ادبیات فارسی هفتم
4.28K subscribers
68 photos
25 videos
40 files
39 links
@Farsi7a
کانال نهم
لطفا کانال‌ها را به دوستان و آشنایان خود معرفی فرمایید.
پایه نهم
@farsi9a
پایه هشتم
@farsi8a
کانال شعر و متن ادبی
@baraneadab
Download Telegram
ی معصوم، ساقه، غرور، مذاب، لطیف
۲. برای هرکلمه، یک هم‌خانواده بنویسید.
اعجاز -> معجزه
غرق -> غریق
نقطه -> نقاط
معصوم -> معصومه
۳. در متن زیر چند غلط املایی وجود دارد؛ آنها را پیدا کنید و شکل صحیح آنها را بنویسید.
کودکان بر نشاط گل بوته‌ها و نوجوانان امیدوار زرّت‌ها در گوش نسیم عامین می‌گفتند و من با قرور و مهربانی و خشنودی، باغ و سحرا را تماشا می کردم.
۴. غلط: ذرّت،آمین، غرور، صحرا

روان‌خوانی صفحه ۲۳
کژال
لُپ: گونه
قنداقه: پارچه‌ای که نوزاد را در آن می‌پیچند
روله: فرزند به زبان کردی
گالش: نوعی کفش قدیمی
(کفش لاستیکی)
خیش: وسیله‌ای برای شخم زدن/ گاو آهن
پاره‌ی تن: فرزند عزیز(کنایه)
مویه: گریه کردن
مویه‌کنان: گریه‌کنان
زار زدن: گریه کردن
دایه: مادر
هراسان: ترسان
خرناسه: صدایی که در حالت خواب از گلو بیرون می‌آید.
معطل: منتظر/ بی‌کار / بلا تکلیف
مجال: فرصت/ وقت لازم
زُل زدن: خیره شدن
پا برهنه: بدون کفش
تقلا: کوشش/ تلاش
هق هق: صدای بریده بریده‌ی گریه طولانی
خشکش زد: مات و مبهوت شد
دھکده تازه از خواب بیدار شده بود : آرایه‌ی تشخیص
دھکده: منظور مردم دھکده
پوست برتن کژال خراشید: کنایه از ترسیدن است
روناک را تنگ به خود فشرد: سفت در بغلش گرفت
تپه قد کشیده بود: آرایه‌ی تشخیص منظور بزرگ به نظر آمدن تپه است
می‌جھید: می‌پرید
زمین را خیش می‌کشید: به خاک‌ھای روی زمین چنگ می‌انداخت
صورت خراشید: منظور کندن صورت با ناخن از شدت ترس و اضطراب
گام انداخت: حرکت کرد/ دوید
دندان بر دندان می‌سایید کنایه از عصبانی شدن و حرص خوردن
سنگ‌ھای سخت: ترکیب وصفی سخت: سفت و محکم
چشم‌ھای خون گرفته: کنایه از عصبانیت زیاد و قصد کشتن کسی را
داشتن
اندوه: غم و ناراحتی
خاکت بر سر: جمله‌ی دعایی منفی، یعنی ان‌شاالله بمیری
طفل: بچه

درک و دریافت: صفحه ۲۹
۱. به نظر شما کدام یک از شخصیت‌های داستان، اهمیت بیشتری دارد، چرا؟
کژال، زیرا شخصیت اصلی داستان است، و نحوه‌ی رفتار و برخورد او برای خواننده مهم است.
۲. اگر شما به جای نویسنده بودید، داستان را چگونه تمام می‌کردید؟
به عهده‌ی دانش آموز...
منتظران بهار فصل شکفتن رسید
مژده به گلها برید یار به گلشن رسید
بیدل دهلوی

ای کسانی که منتظر رسیدن بهار و شکوفایی بودید، با خبر باشید که فصل رویش و شکفتن غنچه‌ها و گلها رسیده؛ به گلها خبر خوش دهید که دوست و یارش(بلبل) به گلستان و باغ رسیده است.

درس سوم صفحه ۳۲
نسل آینده ساز

نوع نثر ساده و روان
استعداد: توانایی/ قابلیت
تحلیل: بررسی کردن جزییات یک موضوع
پرشور: دارای عواطف تند
واقعیت: امر واقعی
برخی: بعضی
مطبوعات: روزنامه‌ها و مجلات/جمع مطبوعه
رسانه‌ها: وسایلی که خبرها و اطلاعات را به مردم می‌رسانند.
مانند رادیو وتلویزیون و روزنامه
انحراف: دورشدن ازحقیقت چیزی
جبران: با انجام کاری اثر اشتباه را ازبین بردن
پاکدامنی: از گناه دوری کردن/ پرهیزکار بودن
پارسایی: پرهیزکاری
صداقت: درستکاری/ دوستی
شعور: درک و فهم
متخصّصان: کسانی که درامری تخصّص و کارشناسی دارند
اعتراف: اشتباه و خطا خود را به زبان آوردن و آن را پذیرفتن
پشتوانه: پشتیبان
همّت: پشتکار قوی/ اراده/ انگیزه
غیرت: مردانگی
اوایل: جمع اول / آغاز هرچیزی
هیئت: گروه/ دسته/ جمع
استحکامات: سنگرها/ خاک‌ریزها و مانند آنها
برخوردار: بهره‌مند
بحمداللّه: خدا را شکر
مایه: سبب(مایه افتخار)
ببالد: افتخارکند

خودارزیابی درس ۳ صفحه ۳۴

۲. امتيازات يک نوجوان و جوان خوب را از ديدگاه رهبر معظم انقلاب بيان کنيد؟
جوان و نوجوان خوب بايد اهل فکر کردن دريافتن و تحليل کردن باشد.

۲. منظور از عبارت(آينده با حرف ساخته نمی‌شود) چيست؟
با حرف زدن نمی‌توان پيشرفت کرد. برای پيشرفت کردن و ساختن آينده بايد کار کرد و با عمل و کار و کوشش آينده را ساخت.

۳. شما ویژگی‌های برجسته‌ی جوان امروز ایرانی را چه چیزهایی می‌دانید؟
تلاش، ذکاوت، پشتکار، اعتماد به نفس و ايمان قلبی.
دانش‌های زبانی وادبی
نکته ۱
فعل: کلمه‌ای است که بر انجام دادن کاری یا روی دادن حالتی در یکی از زمان‌های گذشته، حال یا آینده دلالت می‌کند. فعل، مهم‌ترین بخش جمله است که اغلب در پایان آن می‌آید.
نکته۲
هرگاه بخواهیم مقصود خود را بیان کنیم از «زبان»استفاده می‌کنیم اما وقتی بخواهیم همان مقصود و منظور را زیباتر و تأثیر گذارتر بگوییم، از ادبیات بهره می‌گیریم.
جوان و نو جوان ما با استعداد است.
خورشید طلوع کرد. زبان
جوان و نوجوان چشمه جوشان نیرو و استعداد است.
خورشید پاورچین پاورچین از پشت کوه‌ها نمایان شد. ادبیات
در نوشتن املا به نحوه‌ی تلفّظ و مطابقت آن با شکل نوشتاری دقت شود.
پس از پایان املا، متن را یک بار دیگر مرور کنید.
کار گروهی: صفحه ۳۵
۱. شکفتن گل و دوره‌ی جوانی را مقایسه کنید.
دوره کوتاه نوجوانی، زمانی طلایی است که نباید آن را هدر داد. استعدادهای نوجوان که شکوفا می‌شود، باعث پیشرفت علمی فکری انسان می‌شود و این انسان توانمند می‌تواند آینده را به بهترین وجه بسازد، پس باید ارزش این دوران را دانست.
۲. شعری در باره‌ی نوجوانی و جوانی بیابید و در کلاس بخوانید.
به عهده‌ی دانش آموز
نوشتن صفحه ۳۵
۱. در بند چهارم درس فعل‌ها را مشخص کنید و بنویسید. بازپس گرفته بود، بود، آمد، گفت، تفاوت کرده است، می‌گفت، باور نمی‌کرد، بتواند، درست کرده بودند، پس بگیرند.
۲. با توجه به معنی و مفهوم جمله، گزینه‌ی صحیح را انتخاب کنید.
الف) اینها چرا ......... و پاکدامنی و پارسایی جوانان را نمی‌بینند؟(سلاح، صلاح*)
ب) بحمدالله برخورداری از میلیون‌ها جوان دختر و پسر.......... افتخار برای ملت ماست.(مایع، مایه*)
۳. برای هریک از واژه‌های زیر یک هم‌خانواده بنویسید.
مقتدر -> اقتدار، قادر، مقدور
متعال -> تعالی، اعلا، عالی
نظام -> نظم، منظومه، ناظم
متخصص -> تخصص، اختصاص
❤1
شعر خوانی توفیق ادب صفحه ۳۶
توفیق ادب داشتن: فرصت و امکان با ادب بودن
را داشتن
فضل: بخشش
متصل گردان: وصل کن، پیوند بزن
حریص: طمعکار
قدم: گام
بی‌نوا: بی‌چیز، فقیر
محروم: بی‌بهره
آفاق: آسمان‌ها، منظور کل جهان هستی است.
ای خدا! ای فضل تو حاجت‌روا
با تو یاد هیچ کس نبود روا
در این بیت روا در مصراع اول به معنای بر آورده کردن است و در مصراع دوم به معنای شایسته. چون به یک معنی نیستند ردیف نمی‌بتوانند باشند و در اینجا قافیه هستند و همچنین جناس
معنای بیت: ای خدایی که لطف و احسان تو نیازهای ما را برآورده می‌کند. با وجود تو، یاد کردن از هیچ کس شایسته نیست.

قطره‌ی دانش که بخشیدی ز پیش
متصل گردان به دریاهای خویش
قطره نماد کمی و دریا نماد بسیاری است. (تضاد، طباق)
علم اندکی که از نزد خودت به ما بخشیدی به دریای علم خودت متصل کن.
مفهوم: خدایا علم ما را زیاد کن. ربّ زدنی علما
صد هزاران دام و دانه است ای خدا
ما چو مرغان حریصی بینوا
دام ودانه: نماد مشکلات و گرفتاری‌های دنیوی است.
ای خدا در مسیر زندگی ما هزاران گرفتاری وجود دارد در حالی که ما همچون پرندگانی طمعکار و بیچاره‌ایم.(در این بیت ما انسان‌ها به پرندگان حریص و بیچاره تشبیه شده‌ایم.
(ما: مشبه – مرغان: مشبه به)
گر هزاران دام باشد هر قدم
چون تو با مایی نباشد هیچ غم
اگر هزاران گرفتاری هم جلو راه ما باشد، وقتی تو با ما باشی هیچ غمی نداریم.
از خدا جوییم توفیق ادب
بی‌ادب محروم شد از لطف رب
از خدا می‌خواهیم که در فراگیری ادب و فرهنگ درست ما را یاری دهد. زیرا انسان بی‌ادب از رحمت خدا بی‌بهره است.
بی‌ادب تنها نه خود را داشت بد
بلکه آتش در همه آفاق زد
آدم بی‌ادب نه فقط به خودش بدی می‌کند. بلکه بدی او همه جهان را در برمی‌گیرد.
مثنوی معنوی مولوی
مولانا جلال الدین محمد بلخی از شاعران و عارفان بزرگ ایران در قرن هفتم است. کتاب عظیم مثنوی معنوی با ۲۶۰۰۰ بیت که گنجینه‎ای از معارف اسلامی است و کلیات شمس تبریزی از معروف‎ترین اثر اوست.
آرامگاه او در قونیه‌ی ترکیه واقع است.
سال تولد: ۶۰۴
وفات: ۶۷۲
معنی شعر و کلمات درس:
با بهاری که می رسد از راه
درس چهارم صفحه ۳۷
دوره: زمان و روزگار
شوق: اشتیاق و میل و رغبت فراوان به چیزی
شکوفایی: شکفته شدن/ رونق
معمولا: به صورت رایج
حسرت: افسوس/ دریغ/ ناراحتی واندوه زیاد
انتقال: جابه‌جاکردن
پرفراز و فرود: پر از خوشی و ناخوشی(کنایه)
فراز: بالا
فرود: پایین
وابستگی: به کسی نیازمند بودن
استقلال: مستقل بودن/ تابع دستور کسی نبودن
شبیه: مانند/ مثل
دل خوری: ناراحت شدن
لذت: حالت خوشی که به انسان دست می‌دهد
زلال: صاف و گورا
کیمیا: هر چیز کمیاب و دست نیافتنی
گوناگون: مختلف
سرشار: پر/ لبریز
علایق: دلبستگی‌ها/ جمع علاقه
اندرز: پند و نصیحت
چالاکی: تند بودن
مهارت: استادی/ توانایی انجام دادن کاری به نحو شایسته
تصاویر: جمع تصویر/ شکل‌ها

روشن و گرم و زندگی پرداز
آسمان، مثل یک تبسم شد
معنی: (با فرا رسیدن بهار) هوا گرم و آسمان روشن می‌شود و زندگی دوباره آغاز می‌شود. آسمان لبخند می‌زند و زندگی دوباره جریان پیدا می‌کند.(تشبیه آسمان به لبخند)
هرچه سرما و هرچه دلسردی
پر زد آهسته از نظر گم شد
سرما و تمام آنچه موجب دلسردی می‌شد و افسردگی می‌آورد به آرامی از بین رفت.

با نسیمی که زندگی در اوست
باز چشم جوانه‌ای وا شد
با وزش باد بهاری که همیشه زندگی را به همراه دارد جوانه‌ای متولد شد(تشخیص)

بر درختی شکوفه‌ای خندید
در کتابی بهار معنا شد
شکوفه‌ها در روی شاخه‌ی درخت باز شدند ودر کتاب طبیعت بهار آغاز شد(تشخیص)

با بهاری که می‌رسد از راه
سبز شو، تازه شو، بهاری شو
تو هم همگام با رسیدن بهار ویژگی‌های تازه‌ای مانند سر سبزی و طراوت وشادابی پیدا کن
(بیت چهار جمله مصرع دوم سه جمله امری)
مثل یک شاخه گل، جوانه بزن
مثل یک چشمه سار، جاری شو
همنوا با پدیده‌های طبیعت تو هم تازگی را در خودت ایجاد کن و مانند یک چشمه در زندگی خود پر تلاش باش ومانند شاخه گلی زیبا جوانه بزن و شکوفا باش(تشبیه)
زندگی بر تو می‌زند لبخند
هست وقت شکفتنت امروز
زندگی به تو روی خوش نشان داده است و بهترین زمان برای شکفته شدنت است (تشخیص)
بهتر از هرچه هست در دنیا
با خدا راز گفتمت امروز
در این موقعیت بهترین کاری که می‌توانی انجام دهی گفتگو با خداست.
محمدجواد محبت(معاصر) متولد ۱۳۲۲ کرمانشاه، از معلمان شاعران و اهل قلم است
رگبار کلمات، کوچه باغ آسمان، با بال این پرنده سفر کن از آثار اوست.
❤1
زیبایی شکفتن صفحه ۳۹
دوره: زمان و روزگار
شوق: اشتیاق و میل و رغبت فراوان به چیزی
شکوفایی: شکفته شدن/ رونق
معمولا: به صورت رایج
حسرت: افسوس/ دریغ/ ناراحتی واندوه زیاد
انتقال: جابه جاکردن
پرفراز و فرود: پر از خوشی وناخوشی
فراز: بالا
فرود: پایین
وابستگی: به کسی نیازمند بودن
استقلال: مستقل بودن/ تابع دستور کسی نبودن
شبیه: مانند
دل‌خوری: ناراحت شدن
لذت: حالت خوشی که به انسان دست می‌دهد
زلال: صاف و گورا
کیمیا: هر چیز کمیاب و دست نیافتنی
گوناگون: مختلف
سرشار: پر/ انباشته
علایق: دلبستگی‌ها/ جمع علاقه
اندرز: پند و نصیحت
چالاکی: تند بودن
مهارت: استادی/ توانایی انجام دادن کاری به نحو شایسته
تصاویر: جمع تصویر/ شکلها

خود ارزیابی صفحه ۴۰
۱. منظور شاعر از (آسمان مثل يک تبسم شد) چيست؟
با آمدن بهار، آسمان گرم و زندگی بخش شد و همه سردی‌ها و غصه‌ها از بين رفت.
۲. به نظر شما، چرا بزرگترها از دوره‌ی نوجوانی و جوانی خود معمولا با حسرت و آه، ياد می‌کنند؟
چون فرصتی برای برگشت به آن دوران و استفاده درست از آن را ندارند.
۳. نوجوانی زيباست، چه کنيم تا زيباتر شود؟
بايد قدر آن را بدانيم و قشنگی آن را ببينیم، زیبایی آن را با کم حوصلگی و دل‌خوری‌های بيهوده، زشت و تاريک نکنيم.
۴. دوست خوب کيست؟
دوستی که گفتارش درست و رفتارش پسنديده باشد. در دلش ايمان و مهربانی موج بزند و از چهره و نگاهش امیدواری و نشاط بجوشد.

نهاد: به کلمه‌هایی که معمولا در ابتدای جمله می‌آیند و انجام کاری و یا داشتن حالتی به آنها نسبت داده می‌شود "نهاد" می‌گویند.
مراعات نظیر یا شبکه معنایی: از چیزهایی هستند که به ذهن می‌رسند و به صورت یک مجموعه یا شبکه با هم می‌آیند. به این شبکه‌ها یا مجموعه‌ها در ادبیات فارسی "مراعات نظیر یا شبکه معنایی" می‌گویند.

نکته املایی:
۱. کتاب فارسی می‌تواند یکی از منابع شناخت املای واژگان باشد.
۲. یکی از راه‌های تقویت املا، پرورش مهارت خوب گوش دادن است.
فعالیت‌های نوشتاری صفحه ۴۱

۱. پنچ جمله از متن درس "زیبایی شکفتن" را انتخاب کنید و نهادهای آنها را بنویسید.

۱. نوجوانی، دوره انتقال از کودکی به بزرگسالی است. نوجوانی
۲. رابطه و رفتار با خود، خانواده و دوستان بسیار مهم است. رابطه و رفتار
۳. جلوه‌های گوناگون نوجوانی ریشه در نیازها و علایق ما دارند. جلوه‌ها
۴. نوجوانی دوره‌ای شبیه به رؤیا و زیباست.
نوجوانی
۵. استقلال طلبی، کنجکاوی، شوق یادگیری و دانایی و ... نوجوان را گاهی ناآرام جلوه می‌دهد. استقلال طلبی
۲. برای هر یک از واژه‌های زیر، دو هم‌خانواده بنویسید.
مثل: مثال، تمثیل
نظر: منظور، نظاره
جاری: مجاری، جریان
۴. واژه‌های زیر را مانند نمونه کامل کنید.
خسته+ی= خستگی آهسته+ی= آهستگی
زنده+ی= زندگی
شکفته+ی= شکفتگی
واژه‌های درس یک تا آخر ۹
نوبت اول
ستایش: مدح، شکر، سپاس 
سرآغاز: شروع، ابتدا
نامه: کتاب(در این درس)
مونس: همدم
کارگشا: چاره ساز، مشکل گشا، چاره‌جو
کوته: مخفف کوتاه
دَرَت: درگاهت، آستانت
نانمود: آشکار نشده، فاش نشده
نانوشته: نوشته نشده
عنایت: توجه، لطف
الهی: خداوندی
ظلمت: تاریکی، گمراهی
فروغ: روشنایی، جلوه
لغات درس زنگ آفرینش
 حرم: داخل مکان زیارتی
 گرم: مشغول سر گرم
غوغا :اشوب و فریاد همهمه
انگار: گویی
ذره ذره :کم کم
ابد: جاودان
غلتید: از پهلویی به پهلوی دیگر چرخید
موضوع  مطلب
دل تنگ: ناراحت، غمگین
فارغ: اسوده راحت
افق:  کرانه های آسمان
پیغمبر: پیام آور
گل دسته: مناره
گنبد: سقف بزرگ که به شکل نیم کره است
زائر : دیدار کننده
کام : آرزو، میل، خواسته
زنجره :سیرسیرک، نوعی حشره که از خود صدا تولید می‌کند
اندرز: نصیحت، پند
طفولیت: کودکی
متعبّد: عبادت کار، باایمان
شب‌خیز: شب زنده دار، کسی که شب را به عبادت می‌پردازد
رحمه‌الله علیه: رحمت خداوند بر او باد
طایفه: گروه
مُصحَف: کتاب آسمانی، قرآن مفرد مصاحیف
غفلت: بی‌خبری
بگزارد: به جا بیاورد، ادا کند
در پوستین خلق افتادن: کنایه از غیبت کردن
درس دوم چشمه‌ی معرفت
کنجکاوی :جستجو برای یافتن
هیجان:برانگیختگی و التهاب درونی
معرفت: شناخت
گورا:خوشایند لذت بخش
یقین: اطمینان کامل/قطعی
عظمت:بزرگی شکوه
جاذبه :به سوی خود کشنده /جذب کننده
اعجاز:کاری شگفت و عجیب انجام دادن
مذاب: ذوب شده /گداخته
سیراب: آنچه به اندازه آب خورده است
دیرینه: قدیمی
آداب‌دان: آگاه به راه ورسم معاشرت زندگی
وداع:خداحافظی
معصوم:بی گناه وپاک
زمزمه:خواندن ارام و زیر لب
غرور: احساس سربلندی به سبب موفقیت
لغات درس سوم نسل آینده ساز نوع نثر ساده و روان
استعداد: توانایی/قابلیت
تحلیل:بررسی کردن جزییات یک موضوع
پرشور: دارای عواطف تند
واقعیت: امر واقعی
برخی:بعضی
مطبوعات: روزنامه‌ها و مجلات/جمع مطبوعه
رسانه ها:وسایلی که خبرها و اطلاعات رابه مردم می رسانند مانند رادیو وتلویزیون و روزنامه
انحراف: دورشدن ازحقیقت چیزی
جبران: باانجام کاری اثر اشتباه را ازبین بردن
پاکدامنی: از گناه دوری کردن/پرهیزکار بودن
پارسایی: پرهیزکاری
صداقت:درستکاری/دوستی
شعور: درک وفهم
متخصصان: کسانی که درامری تخصص و کارشناسی دارند
اعتراف: اشتباه وخطا خود را به زبان آوردن و آن را پذیرفتن
پشتوانه: پشتیبان
همت: پشت‌کار قوی /اراده / انگیزه
غیرت: مردانگی
اوایل: جمع اول/آغاز هر چیزی
هیئت: گروه /دسته/جمع
استحکامات:سنگرها/خاک ریزها و مانند آنها
برخوردار: بهره مند
بحمدالله: خدا راشکر
مایه: سبب(مایه افتخار)
ببالد: افتخار کند
شعر خوانی توفیق ادب
متصل: وصل، پیوند
توفیق: موافق گردانیدن، مدد کردن
حاجت: نیاز
حاجت‌روا: برآورده شدن آرزو
حریص: طمع کار
آفاق: ج افق، اطراف، کرانه‌ها، جهان
محروم: بی‌بهره، بی‌نصیب
فضل: بخشش
درس چهارم: بابهاری که می‌رسد از راه
دوره: زمان و روزگار
شوق: اشتیاق و میل و رغبت فراوان به چیزی
شکوفایی: شکفته شدن/رونق
معمولا: به صورت رایج
حسرت: افسوس/دریغ/ناراحتی واندوه زیاد
انتقال: جابه جاکردن
پر فراز و فرود: پراز خوشی و ناخوشی
فراز: بالا
فرود: پایین
وابستگی: به کسی نیازمند بودن
استقلال: مستقل بودن /تابع دستور کسی نبودن
شبیه: مانند
دل خوری: ناراحت شدن
لذت: حالت خوشی که به انسان دست می‌دهد
زلال: صاف و گورا
کیمیا:هر چیز کمیاب و دست نیافتنی
گوناگون: مختلف
سرشار: پر /انباشته/ لب‌ریز
علایق: دلبستگی‌ها، جمع علاقه
اندرز: پندو نصیحت
چالاکی: تند بودن
مهارت: استادی /توانایی انجام دادن کاری به نحو شایسته
تصاویر:جمع تصویر/شکلها
درس ششم قلب کوچکم را به چه کسی بدهم
قیاس: مقایسه کردن، سنجش
خجل: شرمنده، شرمسار
 اذیت: آزار دادن
واقعا: به درستی
حق: شایسته/سزاوار
تمام تمام: کامل
معلوم: آشکار
عقلم می‌رسید: من درست فکر می‌کردم
فوراً: سریع و زود
شلوغ : پرسرو صدا
ولو: پخش و پراکنده
حسابی: کامل/فراوان
رضایت: خشنودی
سعی: تلاش و کو شش
تقصیر: سهل انگاری و کوتاهی
یک عالم: مقدار زیاد/ به اندازه وسعت یک دنیا
سراسر: همه/ تمام
کثیف: آلوده
عجیب: شگفت انگیز/ شگفت آور
 زور گفتن: ظلم وستم کردن 
 گله: شکایت و دل خوری
مهمان خانه: مسافر خانه
 کلمه های مهم درس ششم علم زندگانی
جرئت: دلیری/شجاعت
شاخسار: شاخه‌های درخت
عجز:ناتوانی
توش: مخفف توشه ذخیره/غذای سفر(آذوقه)
نوکار: در این جا بی تجربه/کسی که تازه به کاری مشغول شده باشد.
حدیث: سخن داستان (دراین درس نکته وپند)
دمساز:همدم وهمراه/سازگار
هجوم: حمله‌ی ناگهانی/یورش
فتنه: در این درس به معنی بلا و مصیبت
برومند: با ثمر/میوه دار/پربار
گیتی: جهان  
سست: ضعیف
جو کناری: جویبار 
بامکی: بام کو چک
لغات مهم دعای مادر
بخسب: بخواب
باز ماندن: محروم شدن
درجت: درجه/رتبه 
اولیا: جمع ولی /دوستان خدا
مستجاب: پذیرفته‌شده
❤1🙏1
/اجابت شده
درس هفتم: زندگی همین لحظه‌هاست
تردید: شک
دقایق: جمع دقیقه 
دل آِزرده:دناراحت
اثنا: میانه‌ها
حیرت: سرگشتگی / شگفت زده شدن
حک کردن: تراشیدن
صاحبان قبور: کسانی که مرده.اند و در گور دفن شده اند.
نظر: نگاه /دیدگاه
خفتن: خوابیدن
اعظم: بزرگ/ بزرگتر
غفلت: بی خبری
دی: دیروز
نامده: نیامده
الکی: غیر جدی /دروغی
اضطراب: نگرانی /پریشان حالی
گره از کار دیگران گشودن: کنایه از بر طرف کردن مشکل
مصاحبت: هم‌نشینی /گفت و گو
اعجاب: شگفتی و تعجب
تامل: اندیشیدن / فکر کردن
عبرت: پند / اندرز
معانی لغات سفرنامه اصفهان
قلم زنی: کندن نقش بر روی فلزات
عین: مثل /مانند
از کوره در رفتن: کنایه از خشمگین شدن
طاقت: تاب و توان
عمارت: ساختمان /بنا
پلکیدن: آهسته و آرام حرکت کرن
هرهر خندیدن: پیوسته و بیهوده خندیدن
تو نخ چیزی رفتن: مشغول و متمرکز در کاری شدن
کلافه شدن : سخت ناراحت شدن
قراضه: خراب / کهنه و فرسوده
حوصله: صبر /تاب و تحمل
از زبان افتادن: کنایه از خسته شدن از پرحرفی/ به کنایه نتوانستم حر ف بزنم
تو ذوق کسی زدن: مایوس و ناامید کردن کسی
بار و بندیل: اسباب و اثاثیه
ناشتایی: صبحانه
عازم :‌قصد کننده
تک ودو: تلاش و تکاپو
شوفر: راننده‌ی اتومبیل در زبان فرانسه
پوزخند: خنده‌ای به قصد تمسخر 
بیتوته:‌ شب در جایی ماندن
پر پر زدن دل: کنایه از نهایت اضطراب و بی‌تابی
اوقات تلخی: تند خویی
دیزی: دیگ / آبگوشت
رونق: رواج
مناره: ستونی بلند در مسجد که در آن اذان می‌گویند
آهان: بلی/ آری
کار دست کسی دادن: برای کسی مشکل درست کردن
علاف: بی کار و سر در گم
عازم: رهسپار
گو شزد نمودن : یاد آوری کردن / تذکر دادن زیر بار رفتن: کنایه از پذیرفتن مسئولیت
لب و لوچه تو هم رفتن:‌ کنایه از اخم کردن / غمگین شدن
یک سطل آب سر کسی ریختن: کنایه از کسی را مایوس و نا امید کردن
درس نهم نصیحت امام:(ره)
بیزاری: تنفر/بی‌میلی
قرائت: خواندن
ترقی: پیشرفت /برتری یافتن
تعالی: بالارفتن
علامه: بسیاردانا/بسیاردانشمند
نشاط: شادمانی
صید: شکار
شیفته: عاشق
وجد: خوشی بسیار/ذوق
نصیب: قسمت
اخلاص: پاکی عقیده
عطاکردن: بخشیدن
کسالت: بیماری
عطش: تشنگی  
دار الشفا :خانه ی تن درستی
حجره:اتاق  
ضریح: سازه‌های که از چوب یا فلز بر سر مقبره‌ی امامان و بزرگان دین سازند
گشت و گذار: تفریح وگردش
نورچشمان: عزیزان
سرفصل سوم صفحه ۴۹
این زندگی حلال کسانی که همچو سرو
آزاد، زیست کرده و آزاد می‌روند
گلشن آزادی
این زندگی حلال کسانی باشد که مانند سرو آزادانه زندگی می‌کنند (به این دنیا بی‌ارزش دل نمی‌بندند) و دنیا را راحت رها می‌کنند.
علی اکبر آزادی متخلص به گلشن در سال۱۳۱۹ قمری در تربت حیدریه به دنیا آمد. پس از کسب علوم رایج زمان، به روزنامه نگاری وسیاست روی آورد و در آزادی‎خواهی تلاش‎هایی کرد. وی در سال ۱۳۹۴ درگذشت.
دیوان اشعار و تذکره شعرای خراسان "گلشن ادب" از آثار اوست.
درس ششم صفحه ۵۰
قلب کوچکم را به چه کسی بدهم
اذیت: آزار دادن
واقعاً: به درستی
حق: شایسته/ سزاوار
تمام تمام: کامل
معلوم: آشکار
عقلم می‌رسید: من درست فکر می‌کردم
فوراً: سریع و زود
شلوغ: پر سر و صدا
ولو: پخش و پراکنده
حسابی: کامل/ فراوان
رضایت: خشنودی
سعی: تلاش و کو شش
تقصیر: سهل انگاری و کوتاهی
یک عالم: مقدار زیاد/ به اندازه‌ی وسعت یک دنیا
سراسر: همه/ تمام
کثیف: آلوده
عجیب: شگفت انگیز/ شگفت آور
زور گفتن: ظلم وستم کردن
گله: شکایت و دل‌خوری
مهمان‌خانه: مسافرخانه
نادر ابراهیمی
نادر ابراهیمی متولد ۱۳۱۵ نویسنده و سینماگری که با داستان‎های کودک و نوجوان فعالیت‎های فرهنگی‎اش را شروع کرد. نخستین کتابش را با اسم خانه‎ای برای شب در سال ۱۳۴۱ نوشت. پس از انقلاب، زندگی امام خمینی را با نام "سه دیدار با مردی که از فراسوی باور ما آمد" نوشت.
وی در خرداد ماه سال ۱۳۸۷ درگذشت
کلاغ‎ها، سنجاب‎ها، دور از خانه، قصه‎های ریحانه خانم، قصه سار و سیب، نوسازی حکایت‎های خوب قدیم برای کودکان
خودارزیابی ص ۵۵
۱. چرا قلب آدم نبايد خالی باشد؟
چون اگر خالی باشد مثل يک گلدان، خالی و زشت می‌شود و انسان را آزار می‌دهد.
۲. چرا قلب به دریا تشبیه شده است، شما قلب را به چه چيزهایی تشبيه می‌کنيد؟
چون مانند دریا وسیع و گنجایش زیاد دارد.
آسمان، اقیانوس، کهکشان و...
۳. به نظر شما چرا قلب نویسنده نمی‌توانست عموی خود را بپذیرد؟
چون عمویش علاقه زیادی به گنجینه‌هایش داشت و نمی‌توانست از آنها دل بکند.
دانش‌های زبانی و ادبی ص ۵۵
مفعول
۱ـ مفعول: کلمه‌ای است که کار بر آن واقع می‌شود.
مانند: کبوتر پرواز را دوست دارد. در این جمله پرواز مفعول است.
نشانه مفعول «را» است، امّا همیشه همراه مفعول نمی‌آید؛
یعنی گاهی مفعول بدونِ نشانه‌ی«را» می‌آید. گاهی هم «ی» به مفعول می‌چسبد. مانند من کتابی خواندم.
به طورِ کل، مفعول به شکل‌هایِ زیر می‌آید:
الف) من پرنده را دیدم. (با نشانه‌ی «را») پرنده: مفعول
ب) من پرنده‌ای دیدم. (با نشانه‌ی «ی»)
پرنده‌ای: مفعول
پ) من پرنده‌ای را دیدم. (با نشانه‌ی «را»و«ی») پرنده‌ای: مفعول
ت) من پرنده دیدم. (بدونِ هیچ نشانه‌ای) پرنده: مفعول
راه شناختِ مفعول: به اوّل فعل«چه چیز را؟» یا «چه کس را؟» اضافه می‌کنیم، اگر معنی بدهد آن فعل نیاز به مفعول دارد و مفعول در جوابِ «چه چیز را؟» یا «چه کس را؟» می‌آید.
هم نامه‌ی نا نوشته خوانی
چه چیز را خوانی؟
نامه‌ی نانوشته را = نامه‌ی نانوشته: مفعول
نامه مفعول نانوشته صفت برای مفعول
ما را به راهِ هُدی راهنمایی کن.
چه کسی را راهنمایی کن؟
ما را = ما: مفعول
نکته دوم:
هرگاه نویسنده بخواهد بر چیزی تأکید کند. آن را تکرار می‌کند. این تکرار آگاهانه بر تأثیر سخن می‌افزاید، شاعران، از "تکرار" برای زیباسازی و تاثیرگذاری شعر استفاده می‌کنند. حتّی گاه به تکرار یک بیت در شعر می‌پردازند.
- در نوشتن املا دقت و سرعت موجب می‌شود تا متن آن به دور از هرگونه خطا باشد.
- واژه‌های هم آوا، از مباحث دشوار املایی است. شناخت شکل درست آنها به معنا و کاربرد آنها در جمله وابسته است.
کار گروهی ص ۵۶
۱. چه ویژگی‌هایی باعث می‌شود تا ما کسی را در قلبمان جای دهیم. ویژگی‌های خوب اخلاقی مانند: مهربانی، گذشت، وفاداری، خوش‌رویی، صبوری، عدالت و...
۲. نمونه‌هایی از تکرارهای زیبا در "آفرینش" خدا بیان کنید. آسمان زیبا، گل‌های زیبا، دریای زیبا، و...
نوشتن: ص۵۶
۱. نمونه‌هاى تکرار را از درس پیدا کنید و بنویسید.
من قلب كوچولویی دارم.خیلی كوچولو. خیلی خیلی كوچولو
اما وقتی نگاه کردم خداجان، خداجان!
این عموی پدرم خیلی‌خیلی‌خیلی پولدار است.
دوان‌دوان از قلبم می‌آمد.
بله...تازه یواش‌یواش داشتم می‌فهمیدم که یک قلب کوچک کوچک...
۲. نهاد و مفعول هرجمله را مشخّص کنید.
رزمندگان، دشمن را از خاک ما بیرون انداختند.
من عموی خوش اخلاقم را توی قلبم جا دادم.
همهٔ معلّم‌ها، بچّه‌ها را دوست دارند.
نهادها: رزمندگان، من، همه معلم‌ها
مفعول‌ها:دشمن، عموی خوش‌اخلاق، بچه‌ها
٣. باتوجه به معنی جمله‌ها، واژه‌های مناسب را در جای خالی قرار دهید.
الف) مادر بزرگ دربارهٔ حیات گل‌های باغچه با نوه‌اش در حیاط خانه گفت و گو می‌کرد.
(حیاط،حیات)
ب)مراقب پول‌های خرد خود باشیم و از خورد و خوراک‌های بیهوده پرهیز کنیم.(خورد، خُرد)
جواب جدول مهر ص ۵۷
۱. جمله عاطفی
۲. آن
۳. جا
۴. من
۵. اگ
۶. نز
۷. ار
۸. مه
۹. انعام
۱۰. گزاره
۱۱. یاران
۱۲. نهاد
❤2
درس هفتم صفحه ۵۸
علم زندگانی:
قالب شعر مثنوی
کلمه‌های مهم درس
جرأت: دلیری/ شجاعت
شاخسار: شاخه‌های درخت
عجز: ناتوانی
توش: مخفف توشه ذخیره/ غذای سفر(آذوقه)
نوکار: در اینجا بی‌تجربه/ کسی که تازه به کاری مشغول شده‌باشد.
حدیث: سخن داستان (دراین درس نکته وپند)
دمساز: همدم وهمراه/ سازگار
هجوم: حمله‌ی ناگهانی/ یورش
فتنه: در این درس به معنی بلا و مصیبت
برومند: با ثمر/ میوه دار/ پربار/ تنومند/ بزرگ
گیتی: جهان
سست: ضعیف
جوکناری: جویبار
بامکی: بام کوچک

کبوتر بچّه‌ای با شوق پرواز
به جرأت کرد روزی بال و پر باز
روزی بچّه کبوتری با هیجان و آرزوی بسیار بال و پر خود را برای پرواز باز کرد.

پرید از شاخکی بر شاخساری
گذشت از بامکی بر جو کناری
از شاخۂ کوچکی به شاخۂ دیگری پرید و از پشت بامی رد شد و کنار جوی آب نشست.

نمودش بس که دور آن راه نزدیک
شدش گیتی به پیش چشم، تاریک
آن راه نزدیک، آنقدر دور به نظرش رسید که دنیا ضپیش چشمانش تاریک شد.

ز وحشت سست شد بر جای ناگاه
ز رنج خستگی درماند در راه
از وحشت و ترس بر جای خود خشک شد و از شدّت خستگی، در مانده شد و در راه ماند.

فتاد از پای کرد از عجز فریاد
ز شاخی مادرش آواز در داد
خسته شد و از روی ناتوانی و خستگی فریاد
زد. مادرش که روی شاخه درختی نشسته بود، گفت:

تو را پرواز زود است و دشوار
ز نوکاران که خواهد کار بسیار
پرواز کردن برای تو هم زود وهم بسیار دشوار است، چه کسی از افراد تازه کار، کار بسیار می‌خواهد؟ (کسی کار بسیار نمی‌خواهد)
پرسش انکاری
هنوزت نیست پای برزن و بام
هنوزت نوبت خواب است و آرام
فعلاً وقت خواب و استراحت تو است و زمان پریدن در کوچه و پشت بام نیست. (توانایی این کار را نداری)

تو را توش هنر می‌باید اندوخت
حدیث زندگی می‌باید آموخت
تو در حال حاضر باید علم و دانایی و هنر
بیاموزی و رسم زندگی کردن را یاد بگیری.

بباید هر دو پا محکم نهادن
از آن پس فکر بر پای ایستادن
اول باید بتوانی پاهای خود را محکم روی زمین بگذاری، سپس مستقل شوی.

من این جا چون نگهبانم تو چون گنج
تو را آسودگی باید مرا رنج
تو مانند گنجی هستی که احتیاج به مراقبت داری و من نگهبان تو هستم. تو باید آسوده باشی و من باید برای مراقبت از تو رنج و سختی بکشم. آرایه تشبیه

مرا در دام‌ها بسیار بستند
ز بالم کودکان پرها شکستند
من در دام‌ها و بلاهای بسیاری گرفتار شدم و بارها بچه‌ها بال و پرم را شکستند.

گَه از دیوار سنگ آمد، گَه از در
گَهَم سر پنجه خونین شد، گهی سر
از در و دیوار به من سنگ زدند و گاهی پنجه‌ها و گاهی سرم خونین شد.

نگشت آسایشم یک لحظه دمساز
گهی از گربه ترسیدم، گه از باز
آسایش لحظه‌ای همدم من نشد (لحظه‌ای آرامش را ندیدم) گاهی از گربه و گاهی از باز (پرنده شکاری) ترسیدم.

هجوم فتنه‌های آسمانی
مرا آموخت علم زندگانی
حمله‌ی بلاهای آسمانی به من راه و رسم زندگی کردن را آموخت.

نگردد شاخک بی‌بُن برومند
ز تو سعی و عمل باید، زمن پند
شاخه‌ای که بدون ریشه است رشد نمی‌کند و قوی نمی‌گردد. تو باید سعی و تلاش کنی و وظیفه‌ی من هم پند دادن و نصیحت کردن توست. (تو مانند شاخه‌ای هستی که بدون توجّه و پندهای من، خوب رشد نمی‌کنی و برومند نمی‌شوی)
پروین اعتصامی فرزند یوسف اعتصام الملک آشتیانی سال ۱۲۸۵ در تبریز متولد شد. فارسی و عربی را در دامن خانواده آموخت سرودن شعر را از هشت سالگی آغاز کرد. نخستین شعرهایش را در مجله بهار به چاپ رسانید و مورد تشویق اهل ادب قرار قرار گرفت. بیشتر قطعات خود را به صورت گفت و گو سرود که در اصطلاح ادبی به آن مناظره گویند. سرانجام پروین در سال ۱۳۲۰ بر اثر بیماری حصبه درگذشت. آرامگاه او در شهر قم کنار صحن حضرت معصومه(س) قرار دارد.
تنها اثر او دیوان شعر است که بارها چاپ شد.
خودارزیابی ص ۶۱
۱. چرا گیتی به چشم کبوتربچّه تاريک شد؟
چون او کوچک و بی‌تجربه بود و آن مسير کوتاه، برايش طولانی و خسته کننده شده بود.
۲. به نظر شما کبوتربچّه ممکن است چه پاسخی به پند مادر داده باشد؟
پذيرفتن نصيحت مادر و عمل کردن به آن.
۳. پيام اصلی درس چيست؟
آموختن راه و روش زندگی و تجربه کسب کردن.
۴. کدام بخش از تجربيات مادر کبوتر دردناک بود؟
آنجا که گفت: (بچه‌ها از در و ديوار به من سنگ می‌زدند، و سرم خونين شد.)
دانش‌های زبانی و ادبی صفحه ۶۲
مُتَمّم: واژه‌ای که بعد از حرفِ اضافه می آید
مانند: او به مدرسه رفت.
مدرسه: متمّم
برخی از حروفِ اضافه: از، به، با، بر، در، اندر، برای، از برایِ، از بهرِ ...
کبوتر، پرواز را در آسمان دوست دارد.
نهاد+ مفعول+ حرفِ نشانه+ حرفِ اضافه+ متمم+فعل

نکته‌ی دوم
به این بیت توجه کنید.
نمودش بس که دور آن راه نزدیک
شدش گیتی به پیش چشم تاریک
اگر شعر را به نثر برگردانید، احتمالاً این گونه خواهید نوشت:
آن را نزدیک، آنقدر دور به نظرش رسید که گیتی پیش چشم او تاریک شد.
در برگرداندن شعر به نثر چه اتفاقی می‌افتد؟
می‌بینید که قسمت‌های مختلف شعر وقتی به نثر بر می‌گردند، جابه‌جا می‌شوند. در جملۂ گیتی پیش چشم او تاریک شد. فعل در پایان جمله قرار می‌گیرد اما در شعر به اول بیت منتقل شده‌است. این جابه جایی در شعر و نثر ادبی بر زیبایی سخن می‌افزاید.
آیا همه‌ی اجزای جمله را می‌توان به دلخواه (در شعر و نثر )جا به جا کرد؟ خیر

نوشتن صفحه ۶۳

۱. در بیت‌های زیر متمّم‌ها را مشخص کنید.
پرید از شاخکی بر شاخساری
گذشت از بامکی بر جوکناری
شاخکی، شاخساری، بامکی، جوکناری
ز وحشت، سست شد در راه ناگاه
ز رنج خستگی درماند در راه
وحشت، راه، رنج، راه

۲. دو واژۂ کوتاه شده از متن پیدا کنید و شکل کامل آنرا در جدول زیر، مانند نمونه بنویسد.
کوتاه شده/ کامل
فتاد/ افتاد
جو/ جویبار
ز/ از
۳. با توجه به معنی، املای صحیح کلمه را
انتخاب کنید.
الف) هجوم* حجوم = حمله
ب) اجز، عجز* =ناتوانی
۴. یک مفعول و یک متمّم از صفحه نخست درس ششم، پیدا کنید و جمله‌های آن را بنویسید.
من قلب کوچکی دارم. قلب مفعول
این قلب کوچک را به چه کسی بدهم؟
قلب= مفعول - چه کسی= متمّم
دعای مادر صفحه ۶۴
لغات مهم دعای مادر:
بخسب: بخواب
باز ماندن: محروم شدن
درجت: درجه/ رتبه
اولیا: جمع ولی/ دوستان خدا
مستجاب: پذیرفته شده/ اجابت شده
دعای مادر
از بایزید بسطامی، رحمةالله علیه، پرسیدند که ابتدای کار تو چگونه بود؟ گفت: من ده ساله بودم، شب از عبادت خوابم نمی‌برد.
از با یزید سؤال کردند که آغاز کار تو چگونه بود؟ گفت: ده سال داشتم که شب به خاطر عبادت کردن خوابم نمی‌برد.
شبی مادرم از من در خواست کرد که امشب سرد است نزد من بخسب.
یک شب مادرم از من خواست به خاطر اینکه هوا سرد است کنارش بخوابم.
مخالفت با خواهش مادرم برای من دشوار بود. پذیرفتم.
چون برایم سخت بود که درخواست مادرم را رد کنم، قبول کردم.
آن شب هیچ خوابم نبرد و از نماز شب بازماندم.
آن شب اصلاً خوابم نرفت و نتوانستم نماز شب بخوانم
یک دست بر دست مادر نهاده بودم و یک دست زیر سر مادر داشتم.
یکی از دستانم در دست مادر بود و دست دیگرم را زیر سر مادر گذاشته بودم.
آن شب هزار (قل هوالله احد) خوانده بودم.
آن شب هزار بار سورۂ توحید را خوانده بودم
آن دست که زیر سر مادرم بود خون اندر آن خشک شده بود. گفتم: (ای تن رنج از بهر خدای بکش.)
خون در دستی که زیر سر مادرم بود، خشک شده بود گفتم: «ای تن به خاطر خدا سختی را تحمّل کن»
چون مادرم چنان دید دعا کرد وگفت:(یا رب تو از وی خشنود باش و درجتش درجۂ اولیا گردان.)
وقتی مادرم آن وضع را دید، دعا کرد و گفت: «پروردگارا، تو از وی خشنود باش و مقام اولیا به او بده».
دعای مادرم درحقّ من مستجاب شد و مرا بدین جای رسانید.
دعای مادر من پذیرفته شد و من به اینجا (مقام) رسیدم.
بستان العارفین
بستان العارفین و تحفة‌المریدین نام کتابی کهن به فارسی درباره صوفی‌گری از نویسنده‌ای ناشناس است.
دانش آموزان عزیز برای موفقیت بیشتر در آزمونها  این دروس رابه خوبی مطالعه بفرمایید

جمله
جمله به کلمه یا مجموعه‌ای از کلمه‌ها گویند که دارای معنی کامل باشد
گاه یک کلمه به تنهایی یک جمله به حساب می‌آید.
مانند علی به خانه آمد و رفت
 متن بالا از دو جمله تشکیل شده است و رفت به تنهایی یک جمله است
در بعضی از جمله‌ها فعل حذف می‌شود. مانند او را به کجا می‌بری؟ به مدرسه
اینجا فعل می‌برم  حذف شده پس دو جمله است.
شبه جمله‌ها مانند ندا و منادا و اصوات مانند به به؟ جیک جیک، یک جمله به حساب می‌آید.

الف)ابیات و عبارات زیر از چند جمله تشکیل شده است

1)ای نام تو بهترین سر آغاز
نام تو نامه کی کنم باز؟

جواب سه جمله است
ای منظور ای خدا است منادا که یک جمله محسوب می‌شود نام تو بهترین سر آغاز است حذف شده جمله دوم حساب می‌شود مصرع دوم  نیز یک جمله است   
۲)هم قصه‌ی نانموده دانی
هم نامه‌ی نانوشته خوانی
ج)...
برای فرا گرفتن و فهمیدن و به ویژه برای کشف کردن سری به طبیعت روستا زدم.
ج) ... 

تعدادجمله ازفرمول زیربه دست می‌آید.
تعداد فعل‌های ذکر شده + تعداد فعل‌های حذف شده + شبه جمله
مثال: ای مردم! بدانید ملتی که تلاش کند وپشتکار داشته باشد هم به برخورداری می‌رسد وهم به موفقیت.
ای مردم + بدانید+ تلاش کند+ داشته باشد +می‌رسد +می‌رسد (که حذف شده)
شبه جمله + فعل + فعل + فعل + فعل +(فعل حذف شده)
گاهی در جمله عبارتی شبیه به فعل می‌آید که هرگز فعل نیست. مانند مصدرها، بنابراین، این گروه هرگز در شمارش، جمله محسوب نمی‌شوند.
مثال: هنگام رفت وآمد از خیابان احتیاط کن . ( یک جمله)
کار کردن وتلاش کردن رمز موفقیت است . (یک جمله)
نکته: گاهی فعل‌ها به صورت مخفف می‌آیند. درشمارش جمله محسوب می‌شوند.
مثال: من آن نی ام که تو را رها نکنم .(من آن کسی نیستم که تو را رها نکنم)
انواع جمله
جمله: کلمه یا مجموعه‌ای از کلمات است که پیامی را از یک شخص به دیگران می‌رساند.
جمله از نظر پیام و مفهوم یا شیوه‌ی بیان: 
۱ ـ خبری: خبری را به ما می‌رساند. (علامت این نوع جمله ( .) می‌باشد.)

۲ ـ امری: انجام کاری را درخواست می‌کند. (علامت این نوع جمله (.) می باشد.)
فعل امر دو ساخت دارد
۱)دوم شخص مفرد بدون شناسه مانند
برو /بخوان /بنشین گاهی نشانه "ب"از اول فعل امر حذف می‌شود
مانند رو که در خانه‌ی خود بسته‌ایم، برو فعل امر
دوم شخص جمع مانند: بروید/ بخوانید/بنشینید
۳ ـ پرسشی: سؤالی را مطرح می‌کند. (علامت این نوع جمله (؟) می‌باشد.) جمله پرسشی به دو گونه می‌آید همراه با نشانه‌های پرسشی آیا؟
چگونه؟ چرا؟ مگر؟ کدام؟ کدامین؟ و هیچ؟ مانند آیا درس خوانده‌ای؟
بدون نشانه‌های پرسشی مانند درس خوانده‌ای؟
در این جمله‌ها از طریق تغییر لحن و آهنگ متوجه می‌شویم که جمله پرسشی است
۴ ـ عاطفی: یکی از عواطف انسان مانند: تعجّب، تأسف، آرزو، دعا، نفرین و...را بیان
می‌کند. (علامت این نوع جمله (!) می باشد.)
* جمله هایی که بوسیله ی آن ها برای کسی دعا می‌کنیم،«جمله ی دعایی» نامیده می‌شوند. فعل این نوع جملات معمولاً «باد ـ مباد ـ مبادا ـ بادا »می‌باشد و این جملات جزء «جملات عاطفی۰» محسوب می‌شوند. 

نوع جمله‌های زیر را از لحاظ پیام و محتوا مشخص کنید.
بر ورق سبز برگ/ خط خدا را بخوان

آفرین جان آفرین پاک را
مردم بالا دست چه صفایی دارند
با بهاری که میرسد از راه
سبزشو تازه شو بهاری شو
با خودش زیر لب چنین می‌گفت:        آرزوهایتان چه رنگین است
شبروان مست ولای تو علی
جان عالم به فدای تو علی
چه فرهادها مرده در کوه‌ها
چه حلاج‌ها رفت بر دارها

مراعات نظیر یا شبکه معنایی

مُراعات النظیر(شبکه‌ی معنایی ـ تَناسب ـ  زنجیره معنایی): 

آوردن چند کلمه از یک مجموعه است که با هم تناسب دارند این تناسب می‌تواند
از نظر جنس، نوع، مکان، زمان ـ همراهی و... باشد.
مثال

اَرغَوان جامِ عقیقی به سَمَن خواهد داد
چَشمِ نرگس به شقایق نگران خواهد شد(حافظ)

 در این بیت از حافظ واژه‌های  اَرغَوان، عَقیق، سَمَن، نرگس، شقایق همه اسم گُل هستند

ابر وباد ومه و خورشید و فلک در کارند 
ماهم این هفته برون رفت و به چشمم سالی است
حال هجران تو چه دانی که چه مشکل حالی است 

مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو
یادم از کشته ی خویش آمد هنگام درو

تمرین

با شبکه‌های معنایی زیر یک جمله بسازید

الف) درخت /شاخه / پرنده
ب)آسمان/ستاره /شب  

جواب ب) آسمان پر ستاره در شب زیباست 

ج)رشد /نوجوانی /نشاط

2)در بیت‌ها و نثرها زیر واژه‌های مراعات نظیر را پیدا کنید 

الف)امروز دشمنان نمی‌خواهند دانشگاه و درس و مدرسه و معلم باشد

 ب)زنگ تفریح را که زنجره زد باز هم در کلاس غو غا شد 

نهاد

نهاد یعنی کننده کار یا پذیرنده‌ی حالت مانند :
با دیدن روی گل قناری/سر داده ترانه ی بهاری

همان طور که می‌بینید در شعر نهاد جای مشخصی ندارد  برای به دست آوردن نهاد
کافی است به اول فعل چه چیزی یا چه کسی اضافه
❤1
کنیم مانند
از لانه پرنده‌ی خوش آواز    بگشوده دوباره بال پرواز

چه چیزی بگشوده؟پرنده خوش آواز
  کرد بازرگان تجارت را تمام

چه کسی تمام کرد ؟ بازر گان نهاد

زمان فعل‌ها را هم کار کنید

سجع
الهی دلی ده که در کار تو جان بازیم . جانی ده که کار آن جهان سازیم.
دانایی ده که از راه نیفتیم . بینایی ده تا در چاه نیفتیم.
توفیق ده تا در دین استوار شویم . نگاه دار تا پریشان نشویم.

هنگام خواندن این عبارت‌ها احساس خوبی از نظم و هماهنگی به ما دست می‌دهد . این به خاطر آن است که نویسنده عمداً در پایان جملات دو به دو واژگانی را آورده است که حرف آخر آنها یکی است این کار تقریبا شبیه به آوردن کلمات قافیه در پایان مصراع‌های شعر است که به این آرایۀ سجع گویند.
درس هفتم: زندگی همین لحظه‌هاست
صفحه۶۵
تردید: شک
دقایق: جمع دقیقه 
دل آِزرده: ناراحت
اثنا: میانه‌ها
حیرت: سرگشتگی/شگفت‌زده شدن
حک کردن: تراشیدن
صاحبان قبور: کسانی که مرده‌اند و ودر گور دفن شده‌اند.
نظر: نگاه/دیدگاه
خفتن: خوابیدن
اعظم: بزرگ/ بزرگتر
غفلت: بی‌خبری
دی: دیروز
نامده: نیامده
الکی: غیر جدی/دروغی
اضطراب: نگرانی/پریشان‌حالی
گره از کار دیگران گشودن: کنایه از بر طرف کردن مشکل
مصاحبت: هم‌نشینی/گفت و گو
اعجاب: شگفتی و تعجب
تامّل: اندیشیدن/ فکر کردن
عبرت: پند/ اندرز
از دی که گذشت هیچ از او یاد مکن
فردا که نیامده است فریاد مکن
از روزی که گذشته دیگر صحبت نکن و آن را
فراموش کن.
به خاطر آینده که نیامده بی‌جهت داد و فریاد نکن.
برنامده و گذشته بنیاد مکن
حالی خوش باش و عمر بر باد مکن
بر آینده و روزهای گذشته تکیه نکن اعتنایی نداشته باش. اکنون خوش حال و شاد باش و عمر خود را بیهوده تلف نکن.
عباس اقبال‌‎آشتیانی متولد ۱۲۷۵وفات ۱۳۲۸ از نویسندگان، محققان و مورخان معاصر، استاد دانشگاه و عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی بود
تاریخ مغول، وزراء سلاجقه از آثار اوست.
خودارزیابی ص۶۷
۱-چرا می‌گویند:« وقت از طلا گران‌بهاتر است»؟
زیرا با صرف وقت می‌توان طلا به دست آورد، ولی دقایق تلف شده را با طلا نمی‌توان خرید.
۲-منظور از «عمرحقیقی را شناسنامۀ ما تعیین نمی‌کند» چیست؟
زیستن و زندگی زیبا، فقط همان فرصت‌هایی است که با رفتارهایی زیبا و کارهای بزرگ می‌گذرد. بقّیه روزها و سال‌های ما جزء عمر واقعی ما محسوب نمی‌شوند.
۳- پیام اصلی این درس چیست؟
ما باید از وقت خود بهترین استفاده را ببریم و نگذاریم وقتمان تلف شود.
دانش های زبانی و ادبی ص ۶۸
مسند:
به صفت یا حالتی می‌گویند که به کمک فعل‌های اسنادی به نهاد نسبت داده می‌شوند.
فعل‌هایِ اسنادی (ربطی) عبارتند از:
«است، بود، بُوَد، شد، گشت، شَوَد، باشد، باد، هست، نیست»
*روشِ پیدا کردنِ مُسند:
به اوّل فعلِ اسنادی، کلمه‌هایِ«چگونه؟» یا «چی؟» اضافه می‌کنیم و مُسند را به دست می‌آوریم؛
مانند: انقلابِ دینی و فرهنگی در آثارِ
نویسندگانِ پس از انقلابِ اسلامی نیز جلوه‌گر شد.
چگونه شد؟ جلوه‌گر = مُسند
مثال: هم‌نشینِ نیک، بهتر از تنهایی است.
نهاد.(همنشین) مسند(بهتر) است (فعلِ اسنادی (ربطی)
در مورد مسند بیشتر بدانیم
(جهت مطالعه)
همۀ فعلها مفهوم یکسان ندارند. بعضی از آنها مفهوم انجام گرفتن کار را می‌رسانند.
مثل: خوردم، نوشتی، می‌سازید و...
وقتی این فعلها را می‌شنویم، کاری در ذهنمان نقش می‌بندد.
مثال: رضا امروز به مدرسه می‌رود.
در این جمله، فعل می‌رود نشان می‌دهد که رضا کاری انجام داده‌ است.
به این دسته از فعلها، فعل خاص می‌گوییم.
دسته‌ای دیگر از افعال، مفهوم انجام کار را نمی‌رسانند.
مثل: شد، بودم، است
وقتی این فعلها را می‌شنویم، کاری در ذهنمان نقش نمی‌بندد.
به این دسته از فعلها، فعل اسنادی (عام یا ربطی) می‌گوییم.
نکته‌ها:
۱- فعلهای اسنادی روی دادن حالت را بیان می‌کنند.
مانند: رضا خسته شد. هوا سرد شد.
در این جمله رضا کاری انجام نداده بلکه حالتی را پذیرفته است.
۲- فعلهای اسنادی کم هستند و عبارتند از:
است، بود، شد (گشت، گردید: در صورتی که به معنی شد بیاید.)
۳- این فعلها با نهاد به تنهایی یک جمله کامل نمی‌سازند. مثلا وقتی می‌گوییم: علی شد (است–بود) جمله کامل نیست و شنونده فوراً می‌پرسد: علی چطور شد (بود، است)؟
و وقتی جمله دارای معنی کامل می‌شود که ما حالت را هم بیان کنیم. یعنی مثلا بگوییم: علی تشنه شد (بود–است).
این حالت را که همراه فعل اسنادی می‌آید و به نهاد نسبت داده می‌شود، مسند می‌نامیم.
بنابر این مسند، حالتی است که به وسیلۀ فعل اسنادی به نهاد نسبت داده می‌شود.
نکته‌ها
۱- جمله‌هایی که دارای فعل اسنادی و مسند هستند را جمله اسنادی (اسمیه) می‌نامند.
۲- فعلهای اسنادی را گذرا به مسند می‌نامیم چون حتماً باید مسند داشته باشند تا یک جمله کامل بسازند.
۳- فعلهای (گشت- گردید) اگر به معنی گردش کرد، بیاید، فعل خاص است نه اسنادی.
مثال: زمین به دور خورشید می‌گردد=
گردش می‌کند: فعل خاص است.
علی در شهر گشت = گردش کرد
فعل خاص است.
علی خشمگین شد(است، بود)= فعل اسنادی است.
۴- فعل شد، اگر به معنای رفت باشد، فعل خاص است و اسنادی نیست. مثال:
پیامبر به مکه شد = رفت/ فعل خاص
اگر در خانه‌ای شوی= بروی/ فعل خاص
۵- فعلهای (است ، بود) اگر به معنی وجود داشتن، قرار داشتن، حضور داشتن بیاید فعل خاص است و اسنادی نیست. مثال:
کتاب در کیف است = قرار دارد/ خاص
علی در کلاس بود= حضور داشت/ خاص
پول در بانک است = وجود دارد/ خاص
۶- گاهی اوقات فعل اسنادی به صورت شکسته می‌آید و ما از مفهوم جمله به آن پی می‌بریم. مثال:
من اینجا چون نگهبانم= هستم
تو خوشحالی= هستی
۷- فعل اسنادی هم مانند سایر فعلها دارای زمانهای گذشته، حال و آینده است.
مثال: هوا سرد شد (می‌شود، خواهد شد).
۸- فعلهای هست، نیست، باشد، نباشد، نبود نیز فعل اسنادی هستند.
- هنگام نوشتن فعل‌های ماضی سوم شخص جمع مراقب باشیم که آنها را به شکل صحیح نوشتاری بنویسیم.
- کلمات، عیسی، موسی، مصطفی و... باید به همین شکل نوشتاری بنویسیم.
هرگاه واژه‌هایی به کلماتی هم چون عیسی، موسی ... افزوده شوند ، شکل املایی این گونه کلمه‌ها با الف نوشته می شود؛ مانند: عیسای مسیح
کار گروهی صفحۀ ۶۹
۱. چه کنیم که از ساعات عمر بهتر استفاده کنیم؟ گفت و گوی کنید.
قدر لحظات را بدانیم و از آنها در مسیر رشد و شکوفایی خود و جامعه استفاده کنیم و...
۲. برداشت خود از تصویر را بنویسید.
تلاش کنیم که از به هدر رفتن عمر جلوگیری نماییم و ...

نوشتن ص ۶۹
۱. سه جمله از متن درس بنویسید که در آنها فعل اسنادی به کار رفته باشد.
وقت طلاست.
زندگی، خوردن، خفتن و خوابیدن نیست.
زندگی همین لحظه هاست.
۲. ده واژه از متن درس بنویسید که ارزش املایی داشته باشد.
لحظه، اثنای سفر، دقایق عمر، فرصت‌های طلایی، تفریحی، عمر حقیقی، تلف شده، طولانی، تقسیم و افسوس

۳. در هر جمله یک غلط املایی پیدا کنید و به شکل درست بنویسید.
- اسکندر سنگ مزارها را خواند و به هیرت فرورفت. حیرت
- مدت حیاط صاحبان قبور از ده سال تجاوز نمی‌کرد. حیات
- مجتبا در درس‌هایش بسیار پیشرفت کرده است. مجتبی
معانی لغات سفرنامه اصفهان صفحه ۷۰
قلم زنی: کندن نقش بر روی فلزات
عین: مثل/مانند
از کوره در رفتن: کنایه از خشمگین شدن
طاقت: تاب و توان
عمارت: ساختمان /بنا
پلکیدن: آهسته و آرام حرکت کرن
هرهر خندیدن: پیوسته و بیهوده خندیدن
تو نخ چیزی رفتن: مشغول و متمرکز در کاری شدن
کلافه شدن: سخت ناراحت شدن
قراضه: خراب/ کهنه و فرسوده
حوصله: صبر /تاب و تحمل
از زبان افتادن: کنایه از خسته شدن از پرحرفی/ به کنایه نتوانستم حرف بزنم
تو ذوق کسی زدن: مایوس و ناامید کردن کسی
بار و بندیل: اسباب و اثاثیه
ناشتایی: صبحانه
عازم:‌ قصد کننده
تک و دو: تلاش و تکاپو
شوفر: رانندۀ اتومبیل در زبان فرانسه
پوزخند: خنده‌ای به قصد تمسخر 
بیتوته:‌ شب در جایی ماندن
پرپر زدن دل: کنایه از نهایت اضطراب و بی‌تابی
اوقات تلخی: تند خویی
دیزی: دیگ/ آبگوشت
رونق: رواج
مناره: ستونی بلند در مسجد که در آن اذان می‌گویند
آهان: بلی/ آری
کار دست کسی دادن: برای کسی مشکل درست کردن
علاف: بی‌کار و سر در گم
عازم: رهسپار
گوشزد نمودن: یاد آوری کردن/ تذکر دادن
زیر بار رفتن: کنایه از پذیرفتن مسئولیت
لب و لوچه تو هم رفتن:‌ کنایه از اخم کردن / غمگین شدن
یک سطل آب سر کسی ریختن: کنایه از کسی را مایوس و ناامید کردن
قصه‌های مجید: هوشنگ مرادی کرمانی

به دریا بنگرم دریا تو بینم
به دریا که نگاه می‌کنم، تو را می‌بینم
به صحرا بنگرم صحرا تو بینم
به صحرا که نگاه می‌کنم، تو را می‌بینم
به هر جا بنگرم کوه و در و دشت
به کوه، در و دشت و هر جایی که نگاه می‌کنم
نشان از قامت رعنا تو بینم
نشانه‌ای از قامت زیبای تو را می‌بینم

هوشنگ مرادی کرمانی در سال ۱۳۲۳ در روستای سیرج کرمان دیده به جهان گشود. تحصیلات خود را در روستا آغاز کرد و در کرمان و تهران ادامه داد. در سال ۱۳۴۷ اولین داستان‎های او در مطبوعات منتشر شد و تا کنون کتاب‎های زیادی از او منتشر گردیده است که معروف‎ترین آن‎ها قصه‎های مجید است. وی هم اکنون عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی می‎باشد.
قصه‎های مجید
درک و دریافت صفحه ۷۷
۱-انگیزه مجید از نوشتن سفرنامه چه بود؟
قصد داشت سفرنامه‌اش را به کتاب تبدیل کند.

۲-چه درس‌ها و عبرت‌هایی از سفر می‌توان گرفت؟ سفر سراسر پند و عبرت است و موجب تکامل و پختگی شخصیت و رفتار ما می‌شود.
❤2
فصل چهارم صفحۀ ۷۹

نام‌ها و یادها
نارِ خندان، باغ را خندان کند
صحبت ِ مردانت از مردان کند
مولوی قرن هفتم (مثنوی معنوی - دیوان شمس)
یک انار خندان باغی را خندان می كند. (تأثیر هم نشین)
هم‌نشینی با كسانی كه اخلاق مردانه دارند تو را مرد بار می‌آورد.
درس نهم نصیحت امام: (ره) صفحۀ ۸۰

بیزاری: تنفر/ بی‌میلی
قرائت: خواندن
ترقی: پیشرفت/ برتری یافتن
تعالی: بالارفتن
علامه: بسیاردانا/ بسیاردانشمند
نشاط: شادمانی
صید: شکار
شیفته: عاشق
وجد: خوشی بسیار/ ذوق
نصیب: قسمت
اخلاص: پاکی عقیده
عطاکردن: بخشیدن
کسالت: بیماری
عطش: تشنگی
دارالشفا: خانۀ تن‌درستی
حجره: اتاق
ضریح: سازه‌ای که از چوب یا فلز بر سر مقبرۀ امامان وبزرگان دین سازند
گشت و گذار: تفریح و گردش
نورچشمان: عزیزان
استاد محمدتقی جعفری در مرداد سال ۱۳۰۲ ه.ش. در خانواده‎ای فقیر در شهر تبریز به دنیا آمد. هنگامی که می‎خواست به کلاس ششم برود، مجبور به ترک تحصیل شد و یک سال و نیم در یک مغازه کفاشی شاگردی کرد. بعدها به کمک یکی از استادان خود راهی نجف شد. در ۲۳ سالگی به درجه اجتهاد رسید و پس از ۱۱ سال به ایران بازگشت. ازاستاد جعفری کتاب‎ها و آثار علمی فراوانی برجای مانده است وی در سال ۱۳۷۷ درگذشت.
آثار فراوانی درباره نهج‎البلاغه، مثنوی مولوی، و موضوعات دیگر
خودارزیابی درس ۹ صفحۀ ۸۴
۱. چرا دانش آموزان ازنصیحت کردن امام خودداری کردند؟ زیرا امام بزرگوار و از همۀ گناهان دور بود و او بت شکن بودند و به مدت چهل سال نمازهای شبشان ترک نشد.
۲. چگونه می‌توان برای اسلام و جمهوری اسلامی و کشور مفید بود؟ به وظایف اسلامی که انسان را می‌سازد عمل کنید و اخلاق خود را نیکو کنید و اطاعت و خدمت پدران و مادرانتان را غنیمت شمارید. هر دو آنها را از خود راضی کنید و به معلم‌هایتان احترام زیادی بگذارید.
۳. دربارۀ عبارت «حرم دل او را آرام می‌کرد و مدرسه اندیشه‌اش را» توضیح دهید؟ وقتی وارد زیارتگاه می‌شویم دل ما به خدا نزدیکتر می‌شود و از امامان سرمشق می‌گیریم وقتی وارد مدرسه می‌شویم چون سوادمان افزایش پیدا می‌کند فهم و اندیشۀ ما هم افزایش میابد.
۴. امام خمینی در پاسخ نامۀ دانش‌آموزان چه نوشتند؟ فرزندان عزیزم، نامۀ محبت آمیز شما را قرائت کردم. کاش شما عزیزان، مرا نصیحت می‌کردید که محتاج آنم. امید است با نشاط و خرمی درس‌هایتان راخوب بخوانید.
دانش های زبانی و ادبی صفحۀ ۸۴
مسند:
به صفت یا حالتی می‌گویند که به کمک فعل‌های اسنادی به نهاد نسبت داده می‌شوند.
فعل‌هایِ اسنادی (ربطی) عبارتند از:
«است، بود، بُوَد، شد، گشت، شَوَد، باشد، باد، هست، نیست»
*روشِ پیدا کردنِ مُسند:
به اوّل فعلِ اسنادی، کلمه‌هایِ«چگونه؟» یا «چی؟» اضافه می‌کنیم و مُسند را به دست می‌آوریم؛
مانند: انقلابِ دینی و فرهنگی در آثارِ نویسندگانِ پس از انقلابِ اسلامی نیز جلوه‌گر شد.
چگونه شد؟ جلوه‌گر = مُسند
مثال: هم‌نشینِ نیک، بهتر از تنهایی است.
نهاد.(همنشین) مسند(بهتر) است (فعلِ اسنادی (ربطی)
- در نوشتن املای دو کلمۀ «گزاردن» و «گذاردن» نباید با هم اشتباه کرد. گزاردن به معنی ادا کردن و به جا آوردن و گذاردن به معنای نهادن و قراردادن است.
- بهتر است هنگام شنیدن نشانه‌های اختصاری در املا، شکل نوشتاری کامل آنها نوشته شود، مانند: (ص) -> صلوات الله علیه.
نوشتن صفحۀ ۸۵
۱. در جمله‌های زیر مسند را مشخص کرده، مسند مناسب دیگری جایگزین آن کنید.
علّامه جعفری کنجکاو بود. کنجکاو -> دانشمند
او شیفتۀ طبیعت بود. شیفته-> دوستدار
۲. برای هر یک از واژه‌های زیر دو کلمۀ هم‌خانواده بنویسید.
درس -> مدرسه، دروس، تدریس
سعادت -> مسعود، سعید، سعیده
راضی -> مرضیه، رضا، مرتضی
طبیعت -> طبیعی، طبایع، مطبوع
۳. با حروف در هم ریخته زیر واژه‌هایی بنویسید که ارزش املایی داشته باشند و در متن درس به کار رفته باشند.
(ج، ح ،م، ر، ه، ض، ی، ت)
حجره، هجرت، حرم، حضرت، حضور، ضریح
۴. با توجه به معنی، املای صحیح واژه را انتخاب کنید و بنویسید.
الف) نصیب * - نسیب = قسمت
ب) گشت و گذار* - گشت و گزار= گردش
❤3
دانش‌های زبانی و ادبی
نکتۀ اول
جمله از نظر نوع پیام به ۴ دسته تقسیم می‌شود:
۱_ جمله خبری: که به وسیلۀ آن خبری داده می‌شود
در پایان جملات خبری (.) نقطه می‌گذاریم.

۲_ جمله پرسشی: که به وسیلۀ آن سوالی مطرح می‌گردد.
در پایان جملات پرسشی(؟) علامت سؤال می‌گذاریم.
جملات پرسشی به سه دسته تقسیم می‌شود:
الف) پرسشی ساده
ب) انکاری
ج) تأکیدی
جملات پرسشی ساده زمانی استفاده می‌شوند که پرسشگر و سوال کننده از موضوعی بی‌اطلاع است، سوال می‌کند که اطلاعاتی کسب کند.

این پرسشها به دو حالت ظاهر می‌شوند:
الف۱) پرسشی مستقیم: که با کلمۀ پرسش همراه هستند. مانند: چرا غایب بودی؟
معمولا پاسخ این نوع از پرسشها توضیحی می‌باشد.
الف۲) پرسشی غیر مستقیم: که بدون کلمۀ پرسش مطرح می‌شوند و با توجه به لحن خوانش و علامت سوال پایان جمله تشخیص داده می‌شوند. مانند: غایب بودی؟
معمولا پاسخ این نوع از پرسشها، کوتاه و به صورت بله و خیر، است.
اما
در پرسش انکاری و تأکیدی پرسشگر پاسخ را می‌داند فقط می‌خواهد در قالب پرسش، موضوعی را رد یا تأیید کند و بر تأثیر سخن بیفزاید.

بر همین اساس می‌توان پرسش را علاوه بر پرسش عادی به دو دسته دیگر تقسیم کرد:

✔الف-پرسش انکاری(استفهام انکاری)
✔ب-پرسش تأکیدی(استفهام تأکیدی)
الف- پرسش انکاری: در این نوع پرسش همانطور که در بالا نیز گفته شد، هدف از پرسش رد و انکار یک امر است.
مثال: چه کسی گفته که بدون زحمت می‌توان موفّق شد؟(نمی‌توان موفقّ شد)

چه کسی می‌تواند از عهدۀ شکر نعمت‌های خدا برآید؟ (هیچ کس نمی‌تواند)
نکته: اکثر پرسش‌های انکاری با فعل مثبت می‌آیند. اگر در مثال‌های بالا دقّت کنید خواهید دید که فعل هر دو جمله مثبت است ولی جواب منفی است.
چند مثال دیگر:
ای نام تو بهترین سرآغاز/بی نام تو نامه کی کنم باز؟ (باز نمی‌کنم)
که تواند که دهد میوه الوان از چوب؟/ یا که داند که برآرد گل صد برگ از خار؟ (در هر دو مصراع منظور این‌ست که کسی این کار را نمی‌تواند بکند)

ب-پرسش تاکیدی: در این نوع جمله هدف، تأیید و قبول یک امر می‌باشد.
مثال: مگر نگفتم خوب درس بخوانید؟(حتماً گفتم)
خیال می‌کنی من منظور تو را نفهمیدم؟ (حتماً فهمیدم)
آیا پایان همه مرگ نیست؟ (یعنی حتماً پایان همه مرگ است)
سعدیا، با تو نگفتم که مرو از پی دل؟
نروم باز گر این بار که رفتم جَستم
(در مصرع اول سعدی به خود می‌گوید که قطعا به تو گفتم که نرو از پی دل)
نکته: اکثر پرسش‌های تأکیدی با فعل منفی می‌آیند ولی جواب آنها بلی و حتماً و از این دست جواب‌هاست. اگر در مثال‌های بالا توجّه نمایید خواهید دید که فعل همۀ مثالها منفی است.
تمرین
در عبارات و ابیات زیر نوع پرسش‌ها را مشخّص کنید.

- آیا دانایی دشمن انسان‌هاست؟
- تو نمی‌دانی مگر رسم ادب؟
- آیا دانایی دشمن جهل نیست؟
- آتش دل کی به آب دیده بنشانم چو شمع؟
- صبر بر جور رقیبت چه کنم گر نکنم؟
- نومید کی توان بود از لطف لایزالی؟
- کی رفته‌ای ز دل که تمنا کنم تو را؟
کی بوده‌ای نهفته که پیدا کنم تو را؟
ساقی سیم ساق من گر همه درد می‌دهد
کیست که تن چو جامِ می جمله دهن نمی‌کند؟(حافظ)
پیاده ندیدی که جنگ آورد؟
سر سرکشان زیر سنگ آورد(شاهنامه)
۳_ جمله عاطفی: که نشان‌دهندۀ یکی از احساسات ما مثل خشم، نفرت، تحسین، تشویق، شادی و .‌.. می‌باشند.
در پایان جمله عاطفی علامت (!) می‌گذاریم.

دو نکته ی مهم :
الف) دعاها جزء جملات عاطفی محسوب می‌شوند.
ب) در جملات عاطفی باید کلمه‌ای که نشان دهندۀ احساسات ما باشد وجود داشته باشد ( معمولاً دانش‌آموزان در این زمینه مشکل دارند)
به طور مثال جملۀ: من مادرم را خیلی خیلی دوست دارم، عاطفی نیست بلکه خبری است،
چه مادر دوست داشتنی‌ای!: عاطفی است

۴_ جملۀ امری: که به وسیلۀ آن دستوری داده می‌شود یا خواهشی صورت می‌گیرد.
در پایان جملات امری (.) می‌گذاریم.
یادآوری: جملاتی مثل: خدایا ما را کمک کن!
امری نیست بلکه عاطفی است چون اولاً دعاست، ثانیا به خدا دستور داده نمی‌شود.
چند توصیه برای دانش‌آموزانی که انشای ۲۰ می‌خواهند:

سلام دانش آموز عزیز، اگر نمی‌توانی انشا بنویسی یا انشا نوشتن برای تو مشکل است، غصه نخور. با توصیه‌های زیر می‌توانی بهترین انشا را بنویسی و نمره ۲۰ بگیری. حالا با دقت سفارش‌های زیر را بخوان و به آنها عمل کن.


۱_ یادت باشد انشا همان گفتن است، اما گفتن مکتوب یعنی همانگونه که حرف می‌زنی می‌توانی بنویسی، حتی از گفتن هم آسان‌تر است. یا حتی شما می‌توانید گفتارتان را بنویسید. مثلا اگر برای خرید به مغازه رفتید و چیزی خریدید، همین رفتن به مغازه را ابتدا به زبان گفتار بنویس و سپس آنها را تبدیل به نوشتار کن. با این کار شما انشا نوشته‌اید.

۲_ با جمله‌های ساده شروع کن. ابتدا چند کلمه برای خود بنویس و سپس با آنها جمله بسار. مثلا هر کلمۀ زیر را در یک جمله به کار ببر. سوسک، درخت، هواپیما، نمک.

۳_ حالا سعی کن با دو کلمه که اصلا به هم ربط ندارند، جمله بسازی. مثلا کلمات مداد و آسمان را در یک جمله به کار ببر.

۴_ در این مرحله سعی کن با سه کلمه یا بیشتر جمله بنویسی. مثلا یخچال، مدرسه و کوهستان را در یک جمله به کار ببر.

۵_ جمله‌هایی با فعل‌های متفاوت بنویس.
۶_ اگر می‌خواهی جمله‌هایت زیبا باشند، کافی است که جلوی کلمه‌هایت یک کلمه «مثل» بنویسی وسپس با آنها جمله بنویسی. اگر این کار را انجام دهی از آرایۀ ادبی تشبیه استفاده کرده‌ای حالا جمله‌های زیر را ادامه بده.
خورشید مثل .... مادر مثل...

۷_ بعضی کلمات را می‌توانی در دو معنای متفاوت به کارببری. مثلا کلمه ستاره را یکبار در معنای اسم دختر و یکبار به معنای ستاره‌ای که در آسمان است در جمله به کارببر.

۸_ سعی کن هرچه به ذهنت می‌آید بنویسی. سپس می‌توانی برگردی و آنها را ویرایش کنی . (از نوشتن نترس)

۹_ از هر موضوع کوچک برای نوشتن استفاده کن . مثلا اتفاقی در راه مدرسه، رفتگر محله‌تان، کاسب محله‌تان و...

۱۰_ بعد از جمله نویسی، بند (پارگراف) نویسی را تمرین کن. هر چه می‌خواهی بنویسی در یک بند بنویس. حالا در یک بند بنویس «وقتی بهار می‌آید چه حسی داری.»

۱۱_ برای موفقیت در هر کاری نیاز به تمرین است و برای موفقیت در انشا نویسی هم باید تمرین کنید و تمرین کنید وتمرین. یادتان باشد هیچ نویسنده‌ای از مادر نویسنده به دنیا نیامده، بلکه با تمرین کردن، نویسنده شده است.

۱۲_ هر هفته یک داستان کوتاه بخوانید و به کلمات و جمله‌های آن توجه کنید. وببینید اگر شما جای نویسندۀ داستان بودید چه کلمات دیگری استفاده می‌کردید. آنها را بنویسید.

۱۳_ داستان‌ها را خلاصه کنید. برای خلاصه کردن کافی است داستان را برای کسی تعریف کنید و آنها را بنویسید.

۱۴_ برای این که خوب بنویسید باید خوب نگاه کنید و چشمان بینا داشته باشید. به اطرافتان نگاه کنید و هر چه می بینید بنویسید.

۱۵_ خداوند پنچ حس به ما داده است. سعی کنید از پنج حستان استفاده کنید. مثلا وقتی دست روی چیزی می‌کشیم احساس زبری یا نرمی به ما دست می‌دهد و...

۱۶_ اگر چند کلمه هم معنا هستند از کلمه‌ای که زیبا است استفاده کنید. مثلا « بفرما، بنشین» یک معنا دارد، اما می‌دانید «بفرما» زیباتر است.

۱۷_ سعی کنید برای کلمات، صفت‌های متفاوت بنویسید. اگر در این کار تمرین کنید دایرۀ واژگان ذهن شما زیاد می‌شود. مثلا برای انار می‌توان صفت‌های سرخ، ترش، ملس، شیرین و... را به کار برد. شما چه صفت‌های دیگری برای انار می‌شناسید آنها را بنویسید.

۱۸_ از زبان اشیای اطراف خود حرف بزنید. مثلا از زبان کیفتان یا یخچال منزلتان یا تخته کلاس و... برای این کار کافی است خودتان را جای آن شی یا موضوع بگذارید.

۱۹_ از نوشتن موضوعات خنده دار (طنز) غفلت نکنید. برای این کار کافی است یک لطیفه درست کنید یا این که به لطیفه‌هایی که شنیده‌اید کمی شاخ وبرگ دهید و آنها را برای دوستتان تعریف کنید.
۲۰_ قلم بردارید و شروع کنید.
❤1