161102_004
My Recording
سخنرانی در مراسم رونمایی از کتاب "مکتب اجتهادی آخوند خراسانی" اثر سید مصطفی محقق داماد.
26 آبان97، کتابخانه ملی
@Feirahi
26 آبان97، کتابخانه ملی
@Feirahi
📍طرح چند پرسش📍
📥احمد بستانی
جناب دکتر فیرحی از معدود اساتید دانشکده های علوم سیاسی در ایران هستند که اولا پروژه فکری منسجم و مشخصی دارند. ثانیا این پروژه ازحیث علمی و با معیارهای تتبع در دانش سیاسی معتبر و قابل قبول است و ثالثاً به شکل مکتوب و درقالب آثار متعدد در دسترس همگان است و میتوان درباب آنها داوری کرد. ازاین حیث به گمان بنده جناب دکتر فیرحی درمیان اساتید و پژوهشگران سیاست در ایران از مقام و جایگاهی ویژه و درخور اعتنا برخوردار است. مهم ترین نکته در پروژه فکری جناب دکتر فیرحی تاکید ایشان بر «فقه» به مثابه دانش سیاسی کلیدی در تمدن اسلامی است. این نکته هم به صراحت در برخی از نوشته های ایشان به چشم میخورد و هم تقریبا میتوان عمده آثار ایشان را درحوزه دانشی دانست که امروزه به فقه سیاسی شهرت دارد. به گمان من این اهمیت قائل شدن برای دانش فقه، به مثابه مهم ترین دانش سیاسی مسلمانان، تاحد زیادی متاثر از اندیشمندان معاصر عرب مطرح شده است. این اندیشمندان عموماً متمایل به تعمیم مناسبات جهان عربی زبان به کل تمدن اسلامی هستند و در تحلیل های خود درکی واحد و یکپارچه از «جهان اسلام» و مناسبات آن دارند، همانطور که در ادبیات مطالات سیاسی غربی درکی واحد از سیاست در «خاورمیانه» وجود داشته و هم چنان نیز تاحدی وجود دارد. نکته مهمی که به عنوان نقدی کلی بر پروژه دکتر فیرحی به نظر می آید همین تصویر کمابیش یکپارچه از جهان اسلام است. اگردر بخش مهمی از جهان اسلام و جوامع عربی فقه نقش اساسی در سیاست داشته است وضعیت ایران تاحد زیادی متفاوت است. طبیعی است که در دهه های اخیر ماهیت و شکل نظام سیاسی جمهوری اسلامی موجب توجه به فقه سیاسی شده است اما در تاریخ اندیشه سیاسی در ایران، فقه سیاسی نقشی بسیار اندک و حاشیه ای داشته است، برخلاف جهان عرب که اندیشه سیاسی همواره در پیوند با خلافت به مثابه نهاد اجرای شریعت فهمیده شده است. اما به نظر می رسد اندیشه سیاسی ایرانی همواره حول سلطنت و برداشتهای مختلف از آن (مانند برداشت عرفانی، فلسفی، حماسی و غیره) فهمیده شده است و در چنین نظام فکری فقه و شریعت همواره نقشی فرعی در سیاست داشته اند. زیرا در اندیشه ایرانی شاه برگزیده خداوند است و هرچند تقید به شریعت و بهدینی برای او ضروری است اما وظیفه او اجرای احکام شرعی و تشکیل حکومت دینی-فقاهتی نیست. لذا در مقام جمع بندی و به عنوان چند سوال اساسی: آیا معتقد به تمایز اندیشه سیاسی ایرانی از اندیشه سیاسی در جهان اسلام هستید یا اندیشه سیاسی در ایران را همواره در ذیل اندیشه سیاسی اسلامی و به مثابه جزئی از آن درنظر میگیرید؟ آیا همچنان معتقدید که منطق «سیاسی» حاکم بر اندرزنامه های ایرانی و به ویژه سیرالملوک خواجه نظام الملک طوسی منطق شرعی اهل سنت و جماعت است و تفاوتی اساسی میان اندرزنامه ها و شریعت نامه ها وجود ندارد؟ آیا معتقدید که فقه سیاسی مهم ترین دانش سیاسی در ایران، در طول تاریخ، بوده است و اندیشه ایرانشهری فاقد هرگونه اهمیتی است؟ 📚
💡كانال اختصاصي نشر آثار و آراء جواد طباطبايي
@javadtabatabai
@Feirahi
📥احمد بستانی
جناب دکتر فیرحی از معدود اساتید دانشکده های علوم سیاسی در ایران هستند که اولا پروژه فکری منسجم و مشخصی دارند. ثانیا این پروژه ازحیث علمی و با معیارهای تتبع در دانش سیاسی معتبر و قابل قبول است و ثالثاً به شکل مکتوب و درقالب آثار متعدد در دسترس همگان است و میتوان درباب آنها داوری کرد. ازاین حیث به گمان بنده جناب دکتر فیرحی درمیان اساتید و پژوهشگران سیاست در ایران از مقام و جایگاهی ویژه و درخور اعتنا برخوردار است. مهم ترین نکته در پروژه فکری جناب دکتر فیرحی تاکید ایشان بر «فقه» به مثابه دانش سیاسی کلیدی در تمدن اسلامی است. این نکته هم به صراحت در برخی از نوشته های ایشان به چشم میخورد و هم تقریبا میتوان عمده آثار ایشان را درحوزه دانشی دانست که امروزه به فقه سیاسی شهرت دارد. به گمان من این اهمیت قائل شدن برای دانش فقه، به مثابه مهم ترین دانش سیاسی مسلمانان، تاحد زیادی متاثر از اندیشمندان معاصر عرب مطرح شده است. این اندیشمندان عموماً متمایل به تعمیم مناسبات جهان عربی زبان به کل تمدن اسلامی هستند و در تحلیل های خود درکی واحد و یکپارچه از «جهان اسلام» و مناسبات آن دارند، همانطور که در ادبیات مطالات سیاسی غربی درکی واحد از سیاست در «خاورمیانه» وجود داشته و هم چنان نیز تاحدی وجود دارد. نکته مهمی که به عنوان نقدی کلی بر پروژه دکتر فیرحی به نظر می آید همین تصویر کمابیش یکپارچه از جهان اسلام است. اگردر بخش مهمی از جهان اسلام و جوامع عربی فقه نقش اساسی در سیاست داشته است وضعیت ایران تاحد زیادی متفاوت است. طبیعی است که در دهه های اخیر ماهیت و شکل نظام سیاسی جمهوری اسلامی موجب توجه به فقه سیاسی شده است اما در تاریخ اندیشه سیاسی در ایران، فقه سیاسی نقشی بسیار اندک و حاشیه ای داشته است، برخلاف جهان عرب که اندیشه سیاسی همواره در پیوند با خلافت به مثابه نهاد اجرای شریعت فهمیده شده است. اما به نظر می رسد اندیشه سیاسی ایرانی همواره حول سلطنت و برداشتهای مختلف از آن (مانند برداشت عرفانی، فلسفی، حماسی و غیره) فهمیده شده است و در چنین نظام فکری فقه و شریعت همواره نقشی فرعی در سیاست داشته اند. زیرا در اندیشه ایرانی شاه برگزیده خداوند است و هرچند تقید به شریعت و بهدینی برای او ضروری است اما وظیفه او اجرای احکام شرعی و تشکیل حکومت دینی-فقاهتی نیست. لذا در مقام جمع بندی و به عنوان چند سوال اساسی: آیا معتقد به تمایز اندیشه سیاسی ایرانی از اندیشه سیاسی در جهان اسلام هستید یا اندیشه سیاسی در ایران را همواره در ذیل اندیشه سیاسی اسلامی و به مثابه جزئی از آن درنظر میگیرید؟ آیا همچنان معتقدید که منطق «سیاسی» حاکم بر اندرزنامه های ایرانی و به ویژه سیرالملوک خواجه نظام الملک طوسی منطق شرعی اهل سنت و جماعت است و تفاوتی اساسی میان اندرزنامه ها و شریعت نامه ها وجود ندارد؟ آیا معتقدید که فقه سیاسی مهم ترین دانش سیاسی در ایران، در طول تاریخ، بوده است و اندیشه ایرانشهری فاقد هرگونه اهمیتی است؟ 📚
💡كانال اختصاصي نشر آثار و آراء جواد طباطبايي
@javadtabatabai
@Feirahi
🍁فهم دنیای سنت
🔹بعضی مواقع نام گذاری کار سختی است؛ [اینکه] انسان بخواهد روی ایده یا پروژهای نامگذاری داشته باشد. مطلب دیگر این است که من اصلا به این باور ندارم که یک ایده یا پروژه، «آگاهانه» شکل بگیرد بلکه به تدریج اتفاق میافتد. مجموعه این نوشتههایی که سعی کردم روی کاغذ بیاورم در واقع سرنوشت تحول فکری خودم است.
🔹اما اگر بخواهم پاسخ کوتاهی به این سوال [پروژه فکری شما چیست؟] داشته باشم [باید بگویم] که نوشتههای من دو بخش است:
یک قسمت آن به فهمیدن دنیای سنت فکری ما در حوزه دین و سیاست برمیگردد، بهعنوان مثال کتابهای «قدرت، دانش و مشروعیت» و «تاریخ تحول دولت در اسلام» و برخی کتاب های دیگر، اینها بیشتر جهت آشنایی خودم با دنیای سنت بود. تصوری که در مطالعاتم به ذهنم آمد و شکل گرفت این دریافت بود که دیدم جهان اسلام در حوزه تفکر سیاسی در فضای سنت بهشدت اقتدارگراست، یعنی سنتهای ما بهشدت اقتدارگراست. سپس این سوال به ذهنم آمد که آیا این اقتدارگرایی از «نصوص دینی» ما برخاسته است؟ یعنی این «متنهای مقدس» ما هستند که در حوزه سیاست، اقتدارگرا هستند؟ یا اینکه نه، این متنهای ما نیست که اقتدارگرا شده است بلکه این «سنت» است که حتی روی «متن» فشار آورده و بخشهای اقتدارگرای متن را برجسته کرده است.
🔹برداشت من این است که نصوص دینی به هیچ وجه اقتدارگرا نبودند، البته این به این معنا نیست که نشانههای اقتداری نداشتهاند، [بلکه] فقط میخواستم توضیح دهم که نصوص دینی چون نصوص بزرگی هستند و در یک نظام دانش، یکجا جمع نمیشدند، معمولا تفکر سنتی ما آنها را اقتدارگرا کرده است؛ یعنی «سنت» ما اقتدارگرا بوده و این سنت، به «نصوص دینی» هم رنگ اقتدارگرایی داده است. این «اقتدارگرایی سیاسی» سعی کرده است که خودش را به نص نزدیک کند و از «نص» تایید بگیرد. این بحثی بود که در مباحث اولم به آن اشاره کرده بودم و کوشش کردم تا در حوزه دانشهای سیاسی، «سنت» را از «نص» جدا کنم. این کار اول من در نوشتههای ابتداییام بود.
🔸"در کجا ایستاده ایم"، مرکز مطالعات خاورمیانه، 27 آبان97
@Feirahi
🔹بعضی مواقع نام گذاری کار سختی است؛ [اینکه] انسان بخواهد روی ایده یا پروژهای نامگذاری داشته باشد. مطلب دیگر این است که من اصلا به این باور ندارم که یک ایده یا پروژه، «آگاهانه» شکل بگیرد بلکه به تدریج اتفاق میافتد. مجموعه این نوشتههایی که سعی کردم روی کاغذ بیاورم در واقع سرنوشت تحول فکری خودم است.
🔹اما اگر بخواهم پاسخ کوتاهی به این سوال [پروژه فکری شما چیست؟] داشته باشم [باید بگویم] که نوشتههای من دو بخش است:
یک قسمت آن به فهمیدن دنیای سنت فکری ما در حوزه دین و سیاست برمیگردد، بهعنوان مثال کتابهای «قدرت، دانش و مشروعیت» و «تاریخ تحول دولت در اسلام» و برخی کتاب های دیگر، اینها بیشتر جهت آشنایی خودم با دنیای سنت بود. تصوری که در مطالعاتم به ذهنم آمد و شکل گرفت این دریافت بود که دیدم جهان اسلام در حوزه تفکر سیاسی در فضای سنت بهشدت اقتدارگراست، یعنی سنتهای ما بهشدت اقتدارگراست. سپس این سوال به ذهنم آمد که آیا این اقتدارگرایی از «نصوص دینی» ما برخاسته است؟ یعنی این «متنهای مقدس» ما هستند که در حوزه سیاست، اقتدارگرا هستند؟ یا اینکه نه، این متنهای ما نیست که اقتدارگرا شده است بلکه این «سنت» است که حتی روی «متن» فشار آورده و بخشهای اقتدارگرای متن را برجسته کرده است.
🔹برداشت من این است که نصوص دینی به هیچ وجه اقتدارگرا نبودند، البته این به این معنا نیست که نشانههای اقتداری نداشتهاند، [بلکه] فقط میخواستم توضیح دهم که نصوص دینی چون نصوص بزرگی هستند و در یک نظام دانش، یکجا جمع نمیشدند، معمولا تفکر سنتی ما آنها را اقتدارگرا کرده است؛ یعنی «سنت» ما اقتدارگرا بوده و این سنت، به «نصوص دینی» هم رنگ اقتدارگرایی داده است. این «اقتدارگرایی سیاسی» سعی کرده است که خودش را به نص نزدیک کند و از «نص» تایید بگیرد. این بحثی بود که در مباحث اولم به آن اشاره کرده بودم و کوشش کردم تا در حوزه دانشهای سیاسی، «سنت» را از «نص» جدا کنم. این کار اول من در نوشتههای ابتداییام بود.
🔸"در کجا ایستاده ایم"، مرکز مطالعات خاورمیانه، 27 آبان97
@Feirahi
🌱 تفکیک نص از سنت
📰در دورههایی، خیلی رایج شده که سنت را از نص جدا نکردهاند. اگر همچنان این اتفاق بیافتد سرنوشتی جز اقتدارگرایی نخواهیم داشت. اگر بتوانیم سنت را از نص جدا کنیم، هژمونی نص را به نفع دموکراسی توانستهایم به کار ببریم. این نگاه ابزاری به نص نیست اتفاقا نگاه ابزاری به دموکراسی است. در واقع دموکراسی آن دموکراسی است که نص میتواند از آن پشتیبانی کند. فیرحی با اشاره به این نکته که همین اتفاق در مسیحیت نیز افتاده ،گفت: در ترکی ضربالمثلی وجود دارد که میگوید طناب هر چقدر بلند باشد سرانجام مجبور است که از این حلقه عبور کند. در ایران هر کاری کنیم باز هم با پرسش دین چه میگوید؟ روبرو هستیم. این حلقه را در ایران دین درست کرده هم چنانکه این حلقه در انگلستان توسط دین ساخته شده بود. وی با اشاره به تاثیر جان لاک در اروپا اظهار داشت: اگر لاک نبود هرگز ماکیاولی و دیگران نمیتوانستند راهی به دموکراسی باز کنند. در واقع لاک بود که ابزاری در اختیار مجلس عوام قرار داد که آنها توانستند در مقابل فیلمر و استدلالهای الهیاتی شاه انگلستان مقاومت کنند. اگر لاک نبود به نظر میآید استدلالهای از جنس آنچه ماکیاولی ارائه میداد از حلقه محدود قهوهخانههای ایتالیا بیرون نمیرفت. لاک بود که راه را باز کرد. این استدلال دینی بود که از دموکراسی پشتیبانی کرد و بعد این پشتیبانی راه را به عقل محض باز کرد و آنگاه خردگرایی جاری شد. وی در پایان صحبتهای خود گفت: متاسفانه ورود تاریخ تجدد به ایران از زاویه کسانی بود که آشنایی با اساس مذهبی تجدد اروپایی نداشتند. بیشتر تجدد از زاویه لائیک و سکولار آن در ایران ترجمه شد. مثلا تجدد فرانسوی در ایران بیشتر شناخته میشود تا تجدد انگلیسی. ما باید بررسی کنیم در یهودیت و مسیحیت که دولتهای دموکراتیکی را ساختند، آنان چه نسبتی با متن مقدس برقرار کردند و قدرت استدلال نص را از دست استبداد گرفتند. اکنون مهمترین وظیفه ما نیز در ایران همین است. یعنی روایت دموکراتیک از آنچه که کتاب مقدس از آن پشتیبانی میکند. اگر این روایت را داشته باشید آنگاه راحت میتوانید از تکنیکهای عقلی و بحثهای دیگر استفاده کنید. 🗞
🖍داود فیرحی
🔖 2400 کلمه
⏰زمان مطالعه: 19 دقيقه
📌 متن کامل را، در صفحه 10 روزنامه سازندگی مورخ 29 آبان 1397 مطالعه کنيد.
@Feirahi
💠 @goftemaann
📰در دورههایی، خیلی رایج شده که سنت را از نص جدا نکردهاند. اگر همچنان این اتفاق بیافتد سرنوشتی جز اقتدارگرایی نخواهیم داشت. اگر بتوانیم سنت را از نص جدا کنیم، هژمونی نص را به نفع دموکراسی توانستهایم به کار ببریم. این نگاه ابزاری به نص نیست اتفاقا نگاه ابزاری به دموکراسی است. در واقع دموکراسی آن دموکراسی است که نص میتواند از آن پشتیبانی کند. فیرحی با اشاره به این نکته که همین اتفاق در مسیحیت نیز افتاده ،گفت: در ترکی ضربالمثلی وجود دارد که میگوید طناب هر چقدر بلند باشد سرانجام مجبور است که از این حلقه عبور کند. در ایران هر کاری کنیم باز هم با پرسش دین چه میگوید؟ روبرو هستیم. این حلقه را در ایران دین درست کرده هم چنانکه این حلقه در انگلستان توسط دین ساخته شده بود. وی با اشاره به تاثیر جان لاک در اروپا اظهار داشت: اگر لاک نبود هرگز ماکیاولی و دیگران نمیتوانستند راهی به دموکراسی باز کنند. در واقع لاک بود که ابزاری در اختیار مجلس عوام قرار داد که آنها توانستند در مقابل فیلمر و استدلالهای الهیاتی شاه انگلستان مقاومت کنند. اگر لاک نبود به نظر میآید استدلالهای از جنس آنچه ماکیاولی ارائه میداد از حلقه محدود قهوهخانههای ایتالیا بیرون نمیرفت. لاک بود که راه را باز کرد. این استدلال دینی بود که از دموکراسی پشتیبانی کرد و بعد این پشتیبانی راه را به عقل محض باز کرد و آنگاه خردگرایی جاری شد. وی در پایان صحبتهای خود گفت: متاسفانه ورود تاریخ تجدد به ایران از زاویه کسانی بود که آشنایی با اساس مذهبی تجدد اروپایی نداشتند. بیشتر تجدد از زاویه لائیک و سکولار آن در ایران ترجمه شد. مثلا تجدد فرانسوی در ایران بیشتر شناخته میشود تا تجدد انگلیسی. ما باید بررسی کنیم در یهودیت و مسیحیت که دولتهای دموکراتیکی را ساختند، آنان چه نسبتی با متن مقدس برقرار کردند و قدرت استدلال نص را از دست استبداد گرفتند. اکنون مهمترین وظیفه ما نیز در ایران همین است. یعنی روایت دموکراتیک از آنچه که کتاب مقدس از آن پشتیبانی میکند. اگر این روایت را داشته باشید آنگاه راحت میتوانید از تکنیکهای عقلی و بحثهای دیگر استفاده کنید. 🗞
🖍داود فیرحی
🔖 2400 کلمه
⏰زمان مطالعه: 19 دقيقه
📌 متن کامل را، در صفحه 10 روزنامه سازندگی مورخ 29 آبان 1397 مطالعه کنيد.
@Feirahi
💠 @goftemaann
Forwarded from نشر نی
کتاب «فقه و حکمرانی حزبی» نوشتهی داود فیرحی در چهارمین دورهی جشنوارهی کتاب سال اعضای هیئت علمی دانشگاههای سراسر کشور بهعنوان اثر شایستهی تقدیر در حوزهی علوم سیاسی شناخته شد.
goo.gl/W9ajJC
@neypub
goo.gl/W9ajJC
@neypub
فایل صوتی سخنرانی دکتر داود فیرحی در مراسم بزرگداشت دکتر احمد نقیب زاده به همت خانه اندیشمندان علوم انسانی و انجمن علوم سیاسی ایران و انجمن صلح
#اختصاصی
@Nedaye_siyasat
@Feirahi
#اختصاصی
@Nedaye_siyasat
@Feirahi
🍁 وجوه دموکراتیک نص
🔹نوشتههای بعدی من از کتاب دو جلدی «فقه و سیاست» شروع میشود و بعد از آن کتاب «حکمرانی حزبی» است و پس از آن هم کاری است که راجعبه قانون است و هماکنون درحال انجام آن هستم. در این کتابها کوشش میکنم تا وجوه دموکراتیکی که هم در دانش ما و هم بهخصوص در نصوص دینی ماست را برجسته کنم.
🔹من در مطالعات خودم به تدریج متوجه شدم که درست است که در اروپا هم تجدد [اول] در حوزههای دیگری مثل فلسفه و هنر و ادبیات رخ داده و«تجدد سیاسی» کموبیش محصول آن است، اما با مطالعات شخصی و با همکاری دوستان طلبه و دانشجو متوجه شدم که اصلا تجدد در اروپا و بهخصوص در انگلستان– که میگویند مادر نظام سیاسی جدید است- اتفاقا از جان لاک و از «تجدد در تفسیرهای دینی» شروع شده است. مطالعات من نشان داد که این بحث در ادبیات شیعی هم ممکن است و هم اتفاق افتاده است. بزرگانی مثل مرحوم آخوند خراسانی، مرحوم نائینی، شخصیتهای دیگری مثل مرحوم شیخ اسماعیل محلاتی و بزرگان دیگری در حوزه تکنوکراسی مثل مرحوم میرزایوسف مستشارالدوله و در حوزه جهانگردی افرادی مثل شیخ محمدحسن سیاح و بعد در حوزههای دیگری، سیدجمال اسدآبادی و در فضای روشنفکری میرزا ملکم یا میرزا فرخخان و دیگران [در این زمینه فعالیت کردهاند].
🔹احساس کردم که در واقع نهتنها نسبت «دین» و «دولت دموکراتیک»، متناقض و ناممکن نیست بلکه متفکران ما عناصر آن را برجسته کردهاند. من در این نوشتهها سعی کردم که فقط چیزهایی که دیگران گفته بودند را کموبیش جمع کنم.
🍂"در کجا ایستاده ایم"، مرکز مطالعات خاورمیانه،27 آبان 97
@Feirahi
🔹نوشتههای بعدی من از کتاب دو جلدی «فقه و سیاست» شروع میشود و بعد از آن کتاب «حکمرانی حزبی» است و پس از آن هم کاری است که راجعبه قانون است و هماکنون درحال انجام آن هستم. در این کتابها کوشش میکنم تا وجوه دموکراتیکی که هم در دانش ما و هم بهخصوص در نصوص دینی ماست را برجسته کنم.
🔹من در مطالعات خودم به تدریج متوجه شدم که درست است که در اروپا هم تجدد [اول] در حوزههای دیگری مثل فلسفه و هنر و ادبیات رخ داده و«تجدد سیاسی» کموبیش محصول آن است، اما با مطالعات شخصی و با همکاری دوستان طلبه و دانشجو متوجه شدم که اصلا تجدد در اروپا و بهخصوص در انگلستان– که میگویند مادر نظام سیاسی جدید است- اتفاقا از جان لاک و از «تجدد در تفسیرهای دینی» شروع شده است. مطالعات من نشان داد که این بحث در ادبیات شیعی هم ممکن است و هم اتفاق افتاده است. بزرگانی مثل مرحوم آخوند خراسانی، مرحوم نائینی، شخصیتهای دیگری مثل مرحوم شیخ اسماعیل محلاتی و بزرگان دیگری در حوزه تکنوکراسی مثل مرحوم میرزایوسف مستشارالدوله و در حوزه جهانگردی افرادی مثل شیخ محمدحسن سیاح و بعد در حوزههای دیگری، سیدجمال اسدآبادی و در فضای روشنفکری میرزا ملکم یا میرزا فرخخان و دیگران [در این زمینه فعالیت کردهاند].
🔹احساس کردم که در واقع نهتنها نسبت «دین» و «دولت دموکراتیک»، متناقض و ناممکن نیست بلکه متفکران ما عناصر آن را برجسته کردهاند. من در این نوشتهها سعی کردم که فقط چیزهایی که دیگران گفته بودند را کموبیش جمع کنم.
🍂"در کجا ایستاده ایم"، مرکز مطالعات خاورمیانه،27 آبان 97
@Feirahi
🍁مثلث هویتی ؛ "انسان جدید ایرانی"
🔹 یک مقدار باید به «انسان جدید ایرانی» که ساختهایم فکر کنیم. از جنگهای ایران و روس به بعد، انسان ایرانی تغییر کرده است. این انسان جدید ایرانی رابطه خودش با سنت را شل کرده اما قطع نکرده است. رابطه خودش را با غرب برقرار کرده اما محکم نکرده است. رابطه خودش با دنیای باستان را برقرار کرده اما خیلی فیکس هم نکرده است. بنابراین انسان امروز ایرانی، انسانی است که درون یک مثلث ساخته شده که اضلاع آن را «مذهب»، «تجدد» و«ایرانگرایی» تشکیل داده است. حالا در نوشتهها[ی اشخاصی که نام بردم] هر کسی یک قسمت از آن را برجسته کرده است. برخی بخش تجدد، برخی بخش مذهبی و برخی بخش سنتی و باستانی آن را برجسته کردهاند. من سعی کردم توضیح دهم که این انسان امروز چطور ساخته شده است و آن روایت مذهبی که کمک کرده که این انسان را بسازد، یعنی در واقع «وجه مذهبی تجدد» را سعی کردهام که دنبال کنم.
🍁از نظریههای « گفتمان» و «تفسیر» تاثیر گرفتهام
🔹دوست ما پرسیدند که روش کارم چگونه است؟ من در نوشتههایم به لحاظ روششناسی، خیلی تحت تاثیر «نظریههای گفتمان» و بحثهای مربوط به «تفسیر» بودم. حالا امروزه معنی خارجی آن را «هرمنوتیک» میگویند اما من خیلی به هرمنوتیک مصطلح پایبند نبودم و چیزی که برایم خیلی اهمیت داشت مفهوم تفسیر (interpretation) بود. متوجه شدم که چیزی که برای ما خیلی اهمیت دارد دیدن تاریخ خودمان است. یعنی یک جور خود امروزمان را به آیینه تاریخ برگردانیم و ببینیم که ما به «نص»، به «غرب» و «سنت»های خودمان چگونه نگاه کردیم و انسان ایرانی را نقاشی کردیم؟ چگونه این انسان ساخته شده است؟ من بیشتر تحت تاثیر این دو الگو بودهام و دوستان میدانند که در هر دو الگو، هم در «تئوریهای گفتمان» و هم در «تئوریهای تفسیر»، نوعی «تاریخیگری» یا نوعی توجه به تاریخ دیده میشود. این سوژهای است که خودش را با تاریخ و متن میسازد.
🔹کوشش من این بود که با تکیه بر این سه مفهوم، [یعنی] «تفسیر»، «گفتمان» و «تاریخ»، تحلیلهای خودم را پیش ببرم اما رسالت اصلی خودم را جایی نشان دادم یا سعی کردم نشان دهم و آن این بود که میدیدم هستند کسانی که روی باستانگرایی انسان معاصر تحقیق و کار میکنند. بحثهای مربوط به تجدد را هم بزرگانی مثل استاد ما دکتر طباطبایی و دیگران دارند کار میکنند، اما بخش برجسته کردن روایت مذهبی تجدد ایرانی مغفول مانده است. درواقع در حوزههای ما راجع به مذهب کار میکنند اما نگاه تاریخی به تحلیل مذهبی از انسان امروز وجود ندارد. من کوشش کردم این باکس خالی را برجسته کنم، یعنی این سوال را طرح کنم که اگر انسان امروز در ایران، دغدغه تجدد دارد و خوب یا بد، 150 سال هم راه را طی کرده، اما این انسان جدید ایرانی هیچگاه پشتوانه مذهبیاش خالی نبوده است. مذهب برای این انسان ایرانی هم مانع درست کرده و هم راه گشوده است. من کوشش کردم این قسمت مغفول را بیشتر مورد توجه قرار دهم، یعنی توضیح دهم که مذهب چه مشارکتی در تجدد ایرانی داشته و این مشارکت در تجدد ایرانی چگونه است؟ این بحث فقط به اینجا ختم نمیشود که من فقط گذشته را گزارش کنم، در واقع کوشش میکنم که گذشته را گزارش کنم تا شاید بتوانم یک آینده ممکنی را از زاویه مذهب و تجدد، دنبال کنم.
🔹دوستانی که در جریان بحثهای دانشگاهی من هستند، میدانند که حتی اگر روششناسی را هم دنبال میکنم، بیشتر دنبال این هستم که ببینم در ادبیات مسیحی و ایضا در ادبیات اسلامی چه نسبتی بین الهیات و تجدد برقرار شده است؟ آیا اینها همدیگر را میپذیرند یا یکدیگر را طرد میکنند؟ آیا برای هم شرط میگذارند یا به هم کمک میکنند؟
"در کجا ایستاده ایم؟"، مرکز مطالعات خاورمیانه،27 آبان 97
@Feirahi
🔹 یک مقدار باید به «انسان جدید ایرانی» که ساختهایم فکر کنیم. از جنگهای ایران و روس به بعد، انسان ایرانی تغییر کرده است. این انسان جدید ایرانی رابطه خودش با سنت را شل کرده اما قطع نکرده است. رابطه خودش را با غرب برقرار کرده اما محکم نکرده است. رابطه خودش با دنیای باستان را برقرار کرده اما خیلی فیکس هم نکرده است. بنابراین انسان امروز ایرانی، انسانی است که درون یک مثلث ساخته شده که اضلاع آن را «مذهب»، «تجدد» و«ایرانگرایی» تشکیل داده است. حالا در نوشتهها[ی اشخاصی که نام بردم] هر کسی یک قسمت از آن را برجسته کرده است. برخی بخش تجدد، برخی بخش مذهبی و برخی بخش سنتی و باستانی آن را برجسته کردهاند. من سعی کردم توضیح دهم که این انسان امروز چطور ساخته شده است و آن روایت مذهبی که کمک کرده که این انسان را بسازد، یعنی در واقع «وجه مذهبی تجدد» را سعی کردهام که دنبال کنم.
🍁از نظریههای « گفتمان» و «تفسیر» تاثیر گرفتهام
🔹دوست ما پرسیدند که روش کارم چگونه است؟ من در نوشتههایم به لحاظ روششناسی، خیلی تحت تاثیر «نظریههای گفتمان» و بحثهای مربوط به «تفسیر» بودم. حالا امروزه معنی خارجی آن را «هرمنوتیک» میگویند اما من خیلی به هرمنوتیک مصطلح پایبند نبودم و چیزی که برایم خیلی اهمیت داشت مفهوم تفسیر (interpretation) بود. متوجه شدم که چیزی که برای ما خیلی اهمیت دارد دیدن تاریخ خودمان است. یعنی یک جور خود امروزمان را به آیینه تاریخ برگردانیم و ببینیم که ما به «نص»، به «غرب» و «سنت»های خودمان چگونه نگاه کردیم و انسان ایرانی را نقاشی کردیم؟ چگونه این انسان ساخته شده است؟ من بیشتر تحت تاثیر این دو الگو بودهام و دوستان میدانند که در هر دو الگو، هم در «تئوریهای گفتمان» و هم در «تئوریهای تفسیر»، نوعی «تاریخیگری» یا نوعی توجه به تاریخ دیده میشود. این سوژهای است که خودش را با تاریخ و متن میسازد.
🔹کوشش من این بود که با تکیه بر این سه مفهوم، [یعنی] «تفسیر»، «گفتمان» و «تاریخ»، تحلیلهای خودم را پیش ببرم اما رسالت اصلی خودم را جایی نشان دادم یا سعی کردم نشان دهم و آن این بود که میدیدم هستند کسانی که روی باستانگرایی انسان معاصر تحقیق و کار میکنند. بحثهای مربوط به تجدد را هم بزرگانی مثل استاد ما دکتر طباطبایی و دیگران دارند کار میکنند، اما بخش برجسته کردن روایت مذهبی تجدد ایرانی مغفول مانده است. درواقع در حوزههای ما راجع به مذهب کار میکنند اما نگاه تاریخی به تحلیل مذهبی از انسان امروز وجود ندارد. من کوشش کردم این باکس خالی را برجسته کنم، یعنی این سوال را طرح کنم که اگر انسان امروز در ایران، دغدغه تجدد دارد و خوب یا بد، 150 سال هم راه را طی کرده، اما این انسان جدید ایرانی هیچگاه پشتوانه مذهبیاش خالی نبوده است. مذهب برای این انسان ایرانی هم مانع درست کرده و هم راه گشوده است. من کوشش کردم این قسمت مغفول را بیشتر مورد توجه قرار دهم، یعنی توضیح دهم که مذهب چه مشارکتی در تجدد ایرانی داشته و این مشارکت در تجدد ایرانی چگونه است؟ این بحث فقط به اینجا ختم نمیشود که من فقط گذشته را گزارش کنم، در واقع کوشش میکنم که گذشته را گزارش کنم تا شاید بتوانم یک آینده ممکنی را از زاویه مذهب و تجدد، دنبال کنم.
🔹دوستانی که در جریان بحثهای دانشگاهی من هستند، میدانند که حتی اگر روششناسی را هم دنبال میکنم، بیشتر دنبال این هستم که ببینم در ادبیات مسیحی و ایضا در ادبیات اسلامی چه نسبتی بین الهیات و تجدد برقرار شده است؟ آیا اینها همدیگر را میپذیرند یا یکدیگر را طرد میکنند؟ آیا برای هم شرط میگذارند یا به هم کمک میکنند؟
"در کجا ایستاده ایم؟"، مرکز مطالعات خاورمیانه،27 آبان 97
@Feirahi
🍁مذهب و دموکراسی؛
هیچ چیزی مثل مذهب نمیتواند از دموکراسی حمایت کند
🔹این را از لاک یاد گرفتم و خودم هم خیلی وقت بود که به آن رسیده بودم اما بیانش را نداشتم. گاهی انسان در تحقیقات خودش به مطالبی میرسد اما کلماتی برای بیان آن ندارد و بعد میبیند که دانشمند برجستهای آن اصطلاح را پیدا کرده است و باعث میشود تا انسان با خوشحالی آن اصطلاح را به کار ببرد.
🔹من وقتی در آثار بزرگان و محققان تجدد مذهبی در اروپا از جمله تیرنی، والدرن و لاکیهای جدید، کار میکردم دیدم که جملهای از جان لاک آوردهاند که برایم مهم بود. [از قول لاک نقل میکنند که:] «برای تجدد که مظهر آن دموکراسی است– نه فقط نظام سیاسی دموکراتیک، بلکه زندگی دموکراتیک که بزرگتر از نظام سیاسی است- هیچ مخزنی قویتر از مذهب نمیتواند آن را حمایت کند.»
🔹این بحث بسیار مهمی است. یعنی استدلال اینها این بود که ما نه در «فلسفه» میتوانیم پایگاه محکمی برای تجدد پیدا کنیم و نه در «تاریخ» یا «روانشناسی». اما در الهیات میتوانیم [این پایگاه] را پیدا کنیم. مثلا جمله بسیار مهمی که در انجیل هست و میگوید: «خداوند انسان را به صورت خودش آفرید و به همانند خودش آزادی داد. به همانند خودش خلاقیت داد.» قرینه همین را در قرآن میخوانیم که: «و لقد کرمنا بنیآدم.»
🔹 در بررسی مختصات انسان متجدد امروز، اگر آن را بهعنوان یک مجسمه در نظر بگیریم، [این انسان] سه چهره دارد؛ چهره فلسفی/عقلانی، چهره باستانگرایی یا تاریخی ایرانی و چهره یا روایت مذهبی. من در مطالعاتم متوجه شدم که جای خالیای که من توانایی نسبی دارم که آنجا را ناخنک بزنم و آنجا را پشتیبانی کنم، پر کردن این وجه سوم بود و اکثر کارهای من هم در همین ردیف است و خدا را شکر میکنم که محصولات [این روند] دارد تولید میشود.
🍂"در کجا ایستاده ایم؟"، مرکز مطالعات خاورمیانه، 27 آبان 97
@Feirahi
هیچ چیزی مثل مذهب نمیتواند از دموکراسی حمایت کند
🔹این را از لاک یاد گرفتم و خودم هم خیلی وقت بود که به آن رسیده بودم اما بیانش را نداشتم. گاهی انسان در تحقیقات خودش به مطالبی میرسد اما کلماتی برای بیان آن ندارد و بعد میبیند که دانشمند برجستهای آن اصطلاح را پیدا کرده است و باعث میشود تا انسان با خوشحالی آن اصطلاح را به کار ببرد.
🔹من وقتی در آثار بزرگان و محققان تجدد مذهبی در اروپا از جمله تیرنی، والدرن و لاکیهای جدید، کار میکردم دیدم که جملهای از جان لاک آوردهاند که برایم مهم بود. [از قول لاک نقل میکنند که:] «برای تجدد که مظهر آن دموکراسی است– نه فقط نظام سیاسی دموکراتیک، بلکه زندگی دموکراتیک که بزرگتر از نظام سیاسی است- هیچ مخزنی قویتر از مذهب نمیتواند آن را حمایت کند.»
🔹این بحث بسیار مهمی است. یعنی استدلال اینها این بود که ما نه در «فلسفه» میتوانیم پایگاه محکمی برای تجدد پیدا کنیم و نه در «تاریخ» یا «روانشناسی». اما در الهیات میتوانیم [این پایگاه] را پیدا کنیم. مثلا جمله بسیار مهمی که در انجیل هست و میگوید: «خداوند انسان را به صورت خودش آفرید و به همانند خودش آزادی داد. به همانند خودش خلاقیت داد.» قرینه همین را در قرآن میخوانیم که: «و لقد کرمنا بنیآدم.»
🔹 در بررسی مختصات انسان متجدد امروز، اگر آن را بهعنوان یک مجسمه در نظر بگیریم، [این انسان] سه چهره دارد؛ چهره فلسفی/عقلانی، چهره باستانگرایی یا تاریخی ایرانی و چهره یا روایت مذهبی. من در مطالعاتم متوجه شدم که جای خالیای که من توانایی نسبی دارم که آنجا را ناخنک بزنم و آنجا را پشتیبانی کنم، پر کردن این وجه سوم بود و اکثر کارهای من هم در همین ردیف است و خدا را شکر میکنم که محصولات [این روند] دارد تولید میشود.
🍂"در کجا ایستاده ایم؟"، مرکز مطالعات خاورمیانه، 27 آبان 97
@Feirahi
🍁فقه،حکومت و سرنوشت ایران
فقه و لاجرم فقیهان چه در زندان باشند، چه در قصر حکومت، در هر دو صورت نقش تعیین کننده در سرنوشت ایران دارند.
🔹در ایران، دین و بهتبع آن فقه را نمیشود نادیده گرفت. یک حوزه باوری و یک حوزه دانشی بسیار پیچیده و محکمی است که تاریخ ما با آن عجینشده و نمیتوان آن را نادیده گرفت. 40 سال پس از انقلاب اسلامی و 70 یا 80 سال در دوران مشروطه و قبل از آن، هر اتفاق سیاسیای که در ایران رخ داده از درون آن یک فتوا، یک اظهارنظر و یک نهاد درآمده است. الان هم در قانون اساسی ما حدود 10 منصب بزرگ تاثیرگذار، فقهی یا اجتهادی هستند. 6 تا مربوط به شورای نگهبان و یکی رهبری و یکی قوه قضائیه و... . این مناصب سرنوشت ایران را تعیین میکنند. نهتنها اکنون، بلکه در مشروطه و قبل آن. فقیهان موافق و مخالف مشروطه هر دو نقش موثر داشتند؛ مرحوم شیخفضلالله نوری که بهعنوان مخالف[مشروطه] بود، در قالب لایحه ای که در قانون اساسی مشروطه گنجاند، سرنوشت ایران را تعیین کرد. حتی اعدام او هم تا الان سرنوشت ایران را تحت تأثیر قرار داده است.
فقها چه در زندان باشند، چه در قصر حکومت، در هر دو صورت تعیینکننده سرنوشت ایران هستند. بنابراین، تز اول من این است که نمیشود دین و بخش عملی آن فقه را در زندگی سیاسی ما نادیده گرفت، و اگر نمیشود این مناسبات را نادیده گرفت باید در ایضاح و توضیح آن بیشتر کوشید.
🍂"در کجا ایستاده ایم؟"، مرکز مطالعات خاورمیانه،27 آبان97.
@Feirahi
فقه و لاجرم فقیهان چه در زندان باشند، چه در قصر حکومت، در هر دو صورت نقش تعیین کننده در سرنوشت ایران دارند.
🔹در ایران، دین و بهتبع آن فقه را نمیشود نادیده گرفت. یک حوزه باوری و یک حوزه دانشی بسیار پیچیده و محکمی است که تاریخ ما با آن عجینشده و نمیتوان آن را نادیده گرفت. 40 سال پس از انقلاب اسلامی و 70 یا 80 سال در دوران مشروطه و قبل از آن، هر اتفاق سیاسیای که در ایران رخ داده از درون آن یک فتوا، یک اظهارنظر و یک نهاد درآمده است. الان هم در قانون اساسی ما حدود 10 منصب بزرگ تاثیرگذار، فقهی یا اجتهادی هستند. 6 تا مربوط به شورای نگهبان و یکی رهبری و یکی قوه قضائیه و... . این مناصب سرنوشت ایران را تعیین میکنند. نهتنها اکنون، بلکه در مشروطه و قبل آن. فقیهان موافق و مخالف مشروطه هر دو نقش موثر داشتند؛ مرحوم شیخفضلالله نوری که بهعنوان مخالف[مشروطه] بود، در قالب لایحه ای که در قانون اساسی مشروطه گنجاند، سرنوشت ایران را تعیین کرد. حتی اعدام او هم تا الان سرنوشت ایران را تحت تأثیر قرار داده است.
فقها چه در زندان باشند، چه در قصر حکومت، در هر دو صورت تعیینکننده سرنوشت ایران هستند. بنابراین، تز اول من این است که نمیشود دین و بخش عملی آن فقه را در زندگی سیاسی ما نادیده گرفت، و اگر نمیشود این مناسبات را نادیده گرفت باید در ایضاح و توضیح آن بیشتر کوشید.
🍂"در کجا ایستاده ایم؟"، مرکز مطالعات خاورمیانه،27 آبان97.
@Feirahi
🔸مؤسسه نشر آثار امام خمینی (دفتر قم) با حضور آیت الله قاضی زاده، دو استاد برجسته علوم سیاسی (دکتر فیرحی و دکتر حقیقت) و نیز استاد مسیح بروجردی؛ نوه امام خمینی و از استادان و محققان برجسته حوزوی به بررسی مبانی فقهی و سیاسی مشروعیت حکومتها می پردازد.
@Feirahi
@taqriraat
@Feirahi
@taqriraat
Forwarded from Deleted Account
🔶🔶 دولت دینی و دولت ایدئولوژیک
۱) دولت دینی برخلاف دولت ایدئولوژیک تنها یک روایت ندارد. دولت دینی بنا به التزام ذاتی اجتهاد، نظام از درون متغیر است و هرگز نمی¬تواند به یک روایت واحد و رسمی محدود شود.
2) دولت های ایدئولوژیک همواره تمایل دارند که فهم خود از دین یا اجتماع را فهم نهایی دانسته، تمام ابزارها و نهادهای رسمی و غیررسمی دولت را برای تحقق و دفاع از آن به کار ببندند.
3) ایدئولوژی نظریه رقیب را به چشم توطئه و رقیب می بیند. دولت ایدئولوژیک دولتی مستدل نیست.
4) دولت دینی بر پیش فرض خطا پذیر بودن هر گونه آرا استوار است. اما دولت های ایدئولوژیک دچار توهم استغنا و گرفتار پندار کمال هستند .
5) دولت دینی بر بنیاد نقد و اجتهاد استوار است و در نظریه حداقل چیزی به نام کیش شخصیت در آن وجود ندارد اما در دولت ایدئولوژیک «اعتبار نظریه ها به شخصیت هاست».
«نظام سیاسی و دولت در اسلام»؛ دکتر فیرحی
👇👇👇👇👇
@enterpolitics
@Feirahi
۱) دولت دینی برخلاف دولت ایدئولوژیک تنها یک روایت ندارد. دولت دینی بنا به التزام ذاتی اجتهاد، نظام از درون متغیر است و هرگز نمی¬تواند به یک روایت واحد و رسمی محدود شود.
2) دولت های ایدئولوژیک همواره تمایل دارند که فهم خود از دین یا اجتماع را فهم نهایی دانسته، تمام ابزارها و نهادهای رسمی و غیررسمی دولت را برای تحقق و دفاع از آن به کار ببندند.
3) ایدئولوژی نظریه رقیب را به چشم توطئه و رقیب می بیند. دولت ایدئولوژیک دولتی مستدل نیست.
4) دولت دینی بر پیش فرض خطا پذیر بودن هر گونه آرا استوار است. اما دولت های ایدئولوژیک دچار توهم استغنا و گرفتار پندار کمال هستند .
5) دولت دینی بر بنیاد نقد و اجتهاد استوار است و در نظریه حداقل چیزی به نام کیش شخصیت در آن وجود ندارد اما در دولت ایدئولوژیک «اعتبار نظریه ها به شخصیت هاست».
«نظام سیاسی و دولت در اسلام»؛ دکتر فیرحی
👇👇👇👇👇
@enterpolitics
@Feirahi
🖼 حجت الاسلام فیرحی: ظاهر مساله و اصل اولیه این است که حکومتها نامشروع هستند مگر اینکه دلیلی بر مشروعیت داشته باشند
❇️ @Feirahi
https://fa.shafaqna.com/news/669131/
🎆 به شفقنا بپیوندید👇
https://t.me/joinchat/AAAAADxmSVT8_wl7XRRvVQ
❇️ @Feirahi
https://fa.shafaqna.com/news/669131/
🎆 به شفقنا بپیوندید👇
https://t.me/joinchat/AAAAADxmSVT8_wl7XRRvVQ
🌞
✔ داوود فیرحی در نشست "چرایی عدم مشروعیت حکومتها" در سالن اجتماعات موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی در قم:🔻
🔸️ اصل اولیه این است که حکومتها (به جهت تصرف در دارایی مردم) نامشروع هستند؛ مگر اینکه دلیلی بر مشروعیت داشته باشند. زوال مشروعیت دو جا رخ می دهد؛ 🔹اول اینکه زوال اعتبار حاکم به دلیل فقدان شرایط یا ظلم حاکم رخ میدهد، اما حکومت همچنان وجود دارد؛ البته کارکردهای بد حاکم، خیلی زود به عدم مشروعیت حکومت تسری می یابد. عامه مردم، حاکم را حکومت مجسم میدانند و عیب حاکم را به پای حکومت می ریزند.
🔹 و دوم جایی است که انحلال حکومت، خلافت یا سلطنت اتفاق میافتد که این دو جدا هستند.
🔸 در سنت فقاهتی اهل سنت، حاکم بعد از مشروعیت به دو علت ممکن است اعتبار خود را از دست بدهد و مشروعیت خود را از دست دهد؛
-یکی جسمی و مادی است؛ مثلا اگر حاکم لکنت زبان پیدا کند یا بینایی و شنوایی او زوال یابد دیگر اعتبار خود را از دست می دهد، چون کارآیی حاکم در این است که در میدان حضور داشته باشد.
- اما یکسری اوصافی حاکم باید می داشت که این اوصاف زائل شده یا کشف شده که از ابتدا در حاکم وجود نداشته است مانند عدالت، مدیریت، علم و مروّت. اینها می گفتند چون کار حاکم انشائی است و به نوعی ناظر به تصویب است و نظرش را اعمال می کند، حجت است و به این ترتیب حاکم به لحاظ خصائص غیرجسمانی قابل ارزیابی نیست.
♦️ گروه دیگری بر این اعتقاد بودند که می توان با تشخیص عقلا یا ارجاع به رضایت عامه، این زوال را تشخیص داد و لذا از تجدید بیعت سخن به میان می آوردند.
🔸 حاکم اگر مشروعیت شرعی هم داشته باشد، به اعتبار تخطّی یا خیانت در حق مردم می تواند، به حوزه جور رانده شود؛ به اعتبار اهمال در امانت مردم و خیانت در امانت مردم که مرجع آن هم مردم هستند.
🔸در نظریه های گذشته می گفتند فقط به اعتبار جسمانی می توان گفت حاکم از حوزه مشروعیت به نامشروعیت کشیده شده است اما در مورد قسمت دوم چون اختلافی است، جای اجماع وجود ندارد و مناقشه بیشتر هرج و مرج ایجاد می کند و لذا فقها به سکوت می رفتند اما در نظریات جدید مانند نظریات امام چنین بر می آید که می توان بعد از حکومت، فقدان یا زوال شرایط را کشف کرد.
@Feirahi
✔ داوود فیرحی در نشست "چرایی عدم مشروعیت حکومتها" در سالن اجتماعات موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی در قم:🔻
🔸️ اصل اولیه این است که حکومتها (به جهت تصرف در دارایی مردم) نامشروع هستند؛ مگر اینکه دلیلی بر مشروعیت داشته باشند. زوال مشروعیت دو جا رخ می دهد؛ 🔹اول اینکه زوال اعتبار حاکم به دلیل فقدان شرایط یا ظلم حاکم رخ میدهد، اما حکومت همچنان وجود دارد؛ البته کارکردهای بد حاکم، خیلی زود به عدم مشروعیت حکومت تسری می یابد. عامه مردم، حاکم را حکومت مجسم میدانند و عیب حاکم را به پای حکومت می ریزند.
🔹 و دوم جایی است که انحلال حکومت، خلافت یا سلطنت اتفاق میافتد که این دو جدا هستند.
🔸 در سنت فقاهتی اهل سنت، حاکم بعد از مشروعیت به دو علت ممکن است اعتبار خود را از دست بدهد و مشروعیت خود را از دست دهد؛
-یکی جسمی و مادی است؛ مثلا اگر حاکم لکنت زبان پیدا کند یا بینایی و شنوایی او زوال یابد دیگر اعتبار خود را از دست می دهد، چون کارآیی حاکم در این است که در میدان حضور داشته باشد.
- اما یکسری اوصافی حاکم باید می داشت که این اوصاف زائل شده یا کشف شده که از ابتدا در حاکم وجود نداشته است مانند عدالت، مدیریت، علم و مروّت. اینها می گفتند چون کار حاکم انشائی است و به نوعی ناظر به تصویب است و نظرش را اعمال می کند، حجت است و به این ترتیب حاکم به لحاظ خصائص غیرجسمانی قابل ارزیابی نیست.
♦️ گروه دیگری بر این اعتقاد بودند که می توان با تشخیص عقلا یا ارجاع به رضایت عامه، این زوال را تشخیص داد و لذا از تجدید بیعت سخن به میان می آوردند.
🔸 حاکم اگر مشروعیت شرعی هم داشته باشد، به اعتبار تخطّی یا خیانت در حق مردم می تواند، به حوزه جور رانده شود؛ به اعتبار اهمال در امانت مردم و خیانت در امانت مردم که مرجع آن هم مردم هستند.
🔸در نظریه های گذشته می گفتند فقط به اعتبار جسمانی می توان گفت حاکم از حوزه مشروعیت به نامشروعیت کشیده شده است اما در مورد قسمت دوم چون اختلافی است، جای اجماع وجود ندارد و مناقشه بیشتر هرج و مرج ایجاد می کند و لذا فقها به سکوت می رفتند اما در نظریات جدید مانند نظریات امام چنین بر می آید که می توان بعد از حکومت، فقدان یا زوال شرایط را کشف کرد.
@Feirahi