بن – شناسه
ساختمان هر فعل دارای دو جزء است:
بن – شناسه
بن چیست؟
بخشی از فعل که مفهوم اصلی آنرا در بر دارد و در همۀ ساختهای فعل ثابت است و تغییر نمی کند. مثال:
نوشتم، نوشتی، نوشت
نوشتیم، نوشتید، نوشتند
می بینیم که جزء "نوشت" در همۀ آنها تکرار شده و ثابت است. و یا در افعال:
می نویسم، می نویسی، می نویسد می نویسیم، می نویسید، می نویسند
جزء " نویس" ثابت است و تکرار شده.
بنابر این جزء نوشت و نویس بن هستند.
انواع بن:
1- بن ماضی: برای ساختن انواع فعلهای ماضی، فعل آینده و بعضی اسمها و صفتها به کار می رود. مثال:
رفتم، می رفتم، رفته بودی، خواهیم رفت، رفتار، رفته و...
2- بن مضارع: برای ساختن انواع فعلهای مضارع، فعل امر، فعل نهی و برخی اسمها و صفت ها به کار می رود. مثال:
می روم، بروند، برو، نرو، روان، روش، رونده و...
نکته: بن ماضی و بن مضارع از مصدر به دست می آیند.
مصدر چیست؟ مصدر، ریشه اصلی فعل است که همیشه با حرف (ن) خاتمه می یابد و فقط مفهوم انجام کار را می رساند.
به کلمات زیر دقت کنید: رفتن، دیدن، شنیدن، رسیدن، افتادن، پرسیدن، گرفتن و...
چه مفهومی در می یابید؟ آیا مشخص است که چه کسی و در چه زمانی کار انجام شده؟ همه کلمات بالا مصدرند.
طریقه به دست آوردن بن ماضی:
1- اگر از مصدر، حرف (ن) را برداریم، بن ماضی به دست می آید.
مثال: رفتن: رفت/ پرسیدن: پرسید
2- اگر بخواهیم بن ماضی را در فعل ماضی، مضارع و یا آینده پیدا کنیم، راحت ترین راه این است که اول مصدر فعل را پیداکنیم. چگونه؟ مثال می زنم.
وقتی می شنوید: "می سازند" به ذهن خودتان رجوع کنید، این فعل چه کاری را می رساند؟ ساختن. (ساختن مصدر است.) حالا (ن) را از آن بردارید: ساخت= بن ماضی است.
دانستن: دانست/ نشستن: نشست
می خوانیم: خواندن/ خواند
بدوزد: دوختن/ دوخت
روش مشخص کردن بن مضارع:
ابتدا مصدر فعل را به روش قبل پیدا می کنیم.
مثال:
ساخته بودید-> ساختن/ بشناسم-> شناختن
حالا فعل امر آنرا پیدا می کنیم. به این ترتیب که در ذهن خود دستور انجام آن کار را میدهیم. اگر به کسی دستور ساختن بدهید چه می گویید؟ بساز= فعل امر است. حالا حرف (ب) را از آن حذف می کنیم: ساز= بن مضارع است.
ریختن: بریز= ریز/ کاشتن: بکار= کار
انداختن: بینداز= انداز/ شنیدن: بشنو= شنو
ساختمان هر فعل دارای دو جزء است:
بن – شناسه
بن چیست؟
بخشی از فعل که مفهوم اصلی آنرا در بر دارد و در همۀ ساختهای فعل ثابت است و تغییر نمی کند. مثال:
نوشتم، نوشتی، نوشت
نوشتیم، نوشتید، نوشتند
می بینیم که جزء "نوشت" در همۀ آنها تکرار شده و ثابت است. و یا در افعال:
می نویسم، می نویسی، می نویسد می نویسیم، می نویسید، می نویسند
جزء " نویس" ثابت است و تکرار شده.
بنابر این جزء نوشت و نویس بن هستند.
انواع بن:
1- بن ماضی: برای ساختن انواع فعلهای ماضی، فعل آینده و بعضی اسمها و صفتها به کار می رود. مثال:
رفتم، می رفتم، رفته بودی، خواهیم رفت، رفتار، رفته و...
2- بن مضارع: برای ساختن انواع فعلهای مضارع، فعل امر، فعل نهی و برخی اسمها و صفت ها به کار می رود. مثال:
می روم، بروند، برو، نرو، روان، روش، رونده و...
نکته: بن ماضی و بن مضارع از مصدر به دست می آیند.
مصدر چیست؟ مصدر، ریشه اصلی فعل است که همیشه با حرف (ن) خاتمه می یابد و فقط مفهوم انجام کار را می رساند.
به کلمات زیر دقت کنید: رفتن، دیدن، شنیدن، رسیدن، افتادن، پرسیدن، گرفتن و...
چه مفهومی در می یابید؟ آیا مشخص است که چه کسی و در چه زمانی کار انجام شده؟ همه کلمات بالا مصدرند.
طریقه به دست آوردن بن ماضی:
1- اگر از مصدر، حرف (ن) را برداریم، بن ماضی به دست می آید.
مثال: رفتن: رفت/ پرسیدن: پرسید
2- اگر بخواهیم بن ماضی را در فعل ماضی، مضارع و یا آینده پیدا کنیم، راحت ترین راه این است که اول مصدر فعل را پیداکنیم. چگونه؟ مثال می زنم.
وقتی می شنوید: "می سازند" به ذهن خودتان رجوع کنید، این فعل چه کاری را می رساند؟ ساختن. (ساختن مصدر است.) حالا (ن) را از آن بردارید: ساخت= بن ماضی است.
دانستن: دانست/ نشستن: نشست
می خوانیم: خواندن/ خواند
بدوزد: دوختن/ دوخت
روش مشخص کردن بن مضارع:
ابتدا مصدر فعل را به روش قبل پیدا می کنیم.
مثال:
ساخته بودید-> ساختن/ بشناسم-> شناختن
حالا فعل امر آنرا پیدا می کنیم. به این ترتیب که در ذهن خود دستور انجام آن کار را میدهیم. اگر به کسی دستور ساختن بدهید چه می گویید؟ بساز= فعل امر است. حالا حرف (ب) را از آن حذف می کنیم: ساز= بن مضارع است.
ریختن: بریز= ریز/ کاشتن: بکار= کار
انداختن: بینداز= انداز/ شنیدن: بشنو= شنو
#9
شناسه: شناسه یعنی وسیله شناختن شخص فعل، اینکه ما بدانیم چه کسی انجام دهندۂ کار است؟
شناسه بخشی از ساختمان فعل است که در ساختهای مختلف فعل ثابت نیست و تغییر می کند و به وسیلۀ آن می فهمیم کنندۂ کار کیست؟ چندم شخص مفرد یا جمع است.
شناسه ها عبارتند از:
م - ی - د / یم - ید - ند
(می روم، می روی، می رود، می رویم، می روید، می روند)
م = من/ ی= تو/ د = او
یم = ما / ید = شما / ند = آنها - ایشان
آشنایی با ماضی ساده و ماضی استمراری
الف): ماضی ساده: این ماضی به طور ساده نشان می دهد که کاری در زمان گذشتۀ دور یا نزدیک رخ داده و پایان یافته است.
ساختمان این ماضی بسیار ساده است: (بن ماضی فعل + شناسه)
مثال: من به دوستم نامه نوشتم.
این ماضی چنین صرف می شود:
نوشتم – نوشتی – نوشت
نوشتیم – نوشتید – نوشتند
ب ) : ماضی استمراری:
استمرار در لغت یعنی ادامه داشتن؛
اگر در زمان گذشته کاری را به طور مرتب انجام دهیم و یا چند بار کاری را تکرار کنیم، برای بیان آن از ماضی استمراری استفاده می کنیم. مثال:
من به کتابخانه می رفتم.
فعل "می رفتم " نشان می دهد که عمل رفتن در گذشته چند بار تکرار شده و یا مدتی ادامه داشته است.
مورد استفاده دیگر ماضی استمراری، زمانی است که دو کار همزمان در زمان گذشته اتفاق افتاده باشد. مثال:
من به مدرسه می رفتم که باران بارید.
ساختمان این فعل چنین است:
می + ماضی ساده اگر به ماضی ساده، می اضافه کنیم، ماضی استمراری به دست می آید. و چنین صرف می شود:
می رفتم، می رفتی، می رفت می رفتیم، می رفتید، می رفتند
شناسه: شناسه یعنی وسیله شناختن شخص فعل، اینکه ما بدانیم چه کسی انجام دهندۂ کار است؟
شناسه بخشی از ساختمان فعل است که در ساختهای مختلف فعل ثابت نیست و تغییر می کند و به وسیلۀ آن می فهمیم کنندۂ کار کیست؟ چندم شخص مفرد یا جمع است.
شناسه ها عبارتند از:
م - ی - د / یم - ید - ند
(می روم، می روی، می رود، می رویم، می روید، می روند)
م = من/ ی= تو/ د = او
یم = ما / ید = شما / ند = آنها - ایشان
آشنایی با ماضی ساده و ماضی استمراری
الف): ماضی ساده: این ماضی به طور ساده نشان می دهد که کاری در زمان گذشتۀ دور یا نزدیک رخ داده و پایان یافته است.
ساختمان این ماضی بسیار ساده است: (بن ماضی فعل + شناسه)
مثال: من به دوستم نامه نوشتم.
این ماضی چنین صرف می شود:
نوشتم – نوشتی – نوشت
نوشتیم – نوشتید – نوشتند
ب ) : ماضی استمراری:
استمرار در لغت یعنی ادامه داشتن؛
اگر در زمان گذشته کاری را به طور مرتب انجام دهیم و یا چند بار کاری را تکرار کنیم، برای بیان آن از ماضی استمراری استفاده می کنیم. مثال:
من به کتابخانه می رفتم.
فعل "می رفتم " نشان می دهد که عمل رفتن در گذشته چند بار تکرار شده و یا مدتی ادامه داشته است.
مورد استفاده دیگر ماضی استمراری، زمانی است که دو کار همزمان در زمان گذشته اتفاق افتاده باشد. مثال:
من به مدرسه می رفتم که باران بارید.
ساختمان این فعل چنین است:
می + ماضی ساده اگر به ماضی ساده، می اضافه کنیم، ماضی استمراری به دست می آید. و چنین صرف می شود:
می رفتم، می رفتی، می رفت می رفتیم، می رفتید، می رفتند
قابل توجه همکاران، اولیا و دانش آموزان:
املا دارای فواید زیادی است، از جمله:
1. دانش آموز شكل درست كلمات و جملات را می آموزد.
2. مهارت گوش كردن را كسب می كند.
3- هماهنگی بین چشم، گوش، مغز، دست و … را افزایش می دهد.
4. تلفّظ درست كلمات و جملات را می آموزد. 5. مهارت تبدیل گفتار به نوشتار را كسب می كند.
6.دقّت و حافظه را تقویت می كند.
7. موجب درک بیشتر شنیده ها می شود.
8. از طریق به كار گیری خط تحریری هنر خوشنویسی را می آموزیم.
9. موجب كسب مهارت در پاكیزه نویسی و صفحه آرایی می شود.
10. خواندن و قرائت متن تقویت می شود. برای رسیدن به اهداف املای فارسی و آموزش كارآمد و اثر بخش آن نیاز داریم كه به اصول و مبانی درس املا پای بند باشیم كه به پاره ای از این اصول و مبانی اشاره می شود: 1. در آموزش آن از رسم الخط نوین و حاكم بر نظام آموزشی و كتاب های درسی كشور تبعیت كنیم.
2- در خواندن املا توجه كنیم كه واحد سخن جمله است نه كلمه پس بهتر است جمله را یکجا بخوانیم نه آن كه كلمه به كلمه و منقطع. 3. در خواندن املا فرآیند های واجی سخن را كه در گفتار وجود دارد، تغییر ندهیم و بر اساس آنها بخوانیم تا دانش آموز با زبان گفتار به صورت طبیعی آن آشنا شود. (از آوردن فرآیند های غیر اجباری بپرهیزیم.) فرآیند های واجی مهم: افزایش (سیاست، دانایان و … ) كاهش (دستگیره، قندشكن، … ) ابدال(انبار، اجتماع، …) ادغام (بدتر، یاد داشت، …)
4. در هنگام خواندن املا از قدم زدن و حركت هایی كه با عث اختلال و پژواک در صدا و نرسیدن آن به دانش آموز می گردد، بپرهیزیم و در مكانی مناسب قرار گیریم تا دانش آموز بتواند حركت لب های مارا ببیند.
5. خط مناسب برای نوشتن املا، خط تحریری است پس به دانش آموز بیاموزیم كه به این خط بنویسد نه به خط شكسته.
6. هر جمله یا تركیب را فقط دو بار بخوانیم نه بیشتر تا در تقویت دقّت، مؤثر باشد
7. در خواندن و تلفّظ از لهجه ها و گویش های محلّی و صورت عامیانۀ واژه ها و تركیب ها و جمله ها بپرهیزیم و حتما از زبان و لهجۀ معیار استفاده كنیم.
زبان معیار زبان نظام آموزشی كشور و تحصیل كرده ها و رسانه ها و صدا و سیما و زبانی كه به غیر فارسی زبان ها آموزش می دهیم، می باشد.
8. با تغییر در خواندن، شكل نوشتاری كلمات را به دانش آموزان یادآور نشویم؛ مثلا، سر هم نویسی یا جدانویسی و تلفظ عربی برای واج هایی كه در حروف فارسی چند شكل نوشتاری دارند. تغییر در خواندن بسیاری از اهداف املا را با مشكل روبه رو می كند و آموزش املا ناكار آمد می شود.
9. از آوردن املای یک كلمه ای برای تعدیل در متن املا بپرهیزیم.
10- برای تعدیل و ایجاد تناسب در متن املا جهت ارزشیابی و برای كلماتی كه اهمیت املایی دارند و در متن املا منظور نشده اند می توانیم از گروه كلمه استفاده كنیم و حداكثر بیست مورد به متن املا بیفزاییم. گروه كلمه تركیبی است كه جمله نیست و بین كلمات آن به نحوی رابطۀ معنایی وجود دارد: ترادف (حیات و زندگی) تضاد(حیات و ممات) تضمن (شهر وكشور) موصوف و صفت (حیات زود گذر) مضاف و مضاف الیه (حیاط منزل) تناسب (گل و باغ)
11- تعداد واژه های مهم و دارای اهمیت املایی در یک متن املایی بیش از بیست واژه نباشد.
12. معلم سرعت خواندن املا و دفعات خواندن آن را تابع سرعت نوشتن دانش آموزان قرار دهد.
این كار را می تواند با توجه به یک یا چند دانش آموز انجام دهد.
13. استفاده از دانش آموزان برای تصحیح املا می تواند در آموزش املا و کمک به معلم در كلاس های شلوغ مفید باشد.البته این كار باید با نظارت كامل معلم انجام شود.
14. علائم نگارشی در خواندن املا به طور كامل رعایت شود و معلم سعی كند با نظارت بر كاربرد نشانه ها در متن املا آنها را عملی به دانش آموز بیاموزد.
15. معلم باید در خواندن املا علاوه بر شكل درست واحدهای زنجیری گفتار (واج، تكواژ، واژه، گروه، جمله و جملۀ مستقل) واحدهای زبر زنجیری یا عوامل فرا زبانی را به صورت صحیح و كامل به كار ببرد. واحد های زبر زنجیری: آهنگ، تكیه، مكث، شدت و... برخی از ویژگی های مهم رسم الخط به كار گرفته شده در املای فارسی:
1. رعایت موازین دستور زبان فارسی.
2. رعایت استقلال كلمه.
3. همخوانی نوشتار با گفتار.
4. پیروی واژگان بیگانه از خط فارسی.
5. آسانی در خواندن و نوشتن.
6. گزینش بهترین شكل نوشتاری.
7. انعطاف پذیری.
8. چشم نوازی و زیبایی خط.
املا دارای فواید زیادی است، از جمله:
1. دانش آموز شكل درست كلمات و جملات را می آموزد.
2. مهارت گوش كردن را كسب می كند.
3- هماهنگی بین چشم، گوش، مغز، دست و … را افزایش می دهد.
4. تلفّظ درست كلمات و جملات را می آموزد. 5. مهارت تبدیل گفتار به نوشتار را كسب می كند.
6.دقّت و حافظه را تقویت می كند.
7. موجب درک بیشتر شنیده ها می شود.
8. از طریق به كار گیری خط تحریری هنر خوشنویسی را می آموزیم.
9. موجب كسب مهارت در پاكیزه نویسی و صفحه آرایی می شود.
10. خواندن و قرائت متن تقویت می شود. برای رسیدن به اهداف املای فارسی و آموزش كارآمد و اثر بخش آن نیاز داریم كه به اصول و مبانی درس املا پای بند باشیم كه به پاره ای از این اصول و مبانی اشاره می شود: 1. در آموزش آن از رسم الخط نوین و حاكم بر نظام آموزشی و كتاب های درسی كشور تبعیت كنیم.
2- در خواندن املا توجه كنیم كه واحد سخن جمله است نه كلمه پس بهتر است جمله را یکجا بخوانیم نه آن كه كلمه به كلمه و منقطع. 3. در خواندن املا فرآیند های واجی سخن را كه در گفتار وجود دارد، تغییر ندهیم و بر اساس آنها بخوانیم تا دانش آموز با زبان گفتار به صورت طبیعی آن آشنا شود. (از آوردن فرآیند های غیر اجباری بپرهیزیم.) فرآیند های واجی مهم: افزایش (سیاست، دانایان و … ) كاهش (دستگیره، قندشكن، … ) ابدال(انبار، اجتماع، …) ادغام (بدتر، یاد داشت، …)
4. در هنگام خواندن املا از قدم زدن و حركت هایی كه با عث اختلال و پژواک در صدا و نرسیدن آن به دانش آموز می گردد، بپرهیزیم و در مكانی مناسب قرار گیریم تا دانش آموز بتواند حركت لب های مارا ببیند.
5. خط مناسب برای نوشتن املا، خط تحریری است پس به دانش آموز بیاموزیم كه به این خط بنویسد نه به خط شكسته.
6. هر جمله یا تركیب را فقط دو بار بخوانیم نه بیشتر تا در تقویت دقّت، مؤثر باشد
7. در خواندن و تلفّظ از لهجه ها و گویش های محلّی و صورت عامیانۀ واژه ها و تركیب ها و جمله ها بپرهیزیم و حتما از زبان و لهجۀ معیار استفاده كنیم.
زبان معیار زبان نظام آموزشی كشور و تحصیل كرده ها و رسانه ها و صدا و سیما و زبانی كه به غیر فارسی زبان ها آموزش می دهیم، می باشد.
8. با تغییر در خواندن، شكل نوشتاری كلمات را به دانش آموزان یادآور نشویم؛ مثلا، سر هم نویسی یا جدانویسی و تلفظ عربی برای واج هایی كه در حروف فارسی چند شكل نوشتاری دارند. تغییر در خواندن بسیاری از اهداف املا را با مشكل روبه رو می كند و آموزش املا ناكار آمد می شود.
9. از آوردن املای یک كلمه ای برای تعدیل در متن املا بپرهیزیم.
10- برای تعدیل و ایجاد تناسب در متن املا جهت ارزشیابی و برای كلماتی كه اهمیت املایی دارند و در متن املا منظور نشده اند می توانیم از گروه كلمه استفاده كنیم و حداكثر بیست مورد به متن املا بیفزاییم. گروه كلمه تركیبی است كه جمله نیست و بین كلمات آن به نحوی رابطۀ معنایی وجود دارد: ترادف (حیات و زندگی) تضاد(حیات و ممات) تضمن (شهر وكشور) موصوف و صفت (حیات زود گذر) مضاف و مضاف الیه (حیاط منزل) تناسب (گل و باغ)
11- تعداد واژه های مهم و دارای اهمیت املایی در یک متن املایی بیش از بیست واژه نباشد.
12. معلم سرعت خواندن املا و دفعات خواندن آن را تابع سرعت نوشتن دانش آموزان قرار دهد.
این كار را می تواند با توجه به یک یا چند دانش آموز انجام دهد.
13. استفاده از دانش آموزان برای تصحیح املا می تواند در آموزش املا و کمک به معلم در كلاس های شلوغ مفید باشد.البته این كار باید با نظارت كامل معلم انجام شود.
14. علائم نگارشی در خواندن املا به طور كامل رعایت شود و معلم سعی كند با نظارت بر كاربرد نشانه ها در متن املا آنها را عملی به دانش آموز بیاموزد.
15. معلم باید در خواندن املا علاوه بر شكل درست واحدهای زنجیری گفتار (واج، تكواژ، واژه، گروه، جمله و جملۀ مستقل) واحدهای زبر زنجیری یا عوامل فرا زبانی را به صورت صحیح و كامل به كار ببرد. واحد های زبر زنجیری: آهنگ، تكیه، مكث، شدت و... برخی از ویژگی های مهم رسم الخط به كار گرفته شده در املای فارسی:
1. رعایت موازین دستور زبان فارسی.
2. رعایت استقلال كلمه.
3. همخوانی نوشتار با گفتار.
4. پیروی واژگان بیگانه از خط فارسی.
5. آسانی در خواندن و نوشتن.
6. گزینش بهترین شكل نوشتاری.
7. انعطاف پذیری.
8. چشم نوازی و زیبایی خط.
انواع لحن ها
1- لحن ستایشی:
ستایش مخصوص خداست و شاعر یا نویسنده در آن خداوند را به خاطر الطاف بی نظیرش می ستاید.
خواننده باید خود را موجودی بداند که تسلیم او و شاکر بخشش های اوست.
مثال: آفرین، جان آفرین پاک را
آن که جان بخشید و ایمان خاک را
آسمان چون خیمه ای بر پای کرد
بی ستون کرد و زمینش جای کرد (عطار)
2- لحن مدح:
مدح نوشته ای در بارۂ انسان است که شاعر، با کوچکتر دانستن خود در مقابل ممدوح، به بیان آن می پرازد. فرقش با ستایش در این است که در ستایش، شاعر یا نویسنده آزادانه تر می تواند حرف خود را بزند امّا در مدح، به ویژه مدح حاکمان، این کار امکان پذیر نیست.
انواع مدح:
مدح بزرگان دینی و مذهبی
محمّد کآفرینش هست خاکش
هزاران آفرین بر جان پاکش
چراغ افروز چشم اهل بینش
طراز کارگاه آفرینش (نظامی)
مدح سلاطین و حاکمان
آیا شنیده هنرهای خسروان عجم
بیا ز خسرو خاور عیان ببین تو هنر ...
در این جهان که تواند چو شاه بود به
کدام خار بود چون صنوبر و عرعر (فلاح)
مدح افرادی بزرگ که خدمتی به جامعه یا شخصی کرده اند.
«آفرین بر روان فردوسی
آن همایون نهاد فرخنده
او نه استاد بود و ما شاگرد
او خداوند بود و ما بنده» (انوری)
3- لحن خاطره:
داستان یا اتفاقی است که در خاطر باقی می ماند و آنقدر برای نویسنده اهمّیّت داشته که آنرا نوشته است.خوانندۂ خاطره باید آنرا به شیوه ای بخواند که گویی ماجرا برای خودش اتّفاق افتاده است.
انواع خاطره: خاطرات بد، خوش، عجیب، اوّلین آشنایی ها و برخوردها با اشیا و افراد و...
4- لحن حماسی:
حماسه به معنای داستان دلاوری و شجاعت است. کسیکه شعر حماسی را می خواند
باید به گونه ای بخواند که آنرا به شنونده منتقل کند، پس لحن حماسی، لحنی کوبنده و استوار است.
مثال:
«به مغز پشنگ اندرآمد شتاب
ت تن تن، ت تن تن، ت تن تن، ت تن
چو دید آن سهی قدّ افراسیاب
ت تن تن، ت تن تن، ت تن تن، ت تن(فردوسی)
5- لحن داستانی–روایی:
حکایت، تعریف کردن صمیمانۀ داستانی کوتاه با آهنگی نرم و ملایم است به گونه ای
که شنونده یا از آن پند بگیرد یا تحت تأثیر قرار بگیرد.
حکایات معمولاً با عباراتی نظیر"آورده اند که ..."،"یکی را شنیدم ..."،"روزی ..."،
" شنیدم ..."" نقل است که ..."،" یکی بود، یکی نبود"
مثال:
«یک روز به وقت نیم روزان
شد پیش شبان، ز درد سوزان»(فتوحی)
«شنیدم که خروسی بود جهان دیده ...» (وراوینی)
6- لحن تعلیمی:
این لحن به لحن اندرزی نیز موسوم است، تلاش می کند با گویشی آرام در دل شنونده
نفوذ کرده و نکات مهمّ خوب زیستن را به مخاطب خود القا کند. در ایران این گونه نوشته بیشتر برای پندو اندرز به کار می رود.
مثال:
«زخاک آفریدت خداوند پاک
پس ای بنده !افتادگی کن چو خاک
حریص و جهان سوز و سرکش مباش
ز خاک آفریدت، آتش مباش»(سعدی)
7- لحن تغزّلی:
شعرتغزّلی شعری است که با احساسات و عواطف انسان سر وکار دارد.شاعر احساسات خود را در قالب اشعار منتشر می کند و این احساسات می توانند حالات مختلفی را به خود بگیرد. سروده ها ممکن است از روی شادی سروده شده باشند یا از روی غم، به خاطر وصال و رسیدن به یار نوشته شده باشند یا ناشی از فراق یار.
مثال:
«شب عاشقان بی دل چه شبی دراز باشد!
تو بیا کز اوّل شب در صبـح باز باشد
عجب است اگر توانم زمحبّت گریزم
به کجا رود کبوتر که اسیر باز باشد»( سعدی)
8- لحن مناجات:
مناجات به معنی راز و نیاز و نیایش با خداوند است. انسان در این زمان خود را بسیار کوچک فرض کرده، آنچه را که در حضور دیگران نمی تواند بیان کند، با آه و زاری یا شکر و سپاس بیان می کند. از خدا می خواهد که عاقبت به خیرش کند.
لحن مناجات آکنده از عاطفه و احساس و بیانگر حالت فروتنی و خاکساری بنده است.
مثال:
«خداوندگارا نظر کن به جود
که جرم آمد از بندگان در وجود
گناه آید از بندۂ خاکسار
به امّید عفو خداوندگار (مولوی)
9- لحن گفت و گو( مناظره، پرسش و پاسخ)
مناظره: یعنی رقابت کردن با یکدیگر در بحث و گفت و گو یا پرسش و پاسخ است.
لحن پرسش کننده معمولاً تند و محکم، به دور از خردگرایی و همراه با فخر فروشی است. در حالی که لحن پاسخ دهنده همواره آرام و متین و توأم با خرد است.
مثال:
«نخستین بار گفتش کز کجایی؟
بگفت از دار ملک آشنایی
بگفت آنجا به صنعت در چه کوشند؟ بگفت انده خرند و جان فروشند»(نظامی)
رجز خوانی: که هر دو نفر به شرح دلاوری ها و نژاد و افتخارات خود با لحنی حماسی می پردازند. مانند: رستم و اسفندیار
10- لحن طنز:
بیشتر در قالب حکایت خود نمایی می کند.
طنزها معمولاً در پایان خود به نتیجه
می رسند وخواننده را تحت تأثیر قرار می دهند و می خنداند.
مثال:«وای وای! الهی رودت ببره! حوصله ام سر رفت...»(دهخدا)
برگرفته از کتاب مبانی خواندن در زبان فارسی
نوشته ی دکتر فریدون اکبری شلدره
حجت کجانی حصاری
رضاخاتمی
1- لحن ستایشی:
ستایش مخصوص خداست و شاعر یا نویسنده در آن خداوند را به خاطر الطاف بی نظیرش می ستاید.
خواننده باید خود را موجودی بداند که تسلیم او و شاکر بخشش های اوست.
مثال: آفرین، جان آفرین پاک را
آن که جان بخشید و ایمان خاک را
آسمان چون خیمه ای بر پای کرد
بی ستون کرد و زمینش جای کرد (عطار)
2- لحن مدح:
مدح نوشته ای در بارۂ انسان است که شاعر، با کوچکتر دانستن خود در مقابل ممدوح، به بیان آن می پرازد. فرقش با ستایش در این است که در ستایش، شاعر یا نویسنده آزادانه تر می تواند حرف خود را بزند امّا در مدح، به ویژه مدح حاکمان، این کار امکان پذیر نیست.
انواع مدح:
مدح بزرگان دینی و مذهبی
محمّد کآفرینش هست خاکش
هزاران آفرین بر جان پاکش
چراغ افروز چشم اهل بینش
طراز کارگاه آفرینش (نظامی)
مدح سلاطین و حاکمان
آیا شنیده هنرهای خسروان عجم
بیا ز خسرو خاور عیان ببین تو هنر ...
در این جهان که تواند چو شاه بود به
کدام خار بود چون صنوبر و عرعر (فلاح)
مدح افرادی بزرگ که خدمتی به جامعه یا شخصی کرده اند.
«آفرین بر روان فردوسی
آن همایون نهاد فرخنده
او نه استاد بود و ما شاگرد
او خداوند بود و ما بنده» (انوری)
3- لحن خاطره:
داستان یا اتفاقی است که در خاطر باقی می ماند و آنقدر برای نویسنده اهمّیّت داشته که آنرا نوشته است.خوانندۂ خاطره باید آنرا به شیوه ای بخواند که گویی ماجرا برای خودش اتّفاق افتاده است.
انواع خاطره: خاطرات بد، خوش، عجیب، اوّلین آشنایی ها و برخوردها با اشیا و افراد و...
4- لحن حماسی:
حماسه به معنای داستان دلاوری و شجاعت است. کسیکه شعر حماسی را می خواند
باید به گونه ای بخواند که آنرا به شنونده منتقل کند، پس لحن حماسی، لحنی کوبنده و استوار است.
مثال:
«به مغز پشنگ اندرآمد شتاب
ت تن تن، ت تن تن، ت تن تن، ت تن
چو دید آن سهی قدّ افراسیاب
ت تن تن، ت تن تن، ت تن تن، ت تن(فردوسی)
5- لحن داستانی–روایی:
حکایت، تعریف کردن صمیمانۀ داستانی کوتاه با آهنگی نرم و ملایم است به گونه ای
که شنونده یا از آن پند بگیرد یا تحت تأثیر قرار بگیرد.
حکایات معمولاً با عباراتی نظیر"آورده اند که ..."،"یکی را شنیدم ..."،"روزی ..."،
" شنیدم ..."" نقل است که ..."،" یکی بود، یکی نبود"
مثال:
«یک روز به وقت نیم روزان
شد پیش شبان، ز درد سوزان»(فتوحی)
«شنیدم که خروسی بود جهان دیده ...» (وراوینی)
6- لحن تعلیمی:
این لحن به لحن اندرزی نیز موسوم است، تلاش می کند با گویشی آرام در دل شنونده
نفوذ کرده و نکات مهمّ خوب زیستن را به مخاطب خود القا کند. در ایران این گونه نوشته بیشتر برای پندو اندرز به کار می رود.
مثال:
«زخاک آفریدت خداوند پاک
پس ای بنده !افتادگی کن چو خاک
حریص و جهان سوز و سرکش مباش
ز خاک آفریدت، آتش مباش»(سعدی)
7- لحن تغزّلی:
شعرتغزّلی شعری است که با احساسات و عواطف انسان سر وکار دارد.شاعر احساسات خود را در قالب اشعار منتشر می کند و این احساسات می توانند حالات مختلفی را به خود بگیرد. سروده ها ممکن است از روی شادی سروده شده باشند یا از روی غم، به خاطر وصال و رسیدن به یار نوشته شده باشند یا ناشی از فراق یار.
مثال:
«شب عاشقان بی دل چه شبی دراز باشد!
تو بیا کز اوّل شب در صبـح باز باشد
عجب است اگر توانم زمحبّت گریزم
به کجا رود کبوتر که اسیر باز باشد»( سعدی)
8- لحن مناجات:
مناجات به معنی راز و نیاز و نیایش با خداوند است. انسان در این زمان خود را بسیار کوچک فرض کرده، آنچه را که در حضور دیگران نمی تواند بیان کند، با آه و زاری یا شکر و سپاس بیان می کند. از خدا می خواهد که عاقبت به خیرش کند.
لحن مناجات آکنده از عاطفه و احساس و بیانگر حالت فروتنی و خاکساری بنده است.
مثال:
«خداوندگارا نظر کن به جود
که جرم آمد از بندگان در وجود
گناه آید از بندۂ خاکسار
به امّید عفو خداوندگار (مولوی)
9- لحن گفت و گو( مناظره، پرسش و پاسخ)
مناظره: یعنی رقابت کردن با یکدیگر در بحث و گفت و گو یا پرسش و پاسخ است.
لحن پرسش کننده معمولاً تند و محکم، به دور از خردگرایی و همراه با فخر فروشی است. در حالی که لحن پاسخ دهنده همواره آرام و متین و توأم با خرد است.
مثال:
«نخستین بار گفتش کز کجایی؟
بگفت از دار ملک آشنایی
بگفت آنجا به صنعت در چه کوشند؟ بگفت انده خرند و جان فروشند»(نظامی)
رجز خوانی: که هر دو نفر به شرح دلاوری ها و نژاد و افتخارات خود با لحنی حماسی می پردازند. مانند: رستم و اسفندیار
10- لحن طنز:
بیشتر در قالب حکایت خود نمایی می کند.
طنزها معمولاً در پایان خود به نتیجه
می رسند وخواننده را تحت تأثیر قرار می دهند و می خنداند.
مثال:«وای وای! الهی رودت ببره! حوصله ام سر رفت...»(دهخدا)
برگرفته از کتاب مبانی خواندن در زبان فارسی
نوشته ی دکتر فریدون اکبری شلدره
حجت کجانی حصاری
رضاخاتمی
حذف:
به کاستن بخشی از کلام به جهت پرهیز از تکرار، «حذف» می گویند
حذف بر دو نوع است:
1- حذف به قرینۀ لفظی:
اگر فعل جمله ای را به خاطرِ تکرار بیهودۂ آن در جملۀ پیشین یا جملۀ بعدی، حذف کنیم، حذف به قرینۀ لفظی می گویند.
مثال: آنان که یاد آن مقاومت عظیم را در دل محفوظ داشته اند، پیر شده اند و پیرتر(شده اند).
خداوند دوستدار نیکوکاران است و یاورِ راست گویان(است)
2- حذف به قرینۀ معنوی: اگر از رویِ معنی سخن به قسمت حذف شدۂ جمله پی برده و آن را حدس بزنیم، به آن حذف به قرینۀ معنوی می گویند. مثال
ای نامِ تو بهترین سرآغاز(است)
بی نامِ تو نامه کِی کنم باز؟
به نامِ خداوندِ جان آفرین(آغاز میکنم)
حکیمِ سُخن در زبان آفرین(آغاز میکنم)
به کاستن بخشی از کلام به جهت پرهیز از تکرار، «حذف» می گویند
حذف بر دو نوع است:
1- حذف به قرینۀ لفظی:
اگر فعل جمله ای را به خاطرِ تکرار بیهودۂ آن در جملۀ پیشین یا جملۀ بعدی، حذف کنیم، حذف به قرینۀ لفظی می گویند.
مثال: آنان که یاد آن مقاومت عظیم را در دل محفوظ داشته اند، پیر شده اند و پیرتر(شده اند).
خداوند دوستدار نیکوکاران است و یاورِ راست گویان(است)
2- حذف به قرینۀ معنوی: اگر از رویِ معنی سخن به قسمت حذف شدۂ جمله پی برده و آن را حدس بزنیم، به آن حذف به قرینۀ معنوی می گویند. مثال
ای نامِ تو بهترین سرآغاز(است)
بی نامِ تو نامه کِی کنم باز؟
به نامِ خداوندِ جان آفرین(آغاز میکنم)
حکیمِ سُخن در زبان آفرین(آغاز میکنم)
آرایه های ادبی
تشبیه:
تشبیه، ادعای همانندی میان دو یا چند چیز است. هر تشبیه چهار رکن دارد:
1) مشبه: چیزی یا کسی که قصد مانند کردن آن را داریم.
2) مشبهٌ به: چیزی یا کسی است که مشبه، به آن مانند می شود.
3) ادات تشبیه: واژه ای است که نشان دهنده پیوند شباهت است.
4) وجه شبه: ویژگی یا ویژگی های مشترک میان مشبه و مشبهٌ به است.
ژاله ها دانه دانه درخشند همچو الماس
مشبه: ژاله ها /وجه شبه: درخشش/ ادات تشبیه: همچو/ مشبهٌ به: ماهی
برای شناخت بیشتر و بهتر تشبیه توجه به این نکات لازم است:
الف) وجه شبه معمولاً باید در مشبهٌ به بارزتر ومشخص تر باشد (چراغ مثل خورشید می درخشد، نه آنکه: خورشید مثل چراغ بود)
ب) برای فهم یک تشبیه باید به سراغ «مشبهٌ به» رفت که مهم ترین پایه تشبیه است زیرا وجه شبه از آن استنباط می شود.
ج) مشبه و مشبهٌ به طرفین تشبیه نام دارند و در تمام تشبیهات حضور دارند اما ادات و وجه شبه می توانند حذف شوند.
د) حذف وجه شبه و ادات تشبیه سبب تلاش ذهنی و لذت ادبی بیشتر می گردد.
هـ) تشبیه مشروط بر این است که آن مانندگی یا تشابه، مبتنی بر کذب یا حداقل دروغ نما باشد یعنی با اغراق همراه باشد. این ما هستیم که این شباهت را ادعا و برقرار می کنیم. تشبیه باعث اعجاب می شود و کسی به مفاد آن باور ندارد. مثلاً جملاتی مانند: او مثل سرو است! یا: او مثل برق رفت! تشبیه اند اما جمله ای چون نفت مثل بنزین است، تشبیهی نیست.
و) و نکتۀ آخر این که وجه شبه در هر مورد آن صفتی است که منظور گوینده باشد؛ برای مثال ممکن است شخص منافق یا دو رو را به گل به جهت پشت و روی دو گانه گل، و رخسار زیبا را هم به گل، به سبب زیبایی آن، تشبیه کنند اما روشن است که وجه شبه را در این دو مورد، با یکدیگر تفاوت بسیار دارد. برای بهتر فهمیدن اضافۀ تشبیهی به این مصراع رودکی توجه کنید:
دانش اندر دل چراغ روشن است دانش در روشن کردن دل مانند چراغ در راه است ـــ دانش مانند چراغ است ـــ دانش چراغ است چراغ دانش؛ که یک اضافۀ تشبیهی است و در کتب فارسی نمونه های این گونه تشبیه فراوان است. مانند اقلیم وجود - محبس تن - درخت علم - ابر لطف - دفتر عمر - و ....
1) روی مرداب، این آفتاب پوسیده
روی رودخانه، این ماه زنده
2) ابر هزار پاره بگیرد ستیغ کوه
چون لشکری که رو به سوی دشمن آورد
3) زندگی مانند جوی آبی است
4) به پیش سپه آمد افراسیاب
چو کشتی که موجش بر آرد زآب
5) من اینجا چو نگهبانم تو چون گنج (دو تشبیه)
6) علم بال است مرغ جانت را
جان بخشی به اشیا یا تشخیص
آنچه به عنوان جان بخشی به اشیا در فارسی هشتم آمده است در علم بیان استعاره مکنیه تخییلیه و آنیمیسم یا جان دار انگاری نامیده می شود و یادگاری است از تفکر بشر قدیم که برای او همه چیز جان دار بوده است.
استعاره مکنیه: مشبهی است که به همراه یکی ازاجزا یا ویژگی های مشبهٌ به می آید. مثلاً دیده عقل به صورت اضافۀ استعاری؛ عقل به انسانی تشبیه شده است و آنگاه دیده که از بارزترین ویژگی های انسان است به عقل اضافه شده است.
درس غوغای بهار و شعر پرواز و شعر فروتنی و درس قلمرو شگفتی ها (سال نهم ) و .... همگی آرایۀ تشخیص دارند. در این بیت نیز حافظ از جان بخشی استفاده کرده است:
ارغوان جام عقیقی به سمن خواهد داد
چشم نرگس به شقایق نگران خواهد شد
تشبیه:
تشبیه، ادعای همانندی میان دو یا چند چیز است. هر تشبیه چهار رکن دارد:
1) مشبه: چیزی یا کسی که قصد مانند کردن آن را داریم.
2) مشبهٌ به: چیزی یا کسی است که مشبه، به آن مانند می شود.
3) ادات تشبیه: واژه ای است که نشان دهنده پیوند شباهت است.
4) وجه شبه: ویژگی یا ویژگی های مشترک میان مشبه و مشبهٌ به است.
ژاله ها دانه دانه درخشند همچو الماس
مشبه: ژاله ها /وجه شبه: درخشش/ ادات تشبیه: همچو/ مشبهٌ به: ماهی
برای شناخت بیشتر و بهتر تشبیه توجه به این نکات لازم است:
الف) وجه شبه معمولاً باید در مشبهٌ به بارزتر ومشخص تر باشد (چراغ مثل خورشید می درخشد، نه آنکه: خورشید مثل چراغ بود)
ب) برای فهم یک تشبیه باید به سراغ «مشبهٌ به» رفت که مهم ترین پایه تشبیه است زیرا وجه شبه از آن استنباط می شود.
ج) مشبه و مشبهٌ به طرفین تشبیه نام دارند و در تمام تشبیهات حضور دارند اما ادات و وجه شبه می توانند حذف شوند.
د) حذف وجه شبه و ادات تشبیه سبب تلاش ذهنی و لذت ادبی بیشتر می گردد.
هـ) تشبیه مشروط بر این است که آن مانندگی یا تشابه، مبتنی بر کذب یا حداقل دروغ نما باشد یعنی با اغراق همراه باشد. این ما هستیم که این شباهت را ادعا و برقرار می کنیم. تشبیه باعث اعجاب می شود و کسی به مفاد آن باور ندارد. مثلاً جملاتی مانند: او مثل سرو است! یا: او مثل برق رفت! تشبیه اند اما جمله ای چون نفت مثل بنزین است، تشبیهی نیست.
و) و نکتۀ آخر این که وجه شبه در هر مورد آن صفتی است که منظور گوینده باشد؛ برای مثال ممکن است شخص منافق یا دو رو را به گل به جهت پشت و روی دو گانه گل، و رخسار زیبا را هم به گل، به سبب زیبایی آن، تشبیه کنند اما روشن است که وجه شبه را در این دو مورد، با یکدیگر تفاوت بسیار دارد. برای بهتر فهمیدن اضافۀ تشبیهی به این مصراع رودکی توجه کنید:
دانش اندر دل چراغ روشن است دانش در روشن کردن دل مانند چراغ در راه است ـــ دانش مانند چراغ است ـــ دانش چراغ است چراغ دانش؛ که یک اضافۀ تشبیهی است و در کتب فارسی نمونه های این گونه تشبیه فراوان است. مانند اقلیم وجود - محبس تن - درخت علم - ابر لطف - دفتر عمر - و ....
1) روی مرداب، این آفتاب پوسیده
روی رودخانه، این ماه زنده
2) ابر هزار پاره بگیرد ستیغ کوه
چون لشکری که رو به سوی دشمن آورد
3) زندگی مانند جوی آبی است
4) به پیش سپه آمد افراسیاب
چو کشتی که موجش بر آرد زآب
5) من اینجا چو نگهبانم تو چون گنج (دو تشبیه)
6) علم بال است مرغ جانت را
جان بخشی به اشیا یا تشخیص
آنچه به عنوان جان بخشی به اشیا در فارسی هشتم آمده است در علم بیان استعاره مکنیه تخییلیه و آنیمیسم یا جان دار انگاری نامیده می شود و یادگاری است از تفکر بشر قدیم که برای او همه چیز جان دار بوده است.
استعاره مکنیه: مشبهی است که به همراه یکی ازاجزا یا ویژگی های مشبهٌ به می آید. مثلاً دیده عقل به صورت اضافۀ استعاری؛ عقل به انسانی تشبیه شده است و آنگاه دیده که از بارزترین ویژگی های انسان است به عقل اضافه شده است.
درس غوغای بهار و شعر پرواز و شعر فروتنی و درس قلمرو شگفتی ها (سال نهم ) و .... همگی آرایۀ تشخیص دارند. در این بیت نیز حافظ از جان بخشی استفاده کرده است:
ارغوان جام عقیقی به سمن خواهد داد
چشم نرگس به شقایق نگران خواهد شد
❤1
قصیده:
شعری است که مصراع اول و مصراعهای زوج آن، هم قافیه است و تعداد ابیات آن از پانزده بیت بیشتر است(تا هفتاد و هشتاد بیت)
موضوع قصیده: غالباً ستایش، نکوهش وصف طبیعت با مسایل اخلاقی است.
هر قصیده چهار بخش دارد:
الف) تغزل: مقدمه قصیده است بامضامینی چون عشق، یاد جوانی و وصف طبیعت
ب) تخلص: رابطه میان مقدمه با تنه اصلی قصیده است.
ج) تنه اصلی: مقصود اصلی شاعر با محتوایی چون مدح ،رثا ، پند و اندرز، عرفان، حکمت و...
د)شریطه: دعای جاودانگی ممدوح در پایان قصیده است.
مطلع: بیت اول قصیده را گویند.
مقطع: بیت آخر قصیده را گویند.
به گفته ای قصیده مهمترین قالب شعری است چون میزان قوت و توانمندی شاعر را در شاعری می سنجد.
قصیده سرایان بزرگ شعر فارسی: رودکی، فرخی سیستانی، منوچهری، ناصر خسرو، مسعود سعد سلمان، انوری، خاقانی، قاآنی، ملک الشّعرای بهار، دکتر مهدی حمیدی، امیری فیروزکوهی، و مهرداد اوستا
شکل گرافیکی قالب قصیده همانند غزل است.
طول قصیده از 15 بیت تا 60 بیت می تواند باشد.
*دوبیتی:
قالب شعری است که از دو بیت با قافیه هایی در مصراعهای اول، دوم و چهارم درست شده است.
وزن دوبیتی: وزن دوبیتی معمولاً مفاعیلن، مفاعیلن، مفاعیل است و با رباعی فرق دارد.
روش تشخیص رباعی از دو بیتی:
1-وزن 2- موضوع
دوبیتی را در فارسی«ترانه»هم می گویند.
موضوع دوبیتی: موضوع دوبیتی عارفانه و عاشقانه است.
دوبیتی را بهترین قالب شعری در نزد روستاییان خوش ذوق و خوش لهجه است.
معروفترین شاعران دوبیتی گو:
بابا طاهر عریان و فایز دشتستانی
شکل گرافیکی قالب دوبیتی:
دو بيت هم وزن است كه از نظر شكل قافيه همانند رباعی است.
نمودار دوبیتی :
*........... *..........
*........... .........
رباعی:
"رباعی" از کلمه ی "رباع" به معنی "چهارتایی" گرفته شده است.
"رباعی" شعری است چهار مصراعی که بر وزن "لاحول و لاقوة الابالله" سروده می شود.
سه مصراع اول رباعی تقریباً مقدمه ای برای منظور شاعر هستند و حرف اصلی در مصراع چهارم گفته می شود.
*قالبی ویژۂ شعرهای ایرانی است که چهار مصراع دارد و معمولا مصراع سوم آن قافیه ندارد.
محتوای رباعیها بیشتر عارفانه، عاشقانه یا فلسفی است. خیام بزرگترین رباعی سرای جهان است.
شکل رباعی
+ -------- + --------
+ -------- --------
* ترجیع بند:
غزل هایی است هم وزن با قافیه های متفاوت که بیت یکسان مُصرَّعی آنها را به هم می پیوندند. به هر غزل یک «خانه» یا «رشته» و به بیت تکراری میان آنها «ترجیع» یا «برگردان» می گویند.
قالب ترجیع بند ویژۂ شعر فارسی است. درون مایه های ترجیع بند عشق، مدح و عرفان است.
شکل ترجیع بند
# -------- # -------
# -------- --------
# -------- --------
+ --------
+ --------
* -------- * --------
* -------- --------
* -------- --------
+ --------
+ --------
شعری است که مصراع اول و مصراعهای زوج آن، هم قافیه است و تعداد ابیات آن از پانزده بیت بیشتر است(تا هفتاد و هشتاد بیت)
موضوع قصیده: غالباً ستایش، نکوهش وصف طبیعت با مسایل اخلاقی است.
هر قصیده چهار بخش دارد:
الف) تغزل: مقدمه قصیده است بامضامینی چون عشق، یاد جوانی و وصف طبیعت
ب) تخلص: رابطه میان مقدمه با تنه اصلی قصیده است.
ج) تنه اصلی: مقصود اصلی شاعر با محتوایی چون مدح ،رثا ، پند و اندرز، عرفان، حکمت و...
د)شریطه: دعای جاودانگی ممدوح در پایان قصیده است.
مطلع: بیت اول قصیده را گویند.
مقطع: بیت آخر قصیده را گویند.
به گفته ای قصیده مهمترین قالب شعری است چون میزان قوت و توانمندی شاعر را در شاعری می سنجد.
قصیده سرایان بزرگ شعر فارسی: رودکی، فرخی سیستانی، منوچهری، ناصر خسرو، مسعود سعد سلمان، انوری، خاقانی، قاآنی، ملک الشّعرای بهار، دکتر مهدی حمیدی، امیری فیروزکوهی، و مهرداد اوستا
شکل گرافیکی قالب قصیده همانند غزل است.
طول قصیده از 15 بیت تا 60 بیت می تواند باشد.
*دوبیتی:
قالب شعری است که از دو بیت با قافیه هایی در مصراعهای اول، دوم و چهارم درست شده است.
وزن دوبیتی: وزن دوبیتی معمولاً مفاعیلن، مفاعیلن، مفاعیل است و با رباعی فرق دارد.
روش تشخیص رباعی از دو بیتی:
1-وزن 2- موضوع
دوبیتی را در فارسی«ترانه»هم می گویند.
موضوع دوبیتی: موضوع دوبیتی عارفانه و عاشقانه است.
دوبیتی را بهترین قالب شعری در نزد روستاییان خوش ذوق و خوش لهجه است.
معروفترین شاعران دوبیتی گو:
بابا طاهر عریان و فایز دشتستانی
شکل گرافیکی قالب دوبیتی:
دو بيت هم وزن است كه از نظر شكل قافيه همانند رباعی است.
نمودار دوبیتی :
*........... *..........
*........... .........
رباعی:
"رباعی" از کلمه ی "رباع" به معنی "چهارتایی" گرفته شده است.
"رباعی" شعری است چهار مصراعی که بر وزن "لاحول و لاقوة الابالله" سروده می شود.
سه مصراع اول رباعی تقریباً مقدمه ای برای منظور شاعر هستند و حرف اصلی در مصراع چهارم گفته می شود.
*قالبی ویژۂ شعرهای ایرانی است که چهار مصراع دارد و معمولا مصراع سوم آن قافیه ندارد.
محتوای رباعیها بیشتر عارفانه، عاشقانه یا فلسفی است. خیام بزرگترین رباعی سرای جهان است.
شکل رباعی
+ -------- + --------
+ -------- --------
* ترجیع بند:
غزل هایی است هم وزن با قافیه های متفاوت که بیت یکسان مُصرَّعی آنها را به هم می پیوندند. به هر غزل یک «خانه» یا «رشته» و به بیت تکراری میان آنها «ترجیع» یا «برگردان» می گویند.
قالب ترجیع بند ویژۂ شعر فارسی است. درون مایه های ترجیع بند عشق، مدح و عرفان است.
شکل ترجیع بند
# -------- # -------
# -------- --------
# -------- --------
+ --------
+ --------
* -------- * --------
* -------- --------
* -------- --------
+ --------
+ --------
آرایه های ادبی
تشبیه: ادعای همانندی میان دو یا چند چیز است. تشبیه چهار رکن دارد:
1) مشبه: چیزی یا کسی که قصد مانند کردن آن را داریم.
2) مشبهٌ به: چیزی یا کسی است که مشبه، به آن مانند می شود.
3) ادات تشبیه: واژه ای است که نشان دهنده پیوند شباهت است.
4) وجه شبه: ویژگی یا ویژگی های مشترک میان مشبه و مشبهٌ به است.
ژاله ها دانه دانه درخشند همچو الماس
مشبه: ژاله ها /وجه شبه: درخشش/ ادات تشبیه: همچو/ مشبهٌ به: ماهی
برای شناخت بهتر تشبیه توجه به این نکات لازم است:
الف) وجه شبه معمولاً باید در مشبهٌ به بارزتر ومشخص تر باشد (چراغ مثل خورشید می درخشد، نه آنکه: خورشید مثل چراغ)
ب) برای فهم یک تشبیه باید به سراغ «مشبهٌ به» رفت که مهم ترین پایه تشبیه است زیرا وجه شبه از آن استنباط می شود.
مجاز:
به کار رفتن واژهای به جای واژه دیگر مجاز نام دارد. چنین امری ممکن نیست مگر آنکه میان آن دو واژه در خارج از کلام رابطهای بر قرار باشد.
آنقدر گرسنه ام که میتوانم تمام ظرف را بخورم. رابطهای میان دو واژۂ ظرف و غذا در این عبارت است.
استعاره:
هرگاه واژهای به دلیل شباهتی که با واژه دیگر دارد به جای آن به کار رود استعاره پدید میآید.
بر کِشتههای ما جز باران رحمت خود مبار.
در این عبارت رحمت خدا به باران مانند شده است. روشن است که در این عبارت، منظور از کِشتهها، معنای لفظی آن نیست بلکه مقصود اعمال بندگان است.
کنایه:
به جملات و عباراتی که منظور نویسنده یا گوینده از بیان آنها، چیزی غیر از معنای ظاهری و لفظی آنهاست، کنایه گوییم.
آب از دستش نمی چکد.
معنایی لفظی: نمی گذارد قطرهای آب از دستش به روی زمین بچکد. معنایی کنایی: هیچ چیزی از او به دیگران نمیرسد، خیلی خسیس است.
تشخیص(انسان نمایی):
هر گاه با نسبت دادن عمل، حالت یا صفتی انسانی به غیر انسان، به آن جلوۂ انسانی ببخشیم، آدم نمایی شکل میگیرد.
طعنه بر توفان مزن، ایراد بر دریا مگیر
بوسه بگرفتن ز ساحل موج را دیوانه کرد
دیوانگی و بوسه گرفتن به موج نسبت داده شده است و طبیعتاً بوسه گرفتن موج، بوسه دادن ساحل را به همراه دارد. پس در مصراع دوم به ساحل و موج حالت و رفتاری انسانی نسبت داده شده است.
حس آمیزی:
هرگاه موضوعی را که مربوط به یکی از حواس است. به چیزی نسبت دهیم که با آن حس قابل احساس نباشد، آرایۀ حس آمیزی آفریده میشود که در زبان روزمره نیز کاربرد دارد.
مزه پیروزی را چشید.
در این عبارت «مزه» که مربوط به حسّ چشایی است به پیروزی نسبت داده شده است. اما پیروزی با حس چشایی قابل احساس نیست.
اقسام شبه جمله:
شبه جمله امید و آرزو و دعا:
کاش، ای کاش، الهی، انْ شاءَ الله
شبه جمله تحسین و تشویق:
خوب، آفرین، مرحبا، به به، بارک الله
شبه جمله درد و تأسف:
آه، واویلا، وای، دریغ، فریاد
شبه جمله تعجب:
به، وه، اوه، عجب، شگفتا
شبه جمله تنبیه و تحذیر:
امان، مبادا، زنهار
شبه جمله امر:
یا الله، بسم الله، خاموش، خفه
شبه جمله احترام و قبول:
چشم، قربان، ای بچشم
شبه جمله جواب و تصدیق:
بله، آری، البته، ای، ای والله
تلمیح:
اشاره به بخشی از رویدادهای تاریخی، اساطیری، مذهبی، حدیث و آیه و... در شعر یا نثر را گویند.
مانند اشاره به داستان شیرین و فرهاد در بیت زیر:
بیستون کندن فرهاد نه کاری است شگفت شور شیرین به سر هر که فتد کوهکن است
آتش که شراب وصل تو نوش کند
از لطف تو سوختن فراموش کند
(اشاره به داستان حضرت ابراهیم(ع))
سمبل:
سمبل را در فارسی "مظهر" و "نماد" نیز می گویند. در سمبل مشبهٌ به ذکر می شود. اما در واقع مقصود مشبه است.
کبوتر سمبل صلح و دوستی، آب سمبل نور و روشنایی، بهار سمبل جوانی و گل سمبل بهار
تمثیل:
در واقع به معنای ضرب المثل است. هرگاه در شعری برای تکمیل معنای بیتی از ضرب المثل استفاده شود و یا خودِ بیت در نتیجه استفاده بیش از حد به صورت ضرب المثل در آمده است آرایۀ تمثیل گویند. مثل ها خلاصه و چکیده حکمت تجربی یک قوم و ملت است.
تو نیکی می کن و در دجله انداز
که ایزد در بیابانت دهد باز "سعدی"
هرگه که دل به عشق دهی، خوش دمی بود
در کار خیز حاجت هیچ استخاره نیست
"حافظ"
نابرده رنج گنج میسر نمی شود
مزدآن گرفت جان برادر که کارکرد "سعدی"
مبالغه:
چیزی را بیش از حدّ واقعی آن نشان دادن، مبالغه است، که موجب زیبایی شعر و نثر می شود.
اغراق مناسب ترین اسباب برای تصویر یک دنیای حماسی است. بنابراین در شاهنامه بسیار از آن استفاده شده است.
از نازکی آزار رساند بدنش را "سعدی"
شود کوه آهن چو دریای آب
اگر بشنود نام افراسیاب
تضاد یا طباق:
آوردن دو کلمه با معنی متضاد است، در سخن برای ایجاد زیبایی و لطافت.
گفتی به غمم بنشین یا از سر جان برخیز
فرمان برمت جانا بنشینم و برخیزم
از ظلمت خود رهایی
با نور خود آشناییم ده
جمعه 95/7/23 مهدی اکبری
تشبیه: ادعای همانندی میان دو یا چند چیز است. تشبیه چهار رکن دارد:
1) مشبه: چیزی یا کسی که قصد مانند کردن آن را داریم.
2) مشبهٌ به: چیزی یا کسی است که مشبه، به آن مانند می شود.
3) ادات تشبیه: واژه ای است که نشان دهنده پیوند شباهت است.
4) وجه شبه: ویژگی یا ویژگی های مشترک میان مشبه و مشبهٌ به است.
ژاله ها دانه دانه درخشند همچو الماس
مشبه: ژاله ها /وجه شبه: درخشش/ ادات تشبیه: همچو/ مشبهٌ به: ماهی
برای شناخت بهتر تشبیه توجه به این نکات لازم است:
الف) وجه شبه معمولاً باید در مشبهٌ به بارزتر ومشخص تر باشد (چراغ مثل خورشید می درخشد، نه آنکه: خورشید مثل چراغ)
ب) برای فهم یک تشبیه باید به سراغ «مشبهٌ به» رفت که مهم ترین پایه تشبیه است زیرا وجه شبه از آن استنباط می شود.
مجاز:
به کار رفتن واژهای به جای واژه دیگر مجاز نام دارد. چنین امری ممکن نیست مگر آنکه میان آن دو واژه در خارج از کلام رابطهای بر قرار باشد.
آنقدر گرسنه ام که میتوانم تمام ظرف را بخورم. رابطهای میان دو واژۂ ظرف و غذا در این عبارت است.
استعاره:
هرگاه واژهای به دلیل شباهتی که با واژه دیگر دارد به جای آن به کار رود استعاره پدید میآید.
بر کِشتههای ما جز باران رحمت خود مبار.
در این عبارت رحمت خدا به باران مانند شده است. روشن است که در این عبارت، منظور از کِشتهها، معنای لفظی آن نیست بلکه مقصود اعمال بندگان است.
کنایه:
به جملات و عباراتی که منظور نویسنده یا گوینده از بیان آنها، چیزی غیر از معنای ظاهری و لفظی آنهاست، کنایه گوییم.
آب از دستش نمی چکد.
معنایی لفظی: نمی گذارد قطرهای آب از دستش به روی زمین بچکد. معنایی کنایی: هیچ چیزی از او به دیگران نمیرسد، خیلی خسیس است.
تشخیص(انسان نمایی):
هر گاه با نسبت دادن عمل، حالت یا صفتی انسانی به غیر انسان، به آن جلوۂ انسانی ببخشیم، آدم نمایی شکل میگیرد.
طعنه بر توفان مزن، ایراد بر دریا مگیر
بوسه بگرفتن ز ساحل موج را دیوانه کرد
دیوانگی و بوسه گرفتن به موج نسبت داده شده است و طبیعتاً بوسه گرفتن موج، بوسه دادن ساحل را به همراه دارد. پس در مصراع دوم به ساحل و موج حالت و رفتاری انسانی نسبت داده شده است.
حس آمیزی:
هرگاه موضوعی را که مربوط به یکی از حواس است. به چیزی نسبت دهیم که با آن حس قابل احساس نباشد، آرایۀ حس آمیزی آفریده میشود که در زبان روزمره نیز کاربرد دارد.
مزه پیروزی را چشید.
در این عبارت «مزه» که مربوط به حسّ چشایی است به پیروزی نسبت داده شده است. اما پیروزی با حس چشایی قابل احساس نیست.
اقسام شبه جمله:
شبه جمله امید و آرزو و دعا:
کاش، ای کاش، الهی، انْ شاءَ الله
شبه جمله تحسین و تشویق:
خوب، آفرین، مرحبا، به به، بارک الله
شبه جمله درد و تأسف:
آه، واویلا، وای، دریغ، فریاد
شبه جمله تعجب:
به، وه، اوه، عجب، شگفتا
شبه جمله تنبیه و تحذیر:
امان، مبادا، زنهار
شبه جمله امر:
یا الله، بسم الله، خاموش، خفه
شبه جمله احترام و قبول:
چشم، قربان، ای بچشم
شبه جمله جواب و تصدیق:
بله، آری، البته، ای، ای والله
تلمیح:
اشاره به بخشی از رویدادهای تاریخی، اساطیری، مذهبی، حدیث و آیه و... در شعر یا نثر را گویند.
مانند اشاره به داستان شیرین و فرهاد در بیت زیر:
بیستون کندن فرهاد نه کاری است شگفت شور شیرین به سر هر که فتد کوهکن است
آتش که شراب وصل تو نوش کند
از لطف تو سوختن فراموش کند
(اشاره به داستان حضرت ابراهیم(ع))
سمبل:
سمبل را در فارسی "مظهر" و "نماد" نیز می گویند. در سمبل مشبهٌ به ذکر می شود. اما در واقع مقصود مشبه است.
کبوتر سمبل صلح و دوستی، آب سمبل نور و روشنایی، بهار سمبل جوانی و گل سمبل بهار
تمثیل:
در واقع به معنای ضرب المثل است. هرگاه در شعری برای تکمیل معنای بیتی از ضرب المثل استفاده شود و یا خودِ بیت در نتیجه استفاده بیش از حد به صورت ضرب المثل در آمده است آرایۀ تمثیل گویند. مثل ها خلاصه و چکیده حکمت تجربی یک قوم و ملت است.
تو نیکی می کن و در دجله انداز
که ایزد در بیابانت دهد باز "سعدی"
هرگه که دل به عشق دهی، خوش دمی بود
در کار خیز حاجت هیچ استخاره نیست
"حافظ"
نابرده رنج گنج میسر نمی شود
مزدآن گرفت جان برادر که کارکرد "سعدی"
مبالغه:
چیزی را بیش از حدّ واقعی آن نشان دادن، مبالغه است، که موجب زیبایی شعر و نثر می شود.
اغراق مناسب ترین اسباب برای تصویر یک دنیای حماسی است. بنابراین در شاهنامه بسیار از آن استفاده شده است.
از نازکی آزار رساند بدنش را "سعدی"
شود کوه آهن چو دریای آب
اگر بشنود نام افراسیاب
تضاد یا طباق:
آوردن دو کلمه با معنی متضاد است، در سخن برای ایجاد زیبایی و لطافت.
گفتی به غمم بنشین یا از سر جان برخیز
فرمان برمت جانا بنشینم و برخیزم
از ظلمت خود رهایی
با نور خود آشناییم ده
جمعه 95/7/23 مهدی اکبری
«انواع حروف در زبان فارسی»
حروف خودشان معنای مستقلی ندارند بلکه وظیفۀ آنها نشان دادن اجزای دیگر است وکار آنها پیوستن جمله ها و کلمه ها به یکدیگر
1 ـ حرف اضافه:
مانند: از ـ به ـ با ـ بر ـ در ـ برای ـ از برای ـ بهر ـ از بهرِ ـ بدون ِ- اندر ـ جز ـ مگر ـ مثل ـ بی ـ سویِ ـ ـ به منظورِ ـ از پیِ ـ به وسیله یِ ـ به سانِ ـ ـ مانندِ ـ همانندِ ـ همچو ـ همچون و ...
به واژۂ بعد از حرف اضافه «متمّم» میگویند.
2 ـ حرف نشانه:
حرف های نشانه سه دسته اند:
نشانه ندا: خدایا، پروردگارا، دلا – ای خدا، ای برادر، ای آقا
یا رب، یا علی، یا حسین
نشانه مفعولی: کتاب را برداشتم، قلم شما را آوردم.
نشانه موصوف و صفت: کسره که در آخر موصوف می آید:
مدادِ خوب، کارِ بزرگ
3 ـ حرف ربط (پیوند): مانند: و ـ که ـ تا ـ ولی ـ چون ـ امّا ـ نیز ـ اگر ـ اگرچه ـ بلکه ـ پس و ...
واو): 1- حرف ربط 2- حرف عطف
وقتی که (واو) بین دو یا چند جمله می آید و بین آن ها ارتباط برقرار می کند به آن حرف ربط همپایگی می گویند.
مانند: می گویند قدر وقت را بدانید [و] دقایق گرانبها را بیهوده از دست مدهید.
امّا گاهی (واو) بین دو یا چند کلمه که دارای یک نقش هستند قرار می گیرد. در این صورت به آن واو عطف می گویند.
مانند: بهار فصل جوانی [و] شادابی است. ایمان [و] پاکدامنی تان را حفظ کنید. من [و] دوستانم در مراسم جشن «نمی توانم» شرکت کردیم.
حروف خودشان معنای مستقلی ندارند بلکه وظیفۀ آنها نشان دادن اجزای دیگر است وکار آنها پیوستن جمله ها و کلمه ها به یکدیگر
1 ـ حرف اضافه:
مانند: از ـ به ـ با ـ بر ـ در ـ برای ـ از برای ـ بهر ـ از بهرِ ـ بدون ِ- اندر ـ جز ـ مگر ـ مثل ـ بی ـ سویِ ـ ـ به منظورِ ـ از پیِ ـ به وسیله یِ ـ به سانِ ـ ـ مانندِ ـ همانندِ ـ همچو ـ همچون و ...
به واژۂ بعد از حرف اضافه «متمّم» میگویند.
2 ـ حرف نشانه:
حرف های نشانه سه دسته اند:
نشانه ندا: خدایا، پروردگارا، دلا – ای خدا، ای برادر، ای آقا
یا رب، یا علی، یا حسین
نشانه مفعولی: کتاب را برداشتم، قلم شما را آوردم.
نشانه موصوف و صفت: کسره که در آخر موصوف می آید:
مدادِ خوب، کارِ بزرگ
3 ـ حرف ربط (پیوند): مانند: و ـ که ـ تا ـ ولی ـ چون ـ امّا ـ نیز ـ اگر ـ اگرچه ـ بلکه ـ پس و ...
واو): 1- حرف ربط 2- حرف عطف
وقتی که (واو) بین دو یا چند جمله می آید و بین آن ها ارتباط برقرار می کند به آن حرف ربط همپایگی می گویند.
مانند: می گویند قدر وقت را بدانید [و] دقایق گرانبها را بیهوده از دست مدهید.
امّا گاهی (واو) بین دو یا چند کلمه که دارای یک نقش هستند قرار می گیرد. در این صورت به آن واو عطف می گویند.
مانند: بهار فصل جوانی [و] شادابی است. ایمان [و] پاکدامنی تان را حفظ کنید. من [و] دوستانم در مراسم جشن «نمی توانم» شرکت کردیم.
حروف اضافه:
حروف اضافه کلماتی هستند که به تنهایی معنی ندارند درجمله پیش ازاسم می آیند و آنرا متمم می سازند. چون حروف اضافه به کلمۀ بعد از خود نقش متمم می دهند به آنها نقش نمای متمم نیز می گویند.
حروف اضافه از نظر ساختمان دودسته اند:
1- حروف اضافۀ ساده
2- حروف اضافۀ مرکب
حروف اضافۀ ساده عبارتند از: از، به، با، بی، در، بر، برای، تا، مگر، جز، الی، الّا، چون، اندر، زی و ...
واژه هایی مانند: مثلِ، مانندِ، غیرِ، رویِ، زیرِ، پهلویِ، بالایِ، سوایِ، بدونِ، بهرِ، ... نیز با کسره ای که درپایان آنها می آید حروف اضافه هستند.
نکته:
(تا) وقتی حرف اضافه است که نهایت و انتها را در زمان یامکان برساند.
(چون) وقتی حرف اضافه است که به معنی مثل و مانند باشد.
(بی و با) چنانچه با کلمۀ بعد از خود صفت بسازند پیشوند به حساب می آیند و حرف اضافه نیستند. مثل کلمۀ بی دولت، بیسواد، بی ادب، بافرهنگ، بانمک و ...
حروف اضافۀ مرکب: حروف اضافۀ ساده گاه با یک اسم می آیند وحرف اضافۀ مرکب می سازند و فهرست بازی دارند.
برخی از حروف اضافۀ مرکب ساخته شده از:
به: به غیرِ، به اضافۀِ، به علاوۂِ، به وسیلۀِ، به استثنایِ، به مجردِ، به جهتِ، به خاطرِ
از: ازنظرِ، ازرویِ، ازسرِ، ازقبیلِ، ازلحاظِ، ازحیثِ، از جملۀِ
در: دربرابرِ، درمقابلِ، دربارۂِ، درموردِ، درمیانِ، درخصوصِ
بر: براثرِ، براساسِ، برطبقِ، برحسبِ
با: باوجودِ
نکته:
طرز تشخیص حروف اضافۀ مرکب: حرف اضافه درصورتی مرکب است که نتوان برای جزءاسمی آن وابستۀ پیشین آورد، یعنی آنرا گسترش داد در غیر این صورت حرف اضافۀ مرکب نیست. مثلاً کلمۀِ «به عنوانِ» در جملۀ او به عنوانِ رئیس جلسه سخنرانی کرد.حرف اضافۀ مرکب است اما در جملۀ به عنوانِ مقاله توجه کنید. (به) حرف اضافۀ ساده است و عنوان متمم زیرا برای عنوان می توان وابستۀ پیشین آورد وگفت به این عنوان مقاله توجه کنید.
حروف اضافه کلماتی هستند که به تنهایی معنی ندارند درجمله پیش ازاسم می آیند و آنرا متمم می سازند. چون حروف اضافه به کلمۀ بعد از خود نقش متمم می دهند به آنها نقش نمای متمم نیز می گویند.
حروف اضافه از نظر ساختمان دودسته اند:
1- حروف اضافۀ ساده
2- حروف اضافۀ مرکب
حروف اضافۀ ساده عبارتند از: از، به، با، بی، در، بر، برای، تا، مگر، جز، الی، الّا، چون، اندر، زی و ...
واژه هایی مانند: مثلِ، مانندِ، غیرِ، رویِ، زیرِ، پهلویِ، بالایِ، سوایِ، بدونِ، بهرِ، ... نیز با کسره ای که درپایان آنها می آید حروف اضافه هستند.
نکته:
(تا) وقتی حرف اضافه است که نهایت و انتها را در زمان یامکان برساند.
(چون) وقتی حرف اضافه است که به معنی مثل و مانند باشد.
(بی و با) چنانچه با کلمۀ بعد از خود صفت بسازند پیشوند به حساب می آیند و حرف اضافه نیستند. مثل کلمۀ بی دولت، بیسواد، بی ادب، بافرهنگ، بانمک و ...
حروف اضافۀ مرکب: حروف اضافۀ ساده گاه با یک اسم می آیند وحرف اضافۀ مرکب می سازند و فهرست بازی دارند.
برخی از حروف اضافۀ مرکب ساخته شده از:
به: به غیرِ، به اضافۀِ، به علاوۂِ، به وسیلۀِ، به استثنایِ، به مجردِ، به جهتِ، به خاطرِ
از: ازنظرِ، ازرویِ، ازسرِ، ازقبیلِ، ازلحاظِ، ازحیثِ، از جملۀِ
در: دربرابرِ، درمقابلِ، دربارۂِ، درموردِ، درمیانِ، درخصوصِ
بر: براثرِ، براساسِ، برطبقِ، برحسبِ
با: باوجودِ
نکته:
طرز تشخیص حروف اضافۀ مرکب: حرف اضافه درصورتی مرکب است که نتوان برای جزءاسمی آن وابستۀ پیشین آورد، یعنی آنرا گسترش داد در غیر این صورت حرف اضافۀ مرکب نیست. مثلاً کلمۀِ «به عنوانِ» در جملۀ او به عنوانِ رئیس جلسه سخنرانی کرد.حرف اضافۀ مرکب است اما در جملۀ به عنوانِ مقاله توجه کنید. (به) حرف اضافۀ ساده است و عنوان متمم زیرا برای عنوان می توان وابستۀ پیشین آورد وگفت به این عنوان مقاله توجه کنید.
آرایه های ادبی(عناصر زیبایی سخن)
آرایه های ادبی اگر در جمله یا شعر واقع شوند، باعث زیبایی آن می شوند.
۱- تشبیه: یعنی کسی یا چیزی را از نظر داشتن صفت یا صفاتی به کسی یا چیزی دیگر که آن صفت یا صفات را به حدّ زیاد دارد یا به آن مشهور است، مانند کنیم. تشبیه چهار رکن دارد:
الف) مشبّه(رکن اول): کسی یا چیزی که قصد مانند کردن آن را داریم.
ب) مشبّه به(رکن دوم): کسی یا چیزی که مشبّه(رکن اول) به آن مانند شود.
ج) وجه شبه(رکن سوم): ویژگی یا ویژگی های مشترک میان مشبّه و مشبّه به.
د) ادات تشبیه(رکن چهارم): کلمه ای است که بین رکن ها، تشبیه بر قرار می سازد.
مشبه، ادات تشبیه، مشبهٌ به، وجه شبه
علی چون شیر شجاع است.
مادر مانند نسیمی مهربان است.
اضافه تشبیهی2 :
که در آن میان مضاف و مضاف الیه رابطۀ شباهت و همانندی است یعنی یا مضاف را به مضاف الیه تشبیه کنند مانند: لب لعل، قد سرو و یا برعکس (لعل لب، سرو قد)
اضافه استعاری:
که در آن مضاف در غیر معنای حقیقی خود به کار می رود، چنانچه دست در «دست روزگار» به معنی «حوادث» به کار رفته است
*فرق این دو در این است که در اضافه تشبیهی، مشبه و مشبهٌ به - که همان مضاف ومضاف الیه اند - هر دو ذکر می شوند اما در اضافه استعاری مشبه می آید و جای مشبهٌ به یکی از قرینه های طرف حذف شده را می آوریم (یکی از متعلقات آنرا می توانیم بیاورم)
دست روزگار، اینجا روزگار را به انسانی تشبیه
کرده است که دست دارد.(دراینجا انسان حذف شده)
۲- تشخیص(جان بخشی به اشیا، انسان نمایی پدیده ها): هرگاه شاعر یا نویسنده به موجودی بی جان یا گیاه عمل انسانی نسبت دهد آرایۀ تشخیص به کار برده است.
مثال: ابر آمد و باز بر سر سبزه گریست
تکه یخ ها به گریه افتادند
شبنم از روی گل بر خاست گفت می خواهم آفتاب شوم
۳- کنایه: منظور از کنایه پوشیده سخن گفتن دربارۂ کاری است. در کنایه معنی دور مدّ نظر است و معنی نزدیک و واقعی مقصود نویسنده و شاعر را نمی رساند.
مثال: حالا چه خاکی بر سرم بریزم؟ (کنایه از چه کار باید بکنم). دور من را خط بکش (کنایه از نادیده گرفتن است). فلانی نان کور است (کنایه از بخیل بودن).
1) بیا تا بر آریم دستی زدل، دست از دل بر آوردن کنایه است به معنی از سر صدق به راز و نیاز پرداختن
2) دست و پنجه نرم کردن: کنایه از گلاویز شدن و زور آزمایی کردن
3) ران افشردن، کنایه از برانگیختن عموماً و خصوصاً برانگیختن اسب
4) دست خاییدن، کنایه از حسرت خوردن
5) چراغ مردن، کنایه از خاموش شدن چراغ
6) زبان سبز، کنایه از حیات، شادابی و سرزندگی
7) گنبد لاجوردی، کنایه از آسمان، گنبد دوار و اخضر هم می گویند.
8) قبا دریدن، کنایه از شکفتن
آرایه های ادبی اگر در جمله یا شعر واقع شوند، باعث زیبایی آن می شوند.
۱- تشبیه: یعنی کسی یا چیزی را از نظر داشتن صفت یا صفاتی به کسی یا چیزی دیگر که آن صفت یا صفات را به حدّ زیاد دارد یا به آن مشهور است، مانند کنیم. تشبیه چهار رکن دارد:
الف) مشبّه(رکن اول): کسی یا چیزی که قصد مانند کردن آن را داریم.
ب) مشبّه به(رکن دوم): کسی یا چیزی که مشبّه(رکن اول) به آن مانند شود.
ج) وجه شبه(رکن سوم): ویژگی یا ویژگی های مشترک میان مشبّه و مشبّه به.
د) ادات تشبیه(رکن چهارم): کلمه ای است که بین رکن ها، تشبیه بر قرار می سازد.
مشبه، ادات تشبیه، مشبهٌ به، وجه شبه
علی چون شیر شجاع است.
مادر مانند نسیمی مهربان است.
اضافه تشبیهی2 :
که در آن میان مضاف و مضاف الیه رابطۀ شباهت و همانندی است یعنی یا مضاف را به مضاف الیه تشبیه کنند مانند: لب لعل، قد سرو و یا برعکس (لعل لب، سرو قد)
اضافه استعاری:
که در آن مضاف در غیر معنای حقیقی خود به کار می رود، چنانچه دست در «دست روزگار» به معنی «حوادث» به کار رفته است
*فرق این دو در این است که در اضافه تشبیهی، مشبه و مشبهٌ به - که همان مضاف ومضاف الیه اند - هر دو ذکر می شوند اما در اضافه استعاری مشبه می آید و جای مشبهٌ به یکی از قرینه های طرف حذف شده را می آوریم (یکی از متعلقات آنرا می توانیم بیاورم)
دست روزگار، اینجا روزگار را به انسانی تشبیه
کرده است که دست دارد.(دراینجا انسان حذف شده)
۲- تشخیص(جان بخشی به اشیا، انسان نمایی پدیده ها): هرگاه شاعر یا نویسنده به موجودی بی جان یا گیاه عمل انسانی نسبت دهد آرایۀ تشخیص به کار برده است.
مثال: ابر آمد و باز بر سر سبزه گریست
تکه یخ ها به گریه افتادند
شبنم از روی گل بر خاست گفت می خواهم آفتاب شوم
۳- کنایه: منظور از کنایه پوشیده سخن گفتن دربارۂ کاری است. در کنایه معنی دور مدّ نظر است و معنی نزدیک و واقعی مقصود نویسنده و شاعر را نمی رساند.
مثال: حالا چه خاکی بر سرم بریزم؟ (کنایه از چه کار باید بکنم). دور من را خط بکش (کنایه از نادیده گرفتن است). فلانی نان کور است (کنایه از بخیل بودن).
1) بیا تا بر آریم دستی زدل، دست از دل بر آوردن کنایه است به معنی از سر صدق به راز و نیاز پرداختن
2) دست و پنجه نرم کردن: کنایه از گلاویز شدن و زور آزمایی کردن
3) ران افشردن، کنایه از برانگیختن عموماً و خصوصاً برانگیختن اسب
4) دست خاییدن، کنایه از حسرت خوردن
5) چراغ مردن، کنایه از خاموش شدن چراغ
6) زبان سبز، کنایه از حیات، شادابی و سرزندگی
7) گنبد لاجوردی، کنایه از آسمان، گنبد دوار و اخضر هم می گویند.
8) قبا دریدن، کنایه از شکفتن
❤1
آرایههای لفظی
به آن دسته از آرایههای ادبی که از تناسب های آوایی و لفظی میان واژهها پدید میآید میگویند.
واج آرایی (نغمه حروف)
به تکرار یک واج صامت یا مصوت در یک بیت یا عبارت گفته میشود به گونهای که طنین آن در گوش بر جای بماند و باعث پیدایش موسیقی آوایی در آن بخش از سخن شود.
مثال
رشته تسبیح اگر بگسست معذورم بدار
دستم اندر ساعد ساقی سیمین ساق بود
واج آرایی با تکرار صامت/ س
مثال
خیزید و خز آرید که هنگام خزان است
باد خنک از جانب خوارزم وزان است
واج آرایی با تکرار صامتهای/خ/ و/ز
این دو حرف به زیبایی بیانگر خزان می باشند.
قابل ذکر است که واج تکرار شونده میتواند صامت یا مصوت باشد.
مثال
خوابِ نوشینِ بامدادِ رحیل
بازدارد پیاده را ز سبیل
همان طور که مشاهده می کنید تکرار مصوت کوتاه «اِ» در این مصراع تکامل بخش موسیقی درونی است.
مثال
خیال خال تو با خود به خواب خواهم برد
که تا زخال تو خاکم شود عبیر آمیز
و
قیامت قامت و قامت قیامت
قیامت می کند این قد و قامت
و
بر او راست خم کرد و چپ کرد راست
خروش از خم چرخ چاچی بخواست
سجع:
سجع در لغت به معنای آواز کبوتر است. در ادبیات هر گاه واژههای پایانی دو قرینه کلام در واج یا واج های آخر مشترک باشند آرایۀ سجع پدید میآید و آن دو جمله را مسجع میخوانند. معمولا هر قرینه از یک جمله تشکیل میشود. اما گاهی نیز یک قرینه از دو یا چند جمله کوتاه پدید آمده است. همچنین در اغلب نمونههای نثر مسجع واژههای پایانی دو جمله در بیش از یک حرف مشترکند و در واقع هم قافیه میباشند.
در گلستان سعدی نمونههای فراوانی از آرایۀ سجع به وضوح دیده میشود.
مثال
هر نفسی که فرو میرود ممد حیات است و چون بر میآید مفرّح ذات
سجع در بین حیات و ذات است
ترصیع:
هر گاه اجزای دو بخش از یک بیت یا عبارت، نظیر به نظیر، هم وزن و در حرف آخر مشترک باشند.
ای منوّر به تو نجوم جلال
وی مقرّر به تو رسوم کمال
آرایۀ جناس را باید به دو نوع اصلی تقسیم کرد
جناس تام:
هر گاه واژهای دو بار در یک بیت یا عبارت به کار رود و هر بار معنایی متفاوت از آن برداشت شود.
خرامان بشد سوی آب روان
چنان چون شده باز یابد روان
روان در مصراع نخست به معنی جاری و درمصراع دوم به معنی جان و روح است
جناس غیر تام(ناقص)
هر گاه دو واژه در یکی از موارد آوایی زیر با هم اختلافی جزیی داشته باشند و در یک بیت یا عبارت به کار روند. که انواع آن جناس ناقص، جناس زاید، جناس مذیّل، جناس مرکّب، جناس مفروق، جناس مقرون، جناس متشابه، جناس مطرّف، جناس خط، جناس لفظ و جناس مکرّر هستند که در مرور زمان به دلیل تقسیم بندی زیاد در حال کنار گذاشته شدن هستند.
اختلاف دو واژه در صداهای کوتاه کند (به کسر م ِ، به ضم م ُ)
که به آن جناس ناقص به حرکت یا جناس محرف نیز میگویند فتاده اهلِ مِنی در پی مُنی و آرزو (تفاوت کسره در کلمهٔ اولی با ضمه در کلمه دومی.)
جناس اختلافی یا جناس ناقص به حرف
هرگاه دو رکن جناس در یکی از حروف با هم اختلاف داشته باشند به آن جناس اختلافی یا جناس ناقص به حرف میگویند.. کمند/سمند..آزاد/آزار..زحمت/رحمت.
یک واژه، یک حرف، بیش از دیگری دارد.
خاص و خلاص کام کامل
یک واژه از ترکیب دو واژه دیگر به دست میآید.
دل خلوت خاص دلبر آمد
دلبر ز کرم به دل بر آمد
دو واژه از نظر آوایی یکسان اما از نظر املایی متفاوت اند
هرگاه دو رکن جناس در تلفظ و خواندن با یکدیگر یکسان باشند اما در نوشتار با هم متفاوت باشند به آن جناس لفظی میگویند.. صبا/سبا..خوان/خان..حیاط/حیات..خیش/خویش...
اختلاف دو واژه در جابه جایی حروف است
بنات، نبات
آرایههای معنوی3
به آن دسته از آرایههایی که بر پایه تناسب های معنایی واژهها شکل میگیرند آرایۀ معنوی گویند
مراعات نظیر
آوردن دو یا چند واژه در یک بیت یا عبارت که در خارج از آن بیت یا عبارت نیز رابطهای آشنا و خاص میان آنها برقرار باشد
ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند
تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری
(ابر و باد و مه و خورشید و فلک همگی جز عناصر و پدیدههای طبیعت هستند.)
تضاد
هر گاه دو واژه با معنای متضاد در یک بیت یا عبارت به کار رود آرایۀ تضاد پدید میآید در نومیدی بسی امید است
متناقضنما (Paradox)
هر گاه دو مفهوم متضاد رابه هم نسبت دهیم یا آن دو را در یک چیز جمع کنیم آرایۀ متناقضنما شکل میگیرد و معمولاً معنایی عمیق و پر مغز در پس آن نهفته است
جامهاش شولای عریانی است
(عریانی به شولا نسبت داده شده اما شولا نوعی جامه است و ضد عریانی)
ایهام تناسب4
گرت هواست که معشوق نگسلد پیوند
نگاه دار سر رشته تا نگه دارد
در این نمونه از واژه هوا تنها یک معنا برداشت میشود که آن هم آرزو است.
به آن دسته از آرایههای ادبی که از تناسب های آوایی و لفظی میان واژهها پدید میآید میگویند.
واج آرایی (نغمه حروف)
به تکرار یک واج صامت یا مصوت در یک بیت یا عبارت گفته میشود به گونهای که طنین آن در گوش بر جای بماند و باعث پیدایش موسیقی آوایی در آن بخش از سخن شود.
مثال
رشته تسبیح اگر بگسست معذورم بدار
دستم اندر ساعد ساقی سیمین ساق بود
واج آرایی با تکرار صامت/ س
مثال
خیزید و خز آرید که هنگام خزان است
باد خنک از جانب خوارزم وزان است
واج آرایی با تکرار صامتهای/خ/ و/ز
این دو حرف به زیبایی بیانگر خزان می باشند.
قابل ذکر است که واج تکرار شونده میتواند صامت یا مصوت باشد.
مثال
خوابِ نوشینِ بامدادِ رحیل
بازدارد پیاده را ز سبیل
همان طور که مشاهده می کنید تکرار مصوت کوتاه «اِ» در این مصراع تکامل بخش موسیقی درونی است.
مثال
خیال خال تو با خود به خواب خواهم برد
که تا زخال تو خاکم شود عبیر آمیز
و
قیامت قامت و قامت قیامت
قیامت می کند این قد و قامت
و
بر او راست خم کرد و چپ کرد راست
خروش از خم چرخ چاچی بخواست
سجع:
سجع در لغت به معنای آواز کبوتر است. در ادبیات هر گاه واژههای پایانی دو قرینه کلام در واج یا واج های آخر مشترک باشند آرایۀ سجع پدید میآید و آن دو جمله را مسجع میخوانند. معمولا هر قرینه از یک جمله تشکیل میشود. اما گاهی نیز یک قرینه از دو یا چند جمله کوتاه پدید آمده است. همچنین در اغلب نمونههای نثر مسجع واژههای پایانی دو جمله در بیش از یک حرف مشترکند و در واقع هم قافیه میباشند.
در گلستان سعدی نمونههای فراوانی از آرایۀ سجع به وضوح دیده میشود.
مثال
هر نفسی که فرو میرود ممد حیات است و چون بر میآید مفرّح ذات
سجع در بین حیات و ذات است
ترصیع:
هر گاه اجزای دو بخش از یک بیت یا عبارت، نظیر به نظیر، هم وزن و در حرف آخر مشترک باشند.
ای منوّر به تو نجوم جلال
وی مقرّر به تو رسوم کمال
آرایۀ جناس را باید به دو نوع اصلی تقسیم کرد
جناس تام:
هر گاه واژهای دو بار در یک بیت یا عبارت به کار رود و هر بار معنایی متفاوت از آن برداشت شود.
خرامان بشد سوی آب روان
چنان چون شده باز یابد روان
روان در مصراع نخست به معنی جاری و درمصراع دوم به معنی جان و روح است
جناس غیر تام(ناقص)
هر گاه دو واژه در یکی از موارد آوایی زیر با هم اختلافی جزیی داشته باشند و در یک بیت یا عبارت به کار روند. که انواع آن جناس ناقص، جناس زاید، جناس مذیّل، جناس مرکّب، جناس مفروق، جناس مقرون، جناس متشابه، جناس مطرّف، جناس خط، جناس لفظ و جناس مکرّر هستند که در مرور زمان به دلیل تقسیم بندی زیاد در حال کنار گذاشته شدن هستند.
اختلاف دو واژه در صداهای کوتاه کند (به کسر م ِ، به ضم م ُ)
که به آن جناس ناقص به حرکت یا جناس محرف نیز میگویند فتاده اهلِ مِنی در پی مُنی و آرزو (تفاوت کسره در کلمهٔ اولی با ضمه در کلمه دومی.)
جناس اختلافی یا جناس ناقص به حرف
هرگاه دو رکن جناس در یکی از حروف با هم اختلاف داشته باشند به آن جناس اختلافی یا جناس ناقص به حرف میگویند.. کمند/سمند..آزاد/آزار..زحمت/رحمت.
یک واژه، یک حرف، بیش از دیگری دارد.
خاص و خلاص کام کامل
یک واژه از ترکیب دو واژه دیگر به دست میآید.
دل خلوت خاص دلبر آمد
دلبر ز کرم به دل بر آمد
دو واژه از نظر آوایی یکسان اما از نظر املایی متفاوت اند
هرگاه دو رکن جناس در تلفظ و خواندن با یکدیگر یکسان باشند اما در نوشتار با هم متفاوت باشند به آن جناس لفظی میگویند.. صبا/سبا..خوان/خان..حیاط/حیات..خیش/خویش...
اختلاف دو واژه در جابه جایی حروف است
بنات، نبات
آرایههای معنوی3
به آن دسته از آرایههایی که بر پایه تناسب های معنایی واژهها شکل میگیرند آرایۀ معنوی گویند
مراعات نظیر
آوردن دو یا چند واژه در یک بیت یا عبارت که در خارج از آن بیت یا عبارت نیز رابطهای آشنا و خاص میان آنها برقرار باشد
ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند
تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری
(ابر و باد و مه و خورشید و فلک همگی جز عناصر و پدیدههای طبیعت هستند.)
تضاد
هر گاه دو واژه با معنای متضاد در یک بیت یا عبارت به کار رود آرایۀ تضاد پدید میآید در نومیدی بسی امید است
متناقضنما (Paradox)
هر گاه دو مفهوم متضاد رابه هم نسبت دهیم یا آن دو را در یک چیز جمع کنیم آرایۀ متناقضنما شکل میگیرد و معمولاً معنایی عمیق و پر مغز در پس آن نهفته است
جامهاش شولای عریانی است
(عریانی به شولا نسبت داده شده اما شولا نوعی جامه است و ضد عریانی)
ایهام تناسب4
گرت هواست که معشوق نگسلد پیوند
نگاه دار سر رشته تا نگه دارد
در این نمونه از واژه هوا تنها یک معنا برداشت میشود که آن هم آرزو است.
سلام
لطفاً، با معرفی کانال ها، به دبیران، دانش آموزان و آشنایان، امکان بهره مندی افراد بیشتری را فراهم نمایید. باسپاس
مهدی اکبری
فارسی هفتم
@Farsi7a
فارسی هشتم
@farsi8a
فارسی نهم
@farsi9a
کانال شعر و متن ادبی
@baraneadab
لطفاً، با معرفی کانال ها، به دبیران، دانش آموزان و آشنایان، امکان بهره مندی افراد بیشتری را فراهم نمایید. باسپاس
مهدی اکبری
فارسی هفتم
@Farsi7a
فارسی هشتم
@farsi8a
فارسی نهم
@farsi9a
کانال شعر و متن ادبی
@baraneadab
Forwarded from ادبیات فارسی هشتم
پسوندِ « ـَ ک» و انواع آن: یکی از پسوند های معروفی که به اسم می چسبد و واژۂ غیرساده می سازد،پسوندِ« ـَ ک» است که مفهوم هایِ مختلفی را در کلمه به وجود می آورد.
انواعِ ـَ ک در زبان فارسی:
1 ـ نشانۀ تصغیر: مفهومِ کوچکی و خُردی را می رساند. مانند : بامَک (بام + ـَ ک) به معنیِ (بامِ کوچک) موارد 2تا 5 جهت دانستنی های بیشتر است
2 ـ نشانۀ ترحّم و دلسوزی: مانند: طفلَک (طفل+ ـَ ک) به معنیِ(طفلِ ترحُّم انگیز)
3 ـ نشانۀ شباهت: مفهومِ شباهت به چیزی را، نشان می دهد. مانند: پشمَک (پشم+ ـَ ک)به معنیِ (به شکلِ الیاف پشم)
4ـ نشانۀ حالت: مفهومِ حالت وچگونگی را، بیان می کند.مانند: نرمَک(نرم + ـَ ک)به معنی ِ(به صورتِ نرم)
5 ـ نشانۀ تحقیر و توهین: مفهومِ توهین را با خود دارد.مانند:مردَک (مرد+ ـَ ک)به معنیِ(مردپَست وفرومایه)
* مثال هایی برایِ پسوندِ تصغیر (کوچکی):
شاخَک (شاخ + ـَ ک) = شاخۀ کوچک
اتاقَک (اتاق + ـَ ک) = اتاقِ کوچک
بامَک (بام + ـَ ک) = بامِ کوچک
داستانَک (داستان + ـَ ک) = داستانِ کوچک
شهرَک (شهر+ ـَ ک) = شهرِ کوچک
مُرغَک (مرغ + ـَ ک) = مرغِ کوچک
کمانَک (کمان + ـَ ک) = کمانِ کوچک
زاغَک (زاغ + ـَ ک) = زاغِ کوچک
پیامَک (پیام + ـَ ک) = پیامِ کوچک
انواعِ ـَ ک در زبان فارسی:
1 ـ نشانۀ تصغیر: مفهومِ کوچکی و خُردی را می رساند. مانند : بامَک (بام + ـَ ک) به معنیِ (بامِ کوچک) موارد 2تا 5 جهت دانستنی های بیشتر است
2 ـ نشانۀ ترحّم و دلسوزی: مانند: طفلَک (طفل+ ـَ ک) به معنیِ(طفلِ ترحُّم انگیز)
3 ـ نشانۀ شباهت: مفهومِ شباهت به چیزی را، نشان می دهد. مانند: پشمَک (پشم+ ـَ ک)به معنیِ (به شکلِ الیاف پشم)
4ـ نشانۀ حالت: مفهومِ حالت وچگونگی را، بیان می کند.مانند: نرمَک(نرم + ـَ ک)به معنی ِ(به صورتِ نرم)
5 ـ نشانۀ تحقیر و توهین: مفهومِ توهین را با خود دارد.مانند:مردَک (مرد+ ـَ ک)به معنیِ(مردپَست وفرومایه)
* مثال هایی برایِ پسوندِ تصغیر (کوچکی):
شاخَک (شاخ + ـَ ک) = شاخۀ کوچک
اتاقَک (اتاق + ـَ ک) = اتاقِ کوچک
بامَک (بام + ـَ ک) = بامِ کوچک
داستانَک (داستان + ـَ ک) = داستانِ کوچک
شهرَک (شهر+ ـَ ک) = شهرِ کوچک
مُرغَک (مرغ + ـَ ک) = مرغِ کوچک
کمانَک (کمان + ـَ ک) = کمانِ کوچک
زاغَک (زاغ + ـَ ک) = زاغِ کوچک
پیامَک (پیام + ـَ ک) = پیامِ کوچک
به نام خدا
آزمون فارسی کلاس هفتم
1- واژگان کدامیک از گزینه های زیر میتوانند به عنوان سجع به کار روند؟
الف) زمان و زمین ب) غرب و مغرب
ج) دوست و درست د) بار و سوارکار
2- نوع جمله در کدام گزینه با بقیه متفاوت است؟
الف) از ظلمت خود رهایی ام ده ب) ای هست کن اساس هستی
ج) آنجا قدمم رسان که خواهی د) بانور خود آشنایی ام ده
3- شخص فعل کدام گزینه با بقیه متفاوت است؟
الف) با بهاری که میرسد از راه ب) زندگی بر تو میزند لبخند
ج) بردرختی شکوفه ای خندید د) مثل یک شاخه گل جوانه بزن
4- کدام گزینه با بقیه هم خانواده نیست؟
الف) تفریح ب) حفره
ج) مفرح د) فرح
5- تعداد جملات کدام گزینه بیشتر است؟
الف) جوجه های کبوتران گفتند: کاش میشد کنار هم باشیم
ب) جوجه کوچک پرستو گفت : کاش با باد رهسپار شوم
ج) غنچه هم گفت: گرچه دلتنگم مثل لبخند، باز خواهم شد
د) جوجه گنجشک گفت: میخواهم فارغ از سنگ بچه ها باشم
6- در کدام گزینه غلط املایی وجود دارد؟
الف) شبنم از روی برگ گل برخواست/گفت میخواهم آفتاب شوم
ب) جوجه گنجشک گفت: میخواهم/فارغ از سنگ بچه ها شوم
ج) تا افق های دور، کوچ کنم/باز پیغمبر بهار شوم
د) زنگ تفریح را که زنجره زد/باز هم در کلاس غوغا شد
7- «در پوستین کسی افتادن» یعنی:
الف) فریب کسی راخوردن
ب) از کسی بدگویی کردن
ج) در کار کسی کنجکاوی کردن
د) درباره کسی به طمع افتادن
8- عبارت: «گفت: جان پدر! تو نیز اگر بخفتی، به از آنکه در پوستین خلق افتی.» چند جمله دارد؟
الف) 3 ب) 4 ج) 5 د) 6
9- کدام گزینه با «متعبد» هم خانواده نیست؟
الف) تبعید ب ) معابد ج) عبادت د) معبود
10- نوع کدام جمله بابقیه متفاوت است؟
الف) آرزوهایتان چه رنگین است
ب) کاش روزی به کام خود برسید
ج) گفت میخواهم آفتاب شوم
د) کاش با باد رهسپار شویم
11- املای کدام واژه با توجه به معنی آن درست نیست؟
الف) هیجان: آشفتگی ب) ذلال: پاک و صاف
ج) مذاب: ذوب شده د) وداع: خداحافظی
12- کدام گزینه از آثار دکتر شریعتی نیست؟
الف) فاطمه فاطمه است ب) کویر
ج) تنفس صبح د) اسلام شناسی
13- دربیت:«غنچه هم گفت گرچه دلتنگم
مثل لبخند، باز خواهم شد» وجه شبه
چیست؟
الف) خندیدن ب) باز شدن
ج) شادمانی د) دلتنگی
14- کدام آرایۀ ادبی در عبارت :« درختان سرسبز باغ ، شاخه های خویش را به آسمان برافراشته بودند و دعا میکردند» دیده میشود؟
الف) شخصیت ب) تشبیه
ج) تضاد د) کنایه
15- کدام گزینه سوم شخص مفرد نمیتواند باشد؟
الف) می خرید ب) می دوزید
ج) می برید د) می آفرید
16- کدام گزینه از مفهوم بیت:« گفت پیغمبر: هرآن کو سِر نهفت/زود گردد با مراد خویش
جفت» دریافت نمیشود؟
الف) اسرار دیگران را فاش نکنیم
ب) رازداری سودمند است.
ج) راز خود را به دیگران نگوییم
د) سرنهفتن : زود به هدف رسیدن
17- درکدام گزینه نهاد به درستی مشخص شده است؟
الف) بر درختی، شکوفه ای خندید
ب) در کتابی بهار معنا شد
ج) باز چشم جوانه ای وا شد
د) زندگی برتو میزند لبخند
18- اگر کلمات بیت: «بهتراز هرچه هست در
دنیا/با خدا راز گفتنت امروز» را مرتب
بنویسیم، آخرین واژه چیست؟
الف) بهتر ب) هست
ج) امروز د) هرچه
19- کدام گزینه برای پرکردن جای خالی درعبارت زیبای سعدی مناسب است؟
«برادر که دربند .......... است، نه برادر و نه ......... است»
الف) خویش، خویش ب) خیش، خویش
ج) خویش، خیش د ) خیش، خیش
20- ساختار کدام گزینه با بقیه متفاوت است؟
الف) مویه کنان ب) بر سر زنان
ج) جیغ زنان د) دست فروشان
دانش آموزان عزیز دبیرستان خسرو آصف پاسخ آزمون را با خود به مدرسه بیاورید.
آزمون فارسی کلاس هفتم
1- واژگان کدامیک از گزینه های زیر میتوانند به عنوان سجع به کار روند؟
الف) زمان و زمین ب) غرب و مغرب
ج) دوست و درست د) بار و سوارکار
2- نوع جمله در کدام گزینه با بقیه متفاوت است؟
الف) از ظلمت خود رهایی ام ده ب) ای هست کن اساس هستی
ج) آنجا قدمم رسان که خواهی د) بانور خود آشنایی ام ده
3- شخص فعل کدام گزینه با بقیه متفاوت است؟
الف) با بهاری که میرسد از راه ب) زندگی بر تو میزند لبخند
ج) بردرختی شکوفه ای خندید د) مثل یک شاخه گل جوانه بزن
4- کدام گزینه با بقیه هم خانواده نیست؟
الف) تفریح ب) حفره
ج) مفرح د) فرح
5- تعداد جملات کدام گزینه بیشتر است؟
الف) جوجه های کبوتران گفتند: کاش میشد کنار هم باشیم
ب) جوجه کوچک پرستو گفت : کاش با باد رهسپار شوم
ج) غنچه هم گفت: گرچه دلتنگم مثل لبخند، باز خواهم شد
د) جوجه گنجشک گفت: میخواهم فارغ از سنگ بچه ها باشم
6- در کدام گزینه غلط املایی وجود دارد؟
الف) شبنم از روی برگ گل برخواست/گفت میخواهم آفتاب شوم
ب) جوجه گنجشک گفت: میخواهم/فارغ از سنگ بچه ها شوم
ج) تا افق های دور، کوچ کنم/باز پیغمبر بهار شوم
د) زنگ تفریح را که زنجره زد/باز هم در کلاس غوغا شد
7- «در پوستین کسی افتادن» یعنی:
الف) فریب کسی راخوردن
ب) از کسی بدگویی کردن
ج) در کار کسی کنجکاوی کردن
د) درباره کسی به طمع افتادن
8- عبارت: «گفت: جان پدر! تو نیز اگر بخفتی، به از آنکه در پوستین خلق افتی.» چند جمله دارد؟
الف) 3 ب) 4 ج) 5 د) 6
9- کدام گزینه با «متعبد» هم خانواده نیست؟
الف) تبعید ب ) معابد ج) عبادت د) معبود
10- نوع کدام جمله بابقیه متفاوت است؟
الف) آرزوهایتان چه رنگین است
ب) کاش روزی به کام خود برسید
ج) گفت میخواهم آفتاب شوم
د) کاش با باد رهسپار شویم
11- املای کدام واژه با توجه به معنی آن درست نیست؟
الف) هیجان: آشفتگی ب) ذلال: پاک و صاف
ج) مذاب: ذوب شده د) وداع: خداحافظی
12- کدام گزینه از آثار دکتر شریعتی نیست؟
الف) فاطمه فاطمه است ب) کویر
ج) تنفس صبح د) اسلام شناسی
13- دربیت:«غنچه هم گفت گرچه دلتنگم
مثل لبخند، باز خواهم شد» وجه شبه
چیست؟
الف) خندیدن ب) باز شدن
ج) شادمانی د) دلتنگی
14- کدام آرایۀ ادبی در عبارت :« درختان سرسبز باغ ، شاخه های خویش را به آسمان برافراشته بودند و دعا میکردند» دیده میشود؟
الف) شخصیت ب) تشبیه
ج) تضاد د) کنایه
15- کدام گزینه سوم شخص مفرد نمیتواند باشد؟
الف) می خرید ب) می دوزید
ج) می برید د) می آفرید
16- کدام گزینه از مفهوم بیت:« گفت پیغمبر: هرآن کو سِر نهفت/زود گردد با مراد خویش
جفت» دریافت نمیشود؟
الف) اسرار دیگران را فاش نکنیم
ب) رازداری سودمند است.
ج) راز خود را به دیگران نگوییم
د) سرنهفتن : زود به هدف رسیدن
17- درکدام گزینه نهاد به درستی مشخص شده است؟
الف) بر درختی، شکوفه ای خندید
ب) در کتابی بهار معنا شد
ج) باز چشم جوانه ای وا شد
د) زندگی برتو میزند لبخند
18- اگر کلمات بیت: «بهتراز هرچه هست در
دنیا/با خدا راز گفتنت امروز» را مرتب
بنویسیم، آخرین واژه چیست؟
الف) بهتر ب) هست
ج) امروز د) هرچه
19- کدام گزینه برای پرکردن جای خالی درعبارت زیبای سعدی مناسب است؟
«برادر که دربند .......... است، نه برادر و نه ......... است»
الف) خویش، خویش ب) خیش، خویش
ج) خویش، خیش د ) خیش، خیش
20- ساختار کدام گزینه با بقیه متفاوت است؟
الف) مویه کنان ب) بر سر زنان
ج) جیغ زنان د) دست فروشان
دانش آموزان عزیز دبیرستان خسرو آصف پاسخ آزمون را با خود به مدرسه بیاورید.
❤1
@:
پرسش های چهارگزینه ای فصل چهارم فارسی هفتم
1. با توجه به بیت زیر، کدام گزینه نادرست است؟
«به جان زنده دلان سعدیا که مُلک وجود/ نیرزد آنکه دلی را ز خود بیازاری»
1 ـ فعلهاي بیت مضارع میباشند.
2 ـ بیت تشبیه دارد.
3 ـ ملک وجود: نهاد
4 ـ بیت سه جمله دارد.
2. کدام گزینه از اجزای بیشتری تشکیل شده است؟
1 ـ گشت و گذار
2 ـ دل بستگی
3 ـ دانش آموز
4 ـ کنجکاوی
3. در عبارت زیر به ترتیب چند ترکیب وصفی و چند ترکیب اضافی آمده است:
«وی یکی از فرزندان صالح انقلاب و از رویشهای مبارکی بود که آینده درخشان علمی را در کشور خود نوید میدهد.»
1 ـ دو ـ سه
2 ـ سه ـ دو
3 ـ چهار ـ دو
4 ـ چهار ـ سه
4. با توجّه به عبارت سوال قبلی (3) چند بن فعل وجود دارد؟
1 ـ دو واژه
2 ـ سه واژه
3 ـ چهار واژه
4 ـ پنج واژه
5. ضمیر پیوسته «ش» در مصراع دوم بیت زیر، مضاف الیهِ کدام نقش است:
«سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگز
مرده آن است که نامش به نکویی نبرند»
1 ـ مفعول
2 ـ متمم
3 ـ نهاد
4 ـ مضاف الیه
6. در کدام قالب شعری قیافههای بیت با تعداد ابیات آن یکسان است؟
1 ـ غزل
2 ـ قطعه
3 ـ قصیده
4 ـ مثنوی
7. آرایه مقابل کدام گزینه نادرست است؟
1 ـ ای مرغک خرد ز آشیانه/ پرواز کن و پریدن آموز (تشخیص- مراعات نظیر)
2 ـ هرچه کنی کشت همان بدروی/ کار بد و نیک چو کوه و صداست (تشبیه- تشخیص)
3 ـ نار خندان، باغ را خندان کند/ صحبت مردانت از مردان کند (مراعات نظیر – تکرار)
4 ـ گرفتم آن گِل و کردم خمیری/ خمیری نرم و نیکو چون حریری (تکرار- تشبیه)
8. بن مضارع کدام گزینه نادرست است؟
1 ـ خاستن: خیز
2 ـ بخشودن: بخشش
3 ـ جَستن: جَه
4 ـ رَستن: ره
9. کدام ترکیب اضافی بر پایة تشبیه نیست؟
1 ـ آیینههاي دوستی
2 ـ چراغ علم
3 ـ مردم چشم
4 ـ دام بلا
10. نقش ضمیر متصل در کدام گزینه متفاوت است؟
1 ـ چو دیدش پلنگ افکن و پیل تن
2 ـ شدش گیتی به پیش چشم تاریک
3 ـ با نور خود آشنایی ام ده
4 ـ صحبت مردانت از مردان کند
11. در رابطه با کتاب گلستان سعدی همه گزینهها درست است به جز گزینه...
1 ـ آمیخته به نظم و نثر است.
2 ـ آثار ادبی بهارستان و پریشان به تقلید از گلستان نوشته شده است.
3 ـ سعدی گلستان را به سال 656 هـ.ق. آفرید.
4 ـ گلستان علاوه بر دیپاچه، ده باب دارد.
12. در کدام گزینه واژهها هم آوا نیستند؟
1 ـ گُل- گِل
2 ـ حیات- حیاط
3 ـ سفر- صفر
4 ـ خاستن- خواستن
13.در گروه واژههای زیر چند بن فعل آمده است؟
سرودههای شگفت انگیز- دستهای لرزان- مشتاقان استاد- صدای دل نواز- فرهنگ پیشگام - معجزه پیامبر- مکاتبه علمی- استقلالطلبی- متواضع و صمیمی- کشتزارهای وسیع
1 ـ پنج
2 ـ شش
3 ـ هفت
4 ـ هشت
14. «بن» یا «شناسه» در کدامیک از فعلهای زیر درست نیست؟
1 ـ میگرفتند (گرفت- ند)
2 ـ شنیدهایم (شنید- ایم)
3 ـ میکوشند (کوش- د)
4 ـ خواهید رفت (رفت- ید)
15. فعل کدام گزینه اسنادی نیست؟
1 ـ تو شیرمردی و من پیرزن.
2 ـ بُوی در دو گیتی ز بد رستگار
3 ـ رام از چه شدی؟
4 ـ میان شاعرهها تا کنون نظیرش نیست.
16. در گروه واژههای داده شده چند واژه غلط املایی دارد؟
گیج و غرق زیبایی- گشت و گزار- ضریح حضرت- هجرهای ساده- پژوهش و فراقت- پیرعجوز- حرم مطهر- اهیای مراکز علمی- دم در صحن- حوضه علمّیه- رصدخانه
1 ـ پنج
2 ـ چهار
3 ـ شش
4 ـ سه
17. در بیت: «مندیش که دام هست یا نه/ بر مردم چشم، دیدن آموز» کدام نقش دیده نمیشود؟
1 ـ نهاد
2 ـ مفعول
3 ـ مسند
4 ـ متمم
18. مترادف واژههای «نرم و آهسته راه رفتن» و «سرافراز» در کدام گزینه آمده است؟
1 ـ گرفتم آن گل و کردم خمیری/ خمیری نرم و نیکو چون حریری
2- بدو گفتم که مشکی یا عبیری/ که از بوی دلاویز تو مستم
3- تا کی حرکات کودکانه/ در باغ وچمن،چمیدن آموز
4- گل اندر زیر پا گسترده پر کرد/ مرا با هم نشینی مفتخر کرد
1 ـ 1 و 4
2 ـ 4 و 3
3 ـ 3 و 2
4 ـ 3 و 1
19. فعل کدام گزینه نمی تواند دو زمان داشته باشد؟
1 ـ کتاب میخواند
2 ـ غذا میخورد
3 ـ خالی میماند
4 ـ کتابی مینویسد
20. املای کدام گزینه درست نیست؟
1 ـ خدمت گزار
2ـ بنیان گزار
3 ـ سپاس گزار
4 ـ نمازگزار
21. در بیت «سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگز/ مرده آن است که نامش به نکویی نبرند» چند قید وجود دارد؟
1 ـ یک قید
2 ـ دو قید
3 ـ سه قید
4 ـ هیچ قیدی ندارد
22. مؤلّف اثر در کدام گزینه درست ذکر نشده است؟
1 ـ افسانه: نیما یوشیج
2 ـ سبک شناسی: ملک الشعرای بهار
3 ـ جامع التواریخ: فضل الله همدانی
4 ـ گوهرنامه: خواجه عبدالله انصاری
23. توضیح همه گزینهها به جز گزینه... درست است؟
1 ـ بیماری و کسالت مترادف یکدیگرند.
2 ـ واژة مشتاقان اسم غیرساده است.
3 ـ قطعه شعری است که شاعر به بیان وصف طبیعت و ستایش خدا میپردازد.
4 ـ سعدی در نظامیه بغداد درس خوانده است.
پرسش های چهارگزینه ای فصل چهارم فارسی هفتم
1. با توجه به بیت زیر، کدام گزینه نادرست است؟
«به جان زنده دلان سعدیا که مُلک وجود/ نیرزد آنکه دلی را ز خود بیازاری»
1 ـ فعلهاي بیت مضارع میباشند.
2 ـ بیت تشبیه دارد.
3 ـ ملک وجود: نهاد
4 ـ بیت سه جمله دارد.
2. کدام گزینه از اجزای بیشتری تشکیل شده است؟
1 ـ گشت و گذار
2 ـ دل بستگی
3 ـ دانش آموز
4 ـ کنجکاوی
3. در عبارت زیر به ترتیب چند ترکیب وصفی و چند ترکیب اضافی آمده است:
«وی یکی از فرزندان صالح انقلاب و از رویشهای مبارکی بود که آینده درخشان علمی را در کشور خود نوید میدهد.»
1 ـ دو ـ سه
2 ـ سه ـ دو
3 ـ چهار ـ دو
4 ـ چهار ـ سه
4. با توجّه به عبارت سوال قبلی (3) چند بن فعل وجود دارد؟
1 ـ دو واژه
2 ـ سه واژه
3 ـ چهار واژه
4 ـ پنج واژه
5. ضمیر پیوسته «ش» در مصراع دوم بیت زیر، مضاف الیهِ کدام نقش است:
«سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگز
مرده آن است که نامش به نکویی نبرند»
1 ـ مفعول
2 ـ متمم
3 ـ نهاد
4 ـ مضاف الیه
6. در کدام قالب شعری قیافههای بیت با تعداد ابیات آن یکسان است؟
1 ـ غزل
2 ـ قطعه
3 ـ قصیده
4 ـ مثنوی
7. آرایه مقابل کدام گزینه نادرست است؟
1 ـ ای مرغک خرد ز آشیانه/ پرواز کن و پریدن آموز (تشخیص- مراعات نظیر)
2 ـ هرچه کنی کشت همان بدروی/ کار بد و نیک چو کوه و صداست (تشبیه- تشخیص)
3 ـ نار خندان، باغ را خندان کند/ صحبت مردانت از مردان کند (مراعات نظیر – تکرار)
4 ـ گرفتم آن گِل و کردم خمیری/ خمیری نرم و نیکو چون حریری (تکرار- تشبیه)
8. بن مضارع کدام گزینه نادرست است؟
1 ـ خاستن: خیز
2 ـ بخشودن: بخشش
3 ـ جَستن: جَه
4 ـ رَستن: ره
9. کدام ترکیب اضافی بر پایة تشبیه نیست؟
1 ـ آیینههاي دوستی
2 ـ چراغ علم
3 ـ مردم چشم
4 ـ دام بلا
10. نقش ضمیر متصل در کدام گزینه متفاوت است؟
1 ـ چو دیدش پلنگ افکن و پیل تن
2 ـ شدش گیتی به پیش چشم تاریک
3 ـ با نور خود آشنایی ام ده
4 ـ صحبت مردانت از مردان کند
11. در رابطه با کتاب گلستان سعدی همه گزینهها درست است به جز گزینه...
1 ـ آمیخته به نظم و نثر است.
2 ـ آثار ادبی بهارستان و پریشان به تقلید از گلستان نوشته شده است.
3 ـ سعدی گلستان را به سال 656 هـ.ق. آفرید.
4 ـ گلستان علاوه بر دیپاچه، ده باب دارد.
12. در کدام گزینه واژهها هم آوا نیستند؟
1 ـ گُل- گِل
2 ـ حیات- حیاط
3 ـ سفر- صفر
4 ـ خاستن- خواستن
13.در گروه واژههای زیر چند بن فعل آمده است؟
سرودههای شگفت انگیز- دستهای لرزان- مشتاقان استاد- صدای دل نواز- فرهنگ پیشگام - معجزه پیامبر- مکاتبه علمی- استقلالطلبی- متواضع و صمیمی- کشتزارهای وسیع
1 ـ پنج
2 ـ شش
3 ـ هفت
4 ـ هشت
14. «بن» یا «شناسه» در کدامیک از فعلهای زیر درست نیست؟
1 ـ میگرفتند (گرفت- ند)
2 ـ شنیدهایم (شنید- ایم)
3 ـ میکوشند (کوش- د)
4 ـ خواهید رفت (رفت- ید)
15. فعل کدام گزینه اسنادی نیست؟
1 ـ تو شیرمردی و من پیرزن.
2 ـ بُوی در دو گیتی ز بد رستگار
3 ـ رام از چه شدی؟
4 ـ میان شاعرهها تا کنون نظیرش نیست.
16. در گروه واژههای داده شده چند واژه غلط املایی دارد؟
گیج و غرق زیبایی- گشت و گزار- ضریح حضرت- هجرهای ساده- پژوهش و فراقت- پیرعجوز- حرم مطهر- اهیای مراکز علمی- دم در صحن- حوضه علمّیه- رصدخانه
1 ـ پنج
2 ـ چهار
3 ـ شش
4 ـ سه
17. در بیت: «مندیش که دام هست یا نه/ بر مردم چشم، دیدن آموز» کدام نقش دیده نمیشود؟
1 ـ نهاد
2 ـ مفعول
3 ـ مسند
4 ـ متمم
18. مترادف واژههای «نرم و آهسته راه رفتن» و «سرافراز» در کدام گزینه آمده است؟
1 ـ گرفتم آن گل و کردم خمیری/ خمیری نرم و نیکو چون حریری
2- بدو گفتم که مشکی یا عبیری/ که از بوی دلاویز تو مستم
3- تا کی حرکات کودکانه/ در باغ وچمن،چمیدن آموز
4- گل اندر زیر پا گسترده پر کرد/ مرا با هم نشینی مفتخر کرد
1 ـ 1 و 4
2 ـ 4 و 3
3 ـ 3 و 2
4 ـ 3 و 1
19. فعل کدام گزینه نمی تواند دو زمان داشته باشد؟
1 ـ کتاب میخواند
2 ـ غذا میخورد
3 ـ خالی میماند
4 ـ کتابی مینویسد
20. املای کدام گزینه درست نیست؟
1 ـ خدمت گزار
2ـ بنیان گزار
3 ـ سپاس گزار
4 ـ نمازگزار
21. در بیت «سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگز/ مرده آن است که نامش به نکویی نبرند» چند قید وجود دارد؟
1 ـ یک قید
2 ـ دو قید
3 ـ سه قید
4 ـ هیچ قیدی ندارد
22. مؤلّف اثر در کدام گزینه درست ذکر نشده است؟
1 ـ افسانه: نیما یوشیج
2 ـ سبک شناسی: ملک الشعرای بهار
3 ـ جامع التواریخ: فضل الله همدانی
4 ـ گوهرنامه: خواجه عبدالله انصاری
23. توضیح همه گزینهها به جز گزینه... درست است؟
1 ـ بیماری و کسالت مترادف یکدیگرند.
2 ـ واژة مشتاقان اسم غیرساده است.
3 ـ قطعه شعری است که شاعر به بیان وصف طبیعت و ستایش خدا میپردازد.
4 ـ سعدی در نظامیه بغداد درس خوانده است.
@:
24. با توجه به بیت «گل اندر زیر پا گسترده پر کرد/ مرا با هم نشینی مفتخر کرد» مراد از واژه «پر» چیست؟
1 ـ گلزار 2 ـ گلدسته 3 ـ گلبرگ 4 ـ گلستان
25. در کدام گزینه مفرد واژه نادرست میباشد؟
1 ـ فواصل: فاصله 2 ـ قوافی: قافیه 3 ـ الحان: لحن 4 ـ مفاهیم: فهم
26. ترتیب اجزای جملۀ اسمیه در کدام گزینه آمده است؟
1 ـ نهاد- مفعول- فعل 2 ـ مسندالیه- مسند- فعل ربطی
3 ـ فاعل- مسند- فعل خاص 4 ـ نهاد مسند الیهی- صفت- فعل غیرربطی
27. نسبت فعل «شرح داد» به «شرح میدهم» مانند نسبت فعل «پرسید» به ... است.
1 ـ میپرسم 2 ـ میپرسید 3 ـ میپرسد 4 ـ پرسیدم
28. در کدام گزینه ترکیب وصفی نهاد است؟
1 ـ همه گلهای عالم آزمودم/ ندیدم چون تو و عبرت نمودم
2 ـ گلی خوشبوی در حمام روزی/ رسید از دست محبوبی به دستم
3 ـ گر از عهد خردیت یاد آمدی/ که بیچاره بودی در آغوش من
4 ـ منتظران بهار فصل شکفتن رسید/ مژده به گلها برید یار به گلشن رسید
29. در کدام گزینه غلط املایی دیده نمیشود؟
1 ـ پدر پروین گاهی شعری به او میداد تا قافیههایش را تغییر بدهد و در سرودن شعر تجربه بیاندوزد.
2 ـ پروفسور، هر وقت از خواندن و پژوهش فراقت مییافت، به باغبانی میپرداخت.
3 ـ برای زیارت حرم مطهر حضرت معصومه (س) دم در صحن از اتومبیل پیاده شدیم.
4 ـ در اوّلین ساعات حضورش در قم به حرم حضرت معصومه(س) پناه برد و سر بر ضریه آن حضرت گذاشت.
30. در همۀ گزینهها به جز گزینۀ ... واژهها هم خانواده هستند.
1 ـ تضعیف- ضعف 2 ـ خوشبین- دیدار 3 ـ اعتدال- معتدل 4 ـ خصال- خصم
31. در کدام گزینه مفعول بیشتری آمده است؟
1 ـ هر چه کنی کشت همان بدروی/ کار بد و نیک چو کوه و صداست
2 ـ به جان زنده دلان سعدیا، که ملک وجود/ نیر زد آنکه دلی را از خود بیازاری
3 ـ هجوم فتنههاي آسمانی/ مرا آموخت علم زندگانی
4 ـ شو روز به فکر آب و دانه/ هنگام شب آرمیدن آموز
32. در کدام گزینه گزاره بر نهاد مقدم شده است؟
1 ـ گرفتم آن گل و کردم خمیری
2 ـ آن که بخشید و ایمان، خاک را
3 ـ رام تو نمی شود زمانه
4 ـ که بیچاره بودی در آغوش من
33. در کدام گزینه شخص -شمار- شناسه و بن فعل نادرست است؟
1 ـ میگیرید: دوم شخص- جمع- ید- مضارع
2 ـ بمانی: دوم شخص- مفرد- ی- مضارع
3 ـ شنیده بود: دوم شخص- مفرد- د- ماضی
4 ـ گرفته باشیم: اول شخص- جمع- یم- ماضی
34. با توجّه به بیت «سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگز/ مرده آن است که نامش به نکویی نبرند»، کدام گزینه نادرست است؟
1 ـ زمان فعلها مضارع میباشند 2 ـ آن: صفت اشاره 3 ـ نکویی: متمم 4 ـ سعدیا: منادا
35. مترادف همۀ واژهها جز گزینۀ ..... درست است.
1 ـ عجوز: پیرزن 2 ـ آرمیدن: آسوده بودن 3 ـ صحن: حیاط 4 ـ دلاویز: شجاع
36. همۀ گزینهها مانند یکدیگر هستند به جز گزینۀ ....
1 ـ معانی 2 ـ نوابغ 3 ـ عابران 4 ـ دقایق
37. در کدام گزینه هر دو فعل «امر و نهی» یافت میشود؟
1 ـ چو گل بشنید این گفت و شنودم/ بگفتا من گلی ناچيز بودم
2 ـ مندیش که دام هست یا نه/ بر مردم چشم، دیدن آموز
3 ـ تا توانی پیش کس مگشای راز/ بر کس این در مکن زنهار باز
4 ـ شو روز به فکر آب و دانه هنگام شب آرمیدن آموز
38. توصیف زیر مربوط به کدام شخصیت ادبی میباشد:
«وی با بهره گیری از عناصر طبیعت با بیانی رمزگونه به ترسیم سیمای جامعۀ خود پرداخته است»
1 ـ قیصر امین پور 2 ـ نصرالله مردانی 3 ـ علی اسفندیاری 4 ـ پروین اعتصامی
39. در عبارت زیر کدام آرایه دیده نمیشود؟
هرچه کنی کشت همان بدروی کار بد و نیک چو کوه و صداست
1 ـ ضرب المثل 2 ـ سجع 3 ـ تشبیه 4 ـ
تضاد
40. توضیح کدام گزینه نادرست است؟
1 ـ خاطره نوشتهای است توصیفی که معمولاً زیبا، عاطفی و پر جاذبه است.
2 ـ اساس بسیاری از داستان ها، فیلم ها، آثار هنری، خاطرات است.
3 ـ زمان و شخص از ویژگیهاي دیگر فعل است.
4 ـ یکی از راههای پرورش ذهن خلّاق، خاطره نویسی است.
41. عبارت زیر چند جمله است؟
«نیما ناگهان به خود میآید. هنوز گیج و غرق زیبایی شعر است. با دستپاچگی میگوید: ها؟ بله! زیبا بود، گمان کنم شاعر آن ویکتور هوگو باشد.»
1 ـ شش جمله 2 ـ هشت جمله 3 ـ پنج جمله 4 ـ هفت جمله
42. شعر «عاشقا خیز کامد بهاران/ شکوهها را بنه خیز و بنگر/ که چگونه زمستان سرآمد» چند جمله میباشد و «ان» در «بهاران» نشانۀ چیست؟
1 ـ شش جمله- پسوند مکان 2 ـ هشت جمله- علامت جمع فارسی
3 ـ پنج جمله- پسوند مکان 4 ـ هفت جمله- پسوند زمان
43. در شعر «زندگی شگفتن است/ با زبان سبز راز گفتن است»، نقش همۀ گزینهها جز گزینه...... درست است.
1 ـ شکفتن: مسند 2 ـ زندگی: نهاد 3 ـ زبان: موصوف 4 ـ سبز: صفت
44. کدام گزینه از لحاظ ساخت دستوری متفاوت است؟
1 ـ ریخت و پاش 2 ـ پخت و پز 3 ـ جست و جو 4 ـ سوز و گداز
24. با توجه به بیت «گل اندر زیر پا گسترده پر کرد/ مرا با هم نشینی مفتخر کرد» مراد از واژه «پر» چیست؟
1 ـ گلزار 2 ـ گلدسته 3 ـ گلبرگ 4 ـ گلستان
25. در کدام گزینه مفرد واژه نادرست میباشد؟
1 ـ فواصل: فاصله 2 ـ قوافی: قافیه 3 ـ الحان: لحن 4 ـ مفاهیم: فهم
26. ترتیب اجزای جملۀ اسمیه در کدام گزینه آمده است؟
1 ـ نهاد- مفعول- فعل 2 ـ مسندالیه- مسند- فعل ربطی
3 ـ فاعل- مسند- فعل خاص 4 ـ نهاد مسند الیهی- صفت- فعل غیرربطی
27. نسبت فعل «شرح داد» به «شرح میدهم» مانند نسبت فعل «پرسید» به ... است.
1 ـ میپرسم 2 ـ میپرسید 3 ـ میپرسد 4 ـ پرسیدم
28. در کدام گزینه ترکیب وصفی نهاد است؟
1 ـ همه گلهای عالم آزمودم/ ندیدم چون تو و عبرت نمودم
2 ـ گلی خوشبوی در حمام روزی/ رسید از دست محبوبی به دستم
3 ـ گر از عهد خردیت یاد آمدی/ که بیچاره بودی در آغوش من
4 ـ منتظران بهار فصل شکفتن رسید/ مژده به گلها برید یار به گلشن رسید
29. در کدام گزینه غلط املایی دیده نمیشود؟
1 ـ پدر پروین گاهی شعری به او میداد تا قافیههایش را تغییر بدهد و در سرودن شعر تجربه بیاندوزد.
2 ـ پروفسور، هر وقت از خواندن و پژوهش فراقت مییافت، به باغبانی میپرداخت.
3 ـ برای زیارت حرم مطهر حضرت معصومه (س) دم در صحن از اتومبیل پیاده شدیم.
4 ـ در اوّلین ساعات حضورش در قم به حرم حضرت معصومه(س) پناه برد و سر بر ضریه آن حضرت گذاشت.
30. در همۀ گزینهها به جز گزینۀ ... واژهها هم خانواده هستند.
1 ـ تضعیف- ضعف 2 ـ خوشبین- دیدار 3 ـ اعتدال- معتدل 4 ـ خصال- خصم
31. در کدام گزینه مفعول بیشتری آمده است؟
1 ـ هر چه کنی کشت همان بدروی/ کار بد و نیک چو کوه و صداست
2 ـ به جان زنده دلان سعدیا، که ملک وجود/ نیر زد آنکه دلی را از خود بیازاری
3 ـ هجوم فتنههاي آسمانی/ مرا آموخت علم زندگانی
4 ـ شو روز به فکر آب و دانه/ هنگام شب آرمیدن آموز
32. در کدام گزینه گزاره بر نهاد مقدم شده است؟
1 ـ گرفتم آن گل و کردم خمیری
2 ـ آن که بخشید و ایمان، خاک را
3 ـ رام تو نمی شود زمانه
4 ـ که بیچاره بودی در آغوش من
33. در کدام گزینه شخص -شمار- شناسه و بن فعل نادرست است؟
1 ـ میگیرید: دوم شخص- جمع- ید- مضارع
2 ـ بمانی: دوم شخص- مفرد- ی- مضارع
3 ـ شنیده بود: دوم شخص- مفرد- د- ماضی
4 ـ گرفته باشیم: اول شخص- جمع- یم- ماضی
34. با توجّه به بیت «سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگز/ مرده آن است که نامش به نکویی نبرند»، کدام گزینه نادرست است؟
1 ـ زمان فعلها مضارع میباشند 2 ـ آن: صفت اشاره 3 ـ نکویی: متمم 4 ـ سعدیا: منادا
35. مترادف همۀ واژهها جز گزینۀ ..... درست است.
1 ـ عجوز: پیرزن 2 ـ آرمیدن: آسوده بودن 3 ـ صحن: حیاط 4 ـ دلاویز: شجاع
36. همۀ گزینهها مانند یکدیگر هستند به جز گزینۀ ....
1 ـ معانی 2 ـ نوابغ 3 ـ عابران 4 ـ دقایق
37. در کدام گزینه هر دو فعل «امر و نهی» یافت میشود؟
1 ـ چو گل بشنید این گفت و شنودم/ بگفتا من گلی ناچيز بودم
2 ـ مندیش که دام هست یا نه/ بر مردم چشم، دیدن آموز
3 ـ تا توانی پیش کس مگشای راز/ بر کس این در مکن زنهار باز
4 ـ شو روز به فکر آب و دانه هنگام شب آرمیدن آموز
38. توصیف زیر مربوط به کدام شخصیت ادبی میباشد:
«وی با بهره گیری از عناصر طبیعت با بیانی رمزگونه به ترسیم سیمای جامعۀ خود پرداخته است»
1 ـ قیصر امین پور 2 ـ نصرالله مردانی 3 ـ علی اسفندیاری 4 ـ پروین اعتصامی
39. در عبارت زیر کدام آرایه دیده نمیشود؟
هرچه کنی کشت همان بدروی کار بد و نیک چو کوه و صداست
1 ـ ضرب المثل 2 ـ سجع 3 ـ تشبیه 4 ـ
تضاد
40. توضیح کدام گزینه نادرست است؟
1 ـ خاطره نوشتهای است توصیفی که معمولاً زیبا، عاطفی و پر جاذبه است.
2 ـ اساس بسیاری از داستان ها، فیلم ها، آثار هنری، خاطرات است.
3 ـ زمان و شخص از ویژگیهاي دیگر فعل است.
4 ـ یکی از راههای پرورش ذهن خلّاق، خاطره نویسی است.
41. عبارت زیر چند جمله است؟
«نیما ناگهان به خود میآید. هنوز گیج و غرق زیبایی شعر است. با دستپاچگی میگوید: ها؟ بله! زیبا بود، گمان کنم شاعر آن ویکتور هوگو باشد.»
1 ـ شش جمله 2 ـ هشت جمله 3 ـ پنج جمله 4 ـ هفت جمله
42. شعر «عاشقا خیز کامد بهاران/ شکوهها را بنه خیز و بنگر/ که چگونه زمستان سرآمد» چند جمله میباشد و «ان» در «بهاران» نشانۀ چیست؟
1 ـ شش جمله- پسوند مکان 2 ـ هشت جمله- علامت جمع فارسی
3 ـ پنج جمله- پسوند مکان 4 ـ هفت جمله- پسوند زمان
43. در شعر «زندگی شگفتن است/ با زبان سبز راز گفتن است»، نقش همۀ گزینهها جز گزینه...... درست است.
1 ـ شکفتن: مسند 2 ـ زندگی: نهاد 3 ـ زبان: موصوف 4 ـ سبز: صفت
44. کدام گزینه از لحاظ ساخت دستوری متفاوت است؟
1 ـ ریخت و پاش 2 ـ پخت و پز 3 ـ جست و جو 4 ـ سوز و گداز
Forwarded from ادبیات فارسی هشتم
دکتر کریمی افشار:
بزرگترین اکتشاف برای من این بود که فهمیدم فرزندم یک مهمان است در خانه ام و روزی از خانه ام می رود.
روزها با سرعت عجیبی میگذرد و او به زودی از من جدا میشود...
به خودم گفتم: کدام مهمتر است؟ نظم خانه یا اینکه فرزندم به خوبی از من یاد کند؟
کدام مهمتر است. خانه یا اخلاق و روحیه و حسن تربیت فرزندم؟
چون دانستم که او مهمان خانه من است.
این باعث شد اولویتم را تغییر دهم، بعد از این مهمترین چیز نزد من آرامش خاطر من و اوست...
شروع کردم به پیاده کردن نقشه ام، و طبعا مجموعه کمی از قوانین مهم را انتخاب کردم و خود را ملزم به اجرای آنها دانستم و مابقی چیزها را بدون هیچ قید و شرطی رها کردم.
از عصبی شدن و داد و فریاد زدن کم کردم و به آرامش رسیدم.
از وسواس هایم گذشتم و به خانه ای راضی شدم که مقداری بهم ریخته و نامنظم است و کمی شلختگی در آن به چشم می خورد.
اما، فرزندی را تحویل گرفتم که آرامش دارد و از من و خشم هایم نمی نالد و رابطه ای قوی و زیبا بین ما حاکم گشته است.
چون می دانم...
او مهمان زودگذر خانه من است.
کودک عزیزم امیدوارم مهمانی خانه من زیباترین مهمانی زندگیت باشد.
👏
پدر و مادر حرفهای
بچهی «باعرضه» بار میآورند
نه شاگرد اول.
برايشان مهم است بچه راحت بتواند زیپ کاپشنش را بالا بکشد
و بند کفشش را ببندد.
وقتی سر جلسهی امتحان، خودكارش ننوشت اشكش در نيايد و راهی پیدا کند.
ميوههايی كه مادر برايش میگذارد، توی كيفش نگندد.
وقتی معلمش یا ناظمش دنبال داوطلبی میگردند زير ميز قايم نشود.
غذا خوردنش كه تمام شد دل آدم بههم نخورد از ديدن ظرف غذايش.
وقتی تلويزيون نگاه میکند
انگشتش نيممتر توی حلقش فرو نرود.
پدر و مادر حرفهای يک جوری با بچهاش حرف میزند كه بچه، جواب دروغ نمیدهد.
اگر بچه ویرش گرفت در حمام آواز بخواند و صدايش را رها کند، پدرش توی ذوقش نمیزند که «چه خبرته!».
وقتی یک بچهی دیگر خواست توپش را به زور بگيرد او ندهد، بهش حالی كند با زور نمیتوانی، اما اگر دوست داری، باهات بازی میکنم.
وقتی چیزی به نظرش نامعقول آمد به هر که میخواهد باشد، اعتراض میکند.
اینها بچهی با عرضه بار میآورند
تا به خاطر نيم نمره امتحانی جلوی ميز معلم عجز و التماس نكند.
والدین گرامی اگه دوست دارید فرزندانی عالی داشته باشید که هیچ وقت به سمت اعتیاد، انواع بزهکاریهای اجتماعی و روابط نامشروع نرن، حتما به راهکارهای زیر عمل کنید.
1_همیشه فرزندت را با عنوان های محترمانه و عاطفی چون آقا، خانم و... صدا بزن
نرگس خانم، علی آقا، عزیز گلی مامان، فرشته کوچولوی من و...
2-حداقل روزی یکبار به فرزندت این جمله را بگو: عزیز دلم من به وجودت افتخار میکنم.
3-به فرزندت بیشتر از یک مهمان احترام بگذار و برای شخصیتش ارزش قائل باش.
4-به فرزندت اعتماد کن تا هر چه را تو دوست نداری هیچ گاه انجام ندهد.
5-قبل از همه چیز اختلافات خود را با همسرت در روشهای تربیتی رفع کن.
6-بیشتر برای فرزندت و حرف زدن با او وقت بگذار و کمتر از کودک زیر هفت سالت دور باش.
7-جلوی فرزندت رابطه ات با همسرت از همیشه بهتر باشد.
8-فرزندت را از صمیم قلب دوست بدار و این دوست داشتنت را همیشه ابراز کن.
9-از سه سالگی به بعد کم کم مسئولیت های فرزندت را به خودش واگذار کن.
10-سعی کن رابطه ی خود و خانواده ات را با خدا و دین مستحکمتر کنی. فرزندان دیندار و با عقیده کمتر مسیر زندگی را به سمت کارهای خلاف کج می کنند.
11-اشتباهات فرزندت را ببخش و به او فرصت بازگشت بده تا محرم اسرارش باشی (حتی گاهی فرصت اشتباه کردن و ریسک کردن به او بده)
12-هر روز با کودکت بازی کن. گاهی در میان بازی بلند بلند بخندید.
13-روزهای مشخصی را صرف پیاده روی با فرزندت کن.
14-برای فرزندت مصداق واقعی صداقت، امانت داری، کنترل خشم و وفای به عهد باش.
شاد و سربلند باشید!
بزرگترین اکتشاف برای من این بود که فهمیدم فرزندم یک مهمان است در خانه ام و روزی از خانه ام می رود.
روزها با سرعت عجیبی میگذرد و او به زودی از من جدا میشود...
به خودم گفتم: کدام مهمتر است؟ نظم خانه یا اینکه فرزندم به خوبی از من یاد کند؟
کدام مهمتر است. خانه یا اخلاق و روحیه و حسن تربیت فرزندم؟
چون دانستم که او مهمان خانه من است.
این باعث شد اولویتم را تغییر دهم، بعد از این مهمترین چیز نزد من آرامش خاطر من و اوست...
شروع کردم به پیاده کردن نقشه ام، و طبعا مجموعه کمی از قوانین مهم را انتخاب کردم و خود را ملزم به اجرای آنها دانستم و مابقی چیزها را بدون هیچ قید و شرطی رها کردم.
از عصبی شدن و داد و فریاد زدن کم کردم و به آرامش رسیدم.
از وسواس هایم گذشتم و به خانه ای راضی شدم که مقداری بهم ریخته و نامنظم است و کمی شلختگی در آن به چشم می خورد.
اما، فرزندی را تحویل گرفتم که آرامش دارد و از من و خشم هایم نمی نالد و رابطه ای قوی و زیبا بین ما حاکم گشته است.
چون می دانم...
او مهمان زودگذر خانه من است.
کودک عزیزم امیدوارم مهمانی خانه من زیباترین مهمانی زندگیت باشد.
👏
پدر و مادر حرفهای
بچهی «باعرضه» بار میآورند
نه شاگرد اول.
برايشان مهم است بچه راحت بتواند زیپ کاپشنش را بالا بکشد
و بند کفشش را ببندد.
وقتی سر جلسهی امتحان، خودكارش ننوشت اشكش در نيايد و راهی پیدا کند.
ميوههايی كه مادر برايش میگذارد، توی كيفش نگندد.
وقتی معلمش یا ناظمش دنبال داوطلبی میگردند زير ميز قايم نشود.
غذا خوردنش كه تمام شد دل آدم بههم نخورد از ديدن ظرف غذايش.
وقتی تلويزيون نگاه میکند
انگشتش نيممتر توی حلقش فرو نرود.
پدر و مادر حرفهای يک جوری با بچهاش حرف میزند كه بچه، جواب دروغ نمیدهد.
اگر بچه ویرش گرفت در حمام آواز بخواند و صدايش را رها کند، پدرش توی ذوقش نمیزند که «چه خبرته!».
وقتی یک بچهی دیگر خواست توپش را به زور بگيرد او ندهد، بهش حالی كند با زور نمیتوانی، اما اگر دوست داری، باهات بازی میکنم.
وقتی چیزی به نظرش نامعقول آمد به هر که میخواهد باشد، اعتراض میکند.
اینها بچهی با عرضه بار میآورند
تا به خاطر نيم نمره امتحانی جلوی ميز معلم عجز و التماس نكند.
والدین گرامی اگه دوست دارید فرزندانی عالی داشته باشید که هیچ وقت به سمت اعتیاد، انواع بزهکاریهای اجتماعی و روابط نامشروع نرن، حتما به راهکارهای زیر عمل کنید.
1_همیشه فرزندت را با عنوان های محترمانه و عاطفی چون آقا، خانم و... صدا بزن
نرگس خانم، علی آقا، عزیز گلی مامان، فرشته کوچولوی من و...
2-حداقل روزی یکبار به فرزندت این جمله را بگو: عزیز دلم من به وجودت افتخار میکنم.
3-به فرزندت بیشتر از یک مهمان احترام بگذار و برای شخصیتش ارزش قائل باش.
4-به فرزندت اعتماد کن تا هر چه را تو دوست نداری هیچ گاه انجام ندهد.
5-قبل از همه چیز اختلافات خود را با همسرت در روشهای تربیتی رفع کن.
6-بیشتر برای فرزندت و حرف زدن با او وقت بگذار و کمتر از کودک زیر هفت سالت دور باش.
7-جلوی فرزندت رابطه ات با همسرت از همیشه بهتر باشد.
8-فرزندت را از صمیم قلب دوست بدار و این دوست داشتنت را همیشه ابراز کن.
9-از سه سالگی به بعد کم کم مسئولیت های فرزندت را به خودش واگذار کن.
10-سعی کن رابطه ی خود و خانواده ات را با خدا و دین مستحکمتر کنی. فرزندان دیندار و با عقیده کمتر مسیر زندگی را به سمت کارهای خلاف کج می کنند.
11-اشتباهات فرزندت را ببخش و به او فرصت بازگشت بده تا محرم اسرارش باشی (حتی گاهی فرصت اشتباه کردن و ریسک کردن به او بده)
12-هر روز با کودکت بازی کن. گاهی در میان بازی بلند بلند بخندید.
13-روزهای مشخصی را صرف پیاده روی با فرزندت کن.
14-برای فرزندت مصداق واقعی صداقت، امانت داری، کنترل خشم و وفای به عهد باش.
شاد و سربلند باشید!
چند نکته دیگر
1.هیچ نویسندۂ بزرگی یک شبه نویسنده نشده است. سه ویژگی مهم یک نویسنده موفق عبارتند از علاقه و تعهد شخصی به نوشتن، نظم، و پشتکار.
2.زمانی که تصمیم گرفتید بنویسید، شروع کنید. وقت زیادی برای آماده شدن هدر ندهید. تا زمانی که پیش نویس اولیه آماده نشده، نمی توانید نوشته خود را بهبود ببخشید.
3.برای بهبود مهارتهای خود، نوشته هایتان را به چند نفر که بازخوردهای صادقانه ای به شما می دهند نشان دهید و از نظر آنها استفاده کنید.
4.منابع مختلفی برای نوشتن استفاده کنید و تا جایی که می توانید مقاله بخوانید.
5.خود را در موضوع غرق کنید و بعد شروع به نوشتن کنید. اگر ذهنتان قفل شد، ناراحت نشوید. کار دیگری انجام دهید (بیرون بروید، بخوابید، موسیقی گوش کنید) و بعد از مدتی برگردید سر کارتان.
6.سبکهای مختلف نوشتن را بشناسید (با خواندن مقاله های مختلف) و نوع مقاله ای را که بهتر می توانید بنویسید شناسایی کنید.
7.مخاطب مقاله خود را شناسایی کنید و در خور شأن آنها بنویسید. راهنمای نویسندگان در هر نشریهای به شما کمک می کند تا بدانید برای چه کسی مطلب می نویسید.
8.هدف مقاله خود را مشخص کنید. از اول بدانید چرا می نویسید.
9.اولین منتقد نوشته های خود باشید و تا جایی که می توانید اشکالات نوشته را از نظر محتوا و شکل پیدا کنید. البته طوری نشود که از نوشتن پشیمان شوید. پس منصف باشید!
10. زمان خاصی را برای نوشتن مقاله های خود اختصاص دهید و به جدول زمانی خود پایبند باشید.
11.مکان خاصی را برای نوشتن مقاله های خود اختصاص دهید تا در ناخودآگاه خود ارتباطی بین آن مکان و نوشتن برقرار شود. بعد از مدتی، شرطی می شوید و هر وقت به آن محل بروید کلمات به شما امان نمی دهند. (رختخواب را پیشنهاد نمی کنم، چون یا خوابتان می برد یا اینکه کاملاً بی خواب می شوید)
12.با نحوه ارسال مقاله به نشریات آشنا شوید. هیچ کس بهتر از شما نمی تواند ارسال مقاله و گرفتن پذیرش را دنبال کند.
13.یک دوره نگارش و ویرایش مقالههای علمی بگذرانید.
14.مقالهای بنویسید که برای خواننده مطلب آموزنده و تازهای داشته باشد. خود را جای خواننده بگذارید و بسنجید که آیا تمایل دارید نوشته خود را بخوانید؟
15.گاهی اوقات موضوع خوب است و مقاله هم قوی است، ولی زمان آن گذشته است. اگر چنین مقاله ای در دست دارید بدانید که نشریات تمایلی به چاپ آن ندارند.
16. نشریه ای را انتخاب کنید که مرتبط با موضوع مقاله شما باشد. بسیاری از نشریات در یک یا چند مورد محدود مقاله می پذیرند.
17.هر جا شروع به نوشتن می کنید یک فرهنگ لغت برای چک کردن کاربرد لغات دم دست داشته باشید.
18. در خبرنامه ها عضو شوید تا نکات مهمی دربارۂ نوشتن مقالههای علمی دریافت کنید.
19.بپرسید و بپرسید. اگر سؤالی دارید از کارشناسان بپرسید تا شما را راهنمایی کنند.
20.یک دفترچه یادداشت تهیه کنید و نام آنرا
جمله های زیبا بگذارید. جمله قشنگی را که در هر متنی می خوانید، در آن دفترچه یادداشت کنید.
1.هیچ نویسندۂ بزرگی یک شبه نویسنده نشده است. سه ویژگی مهم یک نویسنده موفق عبارتند از علاقه و تعهد شخصی به نوشتن، نظم، و پشتکار.
2.زمانی که تصمیم گرفتید بنویسید، شروع کنید. وقت زیادی برای آماده شدن هدر ندهید. تا زمانی که پیش نویس اولیه آماده نشده، نمی توانید نوشته خود را بهبود ببخشید.
3.برای بهبود مهارتهای خود، نوشته هایتان را به چند نفر که بازخوردهای صادقانه ای به شما می دهند نشان دهید و از نظر آنها استفاده کنید.
4.منابع مختلفی برای نوشتن استفاده کنید و تا جایی که می توانید مقاله بخوانید.
5.خود را در موضوع غرق کنید و بعد شروع به نوشتن کنید. اگر ذهنتان قفل شد، ناراحت نشوید. کار دیگری انجام دهید (بیرون بروید، بخوابید، موسیقی گوش کنید) و بعد از مدتی برگردید سر کارتان.
6.سبکهای مختلف نوشتن را بشناسید (با خواندن مقاله های مختلف) و نوع مقاله ای را که بهتر می توانید بنویسید شناسایی کنید.
7.مخاطب مقاله خود را شناسایی کنید و در خور شأن آنها بنویسید. راهنمای نویسندگان در هر نشریهای به شما کمک می کند تا بدانید برای چه کسی مطلب می نویسید.
8.هدف مقاله خود را مشخص کنید. از اول بدانید چرا می نویسید.
9.اولین منتقد نوشته های خود باشید و تا جایی که می توانید اشکالات نوشته را از نظر محتوا و شکل پیدا کنید. البته طوری نشود که از نوشتن پشیمان شوید. پس منصف باشید!
10. زمان خاصی را برای نوشتن مقاله های خود اختصاص دهید و به جدول زمانی خود پایبند باشید.
11.مکان خاصی را برای نوشتن مقاله های خود اختصاص دهید تا در ناخودآگاه خود ارتباطی بین آن مکان و نوشتن برقرار شود. بعد از مدتی، شرطی می شوید و هر وقت به آن محل بروید کلمات به شما امان نمی دهند. (رختخواب را پیشنهاد نمی کنم، چون یا خوابتان می برد یا اینکه کاملاً بی خواب می شوید)
12.با نحوه ارسال مقاله به نشریات آشنا شوید. هیچ کس بهتر از شما نمی تواند ارسال مقاله و گرفتن پذیرش را دنبال کند.
13.یک دوره نگارش و ویرایش مقالههای علمی بگذرانید.
14.مقالهای بنویسید که برای خواننده مطلب آموزنده و تازهای داشته باشد. خود را جای خواننده بگذارید و بسنجید که آیا تمایل دارید نوشته خود را بخوانید؟
15.گاهی اوقات موضوع خوب است و مقاله هم قوی است، ولی زمان آن گذشته است. اگر چنین مقاله ای در دست دارید بدانید که نشریات تمایلی به چاپ آن ندارند.
16. نشریه ای را انتخاب کنید که مرتبط با موضوع مقاله شما باشد. بسیاری از نشریات در یک یا چند مورد محدود مقاله می پذیرند.
17.هر جا شروع به نوشتن می کنید یک فرهنگ لغت برای چک کردن کاربرد لغات دم دست داشته باشید.
18. در خبرنامه ها عضو شوید تا نکات مهمی دربارۂ نوشتن مقالههای علمی دریافت کنید.
19.بپرسید و بپرسید. اگر سؤالی دارید از کارشناسان بپرسید تا شما را راهنمایی کنند.
20.یک دفترچه یادداشت تهیه کنید و نام آنرا
جمله های زیبا بگذارید. جمله قشنگی را که در هر متنی می خوانید، در آن دفترچه یادداشت کنید.
لغات مهم درس های فارسی
درس 1 (زنگ آفرينش)
حرم: داخل مکان زیارتی
کام: آرزو ميل خواسته
گرم: مشغول سر گرم
غوغا: آشوب و فرياد همهمه
انگار: گویی
ذره ذره: کم کم
ابد: جاودان، زمان بی پایان
غلتيد: از پهلویی به پهلوی ديگر چرخيد
موضوع: مطلب
دل تنگ: ناراحت، غمگين
فارغ: آسوده، راحت
افق: کرانه های آسمان
پيغمبر: پيام آور
گل دسته: مناره
گنبد: سقف بزرگ که به شکل نيم کره است
زائر: ديدار کننده
درس 2 (چشمۀ معرفت)
کنجکاوی: جستجو برای يافتن چیزی
هيجان: برانگيختگی و التهاب درونی
معرفت: شناخت
گورا: خوشايند، لذت بخش
يقين: اطمينان کامل، قطعی
عظمت: بزرگی شکوه
مذاب: ذوب شده، گداخته
جاذبه: به سوی خود کشنده، جذب کننده،
کشش
اعجاز: معجزه، کاری عجیب انجام دادن
ديرينه: قدیمی
سيراب: آنچه به اندازه آب خورده است
غرور: احساس سربلندی به سبب موفقيت
وداع: خداحافظی
آداب دان: آگاه به راه و رسم معاشرت زندگی
معصوم: بی گناه وپاک
زمزمه: خواندن آرام و زير لب
لغات درس 3 (نسل آینده ساز)
استعداد: توانایی، قابليت
پرشور: دارای عواطف تند
تحليل: بررسی کردن جزييات يک موضوع
واقعيت: امر واقعی
برخی: بعضی
مطبوعات: چاپ شده ها، روزنامه ها و ...
انحراف: دورشدن از حقيقت چیزی
جبران: باانجام کاری اثر اشتباه را ازبين بردن
پاکدامنی: از گناه دوری کردن، پرهيزکار بودن
شعور: درک و فهم
پارسایی: پرهیزکاری
صداقت: درستکاری، دوستی
اعتراف: به زبان آوردن
پشتوانه: پشتيبان
همّت: پشتکار قوی، انگيزه
غيرت: مردانگی
اوايل: جمع اول، آغاز هر چیزی
هیأت: گروه، دسته، جمع
برخوردار: بهره مند
بحمدالله: خدا را شکر
مايه: سبب
ببالد: افتخار کند
رسانه ها: وسایلی که خبرها و اطلاعات را به
مردم می رسانند مانند راديو وتلويزيون و روزنامه
استحکامات: موانعی که برای دفع دشمن می سازند
متخصّصان: کسانی که در امری تخصّص و مهارت دارند.
شعر خوانی راز شکوفايی
زنهار: آگاه باش
گورخانه: مقبره، قبر
مراد: هدف، آرزو
سِـر: راز
بستان: بوستان، باغ گل و ميوه
نهفت: پنهان کرد
حاصل: فراهم، به دست آوردن
جفت: همراه و همنشين
پيش: نزد
درس 4 (با بهاری که می رسد از راه)
دوره: زمان و روزگار
شوق: اشتياق و ميل و رغبت فراوان به چیزی
شکوفایی: شکفته شدن، رونق
معمولاً: به صورت رايج
حسرت: افسوس، دريغ، ناراحتی واندوه زياد
انتقال: جابه جاکردن
پر فراز و فرود: پر از خوشی و ناخوشی
تبسم: لبخند زدن
فراز: بالا
فرود: پايين
وابستگی: به کسی نيازمند بودن
استقلال: وابسته نبودن
گوناگون: مختلف
دل خوری: ناراحت شدن
زلال: صاف و گورا
لذت: حالت خوشی که به انسان دست میدهد
شبيه: مانند
کيميا: هر چيز کمياب و دست نیافتنی
سرشار: پر، انباشته، لبریز
علايق: دلبستگی ها جمع علاقه
چالاکی: تند بودن
اندرز: پند و نصيحت
تصاوير: جمع تصوير، شکلها
مهارت: استادی، توانایی انجام دادن کاری به نحو شايسته
درس 5 درس آزاد است.
درس 6 (قلب کوچکم رابه چه کسی بدهم)
اذيت: آزار دادن
حق: شايسته، سزاوار
واقعا: به درستی
معلوم: آشکار
فوراً: سريع و زود
شلوغ: پرسرو صدا
ولو: پخش و پراکنده
حسابی: کامل، فراوان
رضايت: خشنودی
سعی: تلاش و کو شش
تقصير: سهل انگاری، کوتاهی
سراسر: همه، تمام
عقلم میرسید: من درست فکر میکردم
کثيف: آلوده
عجيب: شگفت انگيز، شگفت آور
زور گفتن: ظلم وستم کردن
گله: شکايت و دل خوری
مهمان خانه: مسافر خانه
يک عالم: مقدار زياد، به اندازه وسعت يک دنيا
درس 7 (علم زندگانی)
جرأت: دليری، شجاعت
شاخسار: شاخه های درخت
حديث: سخن داستان (دراين درس نکته و پند)
عجز: ناتوانی
دمساز: همدم و همراه، سازگار
هجوم: حمله ناگهانی، يورش
فتنه: در اين درس به معنی بلا و مصیبت
برومند: با ثمر، ميوه دار، پربار
گیتی: جهان
سست: ضعيف
جو کناری: جويبار
بامکی: بام کوچک
نوکار: در اين جا بی تجربه، کسی که تازه به کاری مشغول شده باشد.
حکایت دعای مادر
بخُسب: بخواب
باز ماندن: محروم شدن
درجت:درجه، رتبه
مستجاب: پذيرفته شده، اجابت شده
اوليا: جمع ولی، دوستان خدا
توش: مخفف توشه ذخيره، غذای سفر، آذوقه
درس 8 (زندگی همين لحظه هاست)
ترديد: شک
دقايق: جمع دقيقه
دل آزرده: ناراحت
اثنا: ميانه ها
حيرت: سر گشتگی، شگفت زده شدن
حک کردن: تراشيدن
نظر: نگاه، ديدگاه
خفتن: خوابيدن
اعظم: بزرگ، بزرگتر
غفلت: بی خبری
دی: ديروز
نامده: نيامده
الکی: غير جدی، دروغی
اضطراب: نگرانی، پريشان حالی
تأمل: انديشيدن، فکر کردن
عبرت: پند / اندرز
مصاحبت :هم نشینی، گفت و گو
اعجاب: شگفتی و تعجب
گره از کار ديگران گشودن: کنايه از بر طرف کردن مشکل
صاحبان قبور: کسانی که مرده اند و در گور دفن شده اند.
درس 1 (زنگ آفرينش)
حرم: داخل مکان زیارتی
کام: آرزو ميل خواسته
گرم: مشغول سر گرم
غوغا: آشوب و فرياد همهمه
انگار: گویی
ذره ذره: کم کم
ابد: جاودان، زمان بی پایان
غلتيد: از پهلویی به پهلوی ديگر چرخيد
موضوع: مطلب
دل تنگ: ناراحت، غمگين
فارغ: آسوده، راحت
افق: کرانه های آسمان
پيغمبر: پيام آور
گل دسته: مناره
گنبد: سقف بزرگ که به شکل نيم کره است
زائر: ديدار کننده
درس 2 (چشمۀ معرفت)
کنجکاوی: جستجو برای يافتن چیزی
هيجان: برانگيختگی و التهاب درونی
معرفت: شناخت
گورا: خوشايند، لذت بخش
يقين: اطمينان کامل، قطعی
عظمت: بزرگی شکوه
مذاب: ذوب شده، گداخته
جاذبه: به سوی خود کشنده، جذب کننده،
کشش
اعجاز: معجزه، کاری عجیب انجام دادن
ديرينه: قدیمی
سيراب: آنچه به اندازه آب خورده است
غرور: احساس سربلندی به سبب موفقيت
وداع: خداحافظی
آداب دان: آگاه به راه و رسم معاشرت زندگی
معصوم: بی گناه وپاک
زمزمه: خواندن آرام و زير لب
لغات درس 3 (نسل آینده ساز)
استعداد: توانایی، قابليت
پرشور: دارای عواطف تند
تحليل: بررسی کردن جزييات يک موضوع
واقعيت: امر واقعی
برخی: بعضی
مطبوعات: چاپ شده ها، روزنامه ها و ...
انحراف: دورشدن از حقيقت چیزی
جبران: باانجام کاری اثر اشتباه را ازبين بردن
پاکدامنی: از گناه دوری کردن، پرهيزکار بودن
شعور: درک و فهم
پارسایی: پرهیزکاری
صداقت: درستکاری، دوستی
اعتراف: به زبان آوردن
پشتوانه: پشتيبان
همّت: پشتکار قوی، انگيزه
غيرت: مردانگی
اوايل: جمع اول، آغاز هر چیزی
هیأت: گروه، دسته، جمع
برخوردار: بهره مند
بحمدالله: خدا را شکر
مايه: سبب
ببالد: افتخار کند
رسانه ها: وسایلی که خبرها و اطلاعات را به
مردم می رسانند مانند راديو وتلويزيون و روزنامه
استحکامات: موانعی که برای دفع دشمن می سازند
متخصّصان: کسانی که در امری تخصّص و مهارت دارند.
شعر خوانی راز شکوفايی
زنهار: آگاه باش
گورخانه: مقبره، قبر
مراد: هدف، آرزو
سِـر: راز
بستان: بوستان، باغ گل و ميوه
نهفت: پنهان کرد
حاصل: فراهم، به دست آوردن
جفت: همراه و همنشين
پيش: نزد
درس 4 (با بهاری که می رسد از راه)
دوره: زمان و روزگار
شوق: اشتياق و ميل و رغبت فراوان به چیزی
شکوفایی: شکفته شدن، رونق
معمولاً: به صورت رايج
حسرت: افسوس، دريغ، ناراحتی واندوه زياد
انتقال: جابه جاکردن
پر فراز و فرود: پر از خوشی و ناخوشی
تبسم: لبخند زدن
فراز: بالا
فرود: پايين
وابستگی: به کسی نيازمند بودن
استقلال: وابسته نبودن
گوناگون: مختلف
دل خوری: ناراحت شدن
زلال: صاف و گورا
لذت: حالت خوشی که به انسان دست میدهد
شبيه: مانند
کيميا: هر چيز کمياب و دست نیافتنی
سرشار: پر، انباشته، لبریز
علايق: دلبستگی ها جمع علاقه
چالاکی: تند بودن
اندرز: پند و نصيحت
تصاوير: جمع تصوير، شکلها
مهارت: استادی، توانایی انجام دادن کاری به نحو شايسته
درس 5 درس آزاد است.
درس 6 (قلب کوچکم رابه چه کسی بدهم)
اذيت: آزار دادن
حق: شايسته، سزاوار
واقعا: به درستی
معلوم: آشکار
فوراً: سريع و زود
شلوغ: پرسرو صدا
ولو: پخش و پراکنده
حسابی: کامل، فراوان
رضايت: خشنودی
سعی: تلاش و کو شش
تقصير: سهل انگاری، کوتاهی
سراسر: همه، تمام
عقلم میرسید: من درست فکر میکردم
کثيف: آلوده
عجيب: شگفت انگيز، شگفت آور
زور گفتن: ظلم وستم کردن
گله: شکايت و دل خوری
مهمان خانه: مسافر خانه
يک عالم: مقدار زياد، به اندازه وسعت يک دنيا
درس 7 (علم زندگانی)
جرأت: دليری، شجاعت
شاخسار: شاخه های درخت
حديث: سخن داستان (دراين درس نکته و پند)
عجز: ناتوانی
دمساز: همدم و همراه، سازگار
هجوم: حمله ناگهانی، يورش
فتنه: در اين درس به معنی بلا و مصیبت
برومند: با ثمر، ميوه دار، پربار
گیتی: جهان
سست: ضعيف
جو کناری: جويبار
بامکی: بام کوچک
نوکار: در اين جا بی تجربه، کسی که تازه به کاری مشغول شده باشد.
حکایت دعای مادر
بخُسب: بخواب
باز ماندن: محروم شدن
درجت:درجه، رتبه
مستجاب: پذيرفته شده، اجابت شده
اوليا: جمع ولی، دوستان خدا
توش: مخفف توشه ذخيره، غذای سفر، آذوقه
درس 8 (زندگی همين لحظه هاست)
ترديد: شک
دقايق: جمع دقيقه
دل آزرده: ناراحت
اثنا: ميانه ها
حيرت: سر گشتگی، شگفت زده شدن
حک کردن: تراشيدن
نظر: نگاه، ديدگاه
خفتن: خوابيدن
اعظم: بزرگ، بزرگتر
غفلت: بی خبری
دی: ديروز
نامده: نيامده
الکی: غير جدی، دروغی
اضطراب: نگرانی، پريشان حالی
تأمل: انديشيدن، فکر کردن
عبرت: پند / اندرز
مصاحبت :هم نشینی، گفت و گو
اعجاب: شگفتی و تعجب
گره از کار ديگران گشودن: کنايه از بر طرف کردن مشکل
صاحبان قبور: کسانی که مرده اند و در گور دفن شده اند.