داود فیرحی
7.99K subscribers
585 photos
104 videos
359 files
546 links
📚 (بازنشر) آثار و اندیشه ها 📚


ارتباط با ادمین:
@sadeqall
@Rezataran
Download Telegram
🌙#نیمرخ ۷: معلمان از دیدگاه امام علی چگونه باید باشند؟

به مناسبت روز معلم اشاره می‌کنیم به اخلاق معلمی از دیدگاه نهج‌البلاغه، باشد که تذکری بر ما قبیله معلمان هم بوده باشد. گفتارهای گذشته اشاره کردیم که از مختصات انسان ایده‌آل امروز از دیدگاه نهج‌البلاغه تعادل بین سه‌گانه کار، استراحت، و فراغت است. و در گفتار گذشته گفتیم که شرط این تعادل به ویژه در رکن سوم یعنی فراغت نهفته است. حوزه فراغت حوزه تفکر، دانش و آگاهی است و در همین حوزه است که معلم نقش بسیار بزرگی دارد و مهارت زندگی را به انسان‌ها می‌آموزد.

حکمت ۴۷۸ نهج‌البلاغه یکی از تذکرات اساسی به معلمان است که می‌گوید: خداوند به اندازه‌ای که ناآگاه را مواخذه می‌کند که چرا یاد نگرفتی، معلم را تنبیه خواهد کرد که چرا سراغ آموزش آنان نرفته است.

در حکمت ۷۳ ویژگی مهمی را نقل می‌کند و تاکید می‌کند که معلمی نوعی رهبری است و یا شاید بتوان گفت که عالی‌ترین نوع رهبری است و بعد اضافه می‌کند:

«مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنَّاسِ إِمَاماً فَلْيَبْدَأْ بِتَعْلِيمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْلِيمِ غَيْرِهِ وَ لْيَكُنْ تَأْدِيبُهُ بِسِيرَتِهِ قَبْلَ تَأْدِيبِهِ بِلِسَانِهِ وَ مُعَلِّمُ نَفْسِهِ وَ مُؤَدِّبُهَا أَحَقُّ بِالْإِجْلَالِ مِنْ مُعَلِّمِ النَّاسِ وَ مُؤَدِّبِهِمْ.»

معلمی که خودش را پیشوا و آموزنده دیگران می‌داند قبل از دیگران باید به خودش آموزش بدهد و به گونه‌ای سیره و اخلاق خودش را تعلیم دهد که بدون آن‌که در زبان سخن می‌گوید، دیگران او را الگو قرار دهند. و کسی که جان خودش را آموزش می‌دهد و خودش را ادب می‌کند، بیش‌تر شایسته تکریم است تا معلمی که دیگران را آموزش می‌دهد.

در حکمت ۸۲ باز هم نکته جالبی دارد. از اوصاف معلمی این است: «لَا يَسْتَحِيَنَّ أَحَدٌ مِنْكُمْ إِذَا سُئِلَ عَمَّا لَا يَعْلَمُ أَنْ يَقُولَ لَا أَعْلَمُه» هیچ معلمی نباید خجالت بکشد آن‌گاه که سوال کردند و او ندانست، صراحتا بگوید که نمی‌دانم، و یا باز هم خجالت نکشد اگر چیزی را نمی‌داند بپرسد و خود همیشه دانش‌آموز دائم باشد تا بتواند [به عنوان] معلمی ماهر در جامعه نمایان شود.

در نامه ۵۳ به مالک اشتر اما نکته دیگری دارد و آن این است که نظام سیاسی و حاکمان چونان باید احترام عالمان را نگه دارند و چونان با آنان همنشین و در پیشگاه‌شان زانوی احترام بزنند و نیازهای‌شان را تامین کنند تا این‌که آن‌چه صلاح سرزمین و مصلحت جامعه است به دست معلم تحقق یابد و نظم و مدنیت صحیح بر جای بماند و همانند قاعده ثابت ماندگار گردد.

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۸: طبق حکمت ۲۶۸ نهج‌البلاغه ملت متعادل دشمن ذاتی ندارد

این نیمرخ هشتم از سی‌مرغ رمضان است و به نکته مهمی در حکمت ۲۶۸ نهج‌البلاغه می‌پردازد. در گفتارهای گذشته اشاره کردیم که انسان ایده‌آل امروز از دیدگاه نهج‌البلاغه انسانی است که بتواند بین کار، استراحت و فراغت تعادل ایجاد کند و گفتیم که شرط تعادل ارزیابی انسان نسبت به خویشتن، دیگران، جامعه و جهان است. و نیز گفتیم که یکی از شروط این ارزیابی آگاهی است و معلم یکی از ابزار این آگاهی.

امروز به یک نکته دیگر اشاره می‌کنیم و آن عبارت از تعادل در روابط با دیگران است، تعادل در دوستی و دشمنی. حکمت ۲۶۸ تاکید می‌کند که انسان متعادل دوست و دشمن ذاتی ندارد. همین‌طور جامعه متعادل یا ملت متعادل در روابط بین‌الملل دوست و دشمن ذاتی و دائمی ندارد، زیرا تنها معیاری دارد و آن ارزش‌های اخلاقی و مصالح فرد، جامعه یا ملت است. بر همین اساس ممکن است روزی دوست، دشمن شود و روزی نیز دشمن، دوست گردد. به همین دلیل نیز تعادل در روابط و حفظ تعادل در دوستی و دشمنی اهمیت اساسی در زندگی دارد. امام می‌فرماید:

أَحْبِبْ حَبِيبَکَ هَوْناً مَا، عَسَى أَنْ يَكُونَ بَغِيضَکَ يَوْماً مَا، وَأَبْغِضْ بَغِيضَکَ هَوْناً مَا، عَسَى أَنْ يَكُونَ حَبِيبَکَ يَوْماً ما.

مواظب باش دوستی تو درباره دوستت حدی داشته باشد، زیرا باشد که روزی با تو خصومت بورزد. همچنین توجه کن دشمنی تو درباره دشمنت اندازه‌ای داشته باشد زیرا ممکن است روزی فرا رسد که دوستت گردد.

قاعده بسیار مهمی است، و آن این است که نه در دوستی باید افراط کرد و به یک امر ذاتی قائل بود و نه در دشمنی باید دائما دشمنی ورزید زیرا مصالح فرد، جامعه یا ملت، مصالحی متغیرند و هر زمانی چهره‌ای خاص به خود می‌گیرند. در چنین شرایطی است که ممکن است دوست دیروز، دشمن امروز شما شود و با دشمنان‌تان هم‌کاسه و هم‌پیاله گردد و یا دشمن دیروز به دلایلی که خود می‌داند و به نفع شما هم هست دوست گردد، و به همین دلیل نباید دیوارهای پشت خودتان را برای همیشه خراب کنید؛ چونان با دوستان دوستی کنید که اگر موقع دشمنی به میان آمد احساس پشیمانی نکنید، و چونان با دشمنان دشمنی کنید که اگر فرصت دوستی فرا رسید درهای دوستی را به روی خودتان بسته نبینید.

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
‍ 🍀نگاهی به کارنامه‌ی پژوهشی #دکتر_فیرحی از منظر #فقه و #حقوق_انسان

✍ دکتر #سید_علی_میرموسوی (دانشیار گروه علوم سیاسی #دانشگاه_مفید)

📌 جریان‌های فکری ایران معاصر را از دیدگاه‌های متفاوت می‌توان بر اساس معیارهای مختلف دسته‌بندی کرد. در این خصوص دست‌کم با چهار معیار دوگانه مواجه هستیم، معیار دوگانه‌ی مذهبی و غیرمذهبی بودن، #دموکراتیک یا غیر دموکراتیک بودن، چپ یا راست بودن و سنتی یا مدرن بودن. بر اساس این معیارها #فیرحی را می‌توان یک اندیشمند مذهبی نواندیش توصیف کرد که در چارچوب اندیشه‌های دموکراسی خواهی قرار می‌گیرد.

📌 مسئله‌ای که دکتر فیرحی با آن روبه‌رو بود بیشتر همان بن‌بست #دولت_مدرن در ایران معاصر بود. حدود ۱۰۰ سال از شکل‌گیری دولت مدرن در ایران می‌گذرد؛ اما همچنان با دشواری‌های بسیاری در تحقق آن روبرو هستیم؛ به‌ویژه در دوران اخیر با توجه به رویکرد ایدئولوژیکی که نسبت به اسلام مطرح شد. این برداشت ایدئولوژیک که در چارچوب #اسلام‌_گرایی دنبال می‌شد نه‌تنها نتوانست راهگشا و مؤثر باشد؛ بلکه حتی مشکل را پیچیده‌تر کرد.

📌 دکتر فیرحی به دنبال این بود که راه‌حلی برای بن‌بست دولت مدرن در ایران بیابد؛ به همین دلیل در راه ناهموار #فقه_سیاسی گام نهاد و در پی آن برآمد که فقه سیاسی را بازسازی کند تا بتواند پاسخگوی این مسئله باشد. او در این راستا کوشید رویکرد دموکراتیک را در فقه سیاسی احیا کند. راهبرد او در این خصوص این بود که از چهره‌های برجسته‌ی #نو_اندیشی_دینی بهره برد.

📌 دکتر فیرحی منتقد برداشت‌های #محافظه‌_کارانه از فقه و دولت بود و می‌خواست فقه سیاسی را از رویکردهای اقتدارگرایانه که در آن خیلی برجسته شده بود تفکیک کند. در این راستا وی به اهمیت و جایگاه حقوق در دوران جدید توجه کرد و به این جمع‌بندی رسید که در جهان جدید امر سیاسی یک واقعیت دووجهی پیدا کرده است؛ از یک‌سو بر حق تأکید می‌کند و از سوی دیگر بر تکلیف.

📌 در دوران جدید #حق و #تکلیف دارای رابطه تقدمی هستند؛ یعنی حق مقدم بر تکلیف است. دکتر فیرحی بر همین اساس می‌خواست یک رویکرد حق مدار را در فقه سیاسی تقویت کند و آن سنت حق مدارانه‌ی فقه را برجسته کند؛ به همین دلیل ایشان بسیار کوشش کرد مبنایی برای تقدم حق بر تکلیف پیدا کند.


@Pendasht_Quarterly

🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۹؛ با دروغ نمی‌توان حکمرانی را سامان داد

اشاره کردیم که یکی از مهم‌ترین مختصات انسان ایده‌آل امروز تعادل در رابطه و حد نگه داشتن در دوستی و دشمنی است، امروز به یک نکته دیگری اشاره می‌کنیم و آن عبارت است از صداقت، چونان سنگ‌بنای رابطه و شرط پیروزی در زندگی.

خطبه ۵۶ نهج‌البلاغه به این نکته اساسی می‌پردازد و بر این باور است که با دروغ نمی‌توان به پیروزی رسید و حکمرانی را به سامان رساند، زیرا دروغ جامه‌ایست که دیر یا زود رشته‌های آن پنبه می‌شود. روزهای پایانی جنگ صفین بود، امام اعلان صلح کردند. در گوشه‌ای ظاهرا روی تخته سنگی نشستند و بر شمشیر خود تکیه دادند و یاد زمان پیامبر و جنگ‌های آن ایام افتادند. اشاره کردند که در آن ایام جنگ‌های سختی رخ داد:

«... وَ لَقَدْ كَانَ الرَّجُلُ مِنَّا وَ الْآخَرُ مِنْ عَدُوِّنَا يَتَصَاوَلَانِ تَصَاوُلَ الْفَحْلَيْنِ يَتَخَالَسَانِ أَنْفُسَهُمَا أَيُّهُمَا يَسْقِي صَاحِبَهُ كَأْسَ الْمَنُونِ فَمَرَّةً لَنَا مِنْ عَدُوِّنَا وَ مَرَّةً لِعَدُوِّنَا مِنَّا، فَلَمَّا رَأَى اللَّهُ صِدْقَنَا أَنْزَلَ بِعَدُوِّنَا الْكَبْتَ وَ أَنْزَلَ عَلَيْنَا النَّصْرَ حَتَّى اسْتَقَرَّ الْإِسْلَامُ مُلْقِياً جِرَانَهُ...»

گاهی مردی از ما و مردی از آنان، یعنی از دشمنان، چونان دو پهلوان جنگی سخت با یکدیگر گلاویز می‌گشتند در حالی که از خود بی‌خود شده بودند تا کدام‌یک از آن دو کاسه مرگ را بر دیگر بچشاند. گاهی دشمن از ما ضربه می‌خورد و گاهی دیگر ما از دشمن. وقتی که خداوند صدق و خلوص ما را دید، دشمن ما را به ذلت و خاری نشاند و پیروزی را بر ما فرستاد. آری این همان صداقت بود که اسلام را مانند شتری که گردن بر زمین نهد و حالت تسلیم به خود بگیرد استقرار داد و در جای خود جای‌گیر نمود.

در نامه ۲۳۳ اما به ویژگی انسان‌های عادی و جوامع اشاره می‌کند، می‌فرماید:

وَ اعْلَمُوا رَحِمَکُمُ اللّهُ أَنَّکُمْ فِی زَمَان الْقَائِلُ فِیهِ بِالْحَقِّ قَلِیلٌ، وَ اللِّسَانُ عَنِ الصِّدْقِ کَلِیلٌ، وَ اللاَّزِمُ لِلْحَقِّ ذَلِیلٌ. أَهْلُهُ مُعْتَکِفُونَ عَلَى الْعِصْیَانِ، مُصْطَلِحُونَ عَلَى الاْدْهَانِ، فَتَاهُمْ عَارِمٌ، وَ شَائِبُهُمْ آثِمٌ، وَ عَالِمُهُمْ مُنَافِقٌ، وَ قَارِنُهُمْ مُمَاذِقٌ. لاَ یُعَظِّمُ صَغِیرُهُمْ کَبِیرَهُمْ، وَ لاَ یَعُولُ غَنِیُّهُمْ فَقِیرَهُمْ.

بدانید خدا رحمت‌تان کند، شما در زمانه‌ای زندگی می‌کنید که گوینده حق اندک و زبان برای راست‌گویی کند است و کسی که ملتزم به حق است خار شمرده می‌شود. مردم این زمان گرفتار گناه‌اند و چرب‌زبانی و تملق در میان‌شان شایع است. جوان‌شان بدخلق و خشن است و پیرشان گنه‌کار. عالم‌شان منافق و زاهدشان در محبت ریاکار. کوچک ایشان بزرگ‌شان را تعظیم نمی‌کند و توانگرشان فقیر را در معیشت یاری نمی‌کند.

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۱۰: در ستایش عفو و فراموشی

در گفتارهای گذشته اشاره کردیم که انسان ایده‌آل مسلمان از دیدگاه نهج‌البلاغه و به طور کلی انسان ایده‌آل امروز انسانی است که بتواند بین سه‌گانه کار، استراحت و فراغت تعادل ایجاد کند. در گفتار گذشته اشاره کردیم که یکی از ویژگی‌های این تعادل، تعادل در رابطه است، و صداقت و راستی سنگ بنای این رابطه است اما این رابطه متعادل فقط بر روی صداقت نایستاده است. فاکتورهای دیگری هم هستند که فراتر از صداقت و حتی بالاتر از عدالت ارزش دارند و خانه رابطه را استوار نگه می‌دارند، از جمله این ویژگی‌ها و عفو و فراموشی است. امام علی علیه‌السلام در حکمت ۲۱۱ به این نکته مهم اشاره می‌کند: انسان متعادل نباید عقده‌ها و بدقلقی‌ها و برخوردهای ناشایست دیگران را برای همیشه در ذهن خودش نگه دارد. بهترین حالت؛ عفو و فراموش کردن است، و نتیجه این، صبر است و همفکری. بنابراین امام علی علیه‌السلام از مربعی از اوصاف صحبت می‌کند که شرطِ تعادل در رابطه بین انسان و انسان، انسان و جامعه، و دولت با جهانیان است. این عناصر اربعه عبارت‌اند از: بخشش، هنرِ بخشش، هنرِ فراموشی، هنرِ صبر کردن و هنر همفکری کردن با دیگران، و کمک گرفتن از نظر و اندیشه دیگران. امام در حکمت ۲۱۱ می‌فرماید:

الْجُودُ حَارِسُ الْأَعْرَاضِ وَ الْحِلْمُ فِدَامُ السَّفِيهِ وَ الْعَفْوُ زَكَاةُ الظَّفَرِ وَ السُّلُوُّ عِوَضُكَ مِمَّنْ غَدَرَ وَ الِاسْتِشَارَةُ عَيْنُ الْهِدَايَةِ وَ قَدْ خَاطَرَ مَنِ اسْتَغْنَى بِرَأْيِهِ وَ الصَّبْرُ يُنَاضِلُ الْحِدْثَانَ وَ الْجَزَعُ مِنْ أَعْوَانِ الزَّمَانِ وَ أَشْرَفُ الْغِنَى تَرْكُ الْمُنَى وَ كَمْ مِنْ عَقْلٍ أَسِيرٍ تَحْتَ هَوَى أَمِيرٍ وَ مِنَ التَّوْفِيقِ حِفْظُ التَّجْرِبَةِ وَ الْمَوَدَّةُ قَرَابَةٌ مُسْتَفَادَةٌ وَ لَا تَأْمَنَنَّ مَلُولًا.

احسان، یعنی بخشش مال، نگهبان حیثیت خود و جامعه است. بردباری دهان‌بند احمق است. بخشش ذکات پیروزی است؛ فرقِ جود با بخشش در ادبیات امام علی علیه‌السلام این است که جود جنبه مالی دارد و عفو از جنس حقوقِ محض است. و بعد اشاره می‌کند که جدایی و فراموشی کسی که به تو خیانت کرده است خود مکافات آن است. مشورت، عین هدایت است. امام اضافه می‌فرمایند: هرکس که با تکیه به رای خود بی‌نیاز گشت خود را به مخاطره انداخت. صبر با حوادث روز و شب در پیکار است، ناله و فریاد از یاران ناگواری‌های روزگار است. باارزش‌ترین توانگری ترک آرزوهاست، بسا که عقل اسیر و زیردست هوی و هوس است. از توفیقات خداوندی است که انسان بتواند تجربه دیگران را حفظ کند و خویشاوندی اکتسابی خودش را تداوم بخشد و این از ویژگی‌های انسان متعادل است.

به طور خلاصه حکمت ۲۱۱ انبانی از توصیه‌ها برای کامیابی در زندگی است.

🍃رمضان۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۱۱؛ وفاداری اساس زندگی انسان ایده‌آل است

در این کوته‌گفتارها به مختصات انسان ایده‌ال از دیدگاه نهج‌البلاغه پرداختیم، گفتیم که از جمله مختصات انسان ایده‌آل تعادل در زندگی است و سنگ‌بنای این تعادل هم صدق و راستی است. اما صدق و راستی یک دوقلوی خاصی دارد و آن هم وفاست. امروز به اصل دیگری، یعنی اصل وفا در زندگی اشاره می‌کنیم. همچنان که وفا برادر صدق است، مکر همزاد دروغ است. انسان وفادار هم به خویشتنِ خویش وفا می‌کند، و هم به دیگران. در ادبیات امام علی علیه‌السلام هست:

«المَسؤولُ حُرٌّ حَتّى یَعِدَ» [حکمت ۳۳۶] انسان آزاد است تا زمانی که وارد یک وعده و قراردادی نشده است و اگر وارد چنین وعده و قراردادی شد دیگر برده قرارداد دست‌ساز خودش است و نمی‌تواند وفای خودش را نادیده بگیرد و عهدش را بشکند.

امام علی علیه‌السلام در خطبه ۴۱ نکته بسیار جالبی در این باره دارد، ایشان وفا را همانند صدق از بزرگ‌ترین بنیادهای زندگی می‌داند که مایه اعتماد خانواده، جامعه و ملت‌ها به همدیگر خواهد بود، دولت‌ها به ملت‌ها و ملت‌ها به دولتها، زنان به شوهران و شوهران به زنان و هر قرارداد دیگری که در جامعه ساخته شده است. امام در خطبه ۴۱ چنین می‌فرماید:

أَيُّهَا النَّاسُ، إِنَّ الْوَفَاءَ تَوْأَمُ الصِّدْقِ...

آی مردم بدانید، وفا دوقلوی راستی است، همچنان که مکر دوقلوی دروغ و همزاد کذب است. ای مردم وفا همراه صدق است و من هیچ سپری نگهدارنده‌تر از وفا در زندگی نمی‌بینم و کسی که بداند سرنوشت نهایی حیات او چیست مکر نمی‌کند و ما در زمانی به سر می‌بریم که اکثر مردمش متاسفانه مکر را هوشیاری تلقی کرده‌‌اند و نادانان این مکرپردازی را به مهارت در زندگی نسبت می‌دهند. امام علیه‌السلام دو نوع انسان را ترسیم می‌کند: انسان ایده‌آلی که وفاداری اساس زندگی اوست و انسانی که مکر را مهارت زندگی می‌داند و چهاردیواره خانه‌اش را با کذب و دروغ می‌سازد.

در قسمت دیگری [حکمت ۱۵۵] امام اشاره می‌کند:

اعْتَصِمُوا بِالذِّمَمِ فِي أَوْتَادِهَا...

ای انسان ایده‌ال علی علیه‌السلام در تعهدهایی که می‌سپارید به آن حقیقت باارزشی که به خاطر آن تعهد کردید اعم از شرف شخصی خودتان، یا وفاداری ایمانی خودتان، مانند میخ‌های محکمی که به زمین کوبیده‌اید چنگ بزنید تا باد مکر و کذب زندگی شما را از بنیاد از بین نبرد.

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔@feirahi
🌙#نیمرخ ۱۲؛ شکر یک نوع تزریق انرژی مثبت به طبیعت

جلسه گذشته به مفهوم وفا و وفاداری به عنوان یکی از مختصات انسان ایده‌آل امروز از دیدگاه نهج‌البلاغه پرداختیم، امروز به یک مفهوم بنیادین دیگر اشاره می‌کنیم و آن مفهوم شکر و قدردانی و رضایت است. عالم حساب و کتاب دارد و گفته می‌شود که شکر یک نوع تزریق انرژی مثبت به طبیعت است در عوض آن‌چه طبیعت یا جهان در اختیار انسان قرار داده است. خداوند برای شکر یک حساب اضافی باز کرده است؛ یعنی شکر در عین حال که تقدیر از طبیعت و عالم است، در واقع پاداشی هم از طرف خداوند دارد. در حکمت ۴۳۵ در نهج‌البلاغه می‌خوانیم:

مَا كَانَ اللَّهُ لِيَفْتَحَ عَلَى عَبْدٍ بَابَ الشُّكْرِ، وَ يُغْلِقَ عَنْهُ بَابَ الزِّيَادَةِ

این‌طور نیست که خداوند برای انسانی درهای شکر را باز کند و او قادر باشد که شکر کند، در عین حال خداوند باب افزایش روزی را برای او ببندد.

وَ لَا لِيَفْتَحَ عَلَى عَبْدٍ بَابَ الدُّعَاءِ، وَ يُغْلِقَ عَنْهُ بَابَ الْإِجَابَةِ؛ 

این‌طور نیست که خداوند باب دعا را باز کند اما دروازه اجابت را به روی بنده ببندد.

وَ لَا لِيَفْتَحَ لِعَبْدٍ بَابَ التَّوْبَةِ، وَ يُغْلِقَ عَنْهُ بَابَ الْمَغْفِرَةِ.

باز چونان نیست که باب توبه را به روی انسان باز کند، اما دروازه مغفرت را ببندد.

به هر حال شکر یکی از مهم‌ترین مختصات انسان ایده‌آل امروز از دیدگاه نهج‌البلاغه است.

در حکمت ۱۳ و حکمت ۲۴۴ هم امام علی علیه‌السلام باز هم به اهمیت شکر اشاره کرده است. حکمت ۱۳ می‌گوید: 

إِذَا وَصَلَتْ إِلَيْكُمْ أَطْرَافُ النِّعَمِ، فَلَا تُنَفِّرُوا أَقْصَاهَا بِقِلَّةِ الشُّكْرِ.

هنگامی که مقدمات نعمت‌ها به شما رسیدند با کمی سپاس‌گزاری، با اکراه در سپاس‌گزاری دنباله آن نعمت‌ها را مسدود نکنید.

در حکمت ۲۴۴ باز تاکید جالبی دارد:

إنَّ لِلّهِ فِي كُلِّ نِعْمَةٍ حَقّاً، فَمَنْ أَدَّاهُ زَادَهُ مِنَها، وَ مَنْ قَصَّرَ عَنْهُ خَاطَرَ بِزَوَالِ نِعْمَتِهِ.

برای خدا در هر نعمتی حقی است، پس هرکس آن حق را ادا کرد به آن نعمت اضافه خواهد شد و اگر در ادای آن حق کوتاهی ورزید به خطر زوال نعمت گرفتار خواهد شد.

این دقیقا همان شعر معروف است که: شکرِ نعمت، نعمتت افزون کند/ کفرِ نعمت از کفت بیرون کند.

از مختصات انسان ایده‌آل شکر به داشته‌ها و صبر به نداشته‌هاست و همین شکر باعث افزودن به داشته‌ها و کاستن از نداشته‌ها می‌شود. قدر نعمت‌های الهی و طبیعی را بیش‌تر باید دانست، چه نعمت فردی باشد، چه ملی باشد، چه مربوط به کل جهان، از جمله این نعمت‌ها قدر طبیعت است.

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔@feirahi
🌙#نیمرخ ۱۳؛ یکی از مهم‌ترین امانت‌ها، امانتِ حکومت است

در گفتار گذشته به شکر به عنوان یکی از مهم‌ترین مختصات انسانِ ایده‌آل از دیدگاه نهج‌البلاغه اشاره کردیم، گفتیم که شکر تزریق انرژی به طبیعت و هستی است. و اشاره کردیم که شکر علاوه بر این کارویژه از جمله مختصات مهمش این است که خداوند نیز پاداشی افزون به شاکر می‌دهد.

امروز به یکی از ویژگی‌های دیگر انسان ایده‌آل از دیدگاه نهج‌البلاغه اشاره می‌کنیم و آن مسئله امانت و امانت‌داری است. امام علی علیه‌السلام در خطبه ۹۹ چند توصیه مهم به یاران خود دارد و یکی از این توصیه‌ها، توصیه بر حفظ امانت است. امانت بسیار مهم است و در ادبیات فقهی ما به دو دسته تقسیم می‌شود:

یکی امانت شرعی است، انسان هر چیزی که مالک خاص و شناخته‌شده‌ای نداشته باشد اگر در معرضش قرار بگیرد، امین در مقابل خداوند است.

و یکی دیگر از امانت‌ها، امانت مالکانه است؛ یعنی کسی که در مقابل کسی دیگر امانتی را قبول کرده است.

در این باره بسیار می‌توان سخن گفت اما یکی از مهم‌ترین امانت‌ها، امانتِ حکومت است، امانت حکومتی که توسط ملت در دستِ کسی قرار گرفته است. امام علیه‌السلام به طور کلی به اهمیت امانت اشاره می‌کند و می‌فرماید امانت چه در حوزه خصوصی، چه در حوزه عمومی اهمیت بسیاری دارد.

ثُمَّ أَدَاءَ الْأَمَانَةِ: سپس شما را توصیه می‌کنم به ادای امانت...

فَقَدْ خَابَ مَنْ لَيْسَ مِنْ أَهْلِهَا: و بدانید کسی که اهل امانت‌داری نیست و امانت را به صاحبش برنمی‌گرداند، خسارت بزرگی خواهد دید، زیرا امانت چونان حقیقت بزرگ است که هرگاه آن را به آسمان‌ها و زمین عرضه کردند آن‌ها از عذاب تخلف از قانون امانت ترسیدند.

امام علی علیه‌السلام در خطبه ۱۵ نیز نکته جالبی دارد، می‌فرماید:

یکی از مهم‌ترین امانت‌ها برای انسان، امانت خویشتن است، امانت جان و امانت آزادی، امانت نفس.

اللَّهُمَّ اجْعَلْ نَفْسِي أَوَّلَ كَرِيمَةٍ تَنْتَزِعُهَا مِنْ كَرَائِمِي وَ أَوَّلَ وَدِيعَةٍ تَرْتَجِعُهَا مِنْ وَدَائِعِ نِعَمِكَ عِنْدِي»

پرودرگارا! جان من نخستین حقیقت شریفی باشد که از من خواهی گرفت و اولین امانت تو باشد که در نزد من است.

در مورد امانت جان در ادبیات دینی نکته مهمی نهفته است. می‌گویند: هیچ انسانی حق ندارد که جان خودش را آسیب بزند و یا آزادی خودش را به طور کلی از خویشتن سلب کند. بنابراین بردگی اختیاری و قتل نفس از جمله نشانه‌ها و ویژگی‌های خیانت به امانت به خویشتن است.

🍃رمضان۱۳۹۹
🆔 @feirahi
https://www.instagram.com/p/COODDmrhkUY/?igshid=576wlqo6iq00

🔹قطعه ای از تدریس استاد فقید فیرحی درباره مشروطه.
🌙#نیمرخ ۱۴؛ حفظ آبروی انسان مهم‌ترین امانات است

در گفتار قبل به مفهوم امانت، انواع امانت و ارزش امانت‌داری در نهج‌البلاغه اشاره کردیم و گفتیم که در ادبیات امام علی علیه‌السلام، امانت مهم‌ترین حقیقتی است که نشان‌گر شخصیت انسان است. امروز به یکی از شاخه‌های مهم امانت‌داری اشاره می‌کنیم و آن عبارت است از حفظ آبروی انسان‌ها به عنوان یک امانت بزرگ.

امام در نهج‌البلاغه در حکمت ۳۷ و حکمت ۶ دو نکته بسیار اساسی در مورد امانت آبروداری دارد. از مجموع این سخن چنین برمی‌آید که امام امانت‌داری و حفظ آبروی مردم را نه تنها یک وظیفه دینی و اخلاقی می‌داند، بلکه هشدار هم می‌دهد که اگر کسی آبروی دیگران را حفظ نکند، آبرویش خواهد ریخت و این تقدیر و قانون طبیعت است.

در حکمت ۳۷ می‌فرماید:

مَنْ أَسْرَعَ إِلَى النَّاسِ بِمَا يَكْرَهُونَ، قَالُوا فِيهِ بِمَا لَا يَعْلَمُون: اگر کسی در افشای اسرار دیگران سرعت به خرج دهد، شتاب نماید، درباره‌اش آن‌چه را که نمی‌دانند خواهند گفت.

و در یک جای دیگر جمله مهم‌تری دارد، می‌فرماید: اگر کسی راز دیگران را افشا کند، بهتان دیگران را خواهد شنید.

در حکمت شماره ۶ می‌گوید:

صَدْرُ الْعَاقِلِ صُنْدُوقُ سِرِّهِ: سینه انسان خردمند صندوق راز اوست و راز را هرچقدر بیش‌تر نگهدارید ارزشمندتر است و نشانه شخصیت دارنده راز.

خیام هم به این نکته اشاره می‌کند و در یک دوبیتی می‌گوید:

هر راز که اندر دل دانا باشد

باید که نهفته‌تر ز عنقا باشد

کاندر صدف از نهفتگی گردد در

آن قطره که راز دل دریا باشد

به هر حال امام علیه‌السلام در حکمت شماره ۶ تاکید زیادی به حفظ اسرار دارد و می‌گوید: 

صَدْرُ الْعَاقِلِ صُنْدُوقُ سِرِّهِ: سینه انسان‌ عاقل صندوقچه اسرار اوست.

وَ الْبَشَاشَةُ حِبَالَةُ الْمَوَدَّةِ: و بردباری مخفی‌کننده عیوب است.

و روایت شده است که آن حضرت فرمود: مسالمت و مدارا نهانگاه عیب‌هاست و هرکس که از خود راضی باشد، ناراضیان وی فراوان خواهند بود. مفهوم سخن این است که: هیچ‌کس کشف راز دیگران نمی‌کند مگر این‌که به یک بیماری خودشیفتگی گرفتار شده باشد. آن‌کس که ازخودراضی است راضی به افشای راز دیگران خواهد بود، غافل از آن‌که اگر کسی چنین چاهی بکند خود اولین گرفتاران خواهد بود.

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
Forwarded from نشر نی
‌
‌اندیشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با همکاری انجمن مطالعات سیاسی حوزه‌ی علمیه‌ی قم برگزار می‌کند:

نقد و بررسی کتاب «قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام»
از سلسله نشست‌های بررسی آثار مرحوم دکتر داود فیرحی

یکشنبه ۱۲ اردیبهشت، ساعت ۱۸
این نشست برای جلوگیری از گسترش بیماری کرونا به‌صورت مجازی از اینستاگرام اندیشگاه به نشانی @andishgah.nlai برگزار می‌شود.

با حضور:
علی علی‌حسینی، دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه اصفهان
محمدرضا احمدی طباطبایی، دانشیار دانشگاه امام صادق
محمد پزشکی، دانشیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

@neypub
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔹به پاس زحمات و به یاد استاد فرزانه جناب دکتر فیرحی رحمة الله علیه، در سالروز گرامیداشت مقام بلند معلم، این کلیپ تقدیم می شود. راهش پر رهرو باد.

🍃یازدهم اردیبهشت ماه سال ۱۴۰۰

🆔 @feirahi
🍃 نشست مجازی نقد و بررسی کتاب "قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام"

🔹یکشنبه، ۱۲ اردیبهشت، ساعت ۱۸

🔺لینک شرکت در نشست:
https://instagram.com/andishgah.nlai?igshid=1thp6ralutl4j

🆔 @feirahi
🍃 نشست مجازی نقد و بررسی کتاب "قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام"

🔺با حضور علی علی حسینی، محمد رضا احمدی طباطبایی، و محمد پزشکی.

- قسمت اول:

https://www.instagram.com/tv/COXR_fQHbpL/?igshid=10h97h663k4yr

- قسمت دوم:

https://www.instagram.com/tv/COXR4tXnPvo/?igshid=36ln2sel25x6

🔹برگزارکنندگان: اندیشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی با همکاری انجمن مطالعات سیاسی حوزه علمیه قم، دوازدهم اردیبهشت ماه ۱۴۰۰

🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۱۵؛ اخلاق و شخصیت انسان خودبنیاد

جلسه گذشته به رازداری و هنر رازداری و اهمیت رازداری از دیدگاه نهج‌البلاغه اشاره کردیم، گفتیم که شخصیت و شرف انسانی وابسته به امانت‌داری است و از مهم‌ترین نشانه‌های امانت‌داری حفظ راز مردم است. امروز به یک ویژگی دیگر از شخصیت انسان ایده‌آل نهج‌البلاغه اشاره می‌کنیم و آن عبارت است از اخلاق و شخصیت خودبنیاد.

انسانِ ایده‌آل از دیدگاه نهج‌البلاغه انسانی است که بر تبار، ژن، خانواده و نژاد خود تکیه نمی‌کند، بلکه روی دو پای خود و بر مدار تعقل و تدبیر خودش زندگی کند. امام علی علیه‌السلام در حکمت ۴۷ به این نکته به درستی اشاره می‌کند و می‌گوید: قَدْرُ الرَّجُلِ عَلَی قَدْرِ هِمَّتِهِ: ارزش هر انسان به اندازه قدرِ همت اوست.

اختلاف است بین علمای اخلاق و اندیشمندان حوزه سیاست و اجتماع که آیا همت و اراده است که انسان را پیش می‌برد و فکر آدمی را شکوفا می‌کند، یا این‌که این فکر درست و یا اولویت فکر است که اراده را می‌سازد؟

امام در این حکمت ۴۷ به اولویت اراده و همت تکیه می‌کند و می‌فرماید:

قَدْرُ الرَّجُلِ عَلَی قَدْرِ هِمَّتِهِ: ارزش یک انسان به اندازه و قامت همت اوست.

وَ صِدْقُهُ عَلَی قَدْرِ مُرُوءَتِهِ: و صدق و صفای او به قدر مردانگی‌اش است.

وَ شَجَاعَتُهُ عَلَی قَدْرِ أَنَفَتِهِ: و شجاعتش به اندازه طبعش، طبع غیور انسان خودبنیاد درست می‌کند.

 وَ عِفَّتُهُ عَلی قَدْرِ غَیرَتِهِ: و پاکدامنی او به اندازه غیرتش.


حافظ هم در یکی از ابیاتش بر همین موضوع تاکید می‌کند، که همت است که فکر را می‌سازد:

تو و طوبی و ما و قامت یار

فکر هرکس به قدر همت اوست

در حکمت ۲۳ نهج‌البلاغه، باز هم امام به مطلب مهمی اشاره می‌کند، و آن این است که انسان خودبنیاد بر مثلث همت، خدمت و اخلاص تکیه می‌کند. همت یعنی خودبنیاد بودن، به دیگری وابسته نبودن. خدمت یعنی تکیه‌گاه دیگران در موقع نیاز بودن، و اخلاص یعنی برای این خدمت منت نگذاشتن. این‌ها از ویژگی‌های انسان خودبنیاد در نهج‌البلاغه است. حکمت ۲۳ می‌گوید:

مَنْ أَبْطَأَ بِهِ عَمَلُهُ، لَمْ يُسْرِعْ بِهِ نَسَبُهُ: هرکس که عملش که ناشی از همتش است او را عقب بیندازد، نژاد و نسب و ژن نمی‌تواند او را پیش ببرد.

🍃رمضان۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۱۶؛ توکل، مهم‌ترین ویژگی انسانِ خودبنیاد است

در گفتار گذشته به انسان خودبنیاد و سه ویژگی همت، خدمت و اخلاص در چنین انسانی از دیدگاه نهج‌البلاغه پرداختیم، امروز به یکی از مهم‌ترین اوصاف انسان خودبنیاد و شخصیت خودساخته اشاره می‌کنیم و آن مسئله توکل و به ویژه توکل فعال است.

خطبه ۲۲۷ نهج‌البلاغه توضیح جالبی در مورد توکل دارد، اشاره می‌کند که انسان‌های خودساخته جز بر خداوند تکیه ندارند و تکیه‌گاهی جز او هم نمی‌جویند. دعای مهمی را مطرح می‌کند، می‌فرماید:

اللَّهُمَّ إِنَّكَ آنَسُ الْآنِسِينَ لِأَوْلِيَائِكَ وَ أَحْضَرُهُمْ بِالْكِفَايَةِ لِلْمُتَوَكِّلِينَ عَلَيْكَ عَلَيْكَ تُشَاهِدُهُمْ فِي سَرَائِرِهِمْ وَ تَطَّلِعُ عَلَيْهِمْ فِي ضَمَائِرِهِمْ وَ تَعْلَمُ مَبْلَغَ بَصَائِرِهِمْ: بارالها تویی مانوس‌ترین انس‌گیرندگان بر دوستانت و حاضرترین آنان برای کفایت به کسانی که توکل بر تو می‌نمایند. آنان را در درونی‌ترین درون‌شان شاهدی و بر آنان در وجدان‌های باطنی‌شان اطلاع داری. تویی که به مقدار بینایی‌های آنان دانایی. آرزوها و توانایی‌ها و هراس‌ها و ناتوانی‌‌شان را می‌شناسی.

بعد اشاره می‌کند:

فَأَسْرَارُهُمْ لَكَ مَكْشُوفَةٌ... : اسرار چنین انسان‌های خودبنیادی برای تو آشکار است و دل‌های‌شان به سوی تو شیفته و بی‌قرار. اگر غربت آنان را به وحشت بیندازد، ذکر تو تنها مونس‌شان گردد، و اگر مصیبت‌های روزگار بر سرشان تاختن آورد پناهندگی به تو جویند، زیرا می‌دانند که زمام همه امور به دست توست و صدور آن‌ها از مقام قضای توست.

در قرآن هم به این بحث به شدت تاکید شده و به‌خصوص در سوره طلاق اشاره می‌کند:

«وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجا ِ وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ...»: هرکس بر خداوند تکیه کند او کفایت می‌کند و روزی‌اش را یک جوری می‌رساند، خداوند برای هر چیزی تواناست.

ادبیات دینی ما هم تاکید زیادی بر توکل دارند و این توکل را می‌شود به دو نوع منفی و مثبت تقسیم کرد: توکل منفی توکلی است که انسان بی‌تلاش در انتظار روزی از خداوند باشد. اما توکل مثبت یا فعال توکلی است که انسان با تمام تلاش خودش در عین حال پشت‌گرمی خدا را داشته باشد.

حافظ بیت جالبی در این زمینه دارد: «تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافری‌ست/ راه‌رو گر صد هنر دارد توکل بایدش»؛ یعنی هنر توکل، صدمین هنر مجموعه هنرهای انسان خودساخته است.

مولانا هم شبیه همین بیت را دارد و به گونه دیگری می‌گوید: «گر توکل می‌کنی در کار کن/ کشت کن، پس تکیه بر جبار کن».

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۱۷؛ توکل میزان‌الحراره قلب است

در گفتار گذشته به اهمیت و جایگاه توکل در انسان خودبنیاد اشاره کردیم و گفتیم که توکل مهم‌ترین عاملی‌ست که انسان را به تعادل می‌رساند. امروز به یکی از مهم‌ترین میوه‌های توکل اشاره می‌کنیم.

علامه طباطبایی، اندیشمند معاصر شیعه، به درستی اشاره می‌کند که: «انسان مرکزی‌ست که هماورد نیروهای متضاد است.»؛ فطرت انسان فطرتی است که میانه ناسازه‌ها قرار دارد، خیر و شر، سعادت و شقاوت. در ادبیات سنتی قلب مرکز تضاد این نیروهاست. امام علی علیه‌السلام در حکمت ۱۰۸ نهج‌البلاغه با اشاره به این نکته توضیح مهمی دارد، و از تعارض‌های موجود در قلب انسان یا به تعبیر ادبیات فارسی در دل انسان سخن می‌گوید. می‌فرماید:

لَقَدْ عُلِّقَ بِنِيَاطِ هَذَا الْإِنْسَانِ بَضْعَةٌ هِيَ أَعْجَبُ مَا فِيهِ وَ ذَلِكَ الْقَلْبُ  وَ ذَلِكَ أَنَّ لَهُ مَوَادَّ مِنَ الْحِكْمَةِ وَ أَضْدَاداً مِنْ خِلَافِهَا؛ فَإِنْ سَنَحَ لَهُ الرَّجَاءُ أَذَلَّهُ الطَّمَعُ، وَ إِنْ هَاجَ بِهِ الطَّمَعُ أَهْلَكَهُ الْحِرْصُ...

به رگ‌های دل انسان قطعه‌ای گوشت آویخته است که شگفت‌انگیزترین چیزی‌ست که در وجود اوست، و این همان قلب است. شگفتی در این است که برای این قلب موادی از حکمت و اضدادی از خلاف آن وجود دارد؛ پس اگر امیدی در دل خطور کند، طمع ذلیلش کند و اگر طمع به هیجان درآید حرص و آز انسان را به هلاکت می‌کشاند.

و باز اشاره می‌کند:

وَ إِنْ مَلَكَهُ الْيَأْسُ قَتَلَهُ الْأَسَفُ وَ إِنْ عَرَضَ لَهُ الْغَضَبُ اشْتَدَّ بِهِ الْغَيْظُ، وَ إِنْ أَسْعَدَهُ [الرِّضَا] الرِّضَى نَسِيَ التَّحَفُّظَ، وَ إِنْ غَالَهُ الْخَوْفُ شَغَلَهُ الْحَذَرُ، وَ إِنِ اتَّسَعَ لَهُ الْأَمْرُ اسْتَلَبَتْهُ الْغِرَّةُ، وَ إِنْ أَفَادَ مَالًا أَطْغَاهُ الْغِنَى، وَ إِنْ أَصَابَتْهُ مُصِيبَةٌ فَضَحَهُ الْجَزَعُ، وَ إِنْ عَضَّتْهُ الْفَاقَةُ شَغَلَهُ الْبَلَاءُ، وَ إِنْ جَهَدَهُ الْجُوعُ [قَعَدَتْ بِهِ الضَّعَةُ] قَعَدَ بِهِ الضَّعْفُ، وَ إِنْ أَفْرَطَ بِهِ الشِّبَعُ كَظَّتْهُ الْبِطْنَةُ؛ فَكُلُّ تَقْصِيرٍ بِهِ مُضِرٌّ وَ كُلُّ إِفْرَاطٍ لَهُ مُفْسِد.

دل انسان جایی است که به ناگاه امیدوار می‌شود و دل می‌بندد و گاهی نیز بی‌دلیل نومید می‌گردد و اگر نومیدی او را فراگیرد تاسف او را بکشد، و اکر غضب بر او عارض شود خشم و آشفتگی اختیار از کفش برباید و اگر سعادت و خشنودی به سراغش آید غفلت، دقت و اختیار را از دستش بگیرد و اگر ترس عارضش شود بیم و هراس مشغولش دارد و اگر گشایشی در کارش رخ دهد غرور او را از خویشتن برباید، و اگر مالی به دست آورد بی‌نیازی به طغیانش آورد، و اگر مصیبتی بر رسد داد و فریاد رسوایش سازد. و اگر تنگدستی بیاید دچار بلا شود. و اگر گرسنگی به مشقتش بیندازد، ناتوانی از پایش درآورد. پس هر تقصیری برای او ضرربار است و هر افراطی فسادآفرین. 

این ویژگی‌های دل است که انسان را به این سو و آن سو می‌کشاند، و علی علیه‌السلام تاکید دارد که توکل میزان‌الحراره قلب است و آن را در مرز تعادل نگه می‌دارد.

در ادبیات فارسی هم به این قضیه توجه شده و از اهمیت و در عین حال آسیب دل سخن به میان آمده، حافظ می‌گوید: «صد باد صبا این‌جا با سلسله می‌رقصند/ این است حریف ای دل تا باد نپیمایی» مولوی نیز در دیوان شمس از دست دل به ذله آمده و می‌گوید: «رفت عمرم در سر سودای دل، وز غم دل نیستم پروای دل/ دل به قصد جان من برخاسته، من نشسته تا چه باشد رای دل».

🍃رمضان۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۱۸؛ غرور ارتباط انسان را با دیگران قطع می‌کند

در گفتار گذشته به خاصیت و خصوصیت دل یا قلب اشاره کردیم و گفتیم که مطابق نهج‌البلاغه دل انسان میدان هماوردیِ نیروهای متضاد خیر و شر، سعادت و شقاوت است. به تعبیر علامه طباطبایی فطرت انسان به گونه‌ای خلق شده است که به خودیِ خود قادر به حفظ توازن نیست و نیاز به یک عنایت و شریعتی بیرونی است که یکی از آن‌ها ایمان و توکل بود.

امروز به یکی از ویژگی‌ها یا گرایش‌های دل اشاره می‌کنیم، دل وقتی که دچار عدم تعادل می‌شود چه در سمت قصور و چه در سمت افراط دچار مشکل اساسی می‌شود. یکی از مشکلاتی که دل انسانی دچار و گرفتار آن می‌شود مسئله غرور است. غرور مشکلات زیادی را برای انسان فراهم می‌آورد؛ خود و امکانات خود را فراموش می‌کند، هدف خود را چونان متضاد از واقعیت می‌گیرد که دست‌نایافاتنی‌ست و حتی ارتباط انسان را با دیگران قطع می‌کند و اجازه نمی‌دهد که انسان از فکر و تجربه دیگران استفاده کند.

در حکمت ۲۸۲ نهج‌البلاغه تاکید می‌کند:

 بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَ الْمَوْعِظَةِ حِجَابٌ مِنَ الْغِرَّةِ: غرور حجابی است که بین شما و بین نصیحت یا سخن خیر دیگران فاصله می‌اندازد و به شما اجازه نمی‌دهد که از تجربه و دانش دیگران استفاده کنید.

یکی از نشانه‌های غرور که از ثروت ناشی می‌شود و از سلامتی، خطرناک‌ترین نوع غرورهاست. امام در حکمت ۴۲۶ به این نکته تاکید می‌کند که:

لَا يَنْبَغِي لِلْعَبْدِ أَنْ يَثِقَ بِخَصْلَتَيْنِ: الْعَافِيَةِ وَ الْغِنَى؛ بَيْنَا تَرَاهُ مُعَافًى إِذْ سَقِمَ، وَ بَيْنَا تَرَاهُ غَنِيّاً إِذِ افْتَقَرَ.

برای انسان شایسته نیست که به شدت به دو خصلتی که ماندگار نیست و هر لحظه ممکن است از کف برود: یکی تندرستی و دیگری بی‌نیازی. در همان هنگام که بنده را تندرست می‌بینی ناگهان بیمار می‌شود و در همان موقع که انسانی را بی‌نیاز می‌بینی، فقر و نیازمندی در کمین او نشسته است.

این‌ها ویژگی‌های مهم غرور است.که اجازه نمی‌دهد انسان به ناتوانی‌ها و امکانات خود بیش‌تر توجه کند.

در یکی دیگر از ادبیات نهج‌البلاغه تاکید جالبی دارد که آن را هم اگر اشاره کنیم بهتر است و مهم‌ترین نکته‌ای بود که امام می‌فرماید: ظاهرا حکمت ۱۱۳ است که امام می‌گوید:

وَ لَا وَحْدَةَ أَوْحَشُ مِنَ الْعُجْبِ وَ لَا عَقْلَ كَالتَّدْبِيرِ، وَ لَا كَرَمَ كَالتَّقْوَى، وَ لَا قَرِينَ كَحُسْنِ الْخُلُقِ...

هیچ تنهایی وحشتناک‌تر از خودپسندی نیست، هیچ عقلی همانند تدبیر نیست و هیچ بخششی مثل پرهیزکاری، و هیچ دوستی مثل حسن اخلاق نیست.

این‌ها ویژگی‌هایی هست که امام علی علیه‌السلام برای غرور برمی‌شمارد و عیوب آن را توضیح می‌دهد.

حافظ هم در این زمینه دوبیتی جالبی دارد:

بیار باده که رنگین کنیم جامه زرق

که مست جام غروریم و نام هوشیاری‌ست

زاهد غرور داشت سلامت نبرد راه

رند از ره نیاز به دارالسلام رفت

🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi