کسی مشکل درست کردن
علاف: بیکار و سر در گم
عازم: رهسپار
گوشزد نمودن: یاد آوری کردن/ تذکر دادن
زیر بار رفتن: کنایه از پذیرفتن مسئولیت
لب و لوچه تو هم رفتن: کنایه از اخم کردن / غمگین شدن
یک سطل آب سر کسی ریختن: کنایه از کسی را مایوس و ناامید کردن
قصههای مجید: هوشنگ مرادی کرمانی
به دریا بنگرم دریا تو بینم
به دریا که نگاه میکنم، تو را میبینم
به صحرا بنگرم صحرا تو بینم
به صحرا که نگاه میکنم، تو را میبینم
به هر جا بنگرم کوه و در و دشت
به کوه، در و دشت و هر جایی که نگاه میکنم
نشان از قامت رعنا تو بینم
نشانهای از قامت زیبای تو را میبینم
هوشنگ مرادی کرمانی در سال ۱۳۲۳ در روستای سیرج کرمان دیده به جهان گشود. تحصیلات خود را در روستا آغاز کرد و در کرمان و تهران ادامه داد. در سال ۱۳۴۷ اولین داستانهای او در مطبوعات منتشر شد و تا کنون کتابهای زیادی از او منتشر گردیده است که معروفترین آنها قصههای مجید است. وی هم اکنون عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی میباشد.
قصههای مجید
درک و دریافت صفحه ۷۷
۱-انگیزه مجید از نوشتن سفرنامه چه بود؟
قصد داشت سفرنامهاش را به کتاب تبدیل کند.
۲-چه درسها و عبرتهایی از سفر میتوان گرفت؟ سفر سراسر پند و عبرت است و موجب تکامل و پختگی شخصیت و رفتار ما میشود.
❤2
فصل چهارم صفحۀ ۷۹
نامها و یادها
نارِ خندان، باغ را خندان کند
صحبت ِ مردانت از مردان کند
مولوی قرن هفتم (مثنوی معنوی - دیوان شمس)
یک انار خندان باغی را خندان می كند. (تأثیر هم نشین)
همنشینی با كسانی كه اخلاق مردانه دارند تو را مرد بار میآورد.
درس نهم نصیحت امام: (ره) صفحۀ ۸۰
بیزاری: تنفر/ بیمیلی
قرائت: خواندن
ترقی: پیشرفت/ برتری یافتن
تعالی: بالارفتن
علامه: بسیاردانا/ بسیاردانشمند
نشاط: شادمانی
صید: شکار
شیفته: عاشق
وجد: خوشی بسیار/ ذوق
نصیب: قسمت
اخلاص: پاکی عقیده
عطاکردن: بخشیدن
کسالت: بیماری
عطش: تشنگی
دارالشفا: خانۀ تندرستی
حجره: اتاق
ضریح: سازهای که از چوب یا فلز بر سر مقبرۀ امامان وبزرگان دین سازند
گشت و گذار: تفریح و گردش
نورچشمان: عزیزان
استاد محمدتقی جعفری در مرداد سال ۱۳۰۲ ه.ش. در خانوادهای فقیر در شهر تبریز به دنیا آمد. هنگامی که میخواست به کلاس ششم برود، مجبور به ترک تحصیل شد و یک سال و نیم در یک مغازه کفاشی شاگردی کرد. بعدها به کمک یکی از استادان خود راهی نجف شد. در ۲۳ سالگی به درجه اجتهاد رسید و پس از ۱۱ سال به ایران بازگشت. ازاستاد جعفری کتابها و آثار علمی فراوانی برجای مانده است وی در سال ۱۳۷۷ درگذشت.
آثار فراوانی درباره نهجالبلاغه، مثنوی مولوی، و موضوعات دیگر
خودارزیابی درس ۹ صفحۀ ۸۴
۱. چرا دانش آموزان ازنصیحت کردن امام خودداری کردند؟ زیرا امام بزرگوار و از همۀ گناهان دور بود و او بت شکن بودند و به مدت چهل سال نمازهای شبشان ترک نشد.
۲. چگونه میتوان برای اسلام و جمهوری اسلامی و کشور مفید بود؟ به وظایف اسلامی که انسان را میسازد عمل کنید و اخلاق خود را نیکو کنید و اطاعت و خدمت پدران و مادرانتان را غنیمت شمارید. هر دو آنها را از خود راضی کنید و به معلمهایتان احترام زیادی بگذارید.
۳. دربارۀ عبارت «حرم دل او را آرام میکرد و مدرسه اندیشهاش را» توضیح دهید؟ وقتی وارد زیارتگاه میشویم دل ما به خدا نزدیکتر میشود و از امامان سرمشق میگیریم وقتی وارد مدرسه میشویم چون سوادمان افزایش پیدا میکند فهم و اندیشۀ ما هم افزایش میابد.
۴. امام خمینی در پاسخ نامۀ دانشآموزان چه نوشتند؟ فرزندان عزیزم، نامۀ محبت آمیز شما را قرائت کردم. کاش شما عزیزان، مرا نصیحت میکردید که محتاج آنم. امید است با نشاط و خرمی درسهایتان راخوب بخوانید.
دانش های زبانی و ادبی صفحۀ ۸۴
مسند:
به صفت یا حالتی میگویند که به کمک فعلهای اسنادی به نهاد نسبت داده میشوند.
فعلهایِ اسنادی (ربطی) عبارتند از:
«است، بود، بُوَد، شد، گشت، شَوَد، باشد، باد، هست، نیست»
*روشِ پیدا کردنِ مُسند:
به اوّل فعلِ اسنادی، کلمههایِ«چگونه؟» یا «چی؟» اضافه میکنیم و مُسند را به دست میآوریم؛
مانند: انقلابِ دینی و فرهنگی در آثارِ نویسندگانِ پس از انقلابِ اسلامی نیز جلوهگر شد.
چگونه شد؟ جلوهگر = مُسند
مثال: همنشینِ نیک، بهتر از تنهایی است.
نهاد.(همنشین) مسند(بهتر) است (فعلِ اسنادی (ربطی)
- در نوشتن املای دو کلمۀ «گزاردن» و «گذاردن» نباید با هم اشتباه کرد. گزاردن به معنی ادا کردن و به جا آوردن و گذاردن به معنای نهادن و قراردادن است.
- بهتر است هنگام شنیدن نشانههای اختصاری در املا، شکل نوشتاری کامل آنها نوشته شود، مانند: (ص) -> صلوات الله علیه.
نوشتن صفحۀ ۸۵
۱. در جملههای زیر مسند را مشخص کرده، مسند مناسب دیگری جایگزین آن کنید.
علّامه جعفری کنجکاو بود. کنجکاو -> دانشمند
او شیفتۀ طبیعت بود. شیفته-> دوستدار
۲. برای هر یک از واژههای زیر دو کلمۀ همخانواده بنویسید.
درس -> مدرسه، دروس، تدریس
سعادت -> مسعود، سعید، سعیده
راضی -> مرضیه، رضا، مرتضی
طبیعت -> طبیعی، طبایع، مطبوع
۳. با حروف در هم ریخته زیر واژههایی بنویسید که ارزش املایی داشته باشند و در متن درس به کار رفته باشند.
(ج، ح ،م، ر، ه، ض، ی، ت)
حجره، هجرت، حرم، حضرت، حضور، ضریح
۴. با توجه به معنی، املای صحیح واژه را انتخاب کنید و بنویسید.
الف) نصیب * - نسیب = قسمت
ب) گشت و گذار* - گشت و گزار= گردش
نامها و یادها
نارِ خندان، باغ را خندان کند
صحبت ِ مردانت از مردان کند
مولوی قرن هفتم (مثنوی معنوی - دیوان شمس)
یک انار خندان باغی را خندان می كند. (تأثیر هم نشین)
همنشینی با كسانی كه اخلاق مردانه دارند تو را مرد بار میآورد.
درس نهم نصیحت امام: (ره) صفحۀ ۸۰
بیزاری: تنفر/ بیمیلی
قرائت: خواندن
ترقی: پیشرفت/ برتری یافتن
تعالی: بالارفتن
علامه: بسیاردانا/ بسیاردانشمند
نشاط: شادمانی
صید: شکار
شیفته: عاشق
وجد: خوشی بسیار/ ذوق
نصیب: قسمت
اخلاص: پاکی عقیده
عطاکردن: بخشیدن
کسالت: بیماری
عطش: تشنگی
دارالشفا: خانۀ تندرستی
حجره: اتاق
ضریح: سازهای که از چوب یا فلز بر سر مقبرۀ امامان وبزرگان دین سازند
گشت و گذار: تفریح و گردش
نورچشمان: عزیزان
استاد محمدتقی جعفری در مرداد سال ۱۳۰۲ ه.ش. در خانوادهای فقیر در شهر تبریز به دنیا آمد. هنگامی که میخواست به کلاس ششم برود، مجبور به ترک تحصیل شد و یک سال و نیم در یک مغازه کفاشی شاگردی کرد. بعدها به کمک یکی از استادان خود راهی نجف شد. در ۲۳ سالگی به درجه اجتهاد رسید و پس از ۱۱ سال به ایران بازگشت. ازاستاد جعفری کتابها و آثار علمی فراوانی برجای مانده است وی در سال ۱۳۷۷ درگذشت.
آثار فراوانی درباره نهجالبلاغه، مثنوی مولوی، و موضوعات دیگر
خودارزیابی درس ۹ صفحۀ ۸۴
۱. چرا دانش آموزان ازنصیحت کردن امام خودداری کردند؟ زیرا امام بزرگوار و از همۀ گناهان دور بود و او بت شکن بودند و به مدت چهل سال نمازهای شبشان ترک نشد.
۲. چگونه میتوان برای اسلام و جمهوری اسلامی و کشور مفید بود؟ به وظایف اسلامی که انسان را میسازد عمل کنید و اخلاق خود را نیکو کنید و اطاعت و خدمت پدران و مادرانتان را غنیمت شمارید. هر دو آنها را از خود راضی کنید و به معلمهایتان احترام زیادی بگذارید.
۳. دربارۀ عبارت «حرم دل او را آرام میکرد و مدرسه اندیشهاش را» توضیح دهید؟ وقتی وارد زیارتگاه میشویم دل ما به خدا نزدیکتر میشود و از امامان سرمشق میگیریم وقتی وارد مدرسه میشویم چون سوادمان افزایش پیدا میکند فهم و اندیشۀ ما هم افزایش میابد.
۴. امام خمینی در پاسخ نامۀ دانشآموزان چه نوشتند؟ فرزندان عزیزم، نامۀ محبت آمیز شما را قرائت کردم. کاش شما عزیزان، مرا نصیحت میکردید که محتاج آنم. امید است با نشاط و خرمی درسهایتان راخوب بخوانید.
دانش های زبانی و ادبی صفحۀ ۸۴
مسند:
به صفت یا حالتی میگویند که به کمک فعلهای اسنادی به نهاد نسبت داده میشوند.
فعلهایِ اسنادی (ربطی) عبارتند از:
«است، بود، بُوَد، شد، گشت، شَوَد، باشد، باد، هست، نیست»
*روشِ پیدا کردنِ مُسند:
به اوّل فعلِ اسنادی، کلمههایِ«چگونه؟» یا «چی؟» اضافه میکنیم و مُسند را به دست میآوریم؛
مانند: انقلابِ دینی و فرهنگی در آثارِ نویسندگانِ پس از انقلابِ اسلامی نیز جلوهگر شد.
چگونه شد؟ جلوهگر = مُسند
مثال: همنشینِ نیک، بهتر از تنهایی است.
نهاد.(همنشین) مسند(بهتر) است (فعلِ اسنادی (ربطی)
- در نوشتن املای دو کلمۀ «گزاردن» و «گذاردن» نباید با هم اشتباه کرد. گزاردن به معنی ادا کردن و به جا آوردن و گذاردن به معنای نهادن و قراردادن است.
- بهتر است هنگام شنیدن نشانههای اختصاری در املا، شکل نوشتاری کامل آنها نوشته شود، مانند: (ص) -> صلوات الله علیه.
نوشتن صفحۀ ۸۵
۱. در جملههای زیر مسند را مشخص کرده، مسند مناسب دیگری جایگزین آن کنید.
علّامه جعفری کنجکاو بود. کنجکاو -> دانشمند
او شیفتۀ طبیعت بود. شیفته-> دوستدار
۲. برای هر یک از واژههای زیر دو کلمۀ همخانواده بنویسید.
درس -> مدرسه، دروس، تدریس
سعادت -> مسعود، سعید، سعیده
راضی -> مرضیه، رضا، مرتضی
طبیعت -> طبیعی، طبایع، مطبوع
۳. با حروف در هم ریخته زیر واژههایی بنویسید که ارزش املایی داشته باشند و در متن درس به کار رفته باشند.
(ج، ح ،م، ر، ه، ض، ی، ت)
حجره، هجرت، حرم، حضرت، حضور، ضریح
۴. با توجه به معنی، املای صحیح واژه را انتخاب کنید و بنویسید.
الف) نصیب * - نسیب = قسمت
ب) گشت و گذار* - گشت و گزار= گردش
❤3
دانشهای زبانی و ادبی
نکتۀ اول
جمله از نظر نوع پیام به ۴ دسته تقسیم میشود:
۱_ جمله خبری: که به وسیلۀ آن خبری داده میشود
در پایان جملات خبری (.) نقطه میگذاریم.
۲_ جمله پرسشی: که به وسیلۀ آن سوالی مطرح میگردد.
در پایان جملات پرسشی(؟) علامت سؤال میگذاریم.
جملات پرسشی به سه دسته تقسیم میشود:
الف) پرسشی ساده
ب) انکاری
ج) تأکیدی
جملات پرسشی ساده زمانی استفاده میشوند که پرسشگر و سوال کننده از موضوعی بیاطلاع است، سوال میکند که اطلاعاتی کسب کند.
این پرسشها به دو حالت ظاهر میشوند:
الف۱) پرسشی مستقیم: که با کلمۀ پرسش همراه هستند. مانند: چرا غایب بودی؟
معمولا پاسخ این نوع از پرسشها توضیحی میباشد.
الف۲) پرسشی غیر مستقیم: که بدون کلمۀ پرسش مطرح میشوند و با توجه به لحن خوانش و علامت سوال پایان جمله تشخیص داده میشوند. مانند: غایب بودی؟
معمولا پاسخ این نوع از پرسشها، کوتاه و به صورت بله و خیر، است.
اما
در پرسش انکاری و تأکیدی پرسشگر پاسخ را میداند فقط میخواهد در قالب پرسش، موضوعی را رد یا تأیید کند و بر تأثیر سخن بیفزاید.
بر همین اساس میتوان پرسش را علاوه بر پرسش عادی به دو دسته دیگر تقسیم کرد:
✔الف-پرسش انکاری(استفهام انکاری)
✔ب-پرسش تأکیدی(استفهام تأکیدی)
الف- پرسش انکاری: در این نوع پرسش همانطور که در بالا نیز گفته شد، هدف از پرسش رد و انکار یک امر است.
مثال: چه کسی گفته که بدون زحمت میتوان موفّق شد؟(نمیتوان موفقّ شد)
چه کسی میتواند از عهدۀ شکر نعمتهای خدا برآید؟ (هیچ کس نمیتواند)
نکته: اکثر پرسشهای انکاری با فعل مثبت میآیند. اگر در مثالهای بالا دقّت کنید خواهید دید که فعل هر دو جمله مثبت است ولی جواب منفی است.
چند مثال دیگر:
ای نام تو بهترین سرآغاز/بی نام تو نامه کی کنم باز؟ (باز نمیکنم)
که تواند که دهد میوه الوان از چوب؟/ یا که داند که برآرد گل صد برگ از خار؟ (در هر دو مصراع منظور اینست که کسی این کار را نمیتواند بکند)
ب-پرسش تاکیدی: در این نوع جمله هدف، تأیید و قبول یک امر میباشد.
مثال: مگر نگفتم خوب درس بخوانید؟(حتماً گفتم)
خیال میکنی من منظور تو را نفهمیدم؟ (حتماً فهمیدم)
آیا پایان همه مرگ نیست؟ (یعنی حتماً پایان همه مرگ است)
سعدیا، با تو نگفتم که مرو از پی دل؟
نروم باز گر این بار که رفتم جَستم
(در مصرع اول سعدی به خود میگوید که قطعا به تو گفتم که نرو از پی دل)
نکته: اکثر پرسشهای تأکیدی با فعل منفی میآیند ولی جواب آنها بلی و حتماً و از این دست جوابهاست. اگر در مثالهای بالا توجّه نمایید خواهید دید که فعل همۀ مثالها منفی است.
تمرین
در عبارات و ابیات زیر نوع پرسشها را مشخّص کنید.
- آیا دانایی دشمن انسانهاست؟
- تو نمیدانی مگر رسم ادب؟
- آیا دانایی دشمن جهل نیست؟
- آتش دل کی به آب دیده بنشانم چو شمع؟
- صبر بر جور رقیبت چه کنم گر نکنم؟
- نومید کی توان بود از لطف لایزالی؟
- کی رفتهای ز دل که تمنا کنم تو را؟
کی بودهای نهفته که پیدا کنم تو را؟
ساقی سیم ساق من گر همه درد میدهد
کیست که تن چو جامِ می جمله دهن نمیکند؟(حافظ)
پیاده ندیدی که جنگ آورد؟
سر سرکشان زیر سنگ آورد(شاهنامه)
۳_ جمله عاطفی: که نشاندهندۀ یکی از احساسات ما مثل خشم، نفرت، تحسین، تشویق، شادی و ... میباشند.
در پایان جمله عاطفی علامت (!) میگذاریم.
دو نکته ی مهم :
الف) دعاها جزء جملات عاطفی محسوب میشوند.
ب) در جملات عاطفی باید کلمهای که نشان دهندۀ احساسات ما باشد وجود داشته باشد ( معمولاً دانشآموزان در این زمینه مشکل دارند)
به طور مثال جملۀ: من مادرم را خیلی خیلی دوست دارم، عاطفی نیست بلکه خبری است،
چه مادر دوست داشتنیای!: عاطفی است
۴_ جملۀ امری: که به وسیلۀ آن دستوری داده میشود یا خواهشی صورت میگیرد.
در پایان جملات امری (.) میگذاریم.
یادآوری: جملاتی مثل: خدایا ما را کمک کن!
امری نیست بلکه عاطفی است چون اولاً دعاست، ثانیا به خدا دستور داده نمیشود.
نکتۀ اول
جمله از نظر نوع پیام به ۴ دسته تقسیم میشود:
۱_ جمله خبری: که به وسیلۀ آن خبری داده میشود
در پایان جملات خبری (.) نقطه میگذاریم.
۲_ جمله پرسشی: که به وسیلۀ آن سوالی مطرح میگردد.
در پایان جملات پرسشی(؟) علامت سؤال میگذاریم.
جملات پرسشی به سه دسته تقسیم میشود:
الف) پرسشی ساده
ب) انکاری
ج) تأکیدی
جملات پرسشی ساده زمانی استفاده میشوند که پرسشگر و سوال کننده از موضوعی بیاطلاع است، سوال میکند که اطلاعاتی کسب کند.
این پرسشها به دو حالت ظاهر میشوند:
الف۱) پرسشی مستقیم: که با کلمۀ پرسش همراه هستند. مانند: چرا غایب بودی؟
معمولا پاسخ این نوع از پرسشها توضیحی میباشد.
الف۲) پرسشی غیر مستقیم: که بدون کلمۀ پرسش مطرح میشوند و با توجه به لحن خوانش و علامت سوال پایان جمله تشخیص داده میشوند. مانند: غایب بودی؟
معمولا پاسخ این نوع از پرسشها، کوتاه و به صورت بله و خیر، است.
اما
در پرسش انکاری و تأکیدی پرسشگر پاسخ را میداند فقط میخواهد در قالب پرسش، موضوعی را رد یا تأیید کند و بر تأثیر سخن بیفزاید.
بر همین اساس میتوان پرسش را علاوه بر پرسش عادی به دو دسته دیگر تقسیم کرد:
✔الف-پرسش انکاری(استفهام انکاری)
✔ب-پرسش تأکیدی(استفهام تأکیدی)
الف- پرسش انکاری: در این نوع پرسش همانطور که در بالا نیز گفته شد، هدف از پرسش رد و انکار یک امر است.
مثال: چه کسی گفته که بدون زحمت میتوان موفّق شد؟(نمیتوان موفقّ شد)
چه کسی میتواند از عهدۀ شکر نعمتهای خدا برآید؟ (هیچ کس نمیتواند)
نکته: اکثر پرسشهای انکاری با فعل مثبت میآیند. اگر در مثالهای بالا دقّت کنید خواهید دید که فعل هر دو جمله مثبت است ولی جواب منفی است.
چند مثال دیگر:
ای نام تو بهترین سرآغاز/بی نام تو نامه کی کنم باز؟ (باز نمیکنم)
که تواند که دهد میوه الوان از چوب؟/ یا که داند که برآرد گل صد برگ از خار؟ (در هر دو مصراع منظور اینست که کسی این کار را نمیتواند بکند)
ب-پرسش تاکیدی: در این نوع جمله هدف، تأیید و قبول یک امر میباشد.
مثال: مگر نگفتم خوب درس بخوانید؟(حتماً گفتم)
خیال میکنی من منظور تو را نفهمیدم؟ (حتماً فهمیدم)
آیا پایان همه مرگ نیست؟ (یعنی حتماً پایان همه مرگ است)
سعدیا، با تو نگفتم که مرو از پی دل؟
نروم باز گر این بار که رفتم جَستم
(در مصرع اول سعدی به خود میگوید که قطعا به تو گفتم که نرو از پی دل)
نکته: اکثر پرسشهای تأکیدی با فعل منفی میآیند ولی جواب آنها بلی و حتماً و از این دست جوابهاست. اگر در مثالهای بالا توجّه نمایید خواهید دید که فعل همۀ مثالها منفی است.
تمرین
در عبارات و ابیات زیر نوع پرسشها را مشخّص کنید.
- آیا دانایی دشمن انسانهاست؟
- تو نمیدانی مگر رسم ادب؟
- آیا دانایی دشمن جهل نیست؟
- آتش دل کی به آب دیده بنشانم چو شمع؟
- صبر بر جور رقیبت چه کنم گر نکنم؟
- نومید کی توان بود از لطف لایزالی؟
- کی رفتهای ز دل که تمنا کنم تو را؟
کی بودهای نهفته که پیدا کنم تو را؟
ساقی سیم ساق من گر همه درد میدهد
کیست که تن چو جامِ می جمله دهن نمیکند؟(حافظ)
پیاده ندیدی که جنگ آورد؟
سر سرکشان زیر سنگ آورد(شاهنامه)
۳_ جمله عاطفی: که نشاندهندۀ یکی از احساسات ما مثل خشم، نفرت، تحسین، تشویق، شادی و ... میباشند.
در پایان جمله عاطفی علامت (!) میگذاریم.
دو نکته ی مهم :
الف) دعاها جزء جملات عاطفی محسوب میشوند.
ب) در جملات عاطفی باید کلمهای که نشان دهندۀ احساسات ما باشد وجود داشته باشد ( معمولاً دانشآموزان در این زمینه مشکل دارند)
به طور مثال جملۀ: من مادرم را خیلی خیلی دوست دارم، عاطفی نیست بلکه خبری است،
چه مادر دوست داشتنیای!: عاطفی است
۴_ جملۀ امری: که به وسیلۀ آن دستوری داده میشود یا خواهشی صورت میگیرد.
در پایان جملات امری (.) میگذاریم.
یادآوری: جملاتی مثل: خدایا ما را کمک کن!
امری نیست بلکه عاطفی است چون اولاً دعاست، ثانیا به خدا دستور داده نمیشود.
چند توصیه برای دانشآموزانی که انشای ۲۰ میخواهند:
سلام دانش آموز عزیز، اگر نمیتوانی انشا بنویسی یا انشا نوشتن برای تو مشکل است، غصه نخور. با توصیههای زیر میتوانی بهترین انشا را بنویسی و نمره ۲۰ بگیری. حالا با دقت سفارشهای زیر را بخوان و به آنها عمل کن.
۱_ یادت باشد انشا همان گفتن است، اما گفتن مکتوب یعنی همانگونه که حرف میزنی میتوانی بنویسی، حتی از گفتن هم آسانتر است. یا حتی شما میتوانید گفتارتان را بنویسید. مثلا اگر برای خرید به مغازه رفتید و چیزی خریدید، همین رفتن به مغازه را ابتدا به زبان گفتار بنویس و سپس آنها را تبدیل به نوشتار کن. با این کار شما انشا نوشتهاید.
۲_ با جملههای ساده شروع کن. ابتدا چند کلمه برای خود بنویس و سپس با آنها جمله بسار. مثلا هر کلمۀ زیر را در یک جمله به کار ببر. سوسک، درخت، هواپیما، نمک.
۳_ حالا سعی کن با دو کلمه که اصلا به هم ربط ندارند، جمله بسازی. مثلا کلمات مداد و آسمان را در یک جمله به کار ببر.
۴_ در این مرحله سعی کن با سه کلمه یا بیشتر جمله بنویسی. مثلا یخچال، مدرسه و کوهستان را در یک جمله به کار ببر.
۵_ جملههایی با فعلهای متفاوت بنویس.
۶_ اگر میخواهی جملههایت زیبا باشند، کافی است که جلوی کلمههایت یک کلمه «مثل» بنویسی وسپس با آنها جمله بنویسی. اگر این کار را انجام دهی از آرایۀ ادبی تشبیه استفاده کردهای حالا جملههای زیر را ادامه بده.
خورشید مثل .... مادر مثل...
۷_ بعضی کلمات را میتوانی در دو معنای متفاوت به کارببری. مثلا کلمه ستاره را یکبار در معنای اسم دختر و یکبار به معنای ستارهای که در آسمان است در جمله به کارببر.
۸_ سعی کن هرچه به ذهنت میآید بنویسی. سپس میتوانی برگردی و آنها را ویرایش کنی . (از نوشتن نترس)
۹_ از هر موضوع کوچک برای نوشتن استفاده کن . مثلا اتفاقی در راه مدرسه، رفتگر محلهتان، کاسب محلهتان و...
۱۰_ بعد از جمله نویسی، بند (پارگراف) نویسی را تمرین کن. هر چه میخواهی بنویسی در یک بند بنویس. حالا در یک بند بنویس «وقتی بهار میآید چه حسی داری.»
۱۱_ برای موفقیت در هر کاری نیاز به تمرین است و برای موفقیت در انشا نویسی هم باید تمرین کنید و تمرین کنید وتمرین. یادتان باشد هیچ نویسندهای از مادر نویسنده به دنیا نیامده، بلکه با تمرین کردن، نویسنده شده است.
۱۲_ هر هفته یک داستان کوتاه بخوانید و به کلمات و جملههای آن توجه کنید. وببینید اگر شما جای نویسندۀ داستان بودید چه کلمات دیگری استفاده میکردید. آنها را بنویسید.
۱۳_ داستانها را خلاصه کنید. برای خلاصه کردن کافی است داستان را برای کسی تعریف کنید و آنها را بنویسید.
۱۴_ برای این که خوب بنویسید باید خوب نگاه کنید و چشمان بینا داشته باشید. به اطرافتان نگاه کنید و هر چه می بینید بنویسید.
۱۵_ خداوند پنچ حس به ما داده است. سعی کنید از پنج حستان استفاده کنید. مثلا وقتی دست روی چیزی میکشیم احساس زبری یا نرمی به ما دست میدهد و...
۱۶_ اگر چند کلمه هم معنا هستند از کلمهای که زیبا است استفاده کنید. مثلا « بفرما، بنشین» یک معنا دارد، اما میدانید «بفرما» زیباتر است.
۱۷_ سعی کنید برای کلمات، صفتهای متفاوت بنویسید. اگر در این کار تمرین کنید دایرۀ واژگان ذهن شما زیاد میشود. مثلا برای انار میتوان صفتهای سرخ، ترش، ملس، شیرین و... را به کار برد. شما چه صفتهای دیگری برای انار میشناسید آنها را بنویسید.
۱۸_ از زبان اشیای اطراف خود حرف بزنید. مثلا از زبان کیفتان یا یخچال منزلتان یا تخته کلاس و... برای این کار کافی است خودتان را جای آن شی یا موضوع بگذارید.
۱۹_ از نوشتن موضوعات خنده دار (طنز) غفلت نکنید. برای این کار کافی است یک لطیفه درست کنید یا این که به لطیفههایی که شنیدهاید کمی شاخ وبرگ دهید و آنها را برای دوستتان تعریف کنید.
۲۰_ قلم بردارید و شروع کنید.
سلام دانش آموز عزیز، اگر نمیتوانی انشا بنویسی یا انشا نوشتن برای تو مشکل است، غصه نخور. با توصیههای زیر میتوانی بهترین انشا را بنویسی و نمره ۲۰ بگیری. حالا با دقت سفارشهای زیر را بخوان و به آنها عمل کن.
۱_ یادت باشد انشا همان گفتن است، اما گفتن مکتوب یعنی همانگونه که حرف میزنی میتوانی بنویسی، حتی از گفتن هم آسانتر است. یا حتی شما میتوانید گفتارتان را بنویسید. مثلا اگر برای خرید به مغازه رفتید و چیزی خریدید، همین رفتن به مغازه را ابتدا به زبان گفتار بنویس و سپس آنها را تبدیل به نوشتار کن. با این کار شما انشا نوشتهاید.
۲_ با جملههای ساده شروع کن. ابتدا چند کلمه برای خود بنویس و سپس با آنها جمله بسار. مثلا هر کلمۀ زیر را در یک جمله به کار ببر. سوسک، درخت، هواپیما، نمک.
۳_ حالا سعی کن با دو کلمه که اصلا به هم ربط ندارند، جمله بسازی. مثلا کلمات مداد و آسمان را در یک جمله به کار ببر.
۴_ در این مرحله سعی کن با سه کلمه یا بیشتر جمله بنویسی. مثلا یخچال، مدرسه و کوهستان را در یک جمله به کار ببر.
۵_ جملههایی با فعلهای متفاوت بنویس.
۶_ اگر میخواهی جملههایت زیبا باشند، کافی است که جلوی کلمههایت یک کلمه «مثل» بنویسی وسپس با آنها جمله بنویسی. اگر این کار را انجام دهی از آرایۀ ادبی تشبیه استفاده کردهای حالا جملههای زیر را ادامه بده.
خورشید مثل .... مادر مثل...
۷_ بعضی کلمات را میتوانی در دو معنای متفاوت به کارببری. مثلا کلمه ستاره را یکبار در معنای اسم دختر و یکبار به معنای ستارهای که در آسمان است در جمله به کارببر.
۸_ سعی کن هرچه به ذهنت میآید بنویسی. سپس میتوانی برگردی و آنها را ویرایش کنی . (از نوشتن نترس)
۹_ از هر موضوع کوچک برای نوشتن استفاده کن . مثلا اتفاقی در راه مدرسه، رفتگر محلهتان، کاسب محلهتان و...
۱۰_ بعد از جمله نویسی، بند (پارگراف) نویسی را تمرین کن. هر چه میخواهی بنویسی در یک بند بنویس. حالا در یک بند بنویس «وقتی بهار میآید چه حسی داری.»
۱۱_ برای موفقیت در هر کاری نیاز به تمرین است و برای موفقیت در انشا نویسی هم باید تمرین کنید و تمرین کنید وتمرین. یادتان باشد هیچ نویسندهای از مادر نویسنده به دنیا نیامده، بلکه با تمرین کردن، نویسنده شده است.
۱۲_ هر هفته یک داستان کوتاه بخوانید و به کلمات و جملههای آن توجه کنید. وببینید اگر شما جای نویسندۀ داستان بودید چه کلمات دیگری استفاده میکردید. آنها را بنویسید.
۱۳_ داستانها را خلاصه کنید. برای خلاصه کردن کافی است داستان را برای کسی تعریف کنید و آنها را بنویسید.
۱۴_ برای این که خوب بنویسید باید خوب نگاه کنید و چشمان بینا داشته باشید. به اطرافتان نگاه کنید و هر چه می بینید بنویسید.
۱۵_ خداوند پنچ حس به ما داده است. سعی کنید از پنج حستان استفاده کنید. مثلا وقتی دست روی چیزی میکشیم احساس زبری یا نرمی به ما دست میدهد و...
۱۶_ اگر چند کلمه هم معنا هستند از کلمهای که زیبا است استفاده کنید. مثلا « بفرما، بنشین» یک معنا دارد، اما میدانید «بفرما» زیباتر است.
۱۷_ سعی کنید برای کلمات، صفتهای متفاوت بنویسید. اگر در این کار تمرین کنید دایرۀ واژگان ذهن شما زیاد میشود. مثلا برای انار میتوان صفتهای سرخ، ترش، ملس، شیرین و... را به کار برد. شما چه صفتهای دیگری برای انار میشناسید آنها را بنویسید.
۱۸_ از زبان اشیای اطراف خود حرف بزنید. مثلا از زبان کیفتان یا یخچال منزلتان یا تخته کلاس و... برای این کار کافی است خودتان را جای آن شی یا موضوع بگذارید.
۱۹_ از نوشتن موضوعات خنده دار (طنز) غفلت نکنید. برای این کار کافی است یک لطیفه درست کنید یا این که به لطیفههایی که شنیدهاید کمی شاخ وبرگ دهید و آنها را برای دوستتان تعریف کنید.
۲۰_ قلم بردارید و شروع کنید.
❤1
نمونه انشای طنز
راهی برای آموزش سجع
طنز جالبیه
مناجات دانش آموز با خدا:
پروردگارا سال گذشته هنگام امتحان خواستم تقلب کنم، معلم از راه رسید؛ رنگ از رخسارم پرید؛ برگه امتحانیام را گرفت و کشید و آن را از هم درید و چنان کشیدهای به صورتم کشید که برق سه فاز از چشمم پرید و صدایش را مادرم در خانه شنید!
الهی سوگند به بلندای درخت چنار و به ترشی رب انار؛ ترحمی بنما بر این بنده بیمقدار؛ بیکار و بیعار که دمارش را برآورده روزگار!
ای خالق مدرسه و ای به وجود آورنده فرمولهای حساب و هندسه؛ ای خدای عزیزم، بیزارم از این نیمکت و میزم؛ دانشآموزی سحر خیزم که هر روز صبح زود ساعت ده از خواب بر میخیزم؛ و روزهای شنبه تا پنجشنبه اغلب از مدرسه میگریزم؛ که من انسانی نحیفم و در کلاس درس بسیار ضعیفم؛ اگر چه نزد معلم و دانشآموزان خیلی خوار و خفیفم؛ ولی خارج از مدرسه به هرکاری حریفم!
ای خالق شهرستانهای کرمان و یزد و رشت؛ نمره انضباط مرا دادهاند هشت؛ دیگر به چه امیدی میتوان سر کلاس درس نشست؟ آنجا که معلم هم نمیکند گذشت؛ چه کنم اگر سر نگذارم به کوه و به دشت؟ الهی میدانی که من کیستم؛ هرچند که دانشآموزی فعال و درس خوان نیستم؛ ولی چقدر عاشق نمره بیستم؟!!
ای خالق آموزگار و ای سازنده مداد و خط کش و پرگار، آن چنان هدایتم کن تا این معنی را بدانم که اگر معلم خودش درس را میداند پس چرا از من میپرسد و اگر نمیداند چرا از دیگران و آنهایی که میدانند نمیپرسد؟
ای آفریدگار خودکار بیک؛ سوگند به کتابهای شیمی و فیزیک؛ و فرمول اسید اتانوئیک؛ که مشتاقم به یک دست لباس شیک؛ و از خوراکیها آرزومندم به خوردن قیمه با ته دیگ؛ ولی اگر نبود راضیام به یکی دو سیخ شیشلیک!
الهی از مدرسه بسیار دلتنگم و در کلاس درس همیشه منگم و با دو ابر قدرت شرق و غرب یعنی بابا و معلم همیشه در جنگم ولی در ساعت تفریح بسیار زرنگم !!! اصلاً دروغ چرا؟ حقیقت آن است که در یک کلام برای خانه و مدرسه بسیار مایۀ ننگم … !!!
راهی برای آموزش سجع
طنز جالبیه
مناجات دانش آموز با خدا:
پروردگارا سال گذشته هنگام امتحان خواستم تقلب کنم، معلم از راه رسید؛ رنگ از رخسارم پرید؛ برگه امتحانیام را گرفت و کشید و آن را از هم درید و چنان کشیدهای به صورتم کشید که برق سه فاز از چشمم پرید و صدایش را مادرم در خانه شنید!
الهی سوگند به بلندای درخت چنار و به ترشی رب انار؛ ترحمی بنما بر این بنده بیمقدار؛ بیکار و بیعار که دمارش را برآورده روزگار!
ای خالق مدرسه و ای به وجود آورنده فرمولهای حساب و هندسه؛ ای خدای عزیزم، بیزارم از این نیمکت و میزم؛ دانشآموزی سحر خیزم که هر روز صبح زود ساعت ده از خواب بر میخیزم؛ و روزهای شنبه تا پنجشنبه اغلب از مدرسه میگریزم؛ که من انسانی نحیفم و در کلاس درس بسیار ضعیفم؛ اگر چه نزد معلم و دانشآموزان خیلی خوار و خفیفم؛ ولی خارج از مدرسه به هرکاری حریفم!
ای خالق شهرستانهای کرمان و یزد و رشت؛ نمره انضباط مرا دادهاند هشت؛ دیگر به چه امیدی میتوان سر کلاس درس نشست؟ آنجا که معلم هم نمیکند گذشت؛ چه کنم اگر سر نگذارم به کوه و به دشت؟ الهی میدانی که من کیستم؛ هرچند که دانشآموزی فعال و درس خوان نیستم؛ ولی چقدر عاشق نمره بیستم؟!!
ای خالق آموزگار و ای سازنده مداد و خط کش و پرگار، آن چنان هدایتم کن تا این معنی را بدانم که اگر معلم خودش درس را میداند پس چرا از من میپرسد و اگر نمیداند چرا از دیگران و آنهایی که میدانند نمیپرسد؟
ای آفریدگار خودکار بیک؛ سوگند به کتابهای شیمی و فیزیک؛ و فرمول اسید اتانوئیک؛ که مشتاقم به یک دست لباس شیک؛ و از خوراکیها آرزومندم به خوردن قیمه با ته دیگ؛ ولی اگر نبود راضیام به یکی دو سیخ شیشلیک!
الهی از مدرسه بسیار دلتنگم و در کلاس درس همیشه منگم و با دو ابر قدرت شرق و غرب یعنی بابا و معلم همیشه در جنگم ولی در ساعت تفریح بسیار زرنگم !!! اصلاً دروغ چرا؟ حقیقت آن است که در یک کلام برای خانه و مدرسه بسیار مایۀ ننگم … !!!
❤1
صرف فعل در زمانهای (ماضی (گذشته)، مضارع (حال) و مستقبل(آینده))
درپایههای هفتم وهشتم ونهم
اجزای فعل
هر فعل دو جزء اصلی دارد: ۱. بن ۲. شناسه
بن فعل
بن فعل از مصدر گرفته میشود.
بن قسمتی از فعل است که معنی اصلی فعل یعنی انجام کار یا داشتن و پذیرفتن حالت مربوط به آن است و هنگام صرف در صورتهای ششگانه ثابت است:
دیدم، دیدی، دید، دیدیم، دیدید، دیدند (بن: دید)
میبینم، میبینی، میبیند، میبینیم، میبینید، میبینند (بن: بین)
دو نوع بن در زبان فارسی وجود دارد که در ساخت فعل و اسم و انواع واژه کاربرد دارد:
. بن ماضی
۲. بن مضارع
بن ماضی در ساخت فعلهای ماضی و مستقبل و واژههای دیگر به کار میرود و اینگونه ساخته میشود:
مصدر - -َن = بن ماضی (دید)، میدید، خواهددید، دیدار، بازدید
بن مضارع در ساخت فعل امر و فعلهای مضارع و بعضی واژهها به کار میرود و بدینگونه درست میشود:
امر - ب = بن مضارع (بین)، میبیند، ببین، بینش، بینا، تیزبین
شناسه
شناسه قسمتی از فعل است که شناساننده شخص و شمار است و هنگام صرف در صورتهای ششگانه عوض میشود:
دیدم، دیدی، دید، دیدیم، دیدید، دیدند
میبینم، میبینی، میبیند، میبینیم، میبینید، میبینند
خواهمدید، خواهیدید، خواهددید، خواهیمدید، خواهیددید، خواهنددید
فعل ماضی و ویژگیهای آن
فعل ماضی از بن ماضی ساخته میشود و نشانگر زمان گذشته است. فعل ماضی انواعی دارد:
ماضی ساده: دیدم، دیدی ، دید، دیدیم ، دیدید، دیدند
سادهترین نوع ماضی > بن + شناسه
در زمان گذشته یک با انجام گرفته و تمام شدهاست.
ماضی استمراری: می دیدم ،می دیدی ، می دید، می دیدیم ، می دیدید، می دیدند
می + ماضی ساده = ماضی استمراری
ماضی نقلی: دیدهام ، دیدهای، دیدهاست، دیدهایم، دیدهاید، دیدهاند
در زمان گذشته انجام گرفته اثر یا نتیجه آن تا زمان حال باقی ماندهاست.
بن ماضی + ه + ام، ای، است، آیم، اید، اند
ماضی بعید: دیدهبودم، دیدهبودی، دیدهبود، دیدهبودیم، دیدهبودید، دیدهبودند
در زمان گذشته پیش از فعل دیگری انجام گرفتهاست.
بن ماضی + ه + بودم، بودی، بود، بودیم، بودید، بودند
ماضی التزامی: دیدهباشم، دیدهباشی، دیدهباشد، دیدهباشیم، دیدهباشید، دیدهباشند.
در زمان گذشته همراه با شک و التزام انجام گرفتهاست.
بن ماضی + ه + باشم، باشی، باشد، باشیم، باشید، باشند
ماضی مستمر: داشتممیدیدم، داشتیمیدیدی، داشتمیدید، داشتیممیدیدیم، داشتیدمیدیدید، داشتندمیدیدند.
وقوع فعلی در گذشته در حال انجام را میرساند.
ماضی ساده داشتن + ماضی استمراری فعل مورد نظر
نکته:
سوم شخص مفرد فعلهای ماضی غیر از ماضی التزامی، بدون شناسه است.
فعل مضارع و ویژگیهای آن
فعل مضارع از بن مضارع ساخته میشود و بر زمان حال و آینده دلالت دارد و مثل ماضی، انواعی دارد:
مضارع ساده: بینم، بینی، بیند، بینیم، بینید، بینند
بن مضارع + شناسه
مضارع اخباری: میبینم، میبینی، میبیند، میبینیم، میبینید، میبینند
می + بن مضارع + شناسه
مضارع التزامی: ببینم، ببینی، ببیند، ببینیم، ببینید، ببینند
ب + بن مضارع + شناسه
مضارع مستمر: دارم میبینم، داری میبینی، دارد میبیند، داریم میبینیم، دارید میبینید، دارندمی بینند
مضارع ساده + مضارع اخباری فعل مورد نظر
شناسههای فعل مضارع مثل مستقبل است:
-َم، - ی، -َد ، - یم، - ید، -َند
فعل مستقبل و ویژگی های آن
فعل مستقبل از بن ماضی ساخته میشود و بر زمان آینده دلالت دارد و شناسههای این فعل نیز مثل مضارع است و به این روش ساخته میشود:
خواه + شناسه + بن ماضی: خواهمدید، خواهیدید، خواهددید، خواهیمدید، خواهیددید، خواهنددید
درپایههای هفتم وهشتم ونهم
اجزای فعل
هر فعل دو جزء اصلی دارد: ۱. بن ۲. شناسه
بن فعل
بن فعل از مصدر گرفته میشود.
بن قسمتی از فعل است که معنی اصلی فعل یعنی انجام کار یا داشتن و پذیرفتن حالت مربوط به آن است و هنگام صرف در صورتهای ششگانه ثابت است:
دیدم، دیدی، دید، دیدیم، دیدید، دیدند (بن: دید)
میبینم، میبینی، میبیند، میبینیم، میبینید، میبینند (بن: بین)
دو نوع بن در زبان فارسی وجود دارد که در ساخت فعل و اسم و انواع واژه کاربرد دارد:
. بن ماضی
۲. بن مضارع
بن ماضی در ساخت فعلهای ماضی و مستقبل و واژههای دیگر به کار میرود و اینگونه ساخته میشود:
مصدر - -َن = بن ماضی (دید)، میدید، خواهددید، دیدار، بازدید
بن مضارع در ساخت فعل امر و فعلهای مضارع و بعضی واژهها به کار میرود و بدینگونه درست میشود:
امر - ب = بن مضارع (بین)، میبیند، ببین، بینش، بینا، تیزبین
شناسه
شناسه قسمتی از فعل است که شناساننده شخص و شمار است و هنگام صرف در صورتهای ششگانه عوض میشود:
دیدم، دیدی، دید، دیدیم، دیدید، دیدند
میبینم، میبینی، میبیند، میبینیم، میبینید، میبینند
خواهمدید، خواهیدید، خواهددید، خواهیمدید، خواهیددید، خواهنددید
فعل ماضی و ویژگیهای آن
فعل ماضی از بن ماضی ساخته میشود و نشانگر زمان گذشته است. فعل ماضی انواعی دارد:
ماضی ساده: دیدم، دیدی ، دید، دیدیم ، دیدید، دیدند
سادهترین نوع ماضی > بن + شناسه
در زمان گذشته یک با انجام گرفته و تمام شدهاست.
ماضی استمراری: می دیدم ،می دیدی ، می دید، می دیدیم ، می دیدید، می دیدند
می + ماضی ساده = ماضی استمراری
ماضی نقلی: دیدهام ، دیدهای، دیدهاست، دیدهایم، دیدهاید، دیدهاند
در زمان گذشته انجام گرفته اثر یا نتیجه آن تا زمان حال باقی ماندهاست.
بن ماضی + ه + ام، ای، است، آیم، اید، اند
ماضی بعید: دیدهبودم، دیدهبودی، دیدهبود، دیدهبودیم، دیدهبودید، دیدهبودند
در زمان گذشته پیش از فعل دیگری انجام گرفتهاست.
بن ماضی + ه + بودم، بودی، بود، بودیم، بودید، بودند
ماضی التزامی: دیدهباشم، دیدهباشی، دیدهباشد، دیدهباشیم، دیدهباشید، دیدهباشند.
در زمان گذشته همراه با شک و التزام انجام گرفتهاست.
بن ماضی + ه + باشم، باشی، باشد، باشیم، باشید، باشند
ماضی مستمر: داشتممیدیدم، داشتیمیدیدی، داشتمیدید، داشتیممیدیدیم، داشتیدمیدیدید، داشتندمیدیدند.
وقوع فعلی در گذشته در حال انجام را میرساند.
ماضی ساده داشتن + ماضی استمراری فعل مورد نظر
نکته:
سوم شخص مفرد فعلهای ماضی غیر از ماضی التزامی، بدون شناسه است.
فعل مضارع و ویژگیهای آن
فعل مضارع از بن مضارع ساخته میشود و بر زمان حال و آینده دلالت دارد و مثل ماضی، انواعی دارد:
مضارع ساده: بینم، بینی، بیند، بینیم، بینید، بینند
بن مضارع + شناسه
مضارع اخباری: میبینم، میبینی، میبیند، میبینیم، میبینید، میبینند
می + بن مضارع + شناسه
مضارع التزامی: ببینم، ببینی، ببیند، ببینیم، ببینید، ببینند
ب + بن مضارع + شناسه
مضارع مستمر: دارم میبینم، داری میبینی، دارد میبیند، داریم میبینیم، دارید میبینید، دارندمی بینند
مضارع ساده + مضارع اخباری فعل مورد نظر
شناسههای فعل مضارع مثل مستقبل است:
-َم، - ی، -َد ، - یم، - ید، -َند
فعل مستقبل و ویژگی های آن
فعل مستقبل از بن ماضی ساخته میشود و بر زمان آینده دلالت دارد و شناسههای این فعل نیز مثل مضارع است و به این روش ساخته میشود:
خواه + شناسه + بن ماضی: خواهمدید، خواهیدید، خواهددید، خواهیمدید، خواهیددید، خواهنددید
⭕ محمد جعفر خیاطی، یکی از عجیبترین معلمان دنیا بود و امتحاناتش عجیب تر!
📚 امتحاناتی که هرهفته میگرفت و هر کسی باید برگه خودش را تصحیح میکرد، آن هم نه در کلاس، در خانه... دور از چشم همه!
📚 اولین باری که برگه امتحان خودم را تصحیح کردم سه غلط داشتم. نمیدانم ترس بود یا عذاب وجدان، هرچه بود نگذاشت اشتباهاتم را نادیده بگیرم و به خودم بیست بدهم.
📚 فردای آن روز در کلاس وقتی همه بچهها برگههایشان را تحویل دادند فهمیدم همه بیست شدهاند به جز من. به جز من که از خودم غلط گرفته بودم. من نمیخواستم اشتباهاتم را نادیده بگیرم و خودم را فریب بدهم.
📚 بعد از هرامتحان آنقدر تمرین میکردم تا در امتحان بعدی نمره بهتری بگیرم.
📚 مدتها گذشت و نوبت امتحان اصلی رسید، امتحان که تمام شد، معلم برگهها را جمع کرد و برخلاف همیشه در کیفش گذاشت. چهره همکلاسیهایم دیدنی بود.
📚 آنها فکر میکردند این امتحان را هم مثل همه امتحانات دیگر خودشان تصحیح میکنند.
📚 اما این بار فرق داشت... این بار قرار بود حقیقت مشخص شود. فردای آن روز وقتی معلم نمرهها را خواند فقط من بیست شدم.
📚 چون بر خلاف دیگران از خودم غلط میگرفتم؛ از اشتباهاتم چشم پوشی نمیکردم و خودم را فریب نمیدادم.
⭕ زندگی پر از امتحان است... خیلی از ما انسانها آنقدر اشتباهاتمان را نادیده میگیریم تا خودمان را فریب بدهیم تا خودمان را بالاتر از چیزی که هستیم نشان دهیم. اما یک روز برگه امتحانمان دست معلم میافتد. آن روز حقیقت مشخص میشود و نمره واقعی را میگیریم.
✔ تا میتوانی غلطهای خودت را بگیر قبل از اینکه غلطت را بگیرند.
🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹
📚 امتحاناتی که هرهفته میگرفت و هر کسی باید برگه خودش را تصحیح میکرد، آن هم نه در کلاس، در خانه... دور از چشم همه!
📚 اولین باری که برگه امتحان خودم را تصحیح کردم سه غلط داشتم. نمیدانم ترس بود یا عذاب وجدان، هرچه بود نگذاشت اشتباهاتم را نادیده بگیرم و به خودم بیست بدهم.
📚 فردای آن روز در کلاس وقتی همه بچهها برگههایشان را تحویل دادند فهمیدم همه بیست شدهاند به جز من. به جز من که از خودم غلط گرفته بودم. من نمیخواستم اشتباهاتم را نادیده بگیرم و خودم را فریب بدهم.
📚 بعد از هرامتحان آنقدر تمرین میکردم تا در امتحان بعدی نمره بهتری بگیرم.
📚 مدتها گذشت و نوبت امتحان اصلی رسید، امتحان که تمام شد، معلم برگهها را جمع کرد و برخلاف همیشه در کیفش گذاشت. چهره همکلاسیهایم دیدنی بود.
📚 آنها فکر میکردند این امتحان را هم مثل همه امتحانات دیگر خودشان تصحیح میکنند.
📚 اما این بار فرق داشت... این بار قرار بود حقیقت مشخص شود. فردای آن روز وقتی معلم نمرهها را خواند فقط من بیست شدم.
📚 چون بر خلاف دیگران از خودم غلط میگرفتم؛ از اشتباهاتم چشم پوشی نمیکردم و خودم را فریب نمیدادم.
⭕ زندگی پر از امتحان است... خیلی از ما انسانها آنقدر اشتباهاتمان را نادیده میگیریم تا خودمان را فریب بدهیم تا خودمان را بالاتر از چیزی که هستیم نشان دهیم. اما یک روز برگه امتحانمان دست معلم میافتد. آن روز حقیقت مشخص میشود و نمره واقعی را میگیریم.
✔ تا میتوانی غلطهای خودت را بگیر قبل از اینکه غلطت را بگیرند.
🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹
درس دهم: کلاس ادبیات صفحۀ ۸۶
چشم دوختن: کنایه از نگاه کردن
جاذبه: گیرایی/جذابیت
دستپاچگی: عجله/ شتاب زدگی
جرأت: شجاعت
لحن: آهنگ
مندیش: نیندیش/ مخفف میندیش
پاسی: قسمتی یا بخشی از زمان
پاسی ازشب: قسمتی از شب
مردم چشم: مردمک چشم
تحسین: آفرین گفتن
نوابغ: جمع نابغه باهوش و زیرک
خُرد: کوچک
نظیر: همانند
فراغت: آسودگی
پروا: ترس
تلاوت: خواندن قرآن
درک: فهمیدن و دریافتن
معانی: جمع معنی
چمیدن: به ناز راه رفتن
زنده دلان: هوشیاران/ دلآگاهان
روحیه دادن: کنایه از امیدواری وشجاعت ایجاد کردن
بینظیر: بیمانند/ بیهمتا
واردات: کالاهایی که از خارج کشور به کشور آورده میشود
آراسته: زیبا و مرتب شده
ملک وجود: هستی و وجود به سرزمین و ملک تشبیه شده است(اضافۀ تشبیهی)
لبریز: پر، انباشته، سرشار
چشم از جهان فرو بست: کنایه از فوت کرد
معظم: بزرگوار
پژوهشگر: جست و جوگر
نوید: مژده
صالح: درستکار
معنی ابیات
ای مرغک خرد، ز آشیانه
پرواز کن و پریدن آموز
ای پرنده کوچک از آشیانۀ خود پرواز کن تا راه و روش پرواز کردن را یاد بگیری
تا کی حرکات کودکانه
در باغ و چمن چمیدن آموز
تا کی میخواهی به رفتارهای کودکانه خود ادامه بدهی؟ با ناز در باغ و چمنزار پریدن را بیاموز
رام تو نمیشود زمانه
رام از چه شدی، رمیدن آموز
روزگار رام و مطیع تو نمیشود. تو چرا در برابر روزگار و سختیهای آن رام شدی؟ نحوۀ مقابله با روزگار و سختیهای آن را یاد بگیر.
مندیش که دام هست یا نه
بر مردم چشم، دیدن آموز
به بودن یا نبودن دام و تله فکر نکن.
بلکه خوب دیدن را به چشمانت بیاموز
شو روز به فکر آب و دانه
هنگام شب، آرمیدن آموز
روز به دنبال آب و دانه باش و هنگام شب استراحت کن.
به راستی که یکی از نوابغ ادب است
میان شاعرهها تا کنون نظیرش نیست
به درستی پروین اعتصامی یکی از استعدادهای درخشان ادبیات فارسی است. و تا کنون در میان زنان شاعر همتایی نداشته است.
به جان زندهدلان، سعدیا، که ملک وجود
نیرزد آنکه دلی را ز خود بیازاری
ای سعدی، به جان انسانهای صاحب دل و عارف سوگند که تمام جهان را اگر به تو بدهند ارزش آنرا ندارد که دل فردی از تو برنجد.
خودارزیابی صفحۀ ۹۳
۱. معلم برای تشويق نيما چه کرد؟
گفت: آفرينآفرين خیلی خوب بود آقای علی اسفندیاری!
۲. دکتر حسابی و دکتر کاظمی آشتیانی چه خصوصيات مشترکی داشتند؟
مطالعه کتاب، منظم بودن، انجام تکاليف دینی، حافظ قرآن بودن.
۳. به نظر شما چرا دکتر حسابی با (علم بدون عمل) مخالف بود؟
زيرا اگر علم داشته باشيم اما عمل نکنيم، به درد زندگی دنیا و آخرت ما نمیخورد.
چشم دوختن: کنایه از نگاه کردن
جاذبه: گیرایی/جذابیت
دستپاچگی: عجله/ شتاب زدگی
جرأت: شجاعت
لحن: آهنگ
مندیش: نیندیش/ مخفف میندیش
پاسی: قسمتی یا بخشی از زمان
پاسی ازشب: قسمتی از شب
مردم چشم: مردمک چشم
تحسین: آفرین گفتن
نوابغ: جمع نابغه باهوش و زیرک
خُرد: کوچک
نظیر: همانند
فراغت: آسودگی
پروا: ترس
تلاوت: خواندن قرآن
درک: فهمیدن و دریافتن
معانی: جمع معنی
چمیدن: به ناز راه رفتن
زنده دلان: هوشیاران/ دلآگاهان
روحیه دادن: کنایه از امیدواری وشجاعت ایجاد کردن
بینظیر: بیمانند/ بیهمتا
واردات: کالاهایی که از خارج کشور به کشور آورده میشود
آراسته: زیبا و مرتب شده
ملک وجود: هستی و وجود به سرزمین و ملک تشبیه شده است(اضافۀ تشبیهی)
لبریز: پر، انباشته، سرشار
چشم از جهان فرو بست: کنایه از فوت کرد
معظم: بزرگوار
پژوهشگر: جست و جوگر
نوید: مژده
صالح: درستکار
معنی ابیات
ای مرغک خرد، ز آشیانه
پرواز کن و پریدن آموز
ای پرنده کوچک از آشیانۀ خود پرواز کن تا راه و روش پرواز کردن را یاد بگیری
تا کی حرکات کودکانه
در باغ و چمن چمیدن آموز
تا کی میخواهی به رفتارهای کودکانه خود ادامه بدهی؟ با ناز در باغ و چمنزار پریدن را بیاموز
رام تو نمیشود زمانه
رام از چه شدی، رمیدن آموز
روزگار رام و مطیع تو نمیشود. تو چرا در برابر روزگار و سختیهای آن رام شدی؟ نحوۀ مقابله با روزگار و سختیهای آن را یاد بگیر.
مندیش که دام هست یا نه
بر مردم چشم، دیدن آموز
به بودن یا نبودن دام و تله فکر نکن.
بلکه خوب دیدن را به چشمانت بیاموز
شو روز به فکر آب و دانه
هنگام شب، آرمیدن آموز
روز به دنبال آب و دانه باش و هنگام شب استراحت کن.
به راستی که یکی از نوابغ ادب است
میان شاعرهها تا کنون نظیرش نیست
به درستی پروین اعتصامی یکی از استعدادهای درخشان ادبیات فارسی است. و تا کنون در میان زنان شاعر همتایی نداشته است.
به جان زندهدلان، سعدیا، که ملک وجود
نیرزد آنکه دلی را ز خود بیازاری
ای سعدی، به جان انسانهای صاحب دل و عارف سوگند که تمام جهان را اگر به تو بدهند ارزش آنرا ندارد که دل فردی از تو برنجد.
خودارزیابی صفحۀ ۹۳
۱. معلم برای تشويق نيما چه کرد؟
گفت: آفرينآفرين خیلی خوب بود آقای علی اسفندیاری!
۲. دکتر حسابی و دکتر کاظمی آشتیانی چه خصوصيات مشترکی داشتند؟
مطالعه کتاب، منظم بودن، انجام تکاليف دینی، حافظ قرآن بودن.
۳. به نظر شما چرا دکتر حسابی با (علم بدون عمل) مخالف بود؟
زيرا اگر علم داشته باشيم اما عمل نکنيم، به درد زندگی دنیا و آخرت ما نمیخورد.
❤1
دانشهای زبانی و ادبی صفحۀ ۹۳
نکتۀ اول
به این جملهها توجه نمایید و دربارۂ گفت وگو کنید.
ــ دانشآموز، برای قدردانی از معلم خود، نامه نوشت.
ــ دانشآموز، برای قدردانی از معلّم خود، نامه مینویسد.
ــ دانشآموز، برای قدردانی از معلّم خود، نامه خواهد نوشت.
میدانیم که فعل مهمترین جزء جمله است. فعل ویژگیهایی دارد که یکی از آنها زمان است. در جمله اول فعل «نوشت» بر زمان گذشته، در جمله دوم فعل «مینویسد» بر زمان حال و در جمله سوم فعل «خواهدنوشت» بر زمان آینده، دلالت دارد. اکنون دربارۂ نمودار زیر گفت وگو کنید.
گذشته ---> حال ---> آینده
دیروز امروز فردا
نوشت مینویسد خواهدنوشت
نکته دوم
چه خوش گفت: زالی به فرزند خویش
چو دیدش پلنگ افکن و پیل تن
گر از عهد خُردیت یاد آمدی
که بیچاره بودی در آغوش من
نکردی در این روز بر من جفا
که تو شیر مردی و من پیرزن
به این نوع شعر قطعه میگویند.
قِطعه مجموعهٔ ابیاتی را گویند که بر یک وزن و قافیه باشد، و از آغاز تا انجام همگی به یکدیگر مربوط بوده، پیرامون یک قصّهٔ شیرین، یک موضوع اخلاقی و اجتماعی، پند و اندرز یا تهنیت و تعزیت و مدح و هجو و مانند آن پدید آمده باشد. بر خلاف قصیده، بیت مَطلَع در قطعه مُصَرَّع نیست.
در قطعه نحوۂ شکلگیری قافیهها به این شکل است که، مصراعهای زوج باهم هم قافیهاند.
تعداد ابیات یک قطعه، حدّ اقل ۲، و حدّ اکثر آن بهطور معمول ۱۵ است، ولی گاهی تا ۵۰ بیت و بیش از آن هم رسیدهاست.
در میان شعرای پارسیگوی از رودکی تا کنون، همواره، قطعهسرایی رواج داشتهاست. لیکن، انوری، ابن یمین، و پروین اعتصامی بیش از دیگران به این قالب شعری پرداختهاند.
شکل قطعه به این صورت است
♤........... ............
♤........... ............
♤........... .............
♤........... ............
- یکی از راه های تشخیص شکل درست املای کلمهها علاوه بر توجّه به معنا، دقّت در رسم الخطّ رایج زبان است؛ مانند: خواهش، بالاخره و...
- کلمه فراغ به معنی آسودگی و کلمه فراق به معنی جدایی است. تشخیص درست این دو کلمه در هنگام املا از راه مهارت شنیدن و معنی جمله میسّر است.
کار گروهی صفحۀ ۹۵
۱. با راهنمایی معلم خود در مورد ویژگیهای شعر نیمایی، گفت وگو کنید.
نیمایی''سبکی از شعر معاصر فارسی است که نخستین نمونۀ شعر نو در ادبیات فارسی بوده و برآمده از نظریه ادبی [نیما یوشیج] شاعر معاصر ایرانی است.
*منظومهای بلند و موزون که در آن مشکل قافیه پس از هر چهار مصراع با یک مصراع آزاد حل شده است.
*توجه شاعر به واقعیتهای ملموس و در عین حال نگرشی عاطفی و شاعرانهٔ او به اشیا.
*فرق نگاه شاعر با شاعران گذشته و تازگی و دور بودن آن از تقلید
۲. دیوان پروین را به کلاس بیاورید و در مورد یکی از شعرهای او صحبت کنید.
سیر، یک روز طعنه زد به پیاز
که تو مسکین چقدر بد بویی
گفت، از عیب خویش بیخبری
زان ره از خلق، عیب میجویی
گفتن از زشت رویی دگران
نشود باعث نکو رویی
تو گمان میکنی که شاخ گلی
به صف سرو و لاله میرویی
یا که هم بوی مشک تاتاری
یا ز ازهار باغ مینویی
خویشتن، بی سبب بزرگ مکن
تو هم از ساکنان این کویی
ره ما، گر کج است و ناهموار
تو خود، این ره چگونه میپویی
در خود، آن به که نیکتر نگری
اول، آن به که عیب خود گویی
ما زبونیم و شوخ جامه و پست
تو چرا شوخ تن نمیشوی
نوشتن صفحۀ ۹۵
۱. زمان فعلهای زیر را مشخص کنید.
خواهم رفت: آینده (مستقبل)
مینویسند: حال (مضارع)
گرفته بودی: گذشته (ماضی)
شنیدم: گذشته (ماضی)
نشسته بودید: گذشته (ماضی)
آمدند: گذشته (ماضی)
۲. پیام، قافیه و ردیف را در «قطعۀ زیر» بنویسید.
برزگری پند به فرزند داد
کای پسر این پیشه پس از من توراست
هر چه کُنی کشت، همان بدْرَوی
کار بد و نیک چو کوه و صداست
قافیه: تورا- صدا ردیف: ست ست
پیام: انسان هرکاری را انجام دهد نتیجه آن را هم میبیند.
۳- با توجّه به متن درس، جای خالی را با کلمهٔ مناسب، پرکنید.
معلّم با همان لحن گرمش ادامه داد: «خیلی عالی است.»
اگر با او همسفر میشدی در طول راه تلاوت زیبای قرآن او را میشنیدی.
٤- در متن زیر غلطهای املایی را پیدا کنید و شکل درست آنها را بنویسید.
مهم این است که در مقابل سختیها تصلیم نشد. اگر انسان در برابر دشواریها بایستد، بر آن چیره میشود، البتّه باید سبر و تاقت را از دست نداد و هیچ گاه ناسپاسی نکرد.
صحیح کلمات: تسلیم- صبر - طاقت
نکتۀ اول
به این جملهها توجه نمایید و دربارۂ گفت وگو کنید.
ــ دانشآموز، برای قدردانی از معلم خود، نامه نوشت.
ــ دانشآموز، برای قدردانی از معلّم خود، نامه مینویسد.
ــ دانشآموز، برای قدردانی از معلّم خود، نامه خواهد نوشت.
میدانیم که فعل مهمترین جزء جمله است. فعل ویژگیهایی دارد که یکی از آنها زمان است. در جمله اول فعل «نوشت» بر زمان گذشته، در جمله دوم فعل «مینویسد» بر زمان حال و در جمله سوم فعل «خواهدنوشت» بر زمان آینده، دلالت دارد. اکنون دربارۂ نمودار زیر گفت وگو کنید.
گذشته ---> حال ---> آینده
دیروز امروز فردا
نوشت مینویسد خواهدنوشت
نکته دوم
چه خوش گفت: زالی به فرزند خویش
چو دیدش پلنگ افکن و پیل تن
گر از عهد خُردیت یاد آمدی
که بیچاره بودی در آغوش من
نکردی در این روز بر من جفا
که تو شیر مردی و من پیرزن
به این نوع شعر قطعه میگویند.
قِطعه مجموعهٔ ابیاتی را گویند که بر یک وزن و قافیه باشد، و از آغاز تا انجام همگی به یکدیگر مربوط بوده، پیرامون یک قصّهٔ شیرین، یک موضوع اخلاقی و اجتماعی، پند و اندرز یا تهنیت و تعزیت و مدح و هجو و مانند آن پدید آمده باشد. بر خلاف قصیده، بیت مَطلَع در قطعه مُصَرَّع نیست.
در قطعه نحوۂ شکلگیری قافیهها به این شکل است که، مصراعهای زوج باهم هم قافیهاند.
تعداد ابیات یک قطعه، حدّ اقل ۲، و حدّ اکثر آن بهطور معمول ۱۵ است، ولی گاهی تا ۵۰ بیت و بیش از آن هم رسیدهاست.
در میان شعرای پارسیگوی از رودکی تا کنون، همواره، قطعهسرایی رواج داشتهاست. لیکن، انوری، ابن یمین، و پروین اعتصامی بیش از دیگران به این قالب شعری پرداختهاند.
شکل قطعه به این صورت است
♤........... ............
♤........... ............
♤........... .............
♤........... ............
- یکی از راه های تشخیص شکل درست املای کلمهها علاوه بر توجّه به معنا، دقّت در رسم الخطّ رایج زبان است؛ مانند: خواهش، بالاخره و...
- کلمه فراغ به معنی آسودگی و کلمه فراق به معنی جدایی است. تشخیص درست این دو کلمه در هنگام املا از راه مهارت شنیدن و معنی جمله میسّر است.
کار گروهی صفحۀ ۹۵
۱. با راهنمایی معلم خود در مورد ویژگیهای شعر نیمایی، گفت وگو کنید.
نیمایی''سبکی از شعر معاصر فارسی است که نخستین نمونۀ شعر نو در ادبیات فارسی بوده و برآمده از نظریه ادبی [نیما یوشیج] شاعر معاصر ایرانی است.
*منظومهای بلند و موزون که در آن مشکل قافیه پس از هر چهار مصراع با یک مصراع آزاد حل شده است.
*توجه شاعر به واقعیتهای ملموس و در عین حال نگرشی عاطفی و شاعرانهٔ او به اشیا.
*فرق نگاه شاعر با شاعران گذشته و تازگی و دور بودن آن از تقلید
۲. دیوان پروین را به کلاس بیاورید و در مورد یکی از شعرهای او صحبت کنید.
سیر، یک روز طعنه زد به پیاز
که تو مسکین چقدر بد بویی
گفت، از عیب خویش بیخبری
زان ره از خلق، عیب میجویی
گفتن از زشت رویی دگران
نشود باعث نکو رویی
تو گمان میکنی که شاخ گلی
به صف سرو و لاله میرویی
یا که هم بوی مشک تاتاری
یا ز ازهار باغ مینویی
خویشتن، بی سبب بزرگ مکن
تو هم از ساکنان این کویی
ره ما، گر کج است و ناهموار
تو خود، این ره چگونه میپویی
در خود، آن به که نیکتر نگری
اول، آن به که عیب خود گویی
ما زبونیم و شوخ جامه و پست
تو چرا شوخ تن نمیشوی
نوشتن صفحۀ ۹۵
۱. زمان فعلهای زیر را مشخص کنید.
خواهم رفت: آینده (مستقبل)
مینویسند: حال (مضارع)
گرفته بودی: گذشته (ماضی)
شنیدم: گذشته (ماضی)
نشسته بودید: گذشته (ماضی)
آمدند: گذشته (ماضی)
۲. پیام، قافیه و ردیف را در «قطعۀ زیر» بنویسید.
برزگری پند به فرزند داد
کای پسر این پیشه پس از من توراست
هر چه کُنی کشت، همان بدْرَوی
کار بد و نیک چو کوه و صداست
قافیه: تورا- صدا ردیف: ست ست
پیام: انسان هرکاری را انجام دهد نتیجه آن را هم میبیند.
۳- با توجّه به متن درس، جای خالی را با کلمهٔ مناسب، پرکنید.
معلّم با همان لحن گرمش ادامه داد: «خیلی عالی است.»
اگر با او همسفر میشدی در طول راه تلاوت زیبای قرآن او را میشنیدی.
٤- در متن زیر غلطهای املایی را پیدا کنید و شکل درست آنها را بنویسید.
مهم این است که در مقابل سختیها تصلیم نشد. اگر انسان در برابر دشواریها بایستد، بر آن چیره میشود، البتّه باید سبر و تاقت را از دست نداد و هیچ گاه ناسپاسی نکرد.
صحیح کلمات: تسلیم- صبر - طاقت
شعر خوانی گل و گُل صفحۀ ۹۶
معنی لغات شعر گل و گل ادبیات هفتم
محفل: مجلس
سوز: ناله
پاره دوز: پینه دوز
عجوز: پیرزن
محبوب: نگار، دوست
نیکو: خوب، لطف، زیبا
حریر: پارچۀ ابریشمی
معطر: خوشبو
دلپذیر: دلپسند
مشک: عطری که از شکم آهو میگیرند
عبیر: داروی خوشبو
دلاویز: دلانگیز
آزمودن: امتحان کردن
عبرت: سرمشق گرفتن
گفت و شنود: بحث و گفتگو
ولیکن: اما
گسترده: پراکنده
ملک الشعرای بهار
قالب شعری (گِل وگُل)از ملک الشعرای بهار «مسمّطِ تضمینی یا مخمّس تضمینی» است.
مسمّط: مسمط نوعی از قصیده یا اشعاری است هم وزن، که تعداد ابیات بندها یکی میباشد. مصراع پایانی هر بخش را رشته یا "بند" میگویند. در پایان هر بند یک مصرع مختلف با مصرع های دیگر آن بند میآید که مصرع آخر در رشتههای بعدی و قبلی یکسان است مصرعی که قافیه مجزا دارد را بند گویند.
قالب شعر گل و گل
○............. ○.............
○............. ○.............
□..............
مسمّط برچند شیوه سروده شده است.
مثلث: هربخش دارای سه مصراع
مربع: " " " چهار مصراع
مخمّس:" " " پنج مصراع
مسدّس: " " " شش مصراع
به طور کلی مسمّط نباید از سه مصراع کمتر و از هفت مصراع بیشتر باشد.
نوع دیگر مسمّط تضمینی است.
شاعر ابیاتی از آن را از شعرای دیگر تضمین کرده است.
مثلاً همین شعر که ملک الشعرای بهار در میان ابیاتش از قطعۀ سعدی استفاده کرده است. این مسمّط زیبا را مخمّس وبه بیان درست مخمّس تضمینی یا مسمّط تضمینی میگویند چرا که ابیات ومصراعهایی که داخل گیومه است متعلّق به سعدی است بقیۀ مصراعها از ملک الشعرای بهارست.
تذکر ۱- ابیاتی که در داخل گیومه میباشد متعلق به سعدی است و بقیۀ مصراعها متعلق به بهار است.
تذکر ۲- کلمات"دستم"، "مستم" نشستم"و "هستم" کلمات قافیه و بند مخمس هستند.
شبی در محفلی با آه و سوزی
شنیدستم که مرد پاره دوزی
چنین می گفت با پیر عجوزی
«گلی خوشبوی در حمام روزی
رسید از دست محبوبی به دستم»
شنیدهام یک مرد پینه دوزی شبی در یک مجلس، با ناله و زاری به پیرزنی میگفت: روزی در حمام، دوستی گِل خوشبویی را به من داد...
گرفتم آن گِل و کردم خمیری
خمیری نرم و نیکو چون حریری
معطر بود و خوب و دلپذیری
«بدو گفتم که مشکی یا عبیری
که از بوی دلاویز تو مستم»
آن گِل را گرفتم و با آن خمیری درست کردم خمیری که مانند پارچۀ ابریشمی نرم و لطیف بود. خوشبو و دلپسند بود به او گفتم: تو مشک هستی یا داروی خوشبو که من از بوی خوش و دلپسند تو مست و سرحال می باشم
همه گِل های عالم آزمودم
ندیدم چون تو و عبرت نمودم
چو ِگِل بشنید این گفت و شنودم
«بگفتا من گِلی ناچیز بودم
ولیکن مدتی با گُل نشستم»
من از تمام گِلهای جهان استفاده کردم اما جای شگفت و حیرت است که هیچ کدام مانند تو خوشبو و دلپسند نبودند. وقتی گِل این حرفها را شنید گفت: من گِلی بیارزش و بیمقدار بودم اما مدتی با گُل همدم و همنشین شدم.
گُل اندر زیر پا گسترده پَر کرد
مرا با همنشینی مفتخر کرد
چو عمرم مدتی با گُل گذر کرد
«کمال همنشین در من اثر کرد
وگرنه من همان خاکم که هستم»
گُل، گلبرگهای خود را بر روی زمین ریخت و به من افتخار همنشین شدن با خود را داد زمانی با گُل دوست و همراه شدم و روزگارم را با او سپری نمودم لطف و خوبی و آراستگی گُل در وجود من تأثیر گذاشت ومن هم خوشبو شدم و گرنه من همان خاک بیارزش و پست باقی میماندم.
محمد تقی بهار مشهور به ملک الشعرای بهار
در مشهد به دنیا آمد(۱۲۶۶،۱۳۳۰) و در نزد پدرش شعر و فنون ادب را آموخت.
سبک شناسی از آثار اوست.
معنی لغات شعر گل و گل ادبیات هفتم
محفل: مجلس
سوز: ناله
پاره دوز: پینه دوز
عجوز: پیرزن
محبوب: نگار، دوست
نیکو: خوب، لطف، زیبا
حریر: پارچۀ ابریشمی
معطر: خوشبو
دلپذیر: دلپسند
مشک: عطری که از شکم آهو میگیرند
عبیر: داروی خوشبو
دلاویز: دلانگیز
آزمودن: امتحان کردن
عبرت: سرمشق گرفتن
گفت و شنود: بحث و گفتگو
ولیکن: اما
گسترده: پراکنده
ملک الشعرای بهار
قالب شعری (گِل وگُل)از ملک الشعرای بهار «مسمّطِ تضمینی یا مخمّس تضمینی» است.
مسمّط: مسمط نوعی از قصیده یا اشعاری است هم وزن، که تعداد ابیات بندها یکی میباشد. مصراع پایانی هر بخش را رشته یا "بند" میگویند. در پایان هر بند یک مصرع مختلف با مصرع های دیگر آن بند میآید که مصرع آخر در رشتههای بعدی و قبلی یکسان است مصرعی که قافیه مجزا دارد را بند گویند.
قالب شعر گل و گل
○............. ○.............
○............. ○.............
□..............
مسمّط برچند شیوه سروده شده است.
مثلث: هربخش دارای سه مصراع
مربع: " " " چهار مصراع
مخمّس:" " " پنج مصراع
مسدّس: " " " شش مصراع
به طور کلی مسمّط نباید از سه مصراع کمتر و از هفت مصراع بیشتر باشد.
نوع دیگر مسمّط تضمینی است.
شاعر ابیاتی از آن را از شعرای دیگر تضمین کرده است.
مثلاً همین شعر که ملک الشعرای بهار در میان ابیاتش از قطعۀ سعدی استفاده کرده است. این مسمّط زیبا را مخمّس وبه بیان درست مخمّس تضمینی یا مسمّط تضمینی میگویند چرا که ابیات ومصراعهایی که داخل گیومه است متعلّق به سعدی است بقیۀ مصراعها از ملک الشعرای بهارست.
تذکر ۱- ابیاتی که در داخل گیومه میباشد متعلق به سعدی است و بقیۀ مصراعها متعلق به بهار است.
تذکر ۲- کلمات"دستم"، "مستم" نشستم"و "هستم" کلمات قافیه و بند مخمس هستند.
شبی در محفلی با آه و سوزی
شنیدستم که مرد پاره دوزی
چنین می گفت با پیر عجوزی
«گلی خوشبوی در حمام روزی
رسید از دست محبوبی به دستم»
شنیدهام یک مرد پینه دوزی شبی در یک مجلس، با ناله و زاری به پیرزنی میگفت: روزی در حمام، دوستی گِل خوشبویی را به من داد...
گرفتم آن گِل و کردم خمیری
خمیری نرم و نیکو چون حریری
معطر بود و خوب و دلپذیری
«بدو گفتم که مشکی یا عبیری
که از بوی دلاویز تو مستم»
آن گِل را گرفتم و با آن خمیری درست کردم خمیری که مانند پارچۀ ابریشمی نرم و لطیف بود. خوشبو و دلپسند بود به او گفتم: تو مشک هستی یا داروی خوشبو که من از بوی خوش و دلپسند تو مست و سرحال می باشم
همه گِل های عالم آزمودم
ندیدم چون تو و عبرت نمودم
چو ِگِل بشنید این گفت و شنودم
«بگفتا من گِلی ناچیز بودم
ولیکن مدتی با گُل نشستم»
من از تمام گِلهای جهان استفاده کردم اما جای شگفت و حیرت است که هیچ کدام مانند تو خوشبو و دلپسند نبودند. وقتی گِل این حرفها را شنید گفت: من گِلی بیارزش و بیمقدار بودم اما مدتی با گُل همدم و همنشین شدم.
گُل اندر زیر پا گسترده پَر کرد
مرا با همنشینی مفتخر کرد
چو عمرم مدتی با گُل گذر کرد
«کمال همنشین در من اثر کرد
وگرنه من همان خاکم که هستم»
گُل، گلبرگهای خود را بر روی زمین ریخت و به من افتخار همنشین شدن با خود را داد زمانی با گُل دوست و همراه شدم و روزگارم را با او سپری نمودم لطف و خوبی و آراستگی گُل در وجود من تأثیر گذاشت ومن هم خوشبو شدم و گرنه من همان خاک بیارزش و پست باقی میماندم.
محمد تقی بهار مشهور به ملک الشعرای بهار
در مشهد به دنیا آمد(۱۲۶۶،۱۳۳۰) و در نزد پدرش شعر و فنون ادب را آموخت.
سبک شناسی از آثار اوست.
درس ۱۱ صفحۀ ۹۷
عهد: پیمان
رشته دوستی را قطع نمیکرد: کنایه از ادامه دادن دوستی
دوستی به رشته تشبیه شده است
پایبند: آن که خود را موظف به انجام کاری میداند.
توصیه: سفارش
موظف: وظیفهای که هر کس به عهده دارد.
مکث: ایستادن/درنگ
حرم مطهر: حرم پاک
صلاح: درستی/خیراندیشی
هجوم: حمله/یورش
کهنسال: قدیمی
صحن: میدان/عرصه/حیاط
متواضع: فروتن
رئیس جمهور وقت: رئیس جمهور آن زمان
مطهر: پاک و مقدس
موج جمعیت: جمعیت بسیار زیاد/جمعیت به موج تشبیه شده است
وضع: حالت/وضعیت
معین: مقرر/تعیین شده
خصلت: ویژگی/خوی
امان: ایمن/آسوده
عیبی: اشکالی/ایرادی
تحمل: شکیبایی/بردباری کردن
عابران: رهگذران
انگار: گویا/به نظر
برق خوشحالی: خوشحالی به برق تشبیه شده است/یعنی درخشندگی خوشحالی و شادی
مهد: گهواره
رصدخانه: جایی که ستارگان و وضعیت حرکت آنها را بررسی میکنند
مکاتبه: نامهنگاری
تعلم: یاد گرفتن
برافروخته: روشن
پرخوف: ترسناک
ادیب: نویسنده/سخندان
نجوم: ستارهشناسی
لایق: شایسته
مباحثه: بحث دوطرفه
ناکام: به هدف نرسیده
رونق: رواج
بحث: گفت وگو
تألیف: جمع آوری کردن
طالبان: طلب کنندگان
عالیقدر: بلندمرتبه
فقیه: دانشمند
ظهور: آشکار شدن
رفع: برطرف کردن
طبیب: پزشک
مناظره: گفت و گوی دو طرفه
تحصیل: کسب کردن
تأسیس: بنیان نهادن
احیا: زنده کردن
خودارزیابی صفحۀ ۱۰۲
۱. عهد پيمان شهيد رجایی با شاگردانش چه بود؟
من دير نمیآيم شما هم دير نياييد. من غيبت نمیکنم شما هم غيبت نکنيد. من به شما دروغ نمیگويم شما هم به من دروغ نگوييد. من به هر قولی که به شما بدهم وفا میکنم شما هم به هر قولی که به من میدهيد وفا کنيد.
۲. چرا مصطفی در هنگام کمک به پيرمرد کمی مکث کرد؟
چون شيطان میخواست با گفتن خودت بيشتر به اين پول احتياج داری او را فريب دهد و اين باعث شد او کمی مکث کند.
۳. به کاری که مصطفی کرد(ايثار)میگويند. نمونهای ديگر از ايثار را ذکر کنيد.
وقتی در مدرسه یکی از دوستانمان تغذيه خود را جا گذاشته و گرسنه است تغذيه خود را به او بدهيم اين يک نوع ايثار است.
جنگ رزمندگان اسلام با دشمن و ...
۴. خاطره عشق به مردم خاطرهای چه کسی میباشد؟ کيومرث صابری فومنی(گل آقا)
دانشهای زبانی و ادبی صفحۀ ۱۰۲
شخص:
فعل علاوه بر زمان بر شخص نیز دلالت دارد که به آن«شناسه» میگویند.
«شناسه»نشانۀ فعل است و همانند نهاد شخص فعل را مشخص میکند و همیشه با آن میآید. به شناسه «نهاد پیوسته» نیز میگویند. شناسه همیشه با«نهاد» جمله مطابقت دارد.
فعل علاوه بر زمان همیشه بر یکی از سه شخص «گوینده»، «شنونده» و«دیگران» نیز دلالت دارد و نسبت داده میشود.
- کسیکه سخن میگوید، اول شخص
- کسی که با او سخن میگویند، دوم شخص
- کسی که از او سخن میگویند، سوم شخص خوانده میشود.
هریک از این اشخاص سهگانه ممکن است یکی باشند که یکی را«مفرد» گویند، یا بیشتر، که آن را «جمع»مینامند.
هر فعلی در هر زمان از جهت نسبت دادن به شخص به«شش» صورت آورده میشود «سه شخص مفرد و سه شخص جمع»
مفرد:
گوینده: اول شخص مفرد (رفتم)(شناسه: –َم)
شنونده: دوم شخص مفرد(رفتی)(شناسه:–َی)
دیگری: سوم شخص مفرد (رفت) (شناسه: -)
جمع:
گویندگان: اول شخص جمع (رفتیم) --> (شناسه: یم)
شنوندگان: دوم شخص جمع (رفتید) (شناسه: ید)
دیگران: سوم شخص جمع (رفتند)(شناسه: ند)
نکته: شناسههای فعلهای ماضی و فعلهای مضارع جز در سوم شخص مفرد یکسان است؛ در مضارع شناسه سوم شخص مفرد «–َ د» ودر ماضی شناسه سوم شخص مفرد به جز ماضی التزامی« صفر» است یعنی نشانه ظاهری ندارد، نداشتن شناسه را با «.» (شناسه صفر) نشان میدهیم. پس نداشتن علامت در این مورد داشتن علامت است.
شناسههای فعل ماضی(–َ م، –َ ی،. ، یم، ید، ند)
- شناسه جزئی از فعل است که در هر صیغه تغییر میکند و مفهوم شخص و عدد فعل از آن بر میآید.
نوشتن صفحۀ ۱۰۴
۱. کلمههای همخانواده را پیدا کنید و در کنار هم بنویسید.
توصیه، وصی، وصیّت
خصلت، خصال
منتظر، نظارت، ناظر
موظّف، وظیفه، وظایف
ضعف، ضعیف، تضعیف
۲. جدول زیر را کامل کنید.
فعل--> شخص --> شمار
گرفتم/اول شخص/مفرد
دیدید/دوم شخص/جمع
آمد/ سوم شخص/ مفرد
میشنویم/اول شخص/جمع
خواهندرفت/سوم شخص/جمع
۳. در جمله زیر، املای صحیح واژه را در جای خالی قرار دهید.
الف)برای زیارت حرم مطهر حضرت معصومه(س)دم در صحن از اتومبیل پیاده شدیم. سحن/صحن
ب)سکّهها غلتیدند و داخل دست پیرمرد قرار گرفتند. غلتیدند، غلطیدند
۴. متن زیر از کتاب«نورالدین»و پسران آورده شده است؛ آنرا بخوانید و فعلهای آنرا مشخص کنید.
خواستم/ بیهوشم کند/ رهاشوم/ میگفت/نمیشه/بیهوشت کنیم/میمیری/بود/بود/
۵. جدول را کامل کنید.
۱. ماضی
۲. ضمیر
۳. یواش
۴. مو
۵. یا
۶. جدی
۷. آرش
۸. دم
۹. بعید
۱۰. بدر
۱۱. دور
عهد: پیمان
رشته دوستی را قطع نمیکرد: کنایه از ادامه دادن دوستی
دوستی به رشته تشبیه شده است
پایبند: آن که خود را موظف به انجام کاری میداند.
توصیه: سفارش
موظف: وظیفهای که هر کس به عهده دارد.
مکث: ایستادن/درنگ
حرم مطهر: حرم پاک
صلاح: درستی/خیراندیشی
هجوم: حمله/یورش
کهنسال: قدیمی
صحن: میدان/عرصه/حیاط
متواضع: فروتن
رئیس جمهور وقت: رئیس جمهور آن زمان
مطهر: پاک و مقدس
موج جمعیت: جمعیت بسیار زیاد/جمعیت به موج تشبیه شده است
وضع: حالت/وضعیت
معین: مقرر/تعیین شده
خصلت: ویژگی/خوی
امان: ایمن/آسوده
عیبی: اشکالی/ایرادی
تحمل: شکیبایی/بردباری کردن
عابران: رهگذران
انگار: گویا/به نظر
برق خوشحالی: خوشحالی به برق تشبیه شده است/یعنی درخشندگی خوشحالی و شادی
مهد: گهواره
رصدخانه: جایی که ستارگان و وضعیت حرکت آنها را بررسی میکنند
مکاتبه: نامهنگاری
تعلم: یاد گرفتن
برافروخته: روشن
پرخوف: ترسناک
ادیب: نویسنده/سخندان
نجوم: ستارهشناسی
لایق: شایسته
مباحثه: بحث دوطرفه
ناکام: به هدف نرسیده
رونق: رواج
بحث: گفت وگو
تألیف: جمع آوری کردن
طالبان: طلب کنندگان
عالیقدر: بلندمرتبه
فقیه: دانشمند
ظهور: آشکار شدن
رفع: برطرف کردن
طبیب: پزشک
مناظره: گفت و گوی دو طرفه
تحصیل: کسب کردن
تأسیس: بنیان نهادن
احیا: زنده کردن
خودارزیابی صفحۀ ۱۰۲
۱. عهد پيمان شهيد رجایی با شاگردانش چه بود؟
من دير نمیآيم شما هم دير نياييد. من غيبت نمیکنم شما هم غيبت نکنيد. من به شما دروغ نمیگويم شما هم به من دروغ نگوييد. من به هر قولی که به شما بدهم وفا میکنم شما هم به هر قولی که به من میدهيد وفا کنيد.
۲. چرا مصطفی در هنگام کمک به پيرمرد کمی مکث کرد؟
چون شيطان میخواست با گفتن خودت بيشتر به اين پول احتياج داری او را فريب دهد و اين باعث شد او کمی مکث کند.
۳. به کاری که مصطفی کرد(ايثار)میگويند. نمونهای ديگر از ايثار را ذکر کنيد.
وقتی در مدرسه یکی از دوستانمان تغذيه خود را جا گذاشته و گرسنه است تغذيه خود را به او بدهيم اين يک نوع ايثار است.
جنگ رزمندگان اسلام با دشمن و ...
۴. خاطره عشق به مردم خاطرهای چه کسی میباشد؟ کيومرث صابری فومنی(گل آقا)
دانشهای زبانی و ادبی صفحۀ ۱۰۲
شخص:
فعل علاوه بر زمان بر شخص نیز دلالت دارد که به آن«شناسه» میگویند.
«شناسه»نشانۀ فعل است و همانند نهاد شخص فعل را مشخص میکند و همیشه با آن میآید. به شناسه «نهاد پیوسته» نیز میگویند. شناسه همیشه با«نهاد» جمله مطابقت دارد.
فعل علاوه بر زمان همیشه بر یکی از سه شخص «گوینده»، «شنونده» و«دیگران» نیز دلالت دارد و نسبت داده میشود.
- کسیکه سخن میگوید، اول شخص
- کسی که با او سخن میگویند، دوم شخص
- کسی که از او سخن میگویند، سوم شخص خوانده میشود.
هریک از این اشخاص سهگانه ممکن است یکی باشند که یکی را«مفرد» گویند، یا بیشتر، که آن را «جمع»مینامند.
هر فعلی در هر زمان از جهت نسبت دادن به شخص به«شش» صورت آورده میشود «سه شخص مفرد و سه شخص جمع»
مفرد:
گوینده: اول شخص مفرد (رفتم)(شناسه: –َم)
شنونده: دوم شخص مفرد(رفتی)(شناسه:–َی)
دیگری: سوم شخص مفرد (رفت) (شناسه: -)
جمع:
گویندگان: اول شخص جمع (رفتیم) --> (شناسه: یم)
شنوندگان: دوم شخص جمع (رفتید) (شناسه: ید)
دیگران: سوم شخص جمع (رفتند)(شناسه: ند)
نکته: شناسههای فعلهای ماضی و فعلهای مضارع جز در سوم شخص مفرد یکسان است؛ در مضارع شناسه سوم شخص مفرد «–َ د» ودر ماضی شناسه سوم شخص مفرد به جز ماضی التزامی« صفر» است یعنی نشانه ظاهری ندارد، نداشتن شناسه را با «.» (شناسه صفر) نشان میدهیم. پس نداشتن علامت در این مورد داشتن علامت است.
شناسههای فعل ماضی(–َ م، –َ ی،. ، یم، ید، ند)
- شناسه جزئی از فعل است که در هر صیغه تغییر میکند و مفهوم شخص و عدد فعل از آن بر میآید.
نوشتن صفحۀ ۱۰۴
۱. کلمههای همخانواده را پیدا کنید و در کنار هم بنویسید.
توصیه، وصی، وصیّت
خصلت، خصال
منتظر، نظارت، ناظر
موظّف، وظیفه، وظایف
ضعف، ضعیف، تضعیف
۲. جدول زیر را کامل کنید.
فعل--> شخص --> شمار
گرفتم/اول شخص/مفرد
دیدید/دوم شخص/جمع
آمد/ سوم شخص/ مفرد
میشنویم/اول شخص/جمع
خواهندرفت/سوم شخص/جمع
۳. در جمله زیر، املای صحیح واژه را در جای خالی قرار دهید.
الف)برای زیارت حرم مطهر حضرت معصومه(س)دم در صحن از اتومبیل پیاده شدیم. سحن/صحن
ب)سکّهها غلتیدند و داخل دست پیرمرد قرار گرفتند. غلتیدند، غلطیدند
۴. متن زیر از کتاب«نورالدین»و پسران آورده شده است؛ آنرا بخوانید و فعلهای آنرا مشخص کنید.
خواستم/ بیهوشم کند/ رهاشوم/ میگفت/نمیشه/بیهوشت کنیم/میمیری/بود/بود/
۵. جدول را کامل کنید.
۱. ماضی
۲. ضمیر
۳. یواش
۴. مو
۵. یا
۶. جدی
۷. آرش
۸. دم
۹. بعید
۱۰. بدر
۱۱. دور
❤1
فصل پنجم صفحۀ ۱۰۷
آفرین، جان آفرین پاک را
آن که جان بخشید و ایمان، خاک را
آفرین بر خداوند جان آفرین پاک
آن کسی که به انسان (که از خاک آفریده شده) روح وایمان بخشید.
عطّار نیشابوری
فریدالدین عطارنیشابوری(۵۴۰/۶۱۸) شاعر و عارف بزرگ ایرانی قرن ششم و آغاز قرن هفتم است
تذکرة الاولیا، منطق الطیر و... از آثار اوست.
درس ۱۲ صفحۀ ۱۰۸
خدمات متقابل اسلام و ایران
معانی لغات درس دوازدهم
سلمان منا اهل البیت: سلمان از خاندان من است.
پیکر: بدنه
ثمر: نتیجه
حاصل شد: به دست آمد
پیشوا و مقتدا: رهبر
ادبا: جمع ادیب/ نویسندگان
اعم از: شامل
به نحو احسن: به شکل نیکو، به بهترین صورت
ملل: جمع ملّت
مظاهر: نشانهها
آیین: راه و روش
تکلم: گفت و گو
شایان: سزاوار
متعلق: وابسته
ذوق: شوق/ علاقه/ استعداد
استعداد: توانایی
خودارزیابی صفحۀ ۱۱۰
۱. معنای(سلمان منا اهل البيت) را بيان کنيد.
سلمان جزو خانواده من است. سلمان از اهل بيت است.
۲. چگونه زبان فارسی به گسترش تمدّن اسلامی کمک کردهاست؟
یکی از مظاهر خدماتی است که از راه زبان فارسی به اسلام کردهاند؛ ادبا، عرفا و سخنوران ایرانی حقايق قرآنی را با زبان زیبای شعر و نثر فارسی به نحو احسن آرايش دادهاند و حقايق اسلامی و معانی لطيف قرآنی را در ميان حکایاتی شيرين آوردهاند.
۳. به نظر شما چگونه میتوان به تمدّن اسلام و ايران بيشتر خدمت کرد؟
با انجام دادن به وظايف مذهبی و ملّی، با به کارگری هوش و لياقت واستعداد، آشنایی با فرهنگ و تمدّنهای ديگر و هماهنگ کردن آنها با فرهنگ و تمدّن اسلامی و ایرانی، عشق و ايمان
دانشهای زبانی و ادبی صفحۀ ۱۱۰
نکته
به این جملهها توجه نمایید و دربارهٔ آنها گفتوگو کنید.
مریم دانش آموز پرتلاشی است، دوستان مریم آیندهٔ خوبی را برای مریم پیش بینی میکنند.
مریم دانش آموز پرتلاشی است، دوستانش آیندهٔ خوبی را برای او پیش بینی میکنند.
همانطور که میبینید در جملهٔ نخست کلمهٔ «مریم» سه بار تکرار شده است. اما درجملهٔ دوم برای پرهیز از تکرار، «ش» و «او» به جای کلمهٔ مریم به کار رفتهاست.
کلمههایی مانند: «من، او، شما، م، تان و … » که به جای اسم مینشینند، ضمیر نام دارند. کلمهای که ضمیر به آن برمیگردد، «مرجع ضمیر» نامیده میشود.
ضمیرها دو نوع هستند.
١. ضمیر گسسته: ضمایری هستند که به طور مستقل به کار میروند.
مفرد / جمع
من / ما
تو / شما
او / آنها(ایشان)
٢. ضمیر پیوسته: همانطور که از اسمشان پیداست مستقل نیستند و به واژههای دیگر میچسبند.
مفرد / جمع
م ِ / مان
ت / تان
ش / شان
به بیان دیگر
ضمیر واژهای است که معمولاً به جای اسم مینشیند.
ضمیرها یاگسسته(جدا) هستند یا
پیوسته (چسبیده به کلمه قبلی)
ضمیرهای گسسته: من، تو، او، ما، شما، ایشان
ضمیرهای پیوسته:
-َ م -َ ت -َ ش- ِمان - ِتان - ِ شان
اسمی که ضمیر به جای آن آمدهاست، مرجع آن ضمیر است؛ مثال: مریم دانش آموز پرتلاشی است، دوستانش آیندۀ خوبی را برای او پیش بینی میکنند.
در مثال بالا دو ضمیر « َش» و «او» به جای مریم نشستهاند، پس مریم مرجع هر دو آنهاست.
- در املا از خطّ تحریری شکسته استفاده نشود.
- بهتر است هنگام نوشتن املا با توجّه به آهنگ، مفهوم و پیام جملهها، نشانههای نگارشی را رعایت کنید.
نوشتن صفحۀ ۱۱۲
۱. معنی واژههای زیر را بنویسید.
ذوق --> استعداد، شوق
ادیب --> سخندان، مفرد ادبا
استعداد --> توانایی، قابلیّت
۲. برای هر یک از واژههای زیر دو همخانواده بنویسید.
اخلاص --> مخلص، مخلصانه
قبول --> مقبول، قابل
حافظ --> محفوظ، حفاظ
تمدّن --> متمدّن، مدنیّت
۳. ده کلمه مهمّ املایی از درس پیدا کنید و بنویسید.
خدمات متقابل/ تکّلم/ ظهور/ صمیمیت/ اخلاص/موزه های مختلف/ حقایق/ معانی لطیف/ مظاهر/ عرفا
۴. در جملههای زیر، ضمیرهای پیوسته و گسسته را مشخص کنید و بنویسید.
- شهید رجایی به همراهانش گفت: من این نظم را از آقای بهشتی یاد گرفتهام.
- مصطفی دست هایش را داخل جیبش فرو برد.
- ما همه مشتاقیم تا ترجمهتان را بخوانیم.
ضمیرهای پیوسته:ش درهمراهانش-ش در دستهایش ش در جیبش، یم در مشتاقیم، تان در ترجمهتان
ضمیرهای گسسته:من- ما
آفرین، جان آفرین پاک را
آن که جان بخشید و ایمان، خاک را
آفرین بر خداوند جان آفرین پاک
آن کسی که به انسان (که از خاک آفریده شده) روح وایمان بخشید.
عطّار نیشابوری
فریدالدین عطارنیشابوری(۵۴۰/۶۱۸) شاعر و عارف بزرگ ایرانی قرن ششم و آغاز قرن هفتم است
تذکرة الاولیا، منطق الطیر و... از آثار اوست.
درس ۱۲ صفحۀ ۱۰۸
خدمات متقابل اسلام و ایران
معانی لغات درس دوازدهم
سلمان منا اهل البیت: سلمان از خاندان من است.
پیکر: بدنه
ثمر: نتیجه
حاصل شد: به دست آمد
پیشوا و مقتدا: رهبر
ادبا: جمع ادیب/ نویسندگان
اعم از: شامل
به نحو احسن: به شکل نیکو، به بهترین صورت
ملل: جمع ملّت
مظاهر: نشانهها
آیین: راه و روش
تکلم: گفت و گو
شایان: سزاوار
متعلق: وابسته
ذوق: شوق/ علاقه/ استعداد
استعداد: توانایی
خودارزیابی صفحۀ ۱۱۰
۱. معنای(سلمان منا اهل البيت) را بيان کنيد.
سلمان جزو خانواده من است. سلمان از اهل بيت است.
۲. چگونه زبان فارسی به گسترش تمدّن اسلامی کمک کردهاست؟
یکی از مظاهر خدماتی است که از راه زبان فارسی به اسلام کردهاند؛ ادبا، عرفا و سخنوران ایرانی حقايق قرآنی را با زبان زیبای شعر و نثر فارسی به نحو احسن آرايش دادهاند و حقايق اسلامی و معانی لطيف قرآنی را در ميان حکایاتی شيرين آوردهاند.
۳. به نظر شما چگونه میتوان به تمدّن اسلام و ايران بيشتر خدمت کرد؟
با انجام دادن به وظايف مذهبی و ملّی، با به کارگری هوش و لياقت واستعداد، آشنایی با فرهنگ و تمدّنهای ديگر و هماهنگ کردن آنها با فرهنگ و تمدّن اسلامی و ایرانی، عشق و ايمان
دانشهای زبانی و ادبی صفحۀ ۱۱۰
نکته
به این جملهها توجه نمایید و دربارهٔ آنها گفتوگو کنید.
مریم دانش آموز پرتلاشی است، دوستان مریم آیندهٔ خوبی را برای مریم پیش بینی میکنند.
مریم دانش آموز پرتلاشی است، دوستانش آیندهٔ خوبی را برای او پیش بینی میکنند.
همانطور که میبینید در جملهٔ نخست کلمهٔ «مریم» سه بار تکرار شده است. اما درجملهٔ دوم برای پرهیز از تکرار، «ش» و «او» به جای کلمهٔ مریم به کار رفتهاست.
کلمههایی مانند: «من، او، شما، م، تان و … » که به جای اسم مینشینند، ضمیر نام دارند. کلمهای که ضمیر به آن برمیگردد، «مرجع ضمیر» نامیده میشود.
ضمیرها دو نوع هستند.
١. ضمیر گسسته: ضمایری هستند که به طور مستقل به کار میروند.
مفرد / جمع
من / ما
تو / شما
او / آنها(ایشان)
٢. ضمیر پیوسته: همانطور که از اسمشان پیداست مستقل نیستند و به واژههای دیگر میچسبند.
مفرد / جمع
م ِ / مان
ت / تان
ش / شان
به بیان دیگر
ضمیر واژهای است که معمولاً به جای اسم مینشیند.
ضمیرها یاگسسته(جدا) هستند یا
پیوسته (چسبیده به کلمه قبلی)
ضمیرهای گسسته: من، تو، او، ما، شما، ایشان
ضمیرهای پیوسته:
-َ م -َ ت -َ ش- ِمان - ِتان - ِ شان
اسمی که ضمیر به جای آن آمدهاست، مرجع آن ضمیر است؛ مثال: مریم دانش آموز پرتلاشی است، دوستانش آیندۀ خوبی را برای او پیش بینی میکنند.
در مثال بالا دو ضمیر « َش» و «او» به جای مریم نشستهاند، پس مریم مرجع هر دو آنهاست.
- در املا از خطّ تحریری شکسته استفاده نشود.
- بهتر است هنگام نوشتن املا با توجّه به آهنگ، مفهوم و پیام جملهها، نشانههای نگارشی را رعایت کنید.
نوشتن صفحۀ ۱۱۲
۱. معنی واژههای زیر را بنویسید.
ذوق --> استعداد، شوق
ادیب --> سخندان، مفرد ادبا
استعداد --> توانایی، قابلیّت
۲. برای هر یک از واژههای زیر دو همخانواده بنویسید.
اخلاص --> مخلص، مخلصانه
قبول --> مقبول، قابل
حافظ --> محفوظ، حفاظ
تمدّن --> متمدّن، مدنیّت
۳. ده کلمه مهمّ املایی از درس پیدا کنید و بنویسید.
خدمات متقابل/ تکّلم/ ظهور/ صمیمیت/ اخلاص/موزه های مختلف/ حقایق/ معانی لطیف/ مظاهر/ عرفا
۴. در جملههای زیر، ضمیرهای پیوسته و گسسته را مشخص کنید و بنویسید.
- شهید رجایی به همراهانش گفت: من این نظم را از آقای بهشتی یاد گرفتهام.
- مصطفی دست هایش را داخل جیبش فرو برد.
- ما همه مشتاقیم تا ترجمهتان را بخوانیم.
ضمیرهای پیوسته:ش درهمراهانش-ش در دستهایش ش در جیبش، یم در مشتاقیم، تان در ترجمهتان
ضمیرهای گسسته:من- ما
شعر خوانی صفحۀ ۱۱۳
رستگاری
رهاند: آزاد کند
رستگاری: سعادتمندی
بُوی: باشی
گیتی: جهان
بَرِ کردگار: نزد خدا
سرای: خانه/ دنیا
نبی: پیامبر
وصی: جانشین
ترا دانش و دین رهاند دُرست
در رستگاری ببایدت جست
قطعاً علم و دین تو را نجات میدهد و تو باید راه رستگاری را جستجو کنی
نکته: واج آرایی "ر" و" د" نقش درست: قید - در رستگاری جستن: درپی رستگاری بودن
چو خواهی که یابی ز هر بد رها
سر اندر نیاری به دام بلا
اگر میخواهی که از تمام بدیها نجات یابی و گرفتار بلا و آسیب نشوی،
بُوی در دو گیتی ز بد رستگار
نکو کار گردی بَرِ کردگار
در هر دوجهان از بدیها نجات یابی و نزد خدا نیکوکار باشی،
به گفتار پیغمبرت راه جوی
دل از تیرگیها بدین آب شوی
راه سعادت را در کلام پیامبر جستجو کن و دل وجانت را از آلودگیها با کلام پیامبر پاک ساز
دل از تیرگیها شستن: کنایه از رها شدن از غم و رنج و گناه
سه بیت فوق موقوفالمعانی هستند.
به مجموع ابیاتی که معنی آنها با هم کامل میشود موقوفالمعانی میگویند.
اگر چشم داری به دیگر سرای
به نزد نبی و وصی گیر جای
اگر انتظار داری که به بهشت بروی به سخنان و گفتار پیامبر و جانشین او عمل کن . پیرو راه آنان باش
چشم داشتن: کنایه از انتظار شفاعت و یاری داشتن- دیگر سرای ترکیب مقلوب: سرای دیگر کنایه از آخرت – جای گرفتن نزد نبی و وصی: کنایه از ایمان داشتن و اعتقاد یافتن و همراه شدن
بر این زادم و هم برین بگذرم
چنان دان که خاک پی حیدرم
من اینگونه دوستدار پیامبر به دنیا آمدم و به همین صورت زندگیام را میگذرانم. بدان که من خاک پای علی (ع) هستم.
این ضمیر اشاره به اعتقاد ولایی داشتن و گذشتن بر این هم کنایه از با همین اعتقاد مردن – خاک پی بودن: کنایه از نهایت فروتنی و خدمتگزاری
حکیم ابوالقاسم فردوسی سال۳۲۹ در روستای باژ واقع در منطقۀ توس خراسان به دنیا آمد. از نجیب زادگان و دهقانان توس و مردی شیعه مذهب بود. دلبستگیاش به میراث قومی و فرهنگی ایران کهن مانع از ارادت خالصانه او به خاندان پیامبر (ص) نشد.
وی ۲۵ یا ۳۰ سال برای سرودن شاهنامه رنج کشید و در حالی که نزدیک به هشتاد سال داشت، به سال ۴۱۱ هجری قمری درگذشت و در زادگاه خود به خاک سپرده شد
شاهنامه اثر جاویدان فردوسی میباشد.
رستگاری
رهاند: آزاد کند
رستگاری: سعادتمندی
بُوی: باشی
گیتی: جهان
بَرِ کردگار: نزد خدا
سرای: خانه/ دنیا
نبی: پیامبر
وصی: جانشین
ترا دانش و دین رهاند دُرست
در رستگاری ببایدت جست
قطعاً علم و دین تو را نجات میدهد و تو باید راه رستگاری را جستجو کنی
نکته: واج آرایی "ر" و" د" نقش درست: قید - در رستگاری جستن: درپی رستگاری بودن
چو خواهی که یابی ز هر بد رها
سر اندر نیاری به دام بلا
اگر میخواهی که از تمام بدیها نجات یابی و گرفتار بلا و آسیب نشوی،
بُوی در دو گیتی ز بد رستگار
نکو کار گردی بَرِ کردگار
در هر دوجهان از بدیها نجات یابی و نزد خدا نیکوکار باشی،
به گفتار پیغمبرت راه جوی
دل از تیرگیها بدین آب شوی
راه سعادت را در کلام پیامبر جستجو کن و دل وجانت را از آلودگیها با کلام پیامبر پاک ساز
دل از تیرگیها شستن: کنایه از رها شدن از غم و رنج و گناه
سه بیت فوق موقوفالمعانی هستند.
به مجموع ابیاتی که معنی آنها با هم کامل میشود موقوفالمعانی میگویند.
اگر چشم داری به دیگر سرای
به نزد نبی و وصی گیر جای
اگر انتظار داری که به بهشت بروی به سخنان و گفتار پیامبر و جانشین او عمل کن . پیرو راه آنان باش
چشم داشتن: کنایه از انتظار شفاعت و یاری داشتن- دیگر سرای ترکیب مقلوب: سرای دیگر کنایه از آخرت – جای گرفتن نزد نبی و وصی: کنایه از ایمان داشتن و اعتقاد یافتن و همراه شدن
بر این زادم و هم برین بگذرم
چنان دان که خاک پی حیدرم
من اینگونه دوستدار پیامبر به دنیا آمدم و به همین صورت زندگیام را میگذرانم. بدان که من خاک پای علی (ع) هستم.
این ضمیر اشاره به اعتقاد ولایی داشتن و گذشتن بر این هم کنایه از با همین اعتقاد مردن – خاک پی بودن: کنایه از نهایت فروتنی و خدمتگزاری
حکیم ابوالقاسم فردوسی سال۳۲۹ در روستای باژ واقع در منطقۀ توس خراسان به دنیا آمد. از نجیب زادگان و دهقانان توس و مردی شیعه مذهب بود. دلبستگیاش به میراث قومی و فرهنگی ایران کهن مانع از ارادت خالصانه او به خاندان پیامبر (ص) نشد.
وی ۲۵ یا ۳۰ سال برای سرودن شاهنامه رنج کشید و در حالی که نزدیک به هشتاد سال داشت، به سال ۴۱۱ هجری قمری درگذشت و در زادگاه خود به خاک سپرده شد
شاهنامه اثر جاویدان فردوسی میباشد.
درس ۱۳ صفحۀ ۱۱۴
اُسوه: نمونه
رأفت: مهربانی
جمال: زیبایی
دادخواهی: گرفتن حق/عدالتخواهی
سیما: چهره
ظِلال: سایه
آل: خانواده
متفکّر: کسی که فکر میکند
عطوفت: مهربانی
بانگ: صدا
حد لزوم: اندازۀ ضروری
محزون: غمگین
اعتدال: میانه روی
حریم: مرز
عیادت: دیدار
تندخویی: بداخلاقی
گشادهرو: خندان
دشنام: ناسزا
مدارا: نرمی و سازش
تجمّل: خودآرایی
جمال: زیبایی
تجاوز: دستدرازی
معنی ابیات:
ماه فرو ماند از جمال محمّد
سرو نباشد به اعتدال محمّد
ماه در برابر زیبایی محمّد(ص) زیبایی ندارد و درخت سرو با آن تناسب و زیبایی در برابر قامت پیامبر(ص) زیبا و خوش قامت نیست.
آدم و نوح و خلیل و موسی و عیسی
آمده مجموع در ظِلال محمّد
همۀ پیامبران از آدم و نوح و ابراهیم خلیل و موسی و عیسی در زیر سایۀ حضرت محمّد(ص) جمع شدهاند.(مقام و مرتبه پیامبر از همه بالاتر است)
سعدی، اگر عاشقی کنی و جوانی
عشق محمّد بس است و آل محمّد
ای سعدی اگر میخواهی عاشق کسی باشی و جوانی شور و نشاط را تجربه کنی عشق به حضرت محمّد(ص) و خاندن او برای تو کافی است.
خودارزیابی
۱. رفتار پيامبر(ص) باامام حسن(ع) و امام حسين(ع) در دوران کودکی چگونه بود؟
رسول اکرم با فرزندان خود به مهر و عطوفت رفتار میکرد. وقتی به سجده میرفت حسن(ع) و حسين(ع) برگردن و پشتش مینشستند و او چنان درسجده میماند تا به آرامی پايين بيايند و وقتی از سجده بر میخاست هر دوتا را در آغوش میگرفت و آنان را میبوسید.
۲. کدام رفتار پيامبر(ص) با ديگران برای شما جالبتر است. چرا؟
یکی از رفتارهای خوب پيامبر(ص) اخلاق خوب آن است. اگر اخلاق خوب داشته باشی همه تو را دوست دارند و باعث شایستگی فرد نيز میشود.
۳. به نظر شما چرا پيامبر(ص) بد رفتاری با خويش را میبخشيد اما نسبت به قانون شکنی گذشت نداشت؟
زيرا بدرفتاری با خود مسئلهای شخصی است و میتوان از آن گذشت ولی قانون شکنی مسئلهای اجتماعی و عمومی است و حقّ ديگران را ضايع میکند و قابل گذشت نیست.
۴. خداوند در مورد مهربانی پيامبر(ص) چه میفرمايد؟
به درستی که رسول خدا برای شما اسوه و نمونۀ نیکویی است.
دانشهای زبانی و ادبی
بن مضارع - شناسه
به این فعلها توجّه کنید: مینویسم، مینویسی، مینویسد، مینویسیم، مینویسید، مینویسند
به هر یک از این فعلها «ساخت» یا «صیغه» میگویند. زمان همۀ این ساختها حال یا مضارع است.
اگر «می» را کنار بگذاریم، در هر ساخت دو جز داریم:
الف) جزئی که در همۀ ساختها ثابت است یعنی «بن» که چون همۀ فعلهای مثال ما مضارع هستند، به آن «بن مضارع» میگویند.(نویس)
ب) جزء دوم که در هر ساخت تغییر میکند و به آن «شناسه» میگویند.( َم، ی، َد، یم، ید، َند)
روش پیدا کردن بن مضارع: از شنونده میخواهیم آن کار (فعل) را انجام دهد(فعل امر). بعد «ب» را از آغاز آن حذف میکنیم؛
مثال: مینویسد←بنویس←نویس(بن مضارع)
- در نوشتن کلمههایی که یک صدا ولی نشانههای متفاوت دارند، دقّت شود.
- به محل و تعداد نقطههای حروف در واژهها، دقّت کنید.
کار گروهی
۱. در بارۀ ویژگیهای دیگر اخلاقی و رفتاری پیامبر(ص) گفت وگو کنید.
به هر کس که میرسید، بزرگ یا کوچک پیش از او سلام میکرد و میفرمود: «سلام نامی از نامهای خداوند است پس آن را میان خودتان بپراکنید، هرگاه مسلمان به عدهای سلام کند، اگر آنان پاسخش را ندهند کسی (فرشته) که بهتر و پاکیزهتر از آنهاست، جوابش را میگوید.»
برای پیشگیری از اختلاف میفرمود: «سواره بر پیاده و ایستاده بر نشسته سلام کند» پاسخ نیکی را با نیکی و پاسخ بدی را نیز با نیکی میداد، با مهربانی و حوصلۀ بسیار اشتباه دیگران را اصلاح میکرد.
۲. خداوند در قرآن، پیامبر(ص) را«اُسوه» یعنی سرمشق و نمونه معرفی کرده است. چگونه میتوانیم از رفتار پیامبر(ص) برای زندگی بهتر سرمشق بگیریم؟
ابتدا باید با مطالعۀ زندگی پیامبر شناخت بیشتری نسبت به شخصیت و خصوصیات اخلاقی ایشان پیدا کنیم و سپس سعیکنیم در رفتارهای شخصی و موقعیتهای خاص اخلاقی شبیه ایشان رفتار کنیم یعنی هرلحظه خود را در معرض قضاوت قرار دهیم و فکر کنیم آیا پیامبر این رفتار ما را میپسندد و یا اینکه آیا این رفتار ما به رفتار او نزدیک و شبیه است یا نه
۳. شعر دیگری دربارهٔ پیامبر(ص) یا یکی از معصومین(ع)، به کلاس بیاورید و در بارۂ آن گفت وگو کنید.
محمد کافرینش هست خاکش
هزاران آفرین بر جان پاکش
چراغ افروز چشم اهل بینش
طراز کار گاه آفرینش
سرو سرهنگ میدان وفا را
سپه سالار و سر خیل انبیاء را
مرقع بر کش نر مادهای چند
شفاعت خواه کار افتادهای چند
ریاحین بخش باغ صبحگاهی
کلید مخزن گنج الهی
یتیمان را نوازش در نسیمش
از آنجا نام شد در یتیمش
به معنی کیمیای خاک آدم
به صورت توتیای چشم عالم
سرای شرع را چون چار حد بست
بنا بر چار دیوار ابد بست
ز شرع خود نبوت را نُوی داد
خِرد را در پناهش پیروی داد
اساس شرع او ختم جهانست
شریعتها بدو منسوخ از آنست...
اُسوه: نمونه
رأفت: مهربانی
جمال: زیبایی
دادخواهی: گرفتن حق/عدالتخواهی
سیما: چهره
ظِلال: سایه
آل: خانواده
متفکّر: کسی که فکر میکند
عطوفت: مهربانی
بانگ: صدا
حد لزوم: اندازۀ ضروری
محزون: غمگین
اعتدال: میانه روی
حریم: مرز
عیادت: دیدار
تندخویی: بداخلاقی
گشادهرو: خندان
دشنام: ناسزا
مدارا: نرمی و سازش
تجمّل: خودآرایی
جمال: زیبایی
تجاوز: دستدرازی
معنی ابیات:
ماه فرو ماند از جمال محمّد
سرو نباشد به اعتدال محمّد
ماه در برابر زیبایی محمّد(ص) زیبایی ندارد و درخت سرو با آن تناسب و زیبایی در برابر قامت پیامبر(ص) زیبا و خوش قامت نیست.
آدم و نوح و خلیل و موسی و عیسی
آمده مجموع در ظِلال محمّد
همۀ پیامبران از آدم و نوح و ابراهیم خلیل و موسی و عیسی در زیر سایۀ حضرت محمّد(ص) جمع شدهاند.(مقام و مرتبه پیامبر از همه بالاتر است)
سعدی، اگر عاشقی کنی و جوانی
عشق محمّد بس است و آل محمّد
ای سعدی اگر میخواهی عاشق کسی باشی و جوانی شور و نشاط را تجربه کنی عشق به حضرت محمّد(ص) و خاندن او برای تو کافی است.
خودارزیابی
۱. رفتار پيامبر(ص) باامام حسن(ع) و امام حسين(ع) در دوران کودکی چگونه بود؟
رسول اکرم با فرزندان خود به مهر و عطوفت رفتار میکرد. وقتی به سجده میرفت حسن(ع) و حسين(ع) برگردن و پشتش مینشستند و او چنان درسجده میماند تا به آرامی پايين بيايند و وقتی از سجده بر میخاست هر دوتا را در آغوش میگرفت و آنان را میبوسید.
۲. کدام رفتار پيامبر(ص) با ديگران برای شما جالبتر است. چرا؟
یکی از رفتارهای خوب پيامبر(ص) اخلاق خوب آن است. اگر اخلاق خوب داشته باشی همه تو را دوست دارند و باعث شایستگی فرد نيز میشود.
۳. به نظر شما چرا پيامبر(ص) بد رفتاری با خويش را میبخشيد اما نسبت به قانون شکنی گذشت نداشت؟
زيرا بدرفتاری با خود مسئلهای شخصی است و میتوان از آن گذشت ولی قانون شکنی مسئلهای اجتماعی و عمومی است و حقّ ديگران را ضايع میکند و قابل گذشت نیست.
۴. خداوند در مورد مهربانی پيامبر(ص) چه میفرمايد؟
به درستی که رسول خدا برای شما اسوه و نمونۀ نیکویی است.
دانشهای زبانی و ادبی
بن مضارع - شناسه
به این فعلها توجّه کنید: مینویسم، مینویسی، مینویسد، مینویسیم، مینویسید، مینویسند
به هر یک از این فعلها «ساخت» یا «صیغه» میگویند. زمان همۀ این ساختها حال یا مضارع است.
اگر «می» را کنار بگذاریم، در هر ساخت دو جز داریم:
الف) جزئی که در همۀ ساختها ثابت است یعنی «بن» که چون همۀ فعلهای مثال ما مضارع هستند، به آن «بن مضارع» میگویند.(نویس)
ب) جزء دوم که در هر ساخت تغییر میکند و به آن «شناسه» میگویند.( َم، ی، َد، یم، ید، َند)
روش پیدا کردن بن مضارع: از شنونده میخواهیم آن کار (فعل) را انجام دهد(فعل امر). بعد «ب» را از آغاز آن حذف میکنیم؛
مثال: مینویسد←بنویس←نویس(بن مضارع)
- در نوشتن کلمههایی که یک صدا ولی نشانههای متفاوت دارند، دقّت شود.
- به محل و تعداد نقطههای حروف در واژهها، دقّت کنید.
کار گروهی
۱. در بارۀ ویژگیهای دیگر اخلاقی و رفتاری پیامبر(ص) گفت وگو کنید.
به هر کس که میرسید، بزرگ یا کوچک پیش از او سلام میکرد و میفرمود: «سلام نامی از نامهای خداوند است پس آن را میان خودتان بپراکنید، هرگاه مسلمان به عدهای سلام کند، اگر آنان پاسخش را ندهند کسی (فرشته) که بهتر و پاکیزهتر از آنهاست، جوابش را میگوید.»
برای پیشگیری از اختلاف میفرمود: «سواره بر پیاده و ایستاده بر نشسته سلام کند» پاسخ نیکی را با نیکی و پاسخ بدی را نیز با نیکی میداد، با مهربانی و حوصلۀ بسیار اشتباه دیگران را اصلاح میکرد.
۲. خداوند در قرآن، پیامبر(ص) را«اُسوه» یعنی سرمشق و نمونه معرفی کرده است. چگونه میتوانیم از رفتار پیامبر(ص) برای زندگی بهتر سرمشق بگیریم؟
ابتدا باید با مطالعۀ زندگی پیامبر شناخت بیشتری نسبت به شخصیت و خصوصیات اخلاقی ایشان پیدا کنیم و سپس سعیکنیم در رفتارهای شخصی و موقعیتهای خاص اخلاقی شبیه ایشان رفتار کنیم یعنی هرلحظه خود را در معرض قضاوت قرار دهیم و فکر کنیم آیا پیامبر این رفتار ما را میپسندد و یا اینکه آیا این رفتار ما به رفتار او نزدیک و شبیه است یا نه
۳. شعر دیگری دربارهٔ پیامبر(ص) یا یکی از معصومین(ع)، به کلاس بیاورید و در بارۂ آن گفت وگو کنید.
محمد کافرینش هست خاکش
هزاران آفرین بر جان پاکش
چراغ افروز چشم اهل بینش
طراز کار گاه آفرینش
سرو سرهنگ میدان وفا را
سپه سالار و سر خیل انبیاء را
مرقع بر کش نر مادهای چند
شفاعت خواه کار افتادهای چند
ریاحین بخش باغ صبحگاهی
کلید مخزن گنج الهی
یتیمان را نوازش در نسیمش
از آنجا نام شد در یتیمش
به معنی کیمیای خاک آدم
به صورت توتیای چشم عالم
سرای شرع را چون چار حد بست
بنا بر چار دیوار ابد بست
ز شرع خود نبوت را نُوی داد
خِرد را در پناهش پیروی داد
اساس شرع او ختم جهانست
شریعتها بدو منسوخ از آنست...
❤1
درس ۱۳ صفحۀ ۱۱۴
اُسوه: نمونه
نوشتن صفحۀ ۱۱۸
۱. برای هر یک از کلمههای زیر دو همخانواده بنویسید.
حضور --> حاضر، محضر
عطوفت --> عاطفه، عواطف
حریم --> حرمت، محترم
۲. واژۂ صحیح را انتخاب کنید و در جای خالی بنویسید.
الف) گاهی به آرامی آنان را پایین میآورد و از سجده ... .(برمیخواست، برمیخاست)
ب) اجازه نمیداد کسی جز در مقام ... در حضور او از دیگری بد بگوید. (دادخواهی، دادخاهی)
۳. بن مضارع فعلهای زیر را مشخص کنید.
میخوانم --> بخوان -> خوان
میرویم --> برو -> رو
میپرسد --> بپرس-> پرس
میشنوند --> بشنو-> شنو
حکایت
چراغ صفحۀ ۱۱۹
نابینایی در شب، چراغ به دست و سبو بر دوش، بر راهی میرفت.
یکی او را گفت: «تو که چیزی نمیبینی چراغ به چه کارت میآید؟»
گفت: «چراغ از بهر کوردلان تاریک اندیش است تا به من تنه نزنند و سبوی مرا نشکنند».
بهارستان جامی
فردی نابینا شبی در حالیکه چراغی در دست و کوزهای بر دوش داشت، در راهی میرفت.
یک نفر به او گفت: تو که چیزی را نمیتوانی ببینی، چراغ، چه سودی دارد؟
نابینا گفت: چراغ به خاطر انسانهای نادانی هست که دقّت نمیکنند تا اینکه به من برخورد نکنند و کوزهام را نشکنند.
زندگینامه عبد الرّحمن جامی
نورالدّین عبد الرّحمن بن احمد بن محمد معروف به، خاتمالشعرا، موسیقیدان، ادیب و صوفی نامدار ایرانی ۸۱۷ هجری - بزرگترین استاد سخن بعد از عهد حافظ و به نظر بسیاری از پژوهشگران خاتم شعرای بزرگ پارسیگوی است
تخلص او در شعر جامی است وی این تخلص را از دوجهت برگزید، نخست بهخاطر اینکه زادگاهش جام بود و دیگر آنکه رشحات قلمش از جرعۀ شیخ احمد جام معروف به ژنده پیل سرچشمه میگرفت.
پدر بزگ جامی، شمسالدین محمد دشتی از محلۀ دشت اصفهان بود و به موجب بیدادگری ترکان و آشوب زمان در سده ۸ قمری به خراسان کوچ کرد و در شهر جام با شهرت دشتی منصب قضاوت یافت و ماندگار شد. و با دختر یک نفر از اقاب امام محمد شیبانی ازدواج کرد و ثمرۀ آن کودکی بود به نام احمد و او نیز در همان شهر ازدواج کرد که حاصل ازدواج او پسری به نام عبدالرحمان بود که بعدها با نام جامی شهرت آفاق گشت.
اُسوه: نمونه
نوشتن صفحۀ ۱۱۸
۱. برای هر یک از کلمههای زیر دو همخانواده بنویسید.
حضور --> حاضر، محضر
عطوفت --> عاطفه، عواطف
حریم --> حرمت، محترم
۲. واژۂ صحیح را انتخاب کنید و در جای خالی بنویسید.
الف) گاهی به آرامی آنان را پایین میآورد و از سجده ... .(برمیخواست، برمیخاست)
ب) اجازه نمیداد کسی جز در مقام ... در حضور او از دیگری بد بگوید. (دادخواهی، دادخاهی)
۳. بن مضارع فعلهای زیر را مشخص کنید.
میخوانم --> بخوان -> خوان
میرویم --> برو -> رو
میپرسد --> بپرس-> پرس
میشنوند --> بشنو-> شنو
حکایت
چراغ صفحۀ ۱۱۹
نابینایی در شب، چراغ به دست و سبو بر دوش، بر راهی میرفت.
یکی او را گفت: «تو که چیزی نمیبینی چراغ به چه کارت میآید؟»
گفت: «چراغ از بهر کوردلان تاریک اندیش است تا به من تنه نزنند و سبوی مرا نشکنند».
بهارستان جامی
فردی نابینا شبی در حالیکه چراغی در دست و کوزهای بر دوش داشت، در راهی میرفت.
یک نفر به او گفت: تو که چیزی را نمیتوانی ببینی، چراغ، چه سودی دارد؟
نابینا گفت: چراغ به خاطر انسانهای نادانی هست که دقّت نمیکنند تا اینکه به من برخورد نکنند و کوزهام را نشکنند.
زندگینامه عبد الرّحمن جامی
نورالدّین عبد الرّحمن بن احمد بن محمد معروف به، خاتمالشعرا، موسیقیدان، ادیب و صوفی نامدار ایرانی ۸۱۷ هجری - بزرگترین استاد سخن بعد از عهد حافظ و به نظر بسیاری از پژوهشگران خاتم شعرای بزرگ پارسیگوی است
تخلص او در شعر جامی است وی این تخلص را از دوجهت برگزید، نخست بهخاطر اینکه زادگاهش جام بود و دیگر آنکه رشحات قلمش از جرعۀ شیخ احمد جام معروف به ژنده پیل سرچشمه میگرفت.
پدر بزگ جامی، شمسالدین محمد دشتی از محلۀ دشت اصفهان بود و به موجب بیدادگری ترکان و آشوب زمان در سده ۸ قمری به خراسان کوچ کرد و در شهر جام با شهرت دشتی منصب قضاوت یافت و ماندگار شد. و با دختر یک نفر از اقاب امام محمد شیبانی ازدواج کرد و ثمرۀ آن کودکی بود به نام احمد و او نیز در همان شهر ازدواج کرد که حاصل ازدواج او پسری به نام عبدالرحمان بود که بعدها با نام جامی شهرت آفاق گشت.
❤1
درس ۱۴ صفحۀ ۱۲۰
امام خمینی(ره)
فروتن: متواضع/ نداشتن غرور
مرجعیت: رهبری
مزدور= اجیر، کسی که برای گرفتن مزد کار انجام میدهد
ناگریز= ناچار
اعتصاب: دست از کار کشیدن
محبوب= دوست داشتنی
واژگون= سرنگون، معکوس
میراث= مالی که از مرده به کسی رسد، ماتَرَک، مردهریگ
آزادیخواه: دوستدار آزادی
یکصدا: متّحد
سلامالله علیها: سلام خدا بر او باد
کورهراه: راه باریک و دور افتاده
سرفراز: سربلند
مزدوران: کسانی که در برابر پول به بیگانگان و دشمنان کمک میکنند
خان: لقب مالک زمین
ناجوان مردانه: غیر اخلاقی و ناپسند
از پا در آمد: نابود شد
دلاور: دلیر
مکتبخانه: جایی که کودکان به شیوۀ سنتی آموزش میدیدند
ختم: پایان
حوزۀ علمیه: مرکز آموزش علوم دینی
تأسیس: به وجود آوردن
خوش بیانی: دلنشینی کلام
جذاب: دوست داشتنی
اعتقاد: باور داشتن چیزی
تأثیر: اثر گذاشتن بر چیزی
علما: دانشمندان
مرجعیّت: رهبری
نهضت: جنبش/ حرکت/ قیام
تظاهرات: راهپیمایی
تبعید: دور کردن یا بیرون کردن کسی از شهر و یا کشورش
طرز: شیوه/روش
مرموز: مشکوک/نامعلوم/ پوشیده
تألیف: نوشتن، گردآوری
استعمارگر: کشوری قوی که کشور ضعیف را به بهانه آباد کردن اشغال میکند
برافراشته: بلند کرده
ممنوع: منع شده
فعال: کوشا
استقبال: پیشواز
نظام: سیستم/دستگاه حکومتی
پایه گذاری : به وجود آوردن
کتاب امام خمینی(ره) نوشته امیرحسین فردی
خودارزیابی
۱. چند ویژگی اخلاقی حضرت امام خمینی (ره) را در دورۀ نوجوانی و جوانی بيان کنيد:
مهربانی، سادگی، فروتنی، خوش بیانی، نظم و دقت وسيمای جذاب از ویژگیهای درخشان ايشان بود.
۲. چرا در دورۀ انقلاب، همۀ ايران يک معلم داشت؟ زیرا با وحدت و یکپارچگی میتوان در کارها موفق شد و در ایران نیز، همه به فرمان امام در کوچهها و خيابانها تظاهرات میکردند و درس انقلاب را به بانگ بلند به گوش جهانيان میرساندند آن روزها ملت، يک آموزگار، يک معلم و يک استاد داشت و او کسی جز امام خمینی(ره) نبود.
۳. به نظر شما راز محبوبيت بنيانگذار جمهوری اسلامی چيست؟
اين که قدرتمند بود و به مال و ثروت اهميت نمیداد و به راهی که انتخاب کرده بود ایمان راسخ داشت.
۴. چرا امام خمینی(ره) به پاريس رفت؟
حکومت عراق به درخواست شاه، اقامت امام خمینی را درآن کشور ممنوع کرد امام خمینی نيز ناگزير به پاريس رفت و از آن جا رهبری نهضت مردم ايران راکه در آن زمان به يک انقلاب بزرگ تبديل شده بود، بر عهدهگرفت.
دانشهای زبانی و ادبی
بن، شناسه، مصدر
نکته
به این جملهها توجه نمایید و دربارهٔ آنها گفت وگو کنید.
من دیروز نامه را نوشتم.
تو دیروز نامه را نوشتی.
او دیروز نامه را نوشت.
ما دیروز نامه را نوشتیم.
شما دیروز نامه را نوشتید.
آنها دیروز نامه را نوشتند.
چنان که میبینید زمان فعلهای جملات بالا، گذشته یا ماضی است. هر فعل صورتهای مختلفی دارد که از روی آن شخص و شمار و زمان فعل را میتوان دریافت
شش ساخت زمان گذشته
مفرد | جمع
نوشت | نوشتیم
نوشتی| نوشتید
نوشت | نوشتند
اگر با دقت به شش ساخت زمان گذشته نگاه کنید، متوجّه میشوید در همهٔ آنها جزء «نوشت» ثابت است؛ به این جزء، «بُن فعل» زمان گذشته میگویند.
جزئی که به بن فعل اضافه شده است و در شش ساخت متفاوت است، شخص و شمار فعل را نشان میدهد. به این جزء شناسه میگویند.
یادآوری: به کلمههایی مانند: نشستن، رفتن، دیدن، خوردن و … «مصدر» میگویند. چنانچه حرف «ن» را از آخر این کلمهها حذف کنیم، بن ماضی به دست میآید.
*آخر مصدرها، «تن» یا «دن» میآید.
- درس املا، فرصتی است برای ارزشیابی مهارت های«گوش دادن»و«نوشتن».
- معلّم میتواند در املای کلاسی، تصحیح املا را به دانش آموزان واگذار نماید و آنها را هدایت و نظارت کند. این عمل، به یادگیری، عمق بیشتری میبخشد.
کار گروهی
١. امام خمینی(ره)شاگرد و پیرو راه پیامبر(ص)بود. چه خصوصیّاتی از پیامبر در اخلاق و رفتار او دیده میشد؟ ساده زیستی، عبادت، ظلم ستیزی، توجّه به محرومان و...
٢. خاطراتی از مبارزات امام خمینی (ره) و دوران انقلاب را در کلاس بازگو کنید. امام با سخنرانی ضدّ کاپیتولاسیون مانع از اجرای این قرارداد ننگین شدند.
٣. دربارهٔ این مصراع حافظ(دیو چو بیرون رود فرشته درآید) که در سال ١٣٥٧ بسیار مشهور بود، گفت وگو کنید. با رفتن شاه و بازگشت امام، پس از مدتها به کشورمان عدهای این مصرع حافظ را مصداق آن عنوان کردند و سرودی با همین مضمون ساخته شد.
نوشتن صفحۀ ۱۲۵
1. برای هریک از واژههای زیر، دو هم خانواده بنویسید.
مظلوم: ظلم،ظالم
جذّاب:جذب،جاذبه
قدرت:اقتدار، قادر
محبوب:حبیب،حب
۲. با حرفهای درهم ریختهٔ زیر، حداقل چهار کلمه بنویسید.
(ت، ی، د، ب، ع، ا)
عبادت، تبعید، تعبد، ابتدا، عابد، عیادت
۳. بن ماضی فعلهای زیر را بنویسید.
رسیدند(رسید)گرفتی(گرفت)
گریختید(گریخت)گذشتیم(گذشت).
امام خمینی(ره)
فروتن: متواضع/ نداشتن غرور
مرجعیت: رهبری
مزدور= اجیر، کسی که برای گرفتن مزد کار انجام میدهد
ناگریز= ناچار
اعتصاب: دست از کار کشیدن
محبوب= دوست داشتنی
واژگون= سرنگون، معکوس
میراث= مالی که از مرده به کسی رسد، ماتَرَک، مردهریگ
آزادیخواه: دوستدار آزادی
یکصدا: متّحد
سلامالله علیها: سلام خدا بر او باد
کورهراه: راه باریک و دور افتاده
سرفراز: سربلند
مزدوران: کسانی که در برابر پول به بیگانگان و دشمنان کمک میکنند
خان: لقب مالک زمین
ناجوان مردانه: غیر اخلاقی و ناپسند
از پا در آمد: نابود شد
دلاور: دلیر
مکتبخانه: جایی که کودکان به شیوۀ سنتی آموزش میدیدند
ختم: پایان
حوزۀ علمیه: مرکز آموزش علوم دینی
تأسیس: به وجود آوردن
خوش بیانی: دلنشینی کلام
جذاب: دوست داشتنی
اعتقاد: باور داشتن چیزی
تأثیر: اثر گذاشتن بر چیزی
علما: دانشمندان
مرجعیّت: رهبری
نهضت: جنبش/ حرکت/ قیام
تظاهرات: راهپیمایی
تبعید: دور کردن یا بیرون کردن کسی از شهر و یا کشورش
طرز: شیوه/روش
مرموز: مشکوک/نامعلوم/ پوشیده
تألیف: نوشتن، گردآوری
استعمارگر: کشوری قوی که کشور ضعیف را به بهانه آباد کردن اشغال میکند
برافراشته: بلند کرده
ممنوع: منع شده
فعال: کوشا
استقبال: پیشواز
نظام: سیستم/دستگاه حکومتی
پایه گذاری : به وجود آوردن
کتاب امام خمینی(ره) نوشته امیرحسین فردی
خودارزیابی
۱. چند ویژگی اخلاقی حضرت امام خمینی (ره) را در دورۀ نوجوانی و جوانی بيان کنيد:
مهربانی، سادگی، فروتنی، خوش بیانی، نظم و دقت وسيمای جذاب از ویژگیهای درخشان ايشان بود.
۲. چرا در دورۀ انقلاب، همۀ ايران يک معلم داشت؟ زیرا با وحدت و یکپارچگی میتوان در کارها موفق شد و در ایران نیز، همه به فرمان امام در کوچهها و خيابانها تظاهرات میکردند و درس انقلاب را به بانگ بلند به گوش جهانيان میرساندند آن روزها ملت، يک آموزگار، يک معلم و يک استاد داشت و او کسی جز امام خمینی(ره) نبود.
۳. به نظر شما راز محبوبيت بنيانگذار جمهوری اسلامی چيست؟
اين که قدرتمند بود و به مال و ثروت اهميت نمیداد و به راهی که انتخاب کرده بود ایمان راسخ داشت.
۴. چرا امام خمینی(ره) به پاريس رفت؟
حکومت عراق به درخواست شاه، اقامت امام خمینی را درآن کشور ممنوع کرد امام خمینی نيز ناگزير به پاريس رفت و از آن جا رهبری نهضت مردم ايران راکه در آن زمان به يک انقلاب بزرگ تبديل شده بود، بر عهدهگرفت.
دانشهای زبانی و ادبی
بن، شناسه، مصدر
نکته
به این جملهها توجه نمایید و دربارهٔ آنها گفت وگو کنید.
من دیروز نامه را نوشتم.
تو دیروز نامه را نوشتی.
او دیروز نامه را نوشت.
ما دیروز نامه را نوشتیم.
شما دیروز نامه را نوشتید.
آنها دیروز نامه را نوشتند.
چنان که میبینید زمان فعلهای جملات بالا، گذشته یا ماضی است. هر فعل صورتهای مختلفی دارد که از روی آن شخص و شمار و زمان فعل را میتوان دریافت
شش ساخت زمان گذشته
مفرد | جمع
نوشت | نوشتیم
نوشتی| نوشتید
نوشت | نوشتند
اگر با دقت به شش ساخت زمان گذشته نگاه کنید، متوجّه میشوید در همهٔ آنها جزء «نوشت» ثابت است؛ به این جزء، «بُن فعل» زمان گذشته میگویند.
جزئی که به بن فعل اضافه شده است و در شش ساخت متفاوت است، شخص و شمار فعل را نشان میدهد. به این جزء شناسه میگویند.
یادآوری: به کلمههایی مانند: نشستن، رفتن، دیدن، خوردن و … «مصدر» میگویند. چنانچه حرف «ن» را از آخر این کلمهها حذف کنیم، بن ماضی به دست میآید.
*آخر مصدرها، «تن» یا «دن» میآید.
- درس املا، فرصتی است برای ارزشیابی مهارت های«گوش دادن»و«نوشتن».
- معلّم میتواند در املای کلاسی، تصحیح املا را به دانش آموزان واگذار نماید و آنها را هدایت و نظارت کند. این عمل، به یادگیری، عمق بیشتری میبخشد.
کار گروهی
١. امام خمینی(ره)شاگرد و پیرو راه پیامبر(ص)بود. چه خصوصیّاتی از پیامبر در اخلاق و رفتار او دیده میشد؟ ساده زیستی، عبادت، ظلم ستیزی، توجّه به محرومان و...
٢. خاطراتی از مبارزات امام خمینی (ره) و دوران انقلاب را در کلاس بازگو کنید. امام با سخنرانی ضدّ کاپیتولاسیون مانع از اجرای این قرارداد ننگین شدند.
٣. دربارهٔ این مصراع حافظ(دیو چو بیرون رود فرشته درآید) که در سال ١٣٥٧ بسیار مشهور بود، گفت وگو کنید. با رفتن شاه و بازگشت امام، پس از مدتها به کشورمان عدهای این مصرع حافظ را مصداق آن عنوان کردند و سرودی با همین مضمون ساخته شد.
نوشتن صفحۀ ۱۲۵
1. برای هریک از واژههای زیر، دو هم خانواده بنویسید.
مظلوم: ظلم،ظالم
جذّاب:جذب،جاذبه
قدرت:اقتدار، قادر
محبوب:حبیب،حب
۲. با حرفهای درهم ریختهٔ زیر، حداقل چهار کلمه بنویسید.
(ت، ی، د، ب، ع، ا)
عبادت، تبعید، تعبد، ابتدا، عابد، عیادت
۳. بن ماضی فعلهای زیر را بنویسید.
رسیدند(رسید)گرفتی(گرفت)
گریختید(گریخت)گذشتیم(گذشت).
❤2
روان خوانی صفحۀ ۱۲۶
مرخصی
اعزام: فرستادن
چینه: دیوار گلی
سوءظن: بدگمانی
روضه: خطبهای که در مجلس عزاداری خوانده میشود
غوغا: شور و فریاد
هول بودن: عجله داشتن
چریک: مبارز
ژیان: خشمگین
طفره رفتن: کوتاهی در کار
کلون: قفل چوبی
گُردان: واحد نظامی
محو شدن: نابودی
درک و دریافت صفحۀ ۱۳۱
١. پیام این داستان چیست؟ دفاع از کشور، ناموس و آرمانها، سن و سال نمیشناسد و ما بدانیم که کشور ما اگر امروز تحت اشغال دشمنان نیست این حاصل جانفشانی نوجوانان، جوانان و مردان و زنان ایثارگری است که از مال و جان خود برای آزادی و استقلال میهن، گذشتند.
٢. یک بسیجی نوجوان، چگونه میتواند در پاسداری و سازندگی کشور، سهیم باشد؟
با درس خواندن، پشتکار، خلاقیت و نوآوری و...
محمدرضا کاتب در سال ۱۳۴۵ در تهران به دنیا آمد و از سنین نوجوانی به داستان نویسی روی آورد.
پری در آبگینه، دوشنبههای آبی ماه از آثار اوست.
مرخصی
اعزام: فرستادن
چینه: دیوار گلی
سوءظن: بدگمانی
روضه: خطبهای که در مجلس عزاداری خوانده میشود
غوغا: شور و فریاد
هول بودن: عجله داشتن
چریک: مبارز
ژیان: خشمگین
طفره رفتن: کوتاهی در کار
کلون: قفل چوبی
گُردان: واحد نظامی
محو شدن: نابودی
درک و دریافت صفحۀ ۱۳۱
١. پیام این داستان چیست؟ دفاع از کشور، ناموس و آرمانها، سن و سال نمیشناسد و ما بدانیم که کشور ما اگر امروز تحت اشغال دشمنان نیست این حاصل جانفشانی نوجوانان، جوانان و مردان و زنان ایثارگری است که از مال و جان خود برای آزادی و استقلال میهن، گذشتند.
٢. یک بسیجی نوجوان، چگونه میتواند در پاسداری و سازندگی کشور، سهیم باشد؟
با درس خواندن، پشتکار، خلاقیت و نوآوری و...
محمدرضا کاتب در سال ۱۳۴۵ در تهران به دنیا آمد و از سنین نوجوانی به داستان نویسی روی آورد.
پری در آبگینه، دوشنبههای آبی ماه از آثار اوست.
فصل آزاد صفحۀ ۱۳۳
همه عالم تن است و ایران؟ دل
نیست گوینده زین قیاس خجل
(از هفت پیکر نظامی)
تمام جهان مانند بدن و ایران مانند قلب آن است، گوینده از این مقایسه کردن شرمنده نیست.
در مورد درس آزاد باید یادآور شوم که گردآورندگان کتاب فارسی به دانشآموزان این امکان را دادهاند که در تألیف کتاب مشارکت داشته باشند. دانشآموز باید با توجه به آموختههای خود و نیازی که احساس میکند درس را طراحی و با خطی خوانا بنویسد و سپس نام خود را به مؤلفین کتاب بیافزاید.
روان خوانی صفحۀ ۱۳۸
چرا زبان فارسی را دوست دارم؟
معنی واژهها
استوار: پابرجا، محکم
تحسین: آفرین گفتن
خوار: ذلیل
معاصر: هم دوره
مناجات: دعا
محبوب: دوست داشتنی
عارفان: خداشناسان
خدشه: خراش، آسیب، گزند
حکمت آمیز: آمیخته با دانش
معارف: علوم
معبود: خداوند
بالیدن: افتخار کردن
وجد: خوشی فراوان
شالیزار: برنج زار
معنی بیت
گر بر کَنَم دل از تو و بردارم از تو مِهر
آن مِهر بر که افکنم آن دل کجا برم؟
اگر عشق و علاقهام را از تو دریغ کنم به جای تو به چه کسی دل ببندم؟
درک و دریافت
۱. برای حفظ و نگاهبانی زبان فارسی چه باید کرد؟ به کار نبردن واژهها و اصطلاحات زبانهای دیگر در گفتگوها، معادل سازی برای واژههای دخیل در فارسی، مطالعه و شناخت بیشتر آثار و کتب فارسی، توجه بیشتر به نهادهایی مانند فرهنگستان ادب فارسی، ترجمه آثار معتبر نظم و نثر فارسی به زبانهای دیگر و شناساندن آنها به جهانیان
۲. به نظر شما چه چیزهایی، زبان فارسی و خطّ فارسی را تهدید میکند؟ بیتوجهی به فرهنگ و زبان و ادبیات گذشته، غفلت از طرح انتقال فرهنگ و زبان فارسی به دیگر کشورها، وارد شدن واژگان زبانهای دیگر به زبان فارسی
غلامعلی حداد عادل سال ۱۳۲۴ در تهران متولد شد. دوران تحصیلات خود را در تهران و شیراز گذراند و موفق به اخذ فوق لیسانس فیزیک و دکترای فلسفه گردید و به تدریس تاریخ فلسفه اسلامی و ... در دانشگاه صنعتی شریف پرداخت. پس از انقلاب اسلامی به معاونت آموزش و پرورش و ریاست سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی نایل آمد. در طول ۱۱ سال در جهت اصلاح و تالیف کتابهای درسی و انتشار مجلات کمک آموزشی رشد سعی وافر به کار برد. همچنین به ریاست فرهنگستان زبان و ادب فارسی (در سال ۱۳۷۳) انتخاب شد.
ترجمه کتاب تمهیدات (اثر امانوئل کانت) ، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی از آثار اوست.
همه عالم تن است و ایران؟ دل
نیست گوینده زین قیاس خجل
(از هفت پیکر نظامی)
تمام جهان مانند بدن و ایران مانند قلب آن است، گوینده از این مقایسه کردن شرمنده نیست.
در مورد درس آزاد باید یادآور شوم که گردآورندگان کتاب فارسی به دانشآموزان این امکان را دادهاند که در تألیف کتاب مشارکت داشته باشند. دانشآموز باید با توجه به آموختههای خود و نیازی که احساس میکند درس را طراحی و با خطی خوانا بنویسد و سپس نام خود را به مؤلفین کتاب بیافزاید.
روان خوانی صفحۀ ۱۳۸
چرا زبان فارسی را دوست دارم؟
معنی واژهها
استوار: پابرجا، محکم
تحسین: آفرین گفتن
خوار: ذلیل
معاصر: هم دوره
مناجات: دعا
محبوب: دوست داشتنی
عارفان: خداشناسان
خدشه: خراش، آسیب، گزند
حکمت آمیز: آمیخته با دانش
معارف: علوم
معبود: خداوند
بالیدن: افتخار کردن
وجد: خوشی فراوان
شالیزار: برنج زار
معنی بیت
گر بر کَنَم دل از تو و بردارم از تو مِهر
آن مِهر بر که افکنم آن دل کجا برم؟
اگر عشق و علاقهام را از تو دریغ کنم به جای تو به چه کسی دل ببندم؟
درک و دریافت
۱. برای حفظ و نگاهبانی زبان فارسی چه باید کرد؟ به کار نبردن واژهها و اصطلاحات زبانهای دیگر در گفتگوها، معادل سازی برای واژههای دخیل در فارسی، مطالعه و شناخت بیشتر آثار و کتب فارسی، توجه بیشتر به نهادهایی مانند فرهنگستان ادب فارسی، ترجمه آثار معتبر نظم و نثر فارسی به زبانهای دیگر و شناساندن آنها به جهانیان
۲. به نظر شما چه چیزهایی، زبان فارسی و خطّ فارسی را تهدید میکند؟ بیتوجهی به فرهنگ و زبان و ادبیات گذشته، غفلت از طرح انتقال فرهنگ و زبان فارسی به دیگر کشورها، وارد شدن واژگان زبانهای دیگر به زبان فارسی
غلامعلی حداد عادل سال ۱۳۲۴ در تهران متولد شد. دوران تحصیلات خود را در تهران و شیراز گذراند و موفق به اخذ فوق لیسانس فیزیک و دکترای فلسفه گردید و به تدریس تاریخ فلسفه اسلامی و ... در دانشگاه صنعتی شریف پرداخت. پس از انقلاب اسلامی به معاونت آموزش و پرورش و ریاست سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی نایل آمد. در طول ۱۱ سال در جهت اصلاح و تالیف کتابهای درسی و انتشار مجلات کمک آموزشی رشد سعی وافر به کار برد. همچنین به ریاست فرهنگستان زبان و ادب فارسی (در سال ۱۳۷۳) انتخاب شد.
ترجمه کتاب تمهیدات (اثر امانوئل کانت) ، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی از آثار اوست.
❤1
درس ۱۶ صفحۀ ۱۴۲
آدم آهنی و شاپرک
انبوه: پر
غرّش: فریاد
موذیانه: آزار دهنده
مؤدبانه: از روی ادب
رایحه: نسیم
نجوا: آوا
تحسین: آفرین گفتن، تشویق کردن
باد در گلو انداختن: مغرور شدن
ژیلینسکای نویسنده روس در سال ۱۹۳۲ میلادی به دنیا آمد. او در ویلینوس پایتخت لیتوانی زندگی کرده است. ویتاتو دارای تألیفات بسیاریست که نه تنها در میان مردم لیتوانی بلکه در روسیه و کشورهای دیگر علاقهمندان زیادی پیدا کرده است. حشرات کوچک، کرمها و پروانهها قهرمانان بسیاری از داستانهای وی هستند. ژیلینسکای شعر هم سروده است و داستانهای فکاهی، رمان و نمایشنامه نیز دارد.
"آدم آهنی و شاپرک" برگرفته از کتاب "ملخ شجاع" است که مجموعه چهار داستان به نامهای "ملخ شجاع"، "دانه برفی که آب نشد"، "کرم کنجکاو" و "آدم آهنی و شاپرک" می باشد.
خودارزیابی
۱. چرا آدم آهنی از شاپرک خوشش آمد؟
شاپرک با همۀ تماشاگران فرق داشت، سؤالاتی که میکرد در برنامهریزی آدم آهنی نبود، صدايش بسيار شيرين بود، آدم آهنی را تروم عزيز صدا میزد.
۲. چرا آدم آهنی پس از مرگ شاپرک به سؤالات، جواب درست نمیداد؟
چون آدم آهنی ناراحت بود که شاپرک را نجات نداد و به سؤالات شاپرک جواب درستی نداده بود.
۳. آخرین جملۀ درس، چه پیامی دارد؟
یعنی درخت بلوط به شاپرک آسیب رساند شاپرک با اين که میدانست جانش در خطر است باز هم به درخت بلوط رفت میتوانست بگردد شايد درخت بلوط دیگری پيدا میکرد.
۴. وقتی شاپرک برای بار اول رفت برای آدم آهنی چه اتفاقی افتاد؟
وقتی شاپرک رفت آدم آهنی دو سؤال اول با هم اشتباه کرد و به سؤال سوم هم جواب غلطی داد.
دانشهای زبانی و ادبی
نکتۀ اوّل
به این جملهها توجه نمایید و دربارهٔ آنها گفت وگو کنید.
من فردا نامه را خواهم نوشت.
تو فردا نامه را خواهی نوشت.
او فردا نامه را خواهد نوشت.
ما فردا نامه را خواهیم نوشت.
شما فردا نامه را خواهید نوشت.
آنها فردا نامه را خواهند نوشت.
چنان که میبینید جملات بالا مربوط به زمان آینده یا مستقبل است. به شش ساخت زمان آینده توجه کنید.
شش ساخت زمان آینده
مفرد جمع
خواهم نوشت | خواهیم نوشت
خواهی نوشت| خواهید نوشت
خواهد نوشت |خواهند نوشت
آیا میتوانید بن فعل و شناسه فعل آینده را بگویید؟
نکتۀ دوم
در داستانی که خواندیم، شخصیّتهای اصلی، آدم آهنی و شاپرک بودند. آیا مقصود نویسندهٔ داستان از آدم آهنی فقط همان آدم آهنی نمایشگاه بوده و مقصود از شاپرک همان شاپرکی که بر درخت بلوط لانه داشته است؟
در داستان، دریافتید که آدم آهنی، ابتدا احساس نداشت. تنها همان چیزهایی را میگفت که از قبل برای او برنامه ریزی شده بود. مشابه آدم آهنی، آدمهایی را میشناسیم که احساس و عاطفه ندارند و مثل آدم آهنی رفتار میکنند. در همین داستان، شاپرک، مهربان است و با عاطفه، آدم آهنی را «تروم عزیز » خطاب میکند. او را دوست دارد و نوازش میکند. مثل شاپرک، انسانهای مهربانی در اطراف ما هستند. داستان نویسان، با استفاده از تخیّل و آوردن شخصیّتهای غیر انسان، ذهن ما را وا میدارند تا شبیه آنها را در جامعه و اطراف خود پیدا کنیم. اینگونه داستانها را «داستانهای رمزی و نمادین» میگویند.
- نشانۀ تنوین به صورت -َن خوانده و شنیده میشود امّا در املا، این نشانه به شکل «اً» نوشته میشود. مانند: اصلاً، جدّاً، مرتّباً و ...
- برخی از کلمات، در گفتار دچار تغییرات تلفظّی میشوند، مانند: اجتماع، مجتبی و ...
نوشتن
۱. ترکیبهای وصفی و اضافی را مشخّص کنید.
درخت بلوط،(اضافی) احساس خوب(وصفی)، افراد سرشناس(وصفی)، صدای بلند(وصفی)، مربّای زردآلو(اضافی)، اسم من(اضافی)
۲. برای هر کلمه، یک همخانواده بنویسید.
مطمئن(اطمینان)، سؤال(سائل)، قصّه(قصص)، توجّه(متوجه)
۳. در جملههای زیر نهاد، مفعول و متمّم را معیّن کنید.
شناسنامهٔ ما، عمر حقیقی ما را تعیین نمیکند.
نهاد مفعول
فرصت های خوب و عزیز می گذرند.
نهاد
دانشآموزان، شهید رجایی را دوست داشتند.
نهاد مفعول
آفتاب بر گلها و سبزهها میتابد.
نهاد متمم
۴. فعلهای«ایستادند، میآید، پرسیدند، گفت» را به فعل آینده تبدیل کنید.
خواهند ایستاد-خواهد آمد-خواهند پرسید- خواهد گفت
آدم آهنی و شاپرک
انبوه: پر
غرّش: فریاد
موذیانه: آزار دهنده
مؤدبانه: از روی ادب
رایحه: نسیم
نجوا: آوا
تحسین: آفرین گفتن، تشویق کردن
باد در گلو انداختن: مغرور شدن
ژیلینسکای نویسنده روس در سال ۱۹۳۲ میلادی به دنیا آمد. او در ویلینوس پایتخت لیتوانی زندگی کرده است. ویتاتو دارای تألیفات بسیاریست که نه تنها در میان مردم لیتوانی بلکه در روسیه و کشورهای دیگر علاقهمندان زیادی پیدا کرده است. حشرات کوچک، کرمها و پروانهها قهرمانان بسیاری از داستانهای وی هستند. ژیلینسکای شعر هم سروده است و داستانهای فکاهی، رمان و نمایشنامه نیز دارد.
"آدم آهنی و شاپرک" برگرفته از کتاب "ملخ شجاع" است که مجموعه چهار داستان به نامهای "ملخ شجاع"، "دانه برفی که آب نشد"، "کرم کنجکاو" و "آدم آهنی و شاپرک" می باشد.
خودارزیابی
۱. چرا آدم آهنی از شاپرک خوشش آمد؟
شاپرک با همۀ تماشاگران فرق داشت، سؤالاتی که میکرد در برنامهریزی آدم آهنی نبود، صدايش بسيار شيرين بود، آدم آهنی را تروم عزيز صدا میزد.
۲. چرا آدم آهنی پس از مرگ شاپرک به سؤالات، جواب درست نمیداد؟
چون آدم آهنی ناراحت بود که شاپرک را نجات نداد و به سؤالات شاپرک جواب درستی نداده بود.
۳. آخرین جملۀ درس، چه پیامی دارد؟
یعنی درخت بلوط به شاپرک آسیب رساند شاپرک با اين که میدانست جانش در خطر است باز هم به درخت بلوط رفت میتوانست بگردد شايد درخت بلوط دیگری پيدا میکرد.
۴. وقتی شاپرک برای بار اول رفت برای آدم آهنی چه اتفاقی افتاد؟
وقتی شاپرک رفت آدم آهنی دو سؤال اول با هم اشتباه کرد و به سؤال سوم هم جواب غلطی داد.
دانشهای زبانی و ادبی
نکتۀ اوّل
به این جملهها توجه نمایید و دربارهٔ آنها گفت وگو کنید.
من فردا نامه را خواهم نوشت.
تو فردا نامه را خواهی نوشت.
او فردا نامه را خواهد نوشت.
ما فردا نامه را خواهیم نوشت.
شما فردا نامه را خواهید نوشت.
آنها فردا نامه را خواهند نوشت.
چنان که میبینید جملات بالا مربوط به زمان آینده یا مستقبل است. به شش ساخت زمان آینده توجه کنید.
شش ساخت زمان آینده
مفرد جمع
خواهم نوشت | خواهیم نوشت
خواهی نوشت| خواهید نوشت
خواهد نوشت |خواهند نوشت
آیا میتوانید بن فعل و شناسه فعل آینده را بگویید؟
نکتۀ دوم
در داستانی که خواندیم، شخصیّتهای اصلی، آدم آهنی و شاپرک بودند. آیا مقصود نویسندهٔ داستان از آدم آهنی فقط همان آدم آهنی نمایشگاه بوده و مقصود از شاپرک همان شاپرکی که بر درخت بلوط لانه داشته است؟
در داستان، دریافتید که آدم آهنی، ابتدا احساس نداشت. تنها همان چیزهایی را میگفت که از قبل برای او برنامه ریزی شده بود. مشابه آدم آهنی، آدمهایی را میشناسیم که احساس و عاطفه ندارند و مثل آدم آهنی رفتار میکنند. در همین داستان، شاپرک، مهربان است و با عاطفه، آدم آهنی را «تروم عزیز » خطاب میکند. او را دوست دارد و نوازش میکند. مثل شاپرک، انسانهای مهربانی در اطراف ما هستند. داستان نویسان، با استفاده از تخیّل و آوردن شخصیّتهای غیر انسان، ذهن ما را وا میدارند تا شبیه آنها را در جامعه و اطراف خود پیدا کنیم. اینگونه داستانها را «داستانهای رمزی و نمادین» میگویند.
- نشانۀ تنوین به صورت -َن خوانده و شنیده میشود امّا در املا، این نشانه به شکل «اً» نوشته میشود. مانند: اصلاً، جدّاً، مرتّباً و ...
- برخی از کلمات، در گفتار دچار تغییرات تلفظّی میشوند، مانند: اجتماع، مجتبی و ...
نوشتن
۱. ترکیبهای وصفی و اضافی را مشخّص کنید.
درخت بلوط،(اضافی) احساس خوب(وصفی)، افراد سرشناس(وصفی)، صدای بلند(وصفی)، مربّای زردآلو(اضافی)، اسم من(اضافی)
۲. برای هر کلمه، یک همخانواده بنویسید.
مطمئن(اطمینان)، سؤال(سائل)، قصّه(قصص)، توجّه(متوجه)
۳. در جملههای زیر نهاد، مفعول و متمّم را معیّن کنید.
شناسنامهٔ ما، عمر حقیقی ما را تعیین نمیکند.
نهاد مفعول
فرصت های خوب و عزیز می گذرند.
نهاد
دانشآموزان، شهید رجایی را دوست داشتند.
نهاد مفعول
آفتاب بر گلها و سبزهها میتابد.
نهاد متمم
۴. فعلهای«ایستادند، میآید، پرسیدند، گفت» را به فعل آینده تبدیل کنید.
خواهند ایستاد-خواهد آمد-خواهند پرسید- خواهد گفت
درس ۱۷ صفحۀ ۱۵۴
ما میتوانیم
تسهیلات: امکانات، تجهیزات
اوراق: جمع ورق، کاغذ، برگه
اراده: تصمیم، قصد
سماجت: پافشاری، اصرار
اطاعت: پیروی پذیرفتن
ابدی: همیشگی
مجلس ترحیم: مجلس ختم
مراسم تدفین: مراسم دفن و خاکسپاری
مجموعه داستانهای نغمۀ عشق از کلیک موربان
خودارزیابی
۱. دانشآموزان چه جملههایی روی برگههای خود مینوشتند؟
من نمیتوانم درست به توپ فوتبال ضربه بزنم، من نمیتوانم عددهای بيشتر از سه رقم را تقسيم کنم، من نمیتوانم کاری کنم که مرا دوست داشته باشند.
۲. چرا دونا از دانشآموزان خواسته بود که (نمیتوانم)های خود را بنويسند؟
چون میخواست با اين کار تمام نمیتوانمها را از بين ببرد و آنها را درون خاک بگذارد و به همه بگويد که ما میتوانيم.
۳. منظور بازرس از جملۀ (فهميدم که اين شاگردان هرگز چنين روزی را فراموش نخواهند کرد) چيست؟
چون دونا با بهترین شیوه و به صورت نمایشی خاطره انگیز، تمام نمیتوانمها را از ذهن دانشآموزان پاک کرده بود.
۴. چرا آقای(دونا) از بچهها خواست که نمیتوانهای خود را داخل خاک بگذارند؟
چون میخواست به بچهها بفهماند که هميشه بگويند (من میتوانم) و برای همين مراسم تدفين نمیتوانم را برگزار کردند.
دانشهای زبانی و ادبی
نکتۀ اوّل
به کلمههای زیر توجه کنید.
الف) صیاد، کلاغ، شتاب، آسیب
ب) بیمناک، کتابها، کتابخانه، بزرگ تر، گل فروشی
کلمات بخش الف و ب چه تفاوتی با هم دارند؟ با کمی دقت درمییابیم که کلمات بخش «ب» از دو یا چند قسمت ساخته شده اند؛ مثلاً:
بیمناک: بیم + ناک
کتابها: کتاب + ها
کتابخانه: کتاب + خانه
بزرگتر: بزرگ + تر
گلفروشی: گل + فروش + ی
ولی واژههای بخش الف چنین نیستند و تنها یک قسمت دارند: صیاد، کلاغ و … به واژههایبخش الف «ساده» و به واژههای بخش ب «غیرساده» میگویند. واژههای ساده فقط یک جزء دارند و واژههای غیرساده، بیش از یک جزء دارند.
نکتۀدوم
درسهایى که در این فصل خواندید، از ادبیات کشورهاى دیگر هستند که به زبان فارسى ترجمه شدهاند. شما با ترجمه از سالهاى گذشته آشنا شدهاید؛ مثلاً آیات قرآن یا احادیث را با ترجمهٔ فارسى خواندهاید. به کسى که ترجمه مىکند، مترجم مىگویند. مترجم باید با دو زبان، یعنى زبانى که از آن ترجمه مىکند و زبانى که به آن ترجمه مىشود، کاملاً آشنا و مسلّط باشد. مترجمان هنگام ترجمه، از منابعى مانند فرهنگ لغت، دائرةالمعارف، فرهنگنامه و … استفاده مىکنند. آیا مىتوانید جملههاى زیر را با استفاده از فرهنگ لغت ترجمه کنید؟
عربى: «ِاضٰاعَةُ الْفُرْصَِة غُصَّة » امام علی (ع)
انگلیسى:
This story is the last lesson. What is your idea about it?
الف- حضرت امام علی (ع) میفرمایند: «از کف دادن فرصت» سبب اندوه میشود. (نهج البلاغه، کلمات قصار، ش ۱۱۸)
ب- این داستان، آخرین درس است. نظر شما دربارۀ آن چیست؟
- کلماتی همچون «بلیت، اتو، توس، اتاق، قورباغه، … » واژههایی هستند که گاهی به صورت «بلیط، اطو، طوس، اطاق، غورباغه و …» نیز نوشته میشوند، امّا شکل اوّل مناسبتر است.
- در شکل نوشتاری کلماتی همچون «خواهر، خوش، خواستن، خواهش و …» حرفی وجود دارد که خوانده نمیشود. به خاطر سپردن شکل املایی آنها از نکات مهمّ املایی است.
نوشتن
۱- واژههای ساده و غیرساده را مشخص کنید و در جدول بنویسید.
روز، دست، ورقه، خاکی، سخنرانی، نمادین، شاگرد، کاغذ، گوش، تخته
کلمۀ ساده: روز، دست، شاگرد، کاغذ، گوش
کلمۀ غیرساده: ورقه، خاکی، سخنرانی، نمادین
۲- ده کلمهٔ مهمّ املایی از پنج درس گذشته انتخاب کنید و بنویسید.
اعلامیّه- تسهیلات- رایحه- مراقبت- تحسین- لفظ-تظاهرات- اعتصاب- ظِلال- تجمّل
۳- برای هر یک از کلمههای زیر، دو همخانواده بنویسید.
وسط: (واسطه، وساطت)
اطاعت: (مطیع، طاعت)
رحمت: (رحیم، رحمن)
اعلامیّه: (علم، معلم)
۴. جواب جدول
۱. کلیک - ۲. کوبا - ۳. ام - ۴. کوتاهی ۵. یکتا - 6. امری ۷. خبری - ۸. خواهش - ۹. سرزنش - ۱۰. نهی - ۱۱. یوشیج - ۱۲. کاج
ما میتوانیم
تسهیلات: امکانات، تجهیزات
اوراق: جمع ورق، کاغذ، برگه
اراده: تصمیم، قصد
سماجت: پافشاری، اصرار
اطاعت: پیروی پذیرفتن
ابدی: همیشگی
مجلس ترحیم: مجلس ختم
مراسم تدفین: مراسم دفن و خاکسپاری
مجموعه داستانهای نغمۀ عشق از کلیک موربان
خودارزیابی
۱. دانشآموزان چه جملههایی روی برگههای خود مینوشتند؟
من نمیتوانم درست به توپ فوتبال ضربه بزنم، من نمیتوانم عددهای بيشتر از سه رقم را تقسيم کنم، من نمیتوانم کاری کنم که مرا دوست داشته باشند.
۲. چرا دونا از دانشآموزان خواسته بود که (نمیتوانم)های خود را بنويسند؟
چون میخواست با اين کار تمام نمیتوانمها را از بين ببرد و آنها را درون خاک بگذارد و به همه بگويد که ما میتوانيم.
۳. منظور بازرس از جملۀ (فهميدم که اين شاگردان هرگز چنين روزی را فراموش نخواهند کرد) چيست؟
چون دونا با بهترین شیوه و به صورت نمایشی خاطره انگیز، تمام نمیتوانمها را از ذهن دانشآموزان پاک کرده بود.
۴. چرا آقای(دونا) از بچهها خواست که نمیتوانهای خود را داخل خاک بگذارند؟
چون میخواست به بچهها بفهماند که هميشه بگويند (من میتوانم) و برای همين مراسم تدفين نمیتوانم را برگزار کردند.
دانشهای زبانی و ادبی
نکتۀ اوّل
به کلمههای زیر توجه کنید.
الف) صیاد، کلاغ، شتاب، آسیب
ب) بیمناک، کتابها، کتابخانه، بزرگ تر، گل فروشی
کلمات بخش الف و ب چه تفاوتی با هم دارند؟ با کمی دقت درمییابیم که کلمات بخش «ب» از دو یا چند قسمت ساخته شده اند؛ مثلاً:
بیمناک: بیم + ناک
کتابها: کتاب + ها
کتابخانه: کتاب + خانه
بزرگتر: بزرگ + تر
گلفروشی: گل + فروش + ی
ولی واژههای بخش الف چنین نیستند و تنها یک قسمت دارند: صیاد، کلاغ و … به واژههایبخش الف «ساده» و به واژههای بخش ب «غیرساده» میگویند. واژههای ساده فقط یک جزء دارند و واژههای غیرساده، بیش از یک جزء دارند.
نکتۀدوم
درسهایى که در این فصل خواندید، از ادبیات کشورهاى دیگر هستند که به زبان فارسى ترجمه شدهاند. شما با ترجمه از سالهاى گذشته آشنا شدهاید؛ مثلاً آیات قرآن یا احادیث را با ترجمهٔ فارسى خواندهاید. به کسى که ترجمه مىکند، مترجم مىگویند. مترجم باید با دو زبان، یعنى زبانى که از آن ترجمه مىکند و زبانى که به آن ترجمه مىشود، کاملاً آشنا و مسلّط باشد. مترجمان هنگام ترجمه، از منابعى مانند فرهنگ لغت، دائرةالمعارف، فرهنگنامه و … استفاده مىکنند. آیا مىتوانید جملههاى زیر را با استفاده از فرهنگ لغت ترجمه کنید؟
عربى: «ِاضٰاعَةُ الْفُرْصَِة غُصَّة » امام علی (ع)
انگلیسى:
This story is the last lesson. What is your idea about it?
الف- حضرت امام علی (ع) میفرمایند: «از کف دادن فرصت» سبب اندوه میشود. (نهج البلاغه، کلمات قصار، ش ۱۱۸)
ب- این داستان، آخرین درس است. نظر شما دربارۀ آن چیست؟
- کلماتی همچون «بلیت، اتو، توس، اتاق، قورباغه، … » واژههایی هستند که گاهی به صورت «بلیط، اطو، طوس، اطاق، غورباغه و …» نیز نوشته میشوند، امّا شکل اوّل مناسبتر است.
- در شکل نوشتاری کلماتی همچون «خواهر، خوش، خواستن، خواهش و …» حرفی وجود دارد که خوانده نمیشود. به خاطر سپردن شکل املایی آنها از نکات مهمّ املایی است.
نوشتن
۱- واژههای ساده و غیرساده را مشخص کنید و در جدول بنویسید.
روز، دست، ورقه، خاکی، سخنرانی، نمادین، شاگرد، کاغذ، گوش، تخته
کلمۀ ساده: روز، دست، شاگرد، کاغذ، گوش
کلمۀ غیرساده: ورقه، خاکی، سخنرانی، نمادین
۲- ده کلمهٔ مهمّ املایی از پنج درس گذشته انتخاب کنید و بنویسید.
اعلامیّه- تسهیلات- رایحه- مراقبت- تحسین- لفظ-تظاهرات- اعتصاب- ظِلال- تجمّل
۳- برای هر یک از کلمههای زیر، دو همخانواده بنویسید.
وسط: (واسطه، وساطت)
اطاعت: (مطیع، طاعت)
رحمت: (رحیم، رحمن)
اعلامیّه: (علم، معلم)
۴. جواب جدول
۱. کلیک - ۲. کوبا - ۳. ام - ۴. کوتاهی ۵. یکتا - 6. امری ۷. خبری - ۸. خواهش - ۹. سرزنش - ۱۰. نهی - ۱۱. یوشیج - ۱۲. کاج
❤1