داود فیرحی
7.99K subscribers
585 photos
104 videos
359 files
546 links
📚 (بازنشر) آثار و اندیشه ها 📚


ارتباط با ادمین:
@sadeqall
@Rezataran
Download Telegram
🌙#نیمرخ ۲؛ چرا امام علی را به عنوان انسانِ معیار انتخاب کردیم؟

در این جلسه به چند مفهوم اساسی اشاره می‌کنیم:

نخست ویژگی‌های مسلمانِ ایده آل امروز است از دیدگاه امام علی علیه‌السلام. منظور از مسلمان ایده‌آل امروز تیپ ایده‌آل انسانی است که از مجموعه اوصاف مسلمان‌های برتر انتخاب شده و خصوصیات شخصی آن‌ها وصف شده است به ویژه تلاش شده است با تکیه بر نهج‌البلاغه امام علی علیه‌السلام این اوصاف همانند تکه‌های پازل کنار هم جمع شده و شخصیتِ ایده‌آلِ مسلمانِ امروز را توصیف نماید.

مفهوم دوم اوصاف یا ویژگی‌های مسلمان عادیِ امروز است. منظور از مسلمانِ عادی امروز به عنوان یک تیپ، همه من و شما و دیگر مسلمان‌هایی هستند که در تاریخ و زمان معینی زندگی می‌کنند، تمام مسائل و اختلافات‌شان، خوبی‌های‌شان، بدی‌های‌شان کنار هم قرار دارد، و می‌توان آن‌ها را با هم جمع کرد، تفریق کرد و یک انسانِ عادیِ مسلمانِ امروز را توصیف نمود.

فاصله این دو مفهوم، یعنی مسلمان ایده‌ال امروز و مسلمانِ عادیِ امروز بیانگرِ ویژگی‌های تلاشِ اخلاقیِ یک انسانِ مسلمان است. اولی اسوه و مدلِ دنیاییِ ماست و دوم دنبال‌کنندگان و پیروانی که سعی می‌کنند فاصله‌ها را کم کنند و حد انطباق خودشان را با انسانِ ایده‌آل مسلمانِ امروز نزدیک نمایند. تلاش برای کاستن این فاصله معمولا هدف محققان و نویسندگان اخلاقِ اجتماعی است.

اما چرا امام علی علیه‌السلام را انتخاب کرده‌ایم؟ به این دلیل که او نه تنها انسانِ مسلمانِ معیار است، بلکه به طور کلی انسانِ معیار است. نه تنها مسلمان‌ها بر شخصیت علی علیه‌السلام اجماع و توافق دارند، بلکه غیرمسلمانان نیز او را معیاری جهانی برای انسان جهانی می‌شمارند. افرادی مثل جُرج جرداق، او [امام علی (ع)] را صدای عدالتِ انسان در سراسرِ جهان توصیف کرده است.

از جمله دلایلی که انسان را قانع می‌کند که به امام علی علیه‌السلام ارجاع دهد و مسلمانِ ایده‌آلِ امروز را توصیف نماید، در دسترس بودنِ شخصیت آن حضرت و همین‌طور کتاب بسیار مهمِ نهج‌البلاغه است.

کوشش خواهیم کرد، کتاب نهج‌البلاغه را معیارِ سنجشِ دو مفهوم مسلمانِ ایده‌الِ امروز و مسلمانِ عادیِ امروز قرار دهیم...

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۳؛ نسبت بین این دو مسلمان ایده‌آل و عادی امروزی

به ادبیات امام علی علیه‌السلام اشاره می‌کنیم. به این دلیل که قواعد اخلاقی با مرور زمان کهنه نمی‌شوند و آن‌چه آن بزرگ‌مرد اشاره کرده است، امروز و برای همه جا و همیشه بشریت اهمیت دارد. روش ما تفسیری و با تکیه بر متون برجای‌مانده از امام علی علیه‌السلام است.

اما از این متون دو جور مفاهیم قابل برداشت است:

یکسری از مفاهیم بسیط و ساده‌اند مثل «دروغ» در مقابل «راستی»، «زندگی» در مقابل «مرگ»، «سلامت» در مقابل «بیماری».

یکسری از مفاهیم هم هستند که در عین حال که یک واژه‌اند، در درونِ خودشان انبوهی از مفاهیم و شبکه پیچیده‌ای از مفاهیم را به همراه دارند. نمونه‌ای از این واژگان، واژه «پرهیزکاری» و «انسانِ پرهیزکار» است که در خطبه «هَمام»؛ خطبه ۱۹۳ نهج‌البلاغه، به خوبی آمده است. هَمام یکی از یاران علی علیه‌السلام است. از امام می‌خواهد که اوصاف پرهیزکاران را توصیف کند. امام ابتدا جواب نمی‌دهد و فقط توصیه می‌کند که: «یا همام خدا را پرهیزکار باشید و "اَحسِن"؛ کار خوب انجام بدهید.» اما با اصرار همام، امام علی علیه‌السلام اوصاف پرهیزکاران را توصیف می‌کند که چند نمونه‌ای از آن را به عنوان شبکه‌ای از مفاهیم اشاره می‌کنیم. امام می‌گوید:

همام! مردم باتقوی را نگاه کن! در میان آنان انسان‌هایی می‌بینی که همه اهل فضیلت‌اند؛

درست و بجا سخن می‌گویند،

لباس و پوشاک‌شان متعادل است،

زندگی‌شان توام با فروتنی است،

چشم‌شان بر آن‌چه حرام است بسته است،

مردم از شرشان در امان‌اند،

بدن‌های‌شان لاغر است و توقعات‌شان سَبُک،

نفس‌شان پاک است،

صبوری می‌کنند و خداوند هم پاداش صبر به آنان می‌دهند،

و از جمله مهم‌ترین علامتِ پرهیزکاران این است که:

ایمان قوی دارند،

اهل احتیاط‌اند؛ بی‌گُدار به آب نمی‌زنند،

اشتیاق به دانستن دارند،

دانشمندان‌شان فروتن‌اند،

ثروتمندان‌شان اهل اسراف نیستند،

و عبادت‌کنندگان‌شان در خفا و خشوع عبادت می‌کنند،

در شرایط فقر صبر پیشه می‌کنند و در شرایط عافیت و نشاط همواره خدای را شاکرند،

و همیشه از طمع دورند...

🍃رمضان۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🔽 کاشت نهال توسط جناب دکتر حسینی زاده در باغچه دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، به یاد استاد فقید فیرحی.

🔸سی ام فروردین ۱۴۰۰
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۴؛ معامله عمر

مسلمانِ عادی امروز همانند یک گویِ متحرک همه جا شتابان است، اما هدف روشنی ندارد در حالی که خطبه ۶۴ نهج‌البلاغه تذکر تند و تیزی در این باره دارد و آن بحثی در مورد معامله عمر است. انسان بین دو پرانتز قرار دارد: تولد و مرگ، و از زمان تولد همانند یک ساعتِ شنی لحظه به لحظه از عمرش کاسته می‌شود.

امام علی علیه‌السلام تذکر مهمی می‌دهد و آن این است که: اگر کسی نفس خودش را دوست دارد، خویشتن را نصیحت می‌کند، بهترین چیز تامل در این است که در مقابل فنا رفتن عمر و کاسته شدن لحظه لحظه چه چیزی به دست بیاورد. در واقع در مقابل آن‌چه هر لحظه دارد از دست می‌رود چه کار باید کرد؟

خطبه ۶۴ نهج‌البلاغه توصیه بسیار مهمی دارد و آن عبارت است از یک معامله مهم [است] و منظور از این معامله این است که چطور می‌توان عمر را خرید و به عوض آن‌چه فنا می‌رود، ذخیره هم کرد. امام علی علیه‌السلام یک جمله بسیار مهم دارد می‌گوید: «فَاتَّقُوا اللَّهَ عِبَادَ اللَّهِ وَ بَادِرُوا آجَالَكُمْ بِأَعْمَالِكُمْ وَ ابْتَاعُوا مَا يَبْقَى لَكُمْ بِمَا يَزُولُ عَنْكُمْ»؛ [یعنی] «ای بندگان خدا برای خدا تقوی بورزید و با عمل خود به سرانجام حیات سبقت بجویید و آن‌چه را برای شما پایدار خواهد ماند در برابر آن‌چه از شما جدا و رو به فنا خواهد رفت، بخرید.»

منظور این است که شما همچنان بدون این‌که بتوانید مقاومت کنید، از لحظه تولد در سراشیبی مرگ قرار دارید. مدتی از این زمان به کودکی و نوجوانی می‌گذرد اما بخش دیگری از آن به هدر دادنش، جای تامل بسیار دارد. امام توصیه می‌کند که آن‌چه می‌ماند عمل است و بنابراین لحظه لحظه از دست رفتن عمر را با اعمال نیک پُر کنید. از جمله اعمال نیک این است که انسان به خودش بهره برساند، خیرخواه خویشتن باشد و این خیرخواهی‌اش در دگرخواهی و دگردوستی هم قرار دارد.

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۵: نسخه «اصل تعادل» برای زندگی سعادتمند چیست؟

در گفتار گذشته به مطلبی اشاره کردیم تحت عنوان بهای عمر، گفتیم که نهج‌البلاغه انسان را به گونه‌ای توصیف می‌کند که چونان ساعت شنی از لحظه تولد عمرش رو به کاستن می‌رود و از مبدأ زندگی دور و به سمت مقصد مرگ در حرکت است. انسان‌های عادی، این لحظات کم‌شده را به بطالت می‌گذرانند. اما انسان‌های ایده‌آل سعی می‌کنند که یک معامله بزرگ انجام دهند و به ازای عمر کاسته‌شده عمل نیک ذخیره کنند.

امروز به نکته دیگری اشاره می‌کنیم تحت عنوان «اصل تعادل». نهج‌البلاغه در چهار قسمت تنظیم شده: خطبه‌ها، نامه‌ها، حکمت و غرائب. آن‌چه امروز به آن می‌پردازیم حکمت ۳۹۰ نهج‌البلاغه است و به چیزی به عنوان «اصل تعادل» اشاره می‌کند.

اصل تعادل در یونان هم به عنوان معیارِ سعادتِ فرد و جامعه بود و [یونانیان باستان] عدم تعادل را نشانه‌ای از فساد و تباهی یا حداقل خسارت تلقی می‌کردند. طبق اصل تعادل انسان یا جامعه اگر بخواهد سعادتمند زندگی کند، ناگزیر است که فرصت، روزگار و روز خود را به سه قسمت کار، تفریح و فراغت تقسیم کند.

در ادبیات یونانی کار برای معاشِ زندگی است، استراحت و تفریح برای جبران خستگی و همین‌طور ایجاد شادابی است و فراغت، کار برای تامل در نفسانیات آدم است، [تامل] در این که کیست، از کجا آمده و چه باید بکند. ادبیات نهج‌البلاغه نیز همین سه‌گانه را حفظ کرده و به جای کلمه «فراغت»، «عبادت» آورده است؛ بنابراین نهج‌البلاغه هم معتقد است که انسان متعادل روز و شبش را به سه قسمت تقسیم می‌کند: یک قسمت برای کار و تلاش معاش است، یک قسمت خواب و استراحت و تفریح و یک قسمت عبادت است. و این عبادت همان فراغت یونان است، زیرا امام علی علیه‌السلام می‌فرماید: «من عرف نفسه فقد عرف ربه»؛ هرکه جان خودش را بشناسد، خویشتن را درک کند، خدایش را می‌شناسد. متن این حکمت چنین است:

لِلْمُؤْمِنِ ثَلاَثُ سَاعَات: فَسَاعَةٌ يُنَاجِي فِيهَا رَبَّهُ، وَسَاعَةٌ يَرُمُّ مَعَاشَهُ، وَسَاعَةٌ يُخَلِّي بَيْنَ نَفْسِهِ وَ بَيْنَ لَذَّتِها فِيَما يَحِلُّ وَ يَجْمُلُ. وَلَيْسَ لِلْعَاقِلِ أَنْ يَكُونَ شَاخِصاً إِلاَّ فِي ثَلاَث: مَرَمَّة لِمَعَاش، أَوْ خُطْوَة فِي مَعَاد، أَوْ لَذَّة فِي غَيْرِ مُحَرَّم.

مومن شبانه‌روز زندگی‌اش را سه قسمت می‌کند: یک‌سوم زندگی را به مناجات خدا؛ یعنی تامل در خویشتن می‌پردازد، یک‌سوم از این ۲۴ ساعت را برای کار و کسب درآمد زندگی تلاش می‌کند. و یک‌سوم دیگر را نیز برای استراحت، تفریح حلال و زندگی شایسته می‌گذراند. خردمند، شایسته نیست مگر این‌که به دنبال این سه چیز باشد: تنظیم معاش، تلاش برای معاد و تفریح و استراحت مشروع.

این اصل تعادل است و انسان‌های عادی معمولا این تعادل را کمتر رعایت می‌کنند.

🍃رمضان۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۶: شرطِ تعادل در زندگی چگونه حاصل می‌شود؟

در گفتار گذشته به دیدگاه نهج‌البلاغه در مورد انسانِ ایده‌ال امروز اشاره کردیم و گفتیم که انسانِ ایده‌آل زندگی‌اش بر اصل تعادل بین سه‌گانه کار، استراحت و فراغت استوار است. امروز به شرطِ تعادل می‌پردازیم و آن شرط عبارت از: «رعایتِ مرزِ عبرت و غفلت» در انسان‌هاست.

حکمت ۳۱ نهج‌البلاغه نکات مهمی دارد و تذکر می‌دهد که شرط تعادل، تکیه بر دانایی و دانش دارد، اما نه دانش نظریِ محض، بلکه یک نوع دانستن و هنر به کار بستن آن‌چه انسان می‌داند. نکات جالبی در حکمت ۳۱ وجود دارد. امام می‌فرمایند، شرط عبرت‌گیری یا شرط تعادل عبارت از چهار نکته است:

۱- تَبْصِرَةِ الْفِطْنَةِ؛ آگاهی در عین دانش؛ یعنی مهارتِ کاربستِ دانش.

۲- تَأَوُّلِ الْحِكْمَةِ؛ حکمت، یعنی به گونه‌ای انسان بتواند بین حقیقت، مصلحت و ضرورت زندگی آشتی برقرار کند.

۳- و مَوْعِظَةِ الْعِبْرَةِ؛ پند از عبرت‌ها، ابن خلدون «عبره» را جالب تعبیر کرده است. او گفته است «عبرت عبارت است از ردِ پایی که از انسان‌های گذشته بر جای مانده.»

۴-  سُنَّةِ الْأَوَّلِينَ؛ آن قواعد اساسی زندگی است که در طول تاریخ ثابت است.

امام اضافه می‌کند: « فَمَنْ تَبَصَّرَ فِي الْفِطْنَةِ» این‌جا فطنه با «ط» است به معنی آگاهی؛ کسی که هنر کاربستِ دانش را داشته باشد. « تَبَيَّنَتْ لَهُ الْحِكْمَةُ»؛ باب‌های حکمت بر روی او باز می‌شود و کسی که حکمت به دستش آمده، عبرت در تاریخ را به دست می‌آورد و هرکس عبرت‌ها را بیاموزد مثل این است که از اولین روزگاران تاکنون تجربه بشری را کپسولی کرده و همراه خود نگه داشته است.

این‌ها نکات ارزشمندی از حکمت ۳۱ نهج‌البلاغه است. چند کلمه‌اش را اشاره می‌کنم: در واقع آن قسمت سوم در تعادل مهم است، یعنی کسب یا تلاش برای معاش مهم است. استراحت مهم است؛ اما فراغت، یک نوع تقلای فکری برای شناختن خویشتن، اطرافیان، جامعه، تاریخ و زمانه است تا انسان سررشته زندگی خود را گم نکند. به همین دلیل است که در این ادبیات این مفاهیم مهم دیده شده‌اند. جمله‌ای از فردوسی در داستانِ سیاوش است که بسیار مهم است. می‌گوید:

جهان سر به سر عبرت و حکمت است

چرا زو همه بهرِ من غفلت است

در ادبیات علی علیه‌السلام انسان‌های معمولی بیش‌تر سعی نمی‌کنند که از غفلت به سمتِ عبرت حرکت کنند و معمولا زندگی‌شان به آن دو قسمتِ اول کار برای درآمد و سفر یا استراحت برای سرخوشی می‌گذرد. به قسمتِ سوم کمتر توجه می‌کنند.

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۷: معلمان از دیدگاه امام علی چگونه باید باشند؟

به مناسبت روز معلم اشاره می‌کنیم به اخلاق معلمی از دیدگاه نهج‌البلاغه، باشد که تذکری بر ما قبیله معلمان هم بوده باشد. گفتارهای گذشته اشاره کردیم که از مختصات انسان ایده‌آل امروز از دیدگاه نهج‌البلاغه تعادل بین سه‌گانه کار، استراحت، و فراغت است. و در گفتار گذشته گفتیم که شرط این تعادل به ویژه در رکن سوم یعنی فراغت نهفته است. حوزه فراغت حوزه تفکر، دانش و آگاهی است و در همین حوزه است که معلم نقش بسیار بزرگی دارد و مهارت زندگی را به انسان‌ها می‌آموزد.

حکمت ۴۷۸ نهج‌البلاغه یکی از تذکرات اساسی به معلمان است که می‌گوید: خداوند به اندازه‌ای که ناآگاه را مواخذه می‌کند که چرا یاد نگرفتی، معلم را تنبیه خواهد کرد که چرا سراغ آموزش آنان نرفته است.

در حکمت ۷۳ ویژگی مهمی را نقل می‌کند و تاکید می‌کند که معلمی نوعی رهبری است و یا شاید بتوان گفت که عالی‌ترین نوع رهبری است و بعد اضافه می‌کند:

«مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنَّاسِ إِمَاماً فَلْيَبْدَأْ بِتَعْلِيمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْلِيمِ غَيْرِهِ وَ لْيَكُنْ تَأْدِيبُهُ بِسِيرَتِهِ قَبْلَ تَأْدِيبِهِ بِلِسَانِهِ وَ مُعَلِّمُ نَفْسِهِ وَ مُؤَدِّبُهَا أَحَقُّ بِالْإِجْلَالِ مِنْ مُعَلِّمِ النَّاسِ وَ مُؤَدِّبِهِمْ.»

معلمی که خودش را پیشوا و آموزنده دیگران می‌داند قبل از دیگران باید به خودش آموزش بدهد و به گونه‌ای سیره و اخلاق خودش را تعلیم دهد که بدون آن‌که در زبان سخن می‌گوید، دیگران او را الگو قرار دهند. و کسی که جان خودش را آموزش می‌دهد و خودش را ادب می‌کند، بیش‌تر شایسته تکریم است تا معلمی که دیگران را آموزش می‌دهد.

در حکمت ۸۲ باز هم نکته جالبی دارد. از اوصاف معلمی این است: «لَا يَسْتَحِيَنَّ أَحَدٌ مِنْكُمْ إِذَا سُئِلَ عَمَّا لَا يَعْلَمُ أَنْ يَقُولَ لَا أَعْلَمُه» هیچ معلمی نباید خجالت بکشد آن‌گاه که سوال کردند و او ندانست، صراحتا بگوید که نمی‌دانم، و یا باز هم خجالت نکشد اگر چیزی را نمی‌داند بپرسد و خود همیشه دانش‌آموز دائم باشد تا بتواند [به عنوان] معلمی ماهر در جامعه نمایان شود.

در نامه ۵۳ به مالک اشتر اما نکته دیگری دارد و آن این است که نظام سیاسی و حاکمان چونان باید احترام عالمان را نگه دارند و چونان با آنان همنشین و در پیشگاه‌شان زانوی احترام بزنند و نیازهای‌شان را تامین کنند تا این‌که آن‌چه صلاح سرزمین و مصلحت جامعه است به دست معلم تحقق یابد و نظم و مدنیت صحیح بر جای بماند و همانند قاعده ثابت ماندگار گردد.

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۸: طبق حکمت ۲۶۸ نهج‌البلاغه ملت متعادل دشمن ذاتی ندارد

این نیمرخ هشتم از سی‌مرغ رمضان است و به نکته مهمی در حکمت ۲۶۸ نهج‌البلاغه می‌پردازد. در گفتارهای گذشته اشاره کردیم که انسان ایده‌آل امروز از دیدگاه نهج‌البلاغه انسانی است که بتواند بین کار، استراحت و فراغت تعادل ایجاد کند و گفتیم که شرط تعادل ارزیابی انسان نسبت به خویشتن، دیگران، جامعه و جهان است. و نیز گفتیم که یکی از شروط این ارزیابی آگاهی است و معلم یکی از ابزار این آگاهی.

امروز به یک نکته دیگر اشاره می‌کنیم و آن عبارت از تعادل در روابط با دیگران است، تعادل در دوستی و دشمنی. حکمت ۲۶۸ تاکید می‌کند که انسان متعادل دوست و دشمن ذاتی ندارد. همین‌طور جامعه متعادل یا ملت متعادل در روابط بین‌الملل دوست و دشمن ذاتی و دائمی ندارد، زیرا تنها معیاری دارد و آن ارزش‌های اخلاقی و مصالح فرد، جامعه یا ملت است. بر همین اساس ممکن است روزی دوست، دشمن شود و روزی نیز دشمن، دوست گردد. به همین دلیل نیز تعادل در روابط و حفظ تعادل در دوستی و دشمنی اهمیت اساسی در زندگی دارد. امام می‌فرماید:

أَحْبِبْ حَبِيبَکَ هَوْناً مَا، عَسَى أَنْ يَكُونَ بَغِيضَکَ يَوْماً مَا، وَأَبْغِضْ بَغِيضَکَ هَوْناً مَا، عَسَى أَنْ يَكُونَ حَبِيبَکَ يَوْماً ما.

مواظب باش دوستی تو درباره دوستت حدی داشته باشد، زیرا باشد که روزی با تو خصومت بورزد. همچنین توجه کن دشمنی تو درباره دشمنت اندازه‌ای داشته باشد زیرا ممکن است روزی فرا رسد که دوستت گردد.

قاعده بسیار مهمی است، و آن این است که نه در دوستی باید افراط کرد و به یک امر ذاتی قائل بود و نه در دشمنی باید دائما دشمنی ورزید زیرا مصالح فرد، جامعه یا ملت، مصالحی متغیرند و هر زمانی چهره‌ای خاص به خود می‌گیرند. در چنین شرایطی است که ممکن است دوست دیروز، دشمن امروز شما شود و با دشمنان‌تان هم‌کاسه و هم‌پیاله گردد و یا دشمن دیروز به دلایلی که خود می‌داند و به نفع شما هم هست دوست گردد، و به همین دلیل نباید دیوارهای پشت خودتان را برای همیشه خراب کنید؛ چونان با دوستان دوستی کنید که اگر موقع دشمنی به میان آمد احساس پشیمانی نکنید، و چونان با دشمنان دشمنی کنید که اگر فرصت دوستی فرا رسید درهای دوستی را به روی خودتان بسته نبینید.

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
‍ 🍀نگاهی به کارنامه‌ی پژوهشی #دکتر_فیرحی از منظر #فقه و #حقوق_انسان

✍ دکتر #سید_علی_میرموسوی (دانشیار گروه علوم سیاسی #دانشگاه_مفید)

📌 جریان‌های فکری ایران معاصر را از دیدگاه‌های متفاوت می‌توان بر اساس معیارهای مختلف دسته‌بندی کرد. در این خصوص دست‌کم با چهار معیار دوگانه مواجه هستیم، معیار دوگانه‌ی مذهبی و غیرمذهبی بودن، #دموکراتیک یا غیر دموکراتیک بودن، چپ یا راست بودن و سنتی یا مدرن بودن. بر اساس این معیارها #فیرحی را می‌توان یک اندیشمند مذهبی نواندیش توصیف کرد که در چارچوب اندیشه‌های دموکراسی خواهی قرار می‌گیرد.

📌 مسئله‌ای که دکتر فیرحی با آن روبه‌رو بود بیشتر همان بن‌بست #دولت_مدرن در ایران معاصر بود. حدود ۱۰۰ سال از شکل‌گیری دولت مدرن در ایران می‌گذرد؛ اما همچنان با دشواری‌های بسیاری در تحقق آن روبرو هستیم؛ به‌ویژه در دوران اخیر با توجه به رویکرد ایدئولوژیکی که نسبت به اسلام مطرح شد. این برداشت ایدئولوژیک که در چارچوب #اسلام‌_گرایی دنبال می‌شد نه‌تنها نتوانست راهگشا و مؤثر باشد؛ بلکه حتی مشکل را پیچیده‌تر کرد.

📌 دکتر فیرحی به دنبال این بود که راه‌حلی برای بن‌بست دولت مدرن در ایران بیابد؛ به همین دلیل در راه ناهموار #فقه_سیاسی گام نهاد و در پی آن برآمد که فقه سیاسی را بازسازی کند تا بتواند پاسخگوی این مسئله باشد. او در این راستا کوشید رویکرد دموکراتیک را در فقه سیاسی احیا کند. راهبرد او در این خصوص این بود که از چهره‌های برجسته‌ی #نو_اندیشی_دینی بهره برد.

📌 دکتر فیرحی منتقد برداشت‌های #محافظه‌_کارانه از فقه و دولت بود و می‌خواست فقه سیاسی را از رویکردهای اقتدارگرایانه که در آن خیلی برجسته شده بود تفکیک کند. در این راستا وی به اهمیت و جایگاه حقوق در دوران جدید توجه کرد و به این جمع‌بندی رسید که در جهان جدید امر سیاسی یک واقعیت دووجهی پیدا کرده است؛ از یک‌سو بر حق تأکید می‌کند و از سوی دیگر بر تکلیف.

📌 در دوران جدید #حق و #تکلیف دارای رابطه تقدمی هستند؛ یعنی حق مقدم بر تکلیف است. دکتر فیرحی بر همین اساس می‌خواست یک رویکرد حق مدار را در فقه سیاسی تقویت کند و آن سنت حق مدارانه‌ی فقه را برجسته کند؛ به همین دلیل ایشان بسیار کوشش کرد مبنایی برای تقدم حق بر تکلیف پیدا کند.


@Pendasht_Quarterly

🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۹؛ با دروغ نمی‌توان حکمرانی را سامان داد

اشاره کردیم که یکی از مهم‌ترین مختصات انسان ایده‌آل امروز تعادل در رابطه و حد نگه داشتن در دوستی و دشمنی است، امروز به یک نکته دیگری اشاره می‌کنیم و آن عبارت است از صداقت، چونان سنگ‌بنای رابطه و شرط پیروزی در زندگی.

خطبه ۵۶ نهج‌البلاغه به این نکته اساسی می‌پردازد و بر این باور است که با دروغ نمی‌توان به پیروزی رسید و حکمرانی را به سامان رساند، زیرا دروغ جامه‌ایست که دیر یا زود رشته‌های آن پنبه می‌شود. روزهای پایانی جنگ صفین بود، امام اعلان صلح کردند. در گوشه‌ای ظاهرا روی تخته سنگی نشستند و بر شمشیر خود تکیه دادند و یاد زمان پیامبر و جنگ‌های آن ایام افتادند. اشاره کردند که در آن ایام جنگ‌های سختی رخ داد:

«... وَ لَقَدْ كَانَ الرَّجُلُ مِنَّا وَ الْآخَرُ مِنْ عَدُوِّنَا يَتَصَاوَلَانِ تَصَاوُلَ الْفَحْلَيْنِ يَتَخَالَسَانِ أَنْفُسَهُمَا أَيُّهُمَا يَسْقِي صَاحِبَهُ كَأْسَ الْمَنُونِ فَمَرَّةً لَنَا مِنْ عَدُوِّنَا وَ مَرَّةً لِعَدُوِّنَا مِنَّا، فَلَمَّا رَأَى اللَّهُ صِدْقَنَا أَنْزَلَ بِعَدُوِّنَا الْكَبْتَ وَ أَنْزَلَ عَلَيْنَا النَّصْرَ حَتَّى اسْتَقَرَّ الْإِسْلَامُ مُلْقِياً جِرَانَهُ...»

گاهی مردی از ما و مردی از آنان، یعنی از دشمنان، چونان دو پهلوان جنگی سخت با یکدیگر گلاویز می‌گشتند در حالی که از خود بی‌خود شده بودند تا کدام‌یک از آن دو کاسه مرگ را بر دیگر بچشاند. گاهی دشمن از ما ضربه می‌خورد و گاهی دیگر ما از دشمن. وقتی که خداوند صدق و خلوص ما را دید، دشمن ما را به ذلت و خاری نشاند و پیروزی را بر ما فرستاد. آری این همان صداقت بود که اسلام را مانند شتری که گردن بر زمین نهد و حالت تسلیم به خود بگیرد استقرار داد و در جای خود جای‌گیر نمود.

در نامه ۲۳۳ اما به ویژگی انسان‌های عادی و جوامع اشاره می‌کند، می‌فرماید:

وَ اعْلَمُوا رَحِمَکُمُ اللّهُ أَنَّکُمْ فِی زَمَان الْقَائِلُ فِیهِ بِالْحَقِّ قَلِیلٌ، وَ اللِّسَانُ عَنِ الصِّدْقِ کَلِیلٌ، وَ اللاَّزِمُ لِلْحَقِّ ذَلِیلٌ. أَهْلُهُ مُعْتَکِفُونَ عَلَى الْعِصْیَانِ، مُصْطَلِحُونَ عَلَى الاْدْهَانِ، فَتَاهُمْ عَارِمٌ، وَ شَائِبُهُمْ آثِمٌ، وَ عَالِمُهُمْ مُنَافِقٌ، وَ قَارِنُهُمْ مُمَاذِقٌ. لاَ یُعَظِّمُ صَغِیرُهُمْ کَبِیرَهُمْ، وَ لاَ یَعُولُ غَنِیُّهُمْ فَقِیرَهُمْ.

بدانید خدا رحمت‌تان کند، شما در زمانه‌ای زندگی می‌کنید که گوینده حق اندک و زبان برای راست‌گویی کند است و کسی که ملتزم به حق است خار شمرده می‌شود. مردم این زمان گرفتار گناه‌اند و چرب‌زبانی و تملق در میان‌شان شایع است. جوان‌شان بدخلق و خشن است و پیرشان گنه‌کار. عالم‌شان منافق و زاهدشان در محبت ریاکار. کوچک ایشان بزرگ‌شان را تعظیم نمی‌کند و توانگرشان فقیر را در معیشت یاری نمی‌کند.

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۱۰: در ستایش عفو و فراموشی

در گفتارهای گذشته اشاره کردیم که انسان ایده‌آل مسلمان از دیدگاه نهج‌البلاغه و به طور کلی انسان ایده‌آل امروز انسانی است که بتواند بین سه‌گانه کار، استراحت و فراغت تعادل ایجاد کند. در گفتار گذشته اشاره کردیم که یکی از ویژگی‌های این تعادل، تعادل در رابطه است، و صداقت و راستی سنگ بنای این رابطه است اما این رابطه متعادل فقط بر روی صداقت نایستاده است. فاکتورهای دیگری هم هستند که فراتر از صداقت و حتی بالاتر از عدالت ارزش دارند و خانه رابطه را استوار نگه می‌دارند، از جمله این ویژگی‌ها و عفو و فراموشی است. امام علی علیه‌السلام در حکمت ۲۱۱ به این نکته مهم اشاره می‌کند: انسان متعادل نباید عقده‌ها و بدقلقی‌ها و برخوردهای ناشایست دیگران را برای همیشه در ذهن خودش نگه دارد. بهترین حالت؛ عفو و فراموش کردن است، و نتیجه این، صبر است و همفکری. بنابراین امام علی علیه‌السلام از مربعی از اوصاف صحبت می‌کند که شرطِ تعادل در رابطه بین انسان و انسان، انسان و جامعه، و دولت با جهانیان است. این عناصر اربعه عبارت‌اند از: بخشش، هنرِ بخشش، هنرِ فراموشی، هنرِ صبر کردن و هنر همفکری کردن با دیگران، و کمک گرفتن از نظر و اندیشه دیگران. امام در حکمت ۲۱۱ می‌فرماید:

الْجُودُ حَارِسُ الْأَعْرَاضِ وَ الْحِلْمُ فِدَامُ السَّفِيهِ وَ الْعَفْوُ زَكَاةُ الظَّفَرِ وَ السُّلُوُّ عِوَضُكَ مِمَّنْ غَدَرَ وَ الِاسْتِشَارَةُ عَيْنُ الْهِدَايَةِ وَ قَدْ خَاطَرَ مَنِ اسْتَغْنَى بِرَأْيِهِ وَ الصَّبْرُ يُنَاضِلُ الْحِدْثَانَ وَ الْجَزَعُ مِنْ أَعْوَانِ الزَّمَانِ وَ أَشْرَفُ الْغِنَى تَرْكُ الْمُنَى وَ كَمْ مِنْ عَقْلٍ أَسِيرٍ تَحْتَ هَوَى أَمِيرٍ وَ مِنَ التَّوْفِيقِ حِفْظُ التَّجْرِبَةِ وَ الْمَوَدَّةُ قَرَابَةٌ مُسْتَفَادَةٌ وَ لَا تَأْمَنَنَّ مَلُولًا.

احسان، یعنی بخشش مال، نگهبان حیثیت خود و جامعه است. بردباری دهان‌بند احمق است. بخشش ذکات پیروزی است؛ فرقِ جود با بخشش در ادبیات امام علی علیه‌السلام این است که جود جنبه مالی دارد و عفو از جنس حقوقِ محض است. و بعد اشاره می‌کند که جدایی و فراموشی کسی که به تو خیانت کرده است خود مکافات آن است. مشورت، عین هدایت است. امام اضافه می‌فرمایند: هرکس که با تکیه به رای خود بی‌نیاز گشت خود را به مخاطره انداخت. صبر با حوادث روز و شب در پیکار است، ناله و فریاد از یاران ناگواری‌های روزگار است. باارزش‌ترین توانگری ترک آرزوهاست، بسا که عقل اسیر و زیردست هوی و هوس است. از توفیقات خداوندی است که انسان بتواند تجربه دیگران را حفظ کند و خویشاوندی اکتسابی خودش را تداوم بخشد و این از ویژگی‌های انسان متعادل است.

به طور خلاصه حکمت ۲۱۱ انبانی از توصیه‌ها برای کامیابی در زندگی است.

🍃رمضان۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۱۱؛ وفاداری اساس زندگی انسان ایده‌آل است

در این کوته‌گفتارها به مختصات انسان ایده‌ال از دیدگاه نهج‌البلاغه پرداختیم، گفتیم که از جمله مختصات انسان ایده‌آل تعادل در زندگی است و سنگ‌بنای این تعادل هم صدق و راستی است. اما صدق و راستی یک دوقلوی خاصی دارد و آن هم وفاست. امروز به اصل دیگری، یعنی اصل وفا در زندگی اشاره می‌کنیم. همچنان که وفا برادر صدق است، مکر همزاد دروغ است. انسان وفادار هم به خویشتنِ خویش وفا می‌کند، و هم به دیگران. در ادبیات امام علی علیه‌السلام هست:

«المَسؤولُ حُرٌّ حَتّى یَعِدَ» [حکمت ۳۳۶] انسان آزاد است تا زمانی که وارد یک وعده و قراردادی نشده است و اگر وارد چنین وعده و قراردادی شد دیگر برده قرارداد دست‌ساز خودش است و نمی‌تواند وفای خودش را نادیده بگیرد و عهدش را بشکند.

امام علی علیه‌السلام در خطبه ۴۱ نکته بسیار جالبی در این باره دارد، ایشان وفا را همانند صدق از بزرگ‌ترین بنیادهای زندگی می‌داند که مایه اعتماد خانواده، جامعه و ملت‌ها به همدیگر خواهد بود، دولت‌ها به ملت‌ها و ملت‌ها به دولتها، زنان به شوهران و شوهران به زنان و هر قرارداد دیگری که در جامعه ساخته شده است. امام در خطبه ۴۱ چنین می‌فرماید:

أَيُّهَا النَّاسُ، إِنَّ الْوَفَاءَ تَوْأَمُ الصِّدْقِ...

آی مردم بدانید، وفا دوقلوی راستی است، همچنان که مکر دوقلوی دروغ و همزاد کذب است. ای مردم وفا همراه صدق است و من هیچ سپری نگهدارنده‌تر از وفا در زندگی نمی‌بینم و کسی که بداند سرنوشت نهایی حیات او چیست مکر نمی‌کند و ما در زمانی به سر می‌بریم که اکثر مردمش متاسفانه مکر را هوشیاری تلقی کرده‌‌اند و نادانان این مکرپردازی را به مهارت در زندگی نسبت می‌دهند. امام علیه‌السلام دو نوع انسان را ترسیم می‌کند: انسان ایده‌آلی که وفاداری اساس زندگی اوست و انسانی که مکر را مهارت زندگی می‌داند و چهاردیواره خانه‌اش را با کذب و دروغ می‌سازد.

در قسمت دیگری [حکمت ۱۵۵] امام اشاره می‌کند:

اعْتَصِمُوا بِالذِّمَمِ فِي أَوْتَادِهَا...

ای انسان ایده‌ال علی علیه‌السلام در تعهدهایی که می‌سپارید به آن حقیقت باارزشی که به خاطر آن تعهد کردید اعم از شرف شخصی خودتان، یا وفاداری ایمانی خودتان، مانند میخ‌های محکمی که به زمین کوبیده‌اید چنگ بزنید تا باد مکر و کذب زندگی شما را از بنیاد از بین نبرد.

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔@feirahi
🌙#نیمرخ ۱۲؛ شکر یک نوع تزریق انرژی مثبت به طبیعت

جلسه گذشته به مفهوم وفا و وفاداری به عنوان یکی از مختصات انسان ایده‌آل امروز از دیدگاه نهج‌البلاغه پرداختیم، امروز به یک مفهوم بنیادین دیگر اشاره می‌کنیم و آن مفهوم شکر و قدردانی و رضایت است. عالم حساب و کتاب دارد و گفته می‌شود که شکر یک نوع تزریق انرژی مثبت به طبیعت است در عوض آن‌چه طبیعت یا جهان در اختیار انسان قرار داده است. خداوند برای شکر یک حساب اضافی باز کرده است؛ یعنی شکر در عین حال که تقدیر از طبیعت و عالم است، در واقع پاداشی هم از طرف خداوند دارد. در حکمت ۴۳۵ در نهج‌البلاغه می‌خوانیم:

مَا كَانَ اللَّهُ لِيَفْتَحَ عَلَى عَبْدٍ بَابَ الشُّكْرِ، وَ يُغْلِقَ عَنْهُ بَابَ الزِّيَادَةِ

این‌طور نیست که خداوند برای انسانی درهای شکر را باز کند و او قادر باشد که شکر کند، در عین حال خداوند باب افزایش روزی را برای او ببندد.

وَ لَا لِيَفْتَحَ عَلَى عَبْدٍ بَابَ الدُّعَاءِ، وَ يُغْلِقَ عَنْهُ بَابَ الْإِجَابَةِ؛ 

این‌طور نیست که خداوند باب دعا را باز کند اما دروازه اجابت را به روی بنده ببندد.

وَ لَا لِيَفْتَحَ لِعَبْدٍ بَابَ التَّوْبَةِ، وَ يُغْلِقَ عَنْهُ بَابَ الْمَغْفِرَةِ.

باز چونان نیست که باب توبه را به روی انسان باز کند، اما دروازه مغفرت را ببندد.

به هر حال شکر یکی از مهم‌ترین مختصات انسان ایده‌آل امروز از دیدگاه نهج‌البلاغه است.

در حکمت ۱۳ و حکمت ۲۴۴ هم امام علی علیه‌السلام باز هم به اهمیت شکر اشاره کرده است. حکمت ۱۳ می‌گوید: 

إِذَا وَصَلَتْ إِلَيْكُمْ أَطْرَافُ النِّعَمِ، فَلَا تُنَفِّرُوا أَقْصَاهَا بِقِلَّةِ الشُّكْرِ.

هنگامی که مقدمات نعمت‌ها به شما رسیدند با کمی سپاس‌گزاری، با اکراه در سپاس‌گزاری دنباله آن نعمت‌ها را مسدود نکنید.

در حکمت ۲۴۴ باز تاکید جالبی دارد:

إنَّ لِلّهِ فِي كُلِّ نِعْمَةٍ حَقّاً، فَمَنْ أَدَّاهُ زَادَهُ مِنَها، وَ مَنْ قَصَّرَ عَنْهُ خَاطَرَ بِزَوَالِ نِعْمَتِهِ.

برای خدا در هر نعمتی حقی است، پس هرکس آن حق را ادا کرد به آن نعمت اضافه خواهد شد و اگر در ادای آن حق کوتاهی ورزید به خطر زوال نعمت گرفتار خواهد شد.

این دقیقا همان شعر معروف است که: شکرِ نعمت، نعمتت افزون کند/ کفرِ نعمت از کفت بیرون کند.

از مختصات انسان ایده‌آل شکر به داشته‌ها و صبر به نداشته‌هاست و همین شکر باعث افزودن به داشته‌ها و کاستن از نداشته‌ها می‌شود. قدر نعمت‌های الهی و طبیعی را بیش‌تر باید دانست، چه نعمت فردی باشد، چه ملی باشد، چه مربوط به کل جهان، از جمله این نعمت‌ها قدر طبیعت است.

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔@feirahi
🌙#نیمرخ ۱۳؛ یکی از مهم‌ترین امانت‌ها، امانتِ حکومت است

در گفتار گذشته به شکر به عنوان یکی از مهم‌ترین مختصات انسانِ ایده‌آل از دیدگاه نهج‌البلاغه اشاره کردیم، گفتیم که شکر تزریق انرژی به طبیعت و هستی است. و اشاره کردیم که شکر علاوه بر این کارویژه از جمله مختصات مهمش این است که خداوند نیز پاداشی افزون به شاکر می‌دهد.

امروز به یکی از ویژگی‌های دیگر انسان ایده‌آل از دیدگاه نهج‌البلاغه اشاره می‌کنیم و آن مسئله امانت و امانت‌داری است. امام علی علیه‌السلام در خطبه ۹۹ چند توصیه مهم به یاران خود دارد و یکی از این توصیه‌ها، توصیه بر حفظ امانت است. امانت بسیار مهم است و در ادبیات فقهی ما به دو دسته تقسیم می‌شود:

یکی امانت شرعی است، انسان هر چیزی که مالک خاص و شناخته‌شده‌ای نداشته باشد اگر در معرضش قرار بگیرد، امین در مقابل خداوند است.

و یکی دیگر از امانت‌ها، امانت مالکانه است؛ یعنی کسی که در مقابل کسی دیگر امانتی را قبول کرده است.

در این باره بسیار می‌توان سخن گفت اما یکی از مهم‌ترین امانت‌ها، امانتِ حکومت است، امانت حکومتی که توسط ملت در دستِ کسی قرار گرفته است. امام علیه‌السلام به طور کلی به اهمیت امانت اشاره می‌کند و می‌فرماید امانت چه در حوزه خصوصی، چه در حوزه عمومی اهمیت بسیاری دارد.

ثُمَّ أَدَاءَ الْأَمَانَةِ: سپس شما را توصیه می‌کنم به ادای امانت...

فَقَدْ خَابَ مَنْ لَيْسَ مِنْ أَهْلِهَا: و بدانید کسی که اهل امانت‌داری نیست و امانت را به صاحبش برنمی‌گرداند، خسارت بزرگی خواهد دید، زیرا امانت چونان حقیقت بزرگ است که هرگاه آن را به آسمان‌ها و زمین عرضه کردند آن‌ها از عذاب تخلف از قانون امانت ترسیدند.

امام علی علیه‌السلام در خطبه ۱۵ نیز نکته جالبی دارد، می‌فرماید:

یکی از مهم‌ترین امانت‌ها برای انسان، امانت خویشتن است، امانت جان و امانت آزادی، امانت نفس.

اللَّهُمَّ اجْعَلْ نَفْسِي أَوَّلَ كَرِيمَةٍ تَنْتَزِعُهَا مِنْ كَرَائِمِي وَ أَوَّلَ وَدِيعَةٍ تَرْتَجِعُهَا مِنْ وَدَائِعِ نِعَمِكَ عِنْدِي»

پرودرگارا! جان من نخستین حقیقت شریفی باشد که از من خواهی گرفت و اولین امانت تو باشد که در نزد من است.

در مورد امانت جان در ادبیات دینی نکته مهمی نهفته است. می‌گویند: هیچ انسانی حق ندارد که جان خودش را آسیب بزند و یا آزادی خودش را به طور کلی از خویشتن سلب کند. بنابراین بردگی اختیاری و قتل نفس از جمله نشانه‌ها و ویژگی‌های خیانت به امانت به خویشتن است.

🍃رمضان۱۳۹۹
🆔 @feirahi
https://www.instagram.com/p/COODDmrhkUY/?igshid=576wlqo6iq00

🔹قطعه ای از تدریس استاد فقید فیرحی درباره مشروطه.
🌙#نیمرخ ۱۴؛ حفظ آبروی انسان مهم‌ترین امانات است

در گفتار قبل به مفهوم امانت، انواع امانت و ارزش امانت‌داری در نهج‌البلاغه اشاره کردیم و گفتیم که در ادبیات امام علی علیه‌السلام، امانت مهم‌ترین حقیقتی است که نشان‌گر شخصیت انسان است. امروز به یکی از شاخه‌های مهم امانت‌داری اشاره می‌کنیم و آن عبارت است از حفظ آبروی انسان‌ها به عنوان یک امانت بزرگ.

امام در نهج‌البلاغه در حکمت ۳۷ و حکمت ۶ دو نکته بسیار اساسی در مورد امانت آبروداری دارد. از مجموع این سخن چنین برمی‌آید که امام امانت‌داری و حفظ آبروی مردم را نه تنها یک وظیفه دینی و اخلاقی می‌داند، بلکه هشدار هم می‌دهد که اگر کسی آبروی دیگران را حفظ نکند، آبرویش خواهد ریخت و این تقدیر و قانون طبیعت است.

در حکمت ۳۷ می‌فرماید:

مَنْ أَسْرَعَ إِلَى النَّاسِ بِمَا يَكْرَهُونَ، قَالُوا فِيهِ بِمَا لَا يَعْلَمُون: اگر کسی در افشای اسرار دیگران سرعت به خرج دهد، شتاب نماید، درباره‌اش آن‌چه را که نمی‌دانند خواهند گفت.

و در یک جای دیگر جمله مهم‌تری دارد، می‌فرماید: اگر کسی راز دیگران را افشا کند، بهتان دیگران را خواهد شنید.

در حکمت شماره ۶ می‌گوید:

صَدْرُ الْعَاقِلِ صُنْدُوقُ سِرِّهِ: سینه انسان خردمند صندوق راز اوست و راز را هرچقدر بیش‌تر نگهدارید ارزشمندتر است و نشانه شخصیت دارنده راز.

خیام هم به این نکته اشاره می‌کند و در یک دوبیتی می‌گوید:

هر راز که اندر دل دانا باشد

باید که نهفته‌تر ز عنقا باشد

کاندر صدف از نهفتگی گردد در

آن قطره که راز دل دریا باشد

به هر حال امام علیه‌السلام در حکمت شماره ۶ تاکید زیادی به حفظ اسرار دارد و می‌گوید: 

صَدْرُ الْعَاقِلِ صُنْدُوقُ سِرِّهِ: سینه انسان‌ عاقل صندوقچه اسرار اوست.

وَ الْبَشَاشَةُ حِبَالَةُ الْمَوَدَّةِ: و بردباری مخفی‌کننده عیوب است.

و روایت شده است که آن حضرت فرمود: مسالمت و مدارا نهانگاه عیب‌هاست و هرکس که از خود راضی باشد، ناراضیان وی فراوان خواهند بود. مفهوم سخن این است که: هیچ‌کس کشف راز دیگران نمی‌کند مگر این‌که به یک بیماری خودشیفتگی گرفتار شده باشد. آن‌کس که ازخودراضی است راضی به افشای راز دیگران خواهد بود، غافل از آن‌که اگر کسی چنین چاهی بکند خود اولین گرفتاران خواهد بود.

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
Forwarded from نشر نی
‌
‌اندیشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با همکاری انجمن مطالعات سیاسی حوزه‌ی علمیه‌ی قم برگزار می‌کند:

نقد و بررسی کتاب «قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام»
از سلسله نشست‌های بررسی آثار مرحوم دکتر داود فیرحی

یکشنبه ۱۲ اردیبهشت، ساعت ۱۸
این نشست برای جلوگیری از گسترش بیماری کرونا به‌صورت مجازی از اینستاگرام اندیشگاه به نشانی @andishgah.nlai برگزار می‌شود.

با حضور:
علی علی‌حسینی، دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه اصفهان
محمدرضا احمدی طباطبایی، دانشیار دانشگاه امام صادق
محمد پزشکی، دانشیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

@neypub
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔹به پاس زحمات و به یاد استاد فرزانه جناب دکتر فیرحی رحمة الله علیه، در سالروز گرامیداشت مقام بلند معلم، این کلیپ تقدیم می شود. راهش پر رهرو باد.

🍃یازدهم اردیبهشت ماه سال ۱۴۰۰

🆔 @feirahi