پاسخنامه فصل ۴
1- نقش کلمات مشخص شده در بیت زیر بهترتیب عبارتند از:
بیت: «رام تو نمیشود زمانه / رام از چه شدی؟ رمیدن آموز»
کلمات مشخص شده: رام (اول) - تو - زمانه - رام (دوم) - رمیدن
پاسخ صحیح: ب (مسند - نهاد - مصدر) ✅
· رام (اول): مسند فعل «نمیشود».
· تو: نهاد فعل «شد؟».
· رمیدن: مصدر (به عنوان نهاد فعل «آموز» تقدیری).
---
2- برای هر واژه یک همخانواده بنویسید.
· خصلت: خصلتها، خصلتمند، بیخصلت
· نظارت: ناظر، نظارتی، نظاره، نظارهگر
---
3- نوع جملهٔ دوم و زمان فعل آن را در عبارت زیر مشخص کنید:
عبارت: نیما برمیخیزد و با دستهای لرزان کاغذی را پیش رویش میگشاید.
· نوع جمله دوم: فعلی ساده (زیرا یک فعل دارد: میگشاید)
· زمان فعل: حال اخباری
---
4- یک تشبیه از متن زیر پیدا کنید:
متن: پدر از پروین همچون مرواریدی در صدف، مراقبت میکرد.
· تشبیه: پدر از پروین همچون مرواریدی در صدف مراقبت میکرد.
· مشبه: پروین
· مشبهبه: مروارید در صدف
· ادات تشبیه: همچون
· وجه شبه: ارزشمندی، نادر بودن، محافظت شدن
---
5- به اشعاری که به صورت گفتوگو سروده میشود در اصطلاح ادبی ......... گفته میشود.
پاسخ: منظومهٔ گفتوگویی یا مکالمه (در برخی منابع: مناظره)
---
6- قالب «قطعه» را با رسم نمودار نشان دهید.
نمودار قالب قطعه (ردیف فقط در مصراع دوم هر بیت):
بیت ۱ ––––––– ––––––– (ردیف/قافیه)
بیت ۲ ––––––– ––––––– (ردیف/قافیه)
بیت ۳ ––––––– ––––––– (ردیف/قافیه)
... (حداقل ۲ بیت، حداکثر نامحدود)
(توجه: قافیه در مصراعهای زوج (دوم هر بیت) تکرار میشود، ردیف اختیاری است.)
---
معنی واژگان
7- معنای واژههای مشخص شده:
· عطش: تشنگی شدید، اشتیاق فراوان
· عطا کند: ببخشد، بخشش کند
· فراغت مییافت: آسودگی، رهایی از کار و دغدغه
· محفلی: انجمنی، جمعی (اغلب شبنشینی دوستان یا اهل ادب)
---
معنی نظم و نثر
8- معنای بیتها به نثر روان امروزی:
1. به جان زندهدلان، سعدیا ملک وجود / نیرزد آن که دلی را ز خود بیازاری
به جان انسانهای زندهدل سوگند، ای سعدی، پادشاهی وجود آدمی ارزش آن را ندارد که تو دلی را از خود برنجانی.
1. چه خوش گفت زالی به فرزند خویش / چو دیدش پلنگافکن و پیلتن
چه زیبا گفت پیرزنی به فرزندش، زمانی که او را دید که مثل پلنگ قدرت دارد و هیکلی به بزرگی فیل.
1. رام تو نمیشود زمانه / رام از چه شدی؟ رمیدن آموز
روزگار رام تو نمیشود (تو نمیتوانی او را رام کنی)؛ پس چرا تو رام شدی؟ رمیدن (گریختن از دست روزگار) را یاد بگیر.
---
درک مطلب
9- بیت «نار خندان باغ را خندان کند / صحبت مردانت از مردان کند» بر چه چیزی تأکید میکند؟
بر تأثیر همنشینی و همنوعخواهی تأکید دارد؛ همانطور که انار (نار) با دیدن انار دیگر میخندد، انسان جوانمرد نیز از همنشینی با جوانمردان، جوانمرد میشود.
10- عبارت «حرم، دل او را آرام میکرد و مدرسه، اندیشهاش را» یعنی چه؟ توضیح دهید.
یعنی خانه (حرم) به او احساس امنیت و آرامش عاطفی میداد و مدرسه با علم و دانش، افکار و اندیشهاش را رشد میداد؛ هر دو برای تکامل او ضروری بودند.
11- سرودهٔ زیر از نیما یوشیج است. درک و دریافت خود را دربارهٔ آن بنویسید:
این شعر اشاره به تأثیر عمیق نام بعضی انسانهای خاص در زندگی شاعر دارد؛ هرگاه دلتنگ است، یاد آنها او را جرئت و روشنایی میبخشد. یعنی یاد عزیزان، مایهٔ قوت قلب و امید است.
12- دو متن زیر را مقایسه کنید و مفهوم مشترک آن دو را بنویسید:
مفهوم مشترک: پایداری و تسلیمناپذیری در برابر مشکلات و سختیها (مقاومت در راه رسیدن به هدف، حتی با وجود موانع بسیار).
---
تاریخ ادبیات
13- نام نویسندگان و شاعران را به آثارشان متصل کنید:
نام نویسنده یا شاعر نام اثر
ملک الشعرای بهار دیوان شعر سبکشناسی
نیما یوشیج قصهٔ رنگ پریده
پروین اعتصامی (در گزینهها نیست، معروف: دیوان پروین)
مولانا جلالالدین محمد بلخی مثنوی معنوی
محمدتقی جعفری (در گزینه اضافی است: تفسیر نهجالبلاغه)
گزینهٔ اضافی در ستون راست: مثنوی معنوی (مختص مولاناست، اما با نام محمدتقی جعفری خوانده نمیشود).
1- نقش کلمات مشخص شده در بیت زیر بهترتیب عبارتند از:
بیت: «رام تو نمیشود زمانه / رام از چه شدی؟ رمیدن آموز»
کلمات مشخص شده: رام (اول) - تو - زمانه - رام (دوم) - رمیدن
پاسخ صحیح: ب (مسند - نهاد - مصدر) ✅
· رام (اول): مسند فعل «نمیشود».
· تو: نهاد فعل «شد؟».
· رمیدن: مصدر (به عنوان نهاد فعل «آموز» تقدیری).
---
2- برای هر واژه یک همخانواده بنویسید.
· خصلت: خصلتها، خصلتمند، بیخصلت
· نظارت: ناظر، نظارتی، نظاره، نظارهگر
---
3- نوع جملهٔ دوم و زمان فعل آن را در عبارت زیر مشخص کنید:
عبارت: نیما برمیخیزد و با دستهای لرزان کاغذی را پیش رویش میگشاید.
· نوع جمله دوم: فعلی ساده (زیرا یک فعل دارد: میگشاید)
· زمان فعل: حال اخباری
---
4- یک تشبیه از متن زیر پیدا کنید:
متن: پدر از پروین همچون مرواریدی در صدف، مراقبت میکرد.
· تشبیه: پدر از پروین همچون مرواریدی در صدف مراقبت میکرد.
· مشبه: پروین
· مشبهبه: مروارید در صدف
· ادات تشبیه: همچون
· وجه شبه: ارزشمندی، نادر بودن، محافظت شدن
---
5- به اشعاری که به صورت گفتوگو سروده میشود در اصطلاح ادبی ......... گفته میشود.
پاسخ: منظومهٔ گفتوگویی یا مکالمه (در برخی منابع: مناظره)
---
6- قالب «قطعه» را با رسم نمودار نشان دهید.
نمودار قالب قطعه (ردیف فقط در مصراع دوم هر بیت):
بیت ۱ ––––––– ––––––– (ردیف/قافیه)
بیت ۲ ––––––– ––––––– (ردیف/قافیه)
بیت ۳ ––––––– ––––––– (ردیف/قافیه)
... (حداقل ۲ بیت، حداکثر نامحدود)
(توجه: قافیه در مصراعهای زوج (دوم هر بیت) تکرار میشود، ردیف اختیاری است.)
---
معنی واژگان
7- معنای واژههای مشخص شده:
· عطش: تشنگی شدید، اشتیاق فراوان
· عطا کند: ببخشد، بخشش کند
· فراغت مییافت: آسودگی، رهایی از کار و دغدغه
· محفلی: انجمنی، جمعی (اغلب شبنشینی دوستان یا اهل ادب)
---
معنی نظم و نثر
8- معنای بیتها به نثر روان امروزی:
1. به جان زندهدلان، سعدیا ملک وجود / نیرزد آن که دلی را ز خود بیازاری
به جان انسانهای زندهدل سوگند، ای سعدی، پادشاهی وجود آدمی ارزش آن را ندارد که تو دلی را از خود برنجانی.
1. چه خوش گفت زالی به فرزند خویش / چو دیدش پلنگافکن و پیلتن
چه زیبا گفت پیرزنی به فرزندش، زمانی که او را دید که مثل پلنگ قدرت دارد و هیکلی به بزرگی فیل.
1. رام تو نمیشود زمانه / رام از چه شدی؟ رمیدن آموز
روزگار رام تو نمیشود (تو نمیتوانی او را رام کنی)؛ پس چرا تو رام شدی؟ رمیدن (گریختن از دست روزگار) را یاد بگیر.
---
درک مطلب
9- بیت «نار خندان باغ را خندان کند / صحبت مردانت از مردان کند» بر چه چیزی تأکید میکند؟
بر تأثیر همنشینی و همنوعخواهی تأکید دارد؛ همانطور که انار (نار) با دیدن انار دیگر میخندد، انسان جوانمرد نیز از همنشینی با جوانمردان، جوانمرد میشود.
10- عبارت «حرم، دل او را آرام میکرد و مدرسه، اندیشهاش را» یعنی چه؟ توضیح دهید.
یعنی خانه (حرم) به او احساس امنیت و آرامش عاطفی میداد و مدرسه با علم و دانش، افکار و اندیشهاش را رشد میداد؛ هر دو برای تکامل او ضروری بودند.
11- سرودهٔ زیر از نیما یوشیج است. درک و دریافت خود را دربارهٔ آن بنویسید:
این شعر اشاره به تأثیر عمیق نام بعضی انسانهای خاص در زندگی شاعر دارد؛ هرگاه دلتنگ است، یاد آنها او را جرئت و روشنایی میبخشد. یعنی یاد عزیزان، مایهٔ قوت قلب و امید است.
12- دو متن زیر را مقایسه کنید و مفهوم مشترک آن دو را بنویسید:
مفهوم مشترک: پایداری و تسلیمناپذیری در برابر مشکلات و سختیها (مقاومت در راه رسیدن به هدف، حتی با وجود موانع بسیار).
---
تاریخ ادبیات
13- نام نویسندگان و شاعران را به آثارشان متصل کنید:
نام نویسنده یا شاعر نام اثر
ملک الشعرای بهار دیوان شعر سبکشناسی
نیما یوشیج قصهٔ رنگ پریده
پروین اعتصامی (در گزینهها نیست، معروف: دیوان پروین)
مولانا جلالالدین محمد بلخی مثنوی معنوی
محمدتقی جعفری (در گزینه اضافی است: تفسیر نهجالبلاغه)
گزینهٔ اضافی در ستون راست: مثنوی معنوی (مختص مولاناست، اما با نام محمدتقی جعفری خوانده نمیشود).
❤2
پاسخنامه فصل ۵
1. معنای کدام واژه نادرست است؟ (0.25 نمره)
✅ گزینه الف (ظلال: گمراهی) ← نادرست است. «ظلال» به معنای «سایه» یا «پناه» است.
سایر گزینهها صحیحاند: مرموز (رازآلود)، سیما (چهره)، شایان (شایسته).
2. کدام گزینه دربارهٔ نوشتن املا نادرست است؟ (0.25 نمره)
✅ گزینه ب (بهتر است در املا از خط تحریری استفاده نشود) ← نادرست است. استفاده از خط تحریری (خوانا و استاندارد) در املا توصیه میشود.
3. پدیدآورندگان «تماشاگه راز، منطقالطیر و پری در آبگینه» به ترتیب: (0.25 نمره)
✅ گزینه پ(مطهری، عطار، محمدرضا کاتب)
تماشاگه راز: مرتضی مطهری
منطقالطیر: عطار نیشابوری
پری در آبگینه: محمدرضا کاتب
4. شمار ضمایر متصل (پیوسته) در کدام گزینه بیشتر است؟ (0.25 نمره)
✅ گزینهت (ننهام از دست من، کلکهای زیاد و جورواجوری خورده بود)
ضمایر: «ـم» (ننهام = ننه + ام)، «من» (ضمیر جدا، محسوب نمیشود؟ بازبینی: در این گزینه «ننهام» (ـم)، «خورده بود» (بدون ضمیر). اما گزینه الف: «ننهام» (ـم)، «ساکم» (ـم) =2 ضمیر.
بررسی دقیق:
الف: ننهام، ساکم → 2 ضمیر
ب: دستم، صورتم (ـم)، چایی را (بدون)، خوردم(ـم) →3 ضمیر؟«خوردم»= خورد+م
پ: بگویم (ـم)، برگردم (ـم) → 2 ضمیر
ت: ننهام (ـم)، خورده بود (بدون ضمیر) → فقط 1 ضمیر
تصحیح: گزینه ب بیشترین ضمیر را دارد (دستم، صورتم، خوردم = 3 ضمیر). پاسخ صحیح ب است.
5. در تمام گزینهها کنایه به کار رفته است بهجز گزینه: (0.25 نمره)
✅ گزینه ت (ننهام از تو حیاط، داد و بیداد و نفرین میکرد)← این عبارت مستقیم و بدون کنایه است.
سایر گزینهها کنایه دارند: «آبغورهنگیر» (سخت نگیر)، «شیرش کردی» (فریفتن)، «دلش آب میشد» (مهربان شد).
6. در کدام گزینه شمار نادرستیهای املایی بیشتر است؟ (0.25 نمره)
✅ گزینه پ (وی علاوه بر تدریس در حوذهٔ علمیه، پرچم مبارزه با استئمار را برافراشت)
اشکالات: «حوذٔە» (حوزه)،
«استئمار» (استعمار) →۲غلط.
سایر گزینهها: الف (نصر←نثر)، ب (ازان←اذان)، ت (مهزون←محزون) → هرکدام ۱ غلط.
7.در تمامی گزینهها ضمیر پیوسته به کار رفته است بهجز گزینه: (0.25 نمره)
✅ گزینه ت (به تمام افراد گردانمان، پانزده روز مرخصی دادند)← «گردانمان» دارای «ـمان» (ضمیر پیوسته) است؟ بله. اما بهجز یعنی کدام فاقد ضمیر پیوسته است؟
الف: «نمیکند» (ـد؟ نه، شناسه است) + «ما» (جدا) →بدون ضمیر پیوسته.
پ: «مشتم» (ـم) دارد.
ب: «سرَم» (ـم) دارد.
ت: «گردانمان» (ـمان) دارد.
پاسخ: الف (عمرحقیقی را شناسنامه ما تعیین نمیکند)← «ما» ضمیر جدا است و «نمیکند» شناسه دارد (نه ضمیر پیوسته).
تصحیح: پاسخ صحیح الف است.
8. «بچههایشان را لای پنبه خواباندهاند» یعنی: (0.25نمره)
✅ گزینه ب (بچههایشان را در رفاه و آسایش بزرگ کردهاند)← کنایه از نازپروردگی و آسایش زیاد.
9. درستی و نادرستی عبارات دربارهٔ جامی (0.5 نمره)
· الف. به دلیل ارادت به شیخ احمد جام، جامی تخلص میکرد. ص (صحیح)
ب. جامی، هفت اورنگ را به تقلید از گلستان سعدی نوشته است. غ (نادرست؛ هفت اورنگ مثنوی است، نه تقلید از گلستان)
10. معنای واژگان مشخصشده (1نمره)
الف. اسوه: الگو، نمونه کامل
پ.ظلال: سایه
ب.محزون: غمگین
ت.سبو: کوزه، ظرف آب
11.جدول افعال متن (1نمره)
متن: «پیامبر هیچگاه زبانش را به دشنام نمیآلود. در زندگی از تجمل دوری میجست. در کارهای منزل به خانوادهاش کمک مینمود و چون بانگ اذان را میشنید به نماز میرفت.»
فعل زمان شخص بن ضمیر
نمیآلود حال ساده (اخباری) سوم شخص مفرد آلود ـش (نهان)
میجست حال ساده سوم شخص مفرد جست
مینمود حال ساده سوم شخص مفرد نمود
میشنید حال ساده سوم شخص مفرد شنید
میرفت حال ساده سوم شخص مفرد رفت
12. همخانواده (1نمره)
الف. اطاعت: مطيع
ب. اعتقاد: معتقد
پ. متفکر: تفکر
ت. مظاهر: ظهر، ظهور
13. نقش دستوری (0.5 نمره)
متن: «یکی او را گفت: تو که چیزی نمیبینی چراغ به چه کارت میآید؟»
او را: مفعول مستقیم
چیزی: مفعول (برای فعل نمیبینی)
14. افعال متن (1نمره)
متن: «همین طور که با صحبتهایم سرش را گرم میکردم، بندهای پوتینم را هم بستم و آنها را انداختم گردنم و در یک لحظه از جا پریدم.»
الف. بن مضارع: بستم← بند، انداختم ←انداز، پریدم← پر
ب. مصدر: بستم← بستن، انداختم← انداختن، پریدم← پریدن
15. معنای کنایهها (1نمره)
الف. خرم از روی پل گذشته بود: از سختی و خطر عبور کرده بود (با موفقیت)
ب. به خدا، شیرم را حلالت نمیکنم: حق خود را به تو نمیبخشم / از تو نمیگذرم
پ. دیدم هوا پس است: شرایط را نامساعد دیدم
ت. دهانت بوی شیر میدهد: سخن کودکانه و بیتجربه میگویی
16. نثر روان دو بیت (2نمره)
بیت اول: ماه در برابر زیبایی محمد فرو ماند(حیف شد). سرو قامت به اعتدال و راستی محمد نمیرسد.
بیت دوم: آدم، نوح، خلیل (ابراهیم)، موسی و عیسی، همه در سایه لطف و نبوت محمد جمع شدهاند.
1. معنای کدام واژه نادرست است؟ (0.25 نمره)
✅ گزینه الف (ظلال: گمراهی) ← نادرست است. «ظلال» به معنای «سایه» یا «پناه» است.
سایر گزینهها صحیحاند: مرموز (رازآلود)، سیما (چهره)، شایان (شایسته).
2. کدام گزینه دربارهٔ نوشتن املا نادرست است؟ (0.25 نمره)
✅ گزینه ب (بهتر است در املا از خط تحریری استفاده نشود) ← نادرست است. استفاده از خط تحریری (خوانا و استاندارد) در املا توصیه میشود.
3. پدیدآورندگان «تماشاگه راز، منطقالطیر و پری در آبگینه» به ترتیب: (0.25 نمره)
✅ گزینه پ(مطهری، عطار، محمدرضا کاتب)
تماشاگه راز: مرتضی مطهری
منطقالطیر: عطار نیشابوری
پری در آبگینه: محمدرضا کاتب
4. شمار ضمایر متصل (پیوسته) در کدام گزینه بیشتر است؟ (0.25 نمره)
✅ گزینهت (ننهام از دست من، کلکهای زیاد و جورواجوری خورده بود)
ضمایر: «ـم» (ننهام = ننه + ام)، «من» (ضمیر جدا، محسوب نمیشود؟ بازبینی: در این گزینه «ننهام» (ـم)، «خورده بود» (بدون ضمیر). اما گزینه الف: «ننهام» (ـم)، «ساکم» (ـم) =2 ضمیر.
بررسی دقیق:
الف: ننهام، ساکم → 2 ضمیر
ب: دستم، صورتم (ـم)، چایی را (بدون)، خوردم(ـم) →3 ضمیر؟«خوردم»= خورد+م
پ: بگویم (ـم)، برگردم (ـم) → 2 ضمیر
ت: ننهام (ـم)، خورده بود (بدون ضمیر) → فقط 1 ضمیر
تصحیح: گزینه ب بیشترین ضمیر را دارد (دستم، صورتم، خوردم = 3 ضمیر). پاسخ صحیح ب است.
5. در تمام گزینهها کنایه به کار رفته است بهجز گزینه: (0.25 نمره)
✅ گزینه ت (ننهام از تو حیاط، داد و بیداد و نفرین میکرد)← این عبارت مستقیم و بدون کنایه است.
سایر گزینهها کنایه دارند: «آبغورهنگیر» (سخت نگیر)، «شیرش کردی» (فریفتن)، «دلش آب میشد» (مهربان شد).
6. در کدام گزینه شمار نادرستیهای املایی بیشتر است؟ (0.25 نمره)
✅ گزینه پ (وی علاوه بر تدریس در حوذهٔ علمیه، پرچم مبارزه با استئمار را برافراشت)
اشکالات: «حوذٔە» (حوزه)،
«استئمار» (استعمار) →۲غلط.
سایر گزینهها: الف (نصر←نثر)، ب (ازان←اذان)، ت (مهزون←محزون) → هرکدام ۱ غلط.
7.در تمامی گزینهها ضمیر پیوسته به کار رفته است بهجز گزینه: (0.25 نمره)
✅ گزینه ت (به تمام افراد گردانمان، پانزده روز مرخصی دادند)← «گردانمان» دارای «ـمان» (ضمیر پیوسته) است؟ بله. اما بهجز یعنی کدام فاقد ضمیر پیوسته است؟
الف: «نمیکند» (ـد؟ نه، شناسه است) + «ما» (جدا) →بدون ضمیر پیوسته.
پ: «مشتم» (ـم) دارد.
ب: «سرَم» (ـم) دارد.
ت: «گردانمان» (ـمان) دارد.
پاسخ: الف (عمرحقیقی را شناسنامه ما تعیین نمیکند)← «ما» ضمیر جدا است و «نمیکند» شناسه دارد (نه ضمیر پیوسته).
تصحیح: پاسخ صحیح الف است.
8. «بچههایشان را لای پنبه خواباندهاند» یعنی: (0.25نمره)
✅ گزینه ب (بچههایشان را در رفاه و آسایش بزرگ کردهاند)← کنایه از نازپروردگی و آسایش زیاد.
9. درستی و نادرستی عبارات دربارهٔ جامی (0.5 نمره)
· الف. به دلیل ارادت به شیخ احمد جام، جامی تخلص میکرد. ص (صحیح)
ب. جامی، هفت اورنگ را به تقلید از گلستان سعدی نوشته است. غ (نادرست؛ هفت اورنگ مثنوی است، نه تقلید از گلستان)
10. معنای واژگان مشخصشده (1نمره)
الف. اسوه: الگو، نمونه کامل
پ.ظلال: سایه
ب.محزون: غمگین
ت.سبو: کوزه، ظرف آب
11.جدول افعال متن (1نمره)
متن: «پیامبر هیچگاه زبانش را به دشنام نمیآلود. در زندگی از تجمل دوری میجست. در کارهای منزل به خانوادهاش کمک مینمود و چون بانگ اذان را میشنید به نماز میرفت.»
فعل زمان شخص بن ضمیر
نمیآلود حال ساده (اخباری) سوم شخص مفرد آلود ـش (نهان)
میجست حال ساده سوم شخص مفرد جست
مینمود حال ساده سوم شخص مفرد نمود
میشنید حال ساده سوم شخص مفرد شنید
میرفت حال ساده سوم شخص مفرد رفت
12. همخانواده (1نمره)
الف. اطاعت: مطيع
ب. اعتقاد: معتقد
پ. متفکر: تفکر
ت. مظاهر: ظهر، ظهور
13. نقش دستوری (0.5 نمره)
متن: «یکی او را گفت: تو که چیزی نمیبینی چراغ به چه کارت میآید؟»
او را: مفعول مستقیم
چیزی: مفعول (برای فعل نمیبینی)
14. افعال متن (1نمره)
متن: «همین طور که با صحبتهایم سرش را گرم میکردم، بندهای پوتینم را هم بستم و آنها را انداختم گردنم و در یک لحظه از جا پریدم.»
الف. بن مضارع: بستم← بند، انداختم ←انداز، پریدم← پر
ب. مصدر: بستم← بستن، انداختم← انداختن، پریدم← پریدن
15. معنای کنایهها (1نمره)
الف. خرم از روی پل گذشته بود: از سختی و خطر عبور کرده بود (با موفقیت)
ب. به خدا، شیرم را حلالت نمیکنم: حق خود را به تو نمیبخشم / از تو نمیگذرم
پ. دیدم هوا پس است: شرایط را نامساعد دیدم
ت. دهانت بوی شیر میدهد: سخن کودکانه و بیتجربه میگویی
16. نثر روان دو بیت (2نمره)
بیت اول: ماه در برابر زیبایی محمد فرو ماند(حیف شد). سرو قامت به اعتدال و راستی محمد نمیرسد.
بیت دوم: آدم، نوح، خلیل (ابراهیم)، موسی و عیسی، همه در سایه لطف و نبوت محمد جمع شدهاند.
❤1
پاسخنامه فصل ۶
1- کدام گزینه نمیتواند معنای «غفلت» باشد؟ (0.25 نمره)
معنی غفلت: غافل بودن، بیخبری، ناآگاهی. گزینه 3 (ناراستی) نمیتواند معنی آن باشد.
2- درستی یا نادرستی جمله «بلیت» بهصورت «بلیط» هم نوشته میشود... (0.25 نمره)
درست (هر دو شکل رایج است، اما «بلیت» با «ت» مطابق با فارسی امروز مناسبتر است).
3- معنی واژههای مشخص شده: (0.5 نمره)
· قرین: همراه، همجوار، همدم.
· عنایت: بخشش، لطف، توجه ویژه.
4- معنی نظم و نثر: (2.5 نمره)
· الف. زبانی به من بده که راز تو را بگوید، روانی به من بده که دیدار تو را بجوید.
· ب. مرا از نزدیکان درگاهت دور مگردان، راه را به من نشان بده چون از راه افتادهام.
· پ. خداوند آن ملتی را سروری و بزرگی داد که تقدیر آن ملت را به دست خودش نوشت (یعنی اختیار سرنوشت خود را به خودش سپرد).
· ت. برگردان فارسی عبارت عربی «اِضاعَه الفُرصهِ غُصّه»: از دست دادن فرصت، اندوه است.
برگردان فارسی عبارت انگلیسی «it about idea your is what»: ایده تو درباره چیست؟ / نظر تو درباره چیست؟ (با اصلاح جمله: What is your idea about it?)
5- در درس «ما میتوانیم» منظور بازرس از جمله «فهمیدم که این شاگردان هرگز چنین روزی را فراموش نخواهند کرد» چیست؟ (1 نمره)
منظور این است که بازرس تحت تأثیر ایمان، تلاش و خلاقیت دانشآموزان (مانند ساخت دستگاه توسط آنها) قرار گرفته و این صحنه از خودباوری و موفقیت آنها در خاطرش مانده است.
6- در درس «آدم آهنی و شاپرک»، نماد و رمز چه انسانهایی هستند؟ (1 نمره)
· آدم آهنی: نماد انسانهای زورگو، خشک، افسارگسیخته و قدرتطلب.
· شاپرک: نماد انسانهای خردمند، نجیب، صلحجو و آسیبپذیر که با تدبیر عمل میکنند.
7- پیام آخرین جمله متن (آدم آهنی ساکت بود... «بال بالی... بلوط... به او آسیب رسید»): (0.5 نمره)
پیام: آدم آهنی (قدرت خشن) سرانجام تحت تأثیر طبیعت (باد و صدای شاپرک) و حرف حق، متوجه اشتباه و آسیب خود شده و پشیمانی خود را ابراز میکند.
8- کدام گزینه ترکیب وصفی است؟ (0.25 نمره)
گزینه 4 (افراد سرشناس) ← «سرشناس» صفت است و «افراد» موصوف.
9- فعل «میپرسند» به زمان آینده با همان شخص و شمار: (0.25 نمره)
خواهند پرسید
10- تشخیص ساده و غیرساده: (0.5 نمره)
ساده غیرساده
دیوار، داستان
روزانه، تندرو، نمادین، نیکاندیش
11- نهاد و مسند در بیت «برگ درختان سبز... معرفت کردگار است»: (0.5 نمره)
· نهاد: هر ورقش (هر برگ آن درختان سبز)
· مسند: دفتری است معرفت کردگار
12- قالب بیت (هفتمین بیت): (0.25 نمره)
4 (چارپاره) ← چون هر مصراع دو بخش مستقل دارد و قافیه در مصراعهای اول و دوم هر بند تکرار میشود (قالب دوبیتی/چارپاره).
13- کنایه از متن «از جوابی که داده بود ناراحت شد... بالبالی روی زمین میلرزید»: (0.5 نمره)
· کنایه: «بالبالی روی زمین میلرزید و بالبال میزد»
· مفهوم: کنایه از درماندگی شدید، ناتوانی در بیان حقایق و عجز در برابر بیعدالتی.
14- آرایههای ادبی: (0.75 نمره)
· س. «من اینجا چون نگهبانم...» → تشبیه (من به نگهبان مانند شده)
· ش. «گه از دیوار سنگ آمد گهی در گهم...» → تکرار («گه» و «گهی»)
· ص. «هجوم فتنههای آسمانی...» → تشخیص (برای فتنهها هجوم دادن شبیه انسان)
15- معرفی کتابها: (1 نمره)
· ض. ما میتوانیم: داستانی از جبار باغچهبان (یا بر اساس کتاب فارسی ششم) درباره تلاش و امید و خودباوری؛ موضوع: توانایی کودکان برای تغییر آینده با ایمان و تلاش.
· ظ. آدم آهنی و شاپرک: اثر مهدی آذریزدی؛ موضوع: داستانی تمثیلی و نمادین درباره تقابل زور و منطق، پشیمانی و صلح.
1- کدام گزینه نمیتواند معنای «غفلت» باشد؟ (0.25 نمره)
معنی غفلت: غافل بودن، بیخبری، ناآگاهی. گزینه 3 (ناراستی) نمیتواند معنی آن باشد.
2- درستی یا نادرستی جمله «بلیت» بهصورت «بلیط» هم نوشته میشود... (0.25 نمره)
درست (هر دو شکل رایج است، اما «بلیت» با «ت» مطابق با فارسی امروز مناسبتر است).
3- معنی واژههای مشخص شده: (0.5 نمره)
· قرین: همراه، همجوار، همدم.
· عنایت: بخشش، لطف، توجه ویژه.
4- معنی نظم و نثر: (2.5 نمره)
· الف. زبانی به من بده که راز تو را بگوید، روانی به من بده که دیدار تو را بجوید.
· ب. مرا از نزدیکان درگاهت دور مگردان، راه را به من نشان بده چون از راه افتادهام.
· پ. خداوند آن ملتی را سروری و بزرگی داد که تقدیر آن ملت را به دست خودش نوشت (یعنی اختیار سرنوشت خود را به خودش سپرد).
· ت. برگردان فارسی عبارت عربی «اِضاعَه الفُرصهِ غُصّه»: از دست دادن فرصت، اندوه است.
برگردان فارسی عبارت انگلیسی «it about idea your is what»: ایده تو درباره چیست؟ / نظر تو درباره چیست؟ (با اصلاح جمله: What is your idea about it?)
5- در درس «ما میتوانیم» منظور بازرس از جمله «فهمیدم که این شاگردان هرگز چنین روزی را فراموش نخواهند کرد» چیست؟ (1 نمره)
منظور این است که بازرس تحت تأثیر ایمان، تلاش و خلاقیت دانشآموزان (مانند ساخت دستگاه توسط آنها) قرار گرفته و این صحنه از خودباوری و موفقیت آنها در خاطرش مانده است.
6- در درس «آدم آهنی و شاپرک»، نماد و رمز چه انسانهایی هستند؟ (1 نمره)
· آدم آهنی: نماد انسانهای زورگو، خشک، افسارگسیخته و قدرتطلب.
· شاپرک: نماد انسانهای خردمند، نجیب، صلحجو و آسیبپذیر که با تدبیر عمل میکنند.
7- پیام آخرین جمله متن (آدم آهنی ساکت بود... «بال بالی... بلوط... به او آسیب رسید»): (0.5 نمره)
پیام: آدم آهنی (قدرت خشن) سرانجام تحت تأثیر طبیعت (باد و صدای شاپرک) و حرف حق، متوجه اشتباه و آسیب خود شده و پشیمانی خود را ابراز میکند.
8- کدام گزینه ترکیب وصفی است؟ (0.25 نمره)
گزینه 4 (افراد سرشناس) ← «سرشناس» صفت است و «افراد» موصوف.
9- فعل «میپرسند» به زمان آینده با همان شخص و شمار: (0.25 نمره)
خواهند پرسید
10- تشخیص ساده و غیرساده: (0.5 نمره)
ساده غیرساده
دیوار، داستان
روزانه، تندرو، نمادین، نیکاندیش
11- نهاد و مسند در بیت «برگ درختان سبز... معرفت کردگار است»: (0.5 نمره)
· نهاد: هر ورقش (هر برگ آن درختان سبز)
· مسند: دفتری است معرفت کردگار
12- قالب بیت (هفتمین بیت): (0.25 نمره)
4 (چارپاره) ← چون هر مصراع دو بخش مستقل دارد و قافیه در مصراعهای اول و دوم هر بند تکرار میشود (قالب دوبیتی/چارپاره).
13- کنایه از متن «از جوابی که داده بود ناراحت شد... بالبالی روی زمین میلرزید»: (0.5 نمره)
· کنایه: «بالبالی روی زمین میلرزید و بالبال میزد»
· مفهوم: کنایه از درماندگی شدید، ناتوانی در بیان حقایق و عجز در برابر بیعدالتی.
14- آرایههای ادبی: (0.75 نمره)
· س. «من اینجا چون نگهبانم...» → تشبیه (من به نگهبان مانند شده)
· ش. «گه از دیوار سنگ آمد گهی در گهم...» → تکرار («گه» و «گهی»)
· ص. «هجوم فتنههای آسمانی...» → تشخیص (برای فتنهها هجوم دادن شبیه انسان)
15- معرفی کتابها: (1 نمره)
· ض. ما میتوانیم: داستانی از جبار باغچهبان (یا بر اساس کتاب فارسی ششم) درباره تلاش و امید و خودباوری؛ موضوع: توانایی کودکان برای تغییر آینده با ایمان و تلاش.
· ظ. آدم آهنی و شاپرک: اثر مهدی آذریزدی؛ موضوع: داستانی تمثیلی و نمادین درباره تقابل زور و منطق، پشیمانی و صلح.
❤1
پاسخنامه فصل۷
1. نقش دستوری واژههای مشخصشده (کتاب است / آیینه روزگار):
· کتابذاست: نهاد (خبرش «آیینه روزگار» است)
· آیینه روزگار: نهاد (خبرش برای کتاب است)
· ✅ گزینه ب (نهاد - نهاد)
2. آرایه در عبارت («نصف قلبم خالی مانده» کنایه از احساس کمبود عاطفه/عشق):
· ✅ ب (کنایه)
3. واژه مناسب (مادر بزرگم درباره ____ گلهای باغچه):
· ✅ حیاط (مکان) / «حیات» به معنای زندگی است.
4. منظور از نوکاران («ز نوکاران که خواهد کار بسیار»):
· ✅ مبتدیان / تازهکاران
5. متضاد و همخانواده:
· متضاد «برومند» (پربرکت/بالنده) → نابارور / بینوا / زبون (بسته به بافت، پاسخ رایج: نافرجام یا بیحاصل)
· همخانواده «هجوم» → مهاجم / هجومآور / هجوم بردن
6. نام دو کتاب از نویسندگان:
· الف) اقبال آشتیانی: تاریخ ایران (از ظهور اسلام تا انقراض قاجاریه)، تاریخ مفصل ایران
· ب) نادر ابراهیمی: چهل نامه کوتاه به همسرم، آتش بدون دود
7. بیت «با زبان عقربک میگفت عمر / میروم بشنو صدای پای من»:
· تعداد جملات: ۳ جمله (میگفت عمر / میروم بشنو)
· متمم: «عمر» (متمم قیدی؟ خیر: در اینجا «عمر» مفعول؟ بررسی: «میگفت عمر» ← «عمر» منادا یا مفعول؟ بهتر: مفعول برای «میگفت»؟ نه، «عمر» را صدا میزند ← منادا. ولی پرسش متمم خواسته. در بیت «با زبان عقربک» متمم است برای «میگفت».)
8. ادبی یا زبانی:
· ت) دشت مانند سفرهای رنگین... → ادبی
· ج) کوه سر سفیدش را نمایان کرد → ادبی
· ث) دشتهای ایران آب ندارند → زبانی
· چ) آن کودک لبخند میزند → زبانی
9. آرایههای ادبی:
· ح) «بر نامده و گذشته بنیاد مکن» → تضاد (نامده/گذشته)
· خ) «که همچو سرو آزاد زیست کرده» → تشبیه (زندگی به سرو)
· د) «قلبم بیمارستان داشت، سربازخانه داشت...» → مراعات نظیر (بیمارستان، سربازخانه، کوچه، مسجد) + تکرار (داشت)
· ذ) «زندگی مجموعهای از روزها... و به شتاب میگذرد» → تشبیه (زندگی به مجموعه) یا تشخیص (زندگی میگذرد)
10. چرا قلب آدم نباید خالی بماند؟
· چون قلب خالی یعنی نداشتن عشق، امید، هدف یا محبت که موجب افسردگی و پوچی میشود.
11. منظور از «عمر حقیقی را شناسنامه تعیین نمیکند »:
· ارزش و کیفیت زندگی به سال تولد و سن قانونی نیست، بلکه به تجربهها، عشق، یادگیری و تأثیرگذاری است.
12. معنی واژههای خطکشیده:
· ر) وقت طلاست → زر، طلا
· ز) دعای مادرم مستجاب شد → برآورده، پذیرفته شده
13. برگردان به فارسی امروزی (نمونه):
· ژ) «نگردد شاخک بی بن برومند» → شاخه بدون ریشه، پرثمر و بالنده نمیشود
· س) «یا رب، تو از وی خشنود باش و درجتش درجه اولیا گردان» → خدایا، تو از او راضی باش و جایگاهش را در حد اولیای خود قرار بده
· ش) «از دیروز هیچ یاد مکن / فردا که نیامده فریاد مکن» → از روزی که گذشت، هیچ یاد نکن / به خاطر فردایی که نیامده، فریاد و ناله سر نده
· ص) «بباید هر دو پا محکم نهادن» → باید هر دو پا را استوار گذاشت
· ض) «نمودش بس که دور آن راه نزدیک / شدش گیتی به پیش چشم تاریک» → برای او آنقدر نشان داد (طی کرد) که راه دور نزدیک شد / جهان در برابر چشم (دل) تاریکش آسان گردید
1. نقش دستوری واژههای مشخصشده (کتاب است / آیینه روزگار):
· کتابذاست: نهاد (خبرش «آیینه روزگار» است)
· آیینه روزگار: نهاد (خبرش برای کتاب است)
· ✅ گزینه ب (نهاد - نهاد)
2. آرایه در عبارت («نصف قلبم خالی مانده» کنایه از احساس کمبود عاطفه/عشق):
· ✅ ب (کنایه)
3. واژه مناسب (مادر بزرگم درباره ____ گلهای باغچه):
· ✅ حیاط (مکان) / «حیات» به معنای زندگی است.
4. منظور از نوکاران («ز نوکاران که خواهد کار بسیار»):
· ✅ مبتدیان / تازهکاران
5. متضاد و همخانواده:
· متضاد «برومند» (پربرکت/بالنده) → نابارور / بینوا / زبون (بسته به بافت، پاسخ رایج: نافرجام یا بیحاصل)
· همخانواده «هجوم» → مهاجم / هجومآور / هجوم بردن
6. نام دو کتاب از نویسندگان:
· الف) اقبال آشتیانی: تاریخ ایران (از ظهور اسلام تا انقراض قاجاریه)، تاریخ مفصل ایران
· ب) نادر ابراهیمی: چهل نامه کوتاه به همسرم، آتش بدون دود
7. بیت «با زبان عقربک میگفت عمر / میروم بشنو صدای پای من»:
· تعداد جملات: ۳ جمله (میگفت عمر / میروم بشنو)
· متمم: «عمر» (متمم قیدی؟ خیر: در اینجا «عمر» مفعول؟ بررسی: «میگفت عمر» ← «عمر» منادا یا مفعول؟ بهتر: مفعول برای «میگفت»؟ نه، «عمر» را صدا میزند ← منادا. ولی پرسش متمم خواسته. در بیت «با زبان عقربک» متمم است برای «میگفت».)
8. ادبی یا زبانی:
· ت) دشت مانند سفرهای رنگین... → ادبی
· ج) کوه سر سفیدش را نمایان کرد → ادبی
· ث) دشتهای ایران آب ندارند → زبانی
· چ) آن کودک لبخند میزند → زبانی
9. آرایههای ادبی:
· ح) «بر نامده و گذشته بنیاد مکن» → تضاد (نامده/گذشته)
· خ) «که همچو سرو آزاد زیست کرده» → تشبیه (زندگی به سرو)
· د) «قلبم بیمارستان داشت، سربازخانه داشت...» → مراعات نظیر (بیمارستان، سربازخانه، کوچه، مسجد) + تکرار (داشت)
· ذ) «زندگی مجموعهای از روزها... و به شتاب میگذرد» → تشبیه (زندگی به مجموعه) یا تشخیص (زندگی میگذرد)
10. چرا قلب آدم نباید خالی بماند؟
· چون قلب خالی یعنی نداشتن عشق، امید، هدف یا محبت که موجب افسردگی و پوچی میشود.
11. منظور از «عمر حقیقی را شناسنامه تعیین نمیکند »:
· ارزش و کیفیت زندگی به سال تولد و سن قانونی نیست، بلکه به تجربهها، عشق، یادگیری و تأثیرگذاری است.
12. معنی واژههای خطکشیده:
· ر) وقت طلاست → زر، طلا
· ز) دعای مادرم مستجاب شد → برآورده، پذیرفته شده
13. برگردان به فارسی امروزی (نمونه):
· ژ) «نگردد شاخک بی بن برومند» → شاخه بدون ریشه، پرثمر و بالنده نمیشود
· س) «یا رب، تو از وی خشنود باش و درجتش درجه اولیا گردان» → خدایا، تو از او راضی باش و جایگاهش را در حد اولیای خود قرار بده
· ش) «از دیروز هیچ یاد مکن / فردا که نیامده فریاد مکن» → از روزی که گذشت، هیچ یاد نکن / به خاطر فردایی که نیامده، فریاد و ناله سر نده
· ص) «بباید هر دو پا محکم نهادن» → باید هر دو پا را استوار گذاشت
· ض) «نمودش بس که دور آن راه نزدیک / شدش گیتی به پیش چشم تاریک» → برای او آنقدر نشان داد (طی کرد) که راه دور نزدیک شد / جهان در برابر چشم (دل) تاریکش آسان گردید
❤7