داود فیرحی
8K subscribers
585 photos
104 videos
359 files
546 links
📚 (بازنشر) آثار و اندیشه ها 📚


ارتباط با ادمین:
@sadeqall
@Rezataran
Download Telegram
⚡️با دروغ نمی‌توان حکمرانی را سامان داد

📝#داود_فیرحی
.
🔰خطبه ۵۶ نهج‌البلاغه به این نکته اساسی می‌پردازد و بر این باور است که با دروغ نمی‌توان به پیروزی رسید و حکمرانی را به سامان رساند، زیرا دروغ جامه‌ایست که دیر یا زود رشته‌های آن پنبه می‌شود. روزهای پایانی جنگ صفین بود، امام اعلان صلح کردند. در گوشه‌ای ظاهرا روی تخته سنگی نشستند و بر شمشیر خود تکیه دادند و یاد زمان پیامبر و جنگ‌های آن ایام افتادند. اشاره کردند که در آن ایام جنگ‌های سختی رخ داد:

📍«... وَ لَقَدْ كَانَ الرَّجُلُ مِنَّا وَ الْآخَرُ مِنْ عَدُوِّنَا يَتَصَاوَلَانِ تَصَاوُلَ الْفَحْلَيْنِ يَتَخَالَسَانِ أَنْفُسَهُمَا أَيُّهُمَا يَسْقِي صَاحِبَهُ كَأْسَ الْمَنُونِ فَمَرَّةً لَنَا مِنْ عَدُوِّنَا وَ مَرَّةً لِعَدُوِّنَا مِنَّا، فَلَمَّا رَأَى اللَّهُ صِدْقَنَا أَنْزَلَ بِعَدُوِّنَا الْكَبْتَ وَ أَنْزَلَ عَلَيْنَا النَّصْرَ حَتَّى اسْتَقَرَّ الْإِسْلَامُ مُلْقِياً جِرَانَهُ...»

📍گاهی مردی از ما و مردی از آنان، یعنی از دشمنان، چونان دو پهلوان جنگی سخت با یکدیگر گلاویز می‌گشتند در حالی که از خود بی‌خود شده بودند تا کدام‌یک از آن دو کاسه مرگ را بر دیگر بچشاند. گاهی دشمن از ما ضربه می‌خورد و گاهی دیگر ما از دشمن. وقتی که خداوند صدق و خلوص ما را دید، دشمن ما را به ذلت و خاری نشاند و پیروزی را بر ما فرستاد. آری این همان صداقت بود که اسلام را مانند شتری که گردن بر زمین نهد و حالت تسلیم به خود بگیرد استقرار داد و در جای خود جای‌گیر نمود.

📍در نامه ۲۳۳ اما به ویژگی انسان‌های عادی و جوامع اشاره می‌کند، می‌فرماید:

وَ اعْلَمُوا رَحِمَکُمُ اللّهُ أَنَّکُمْ فِی زَمَان الْقَائِلُ فِیهِ بِالْحَقِّ قَلِیلٌ، وَ اللِّسَانُ عَنِ الصِّدْقِ کَلِیلٌ، وَ اللاَّزِمُ لِلْحَقِّ ذَلِیلٌ. أَهْلُهُ مُعْتَکِفُونَ عَلَى الْعِصْیَانِ، مُصْطَلِحُونَ عَلَى الاْدْهَانِ، فَتَاهُمْ عَارِمٌ، وَ شَائِبُهُمْ آثِمٌ، وَ عَالِمُهُمْ مُنَافِقٌ، وَ قَارِنُهُمْ مُمَاذِقٌ. لاَ یُعَظِّمُ صَغِیرُهُمْ کَبِیرَهُمْ، وَ لاَ یَعُولُ غَنِیُّهُمْ فَقِیرَهُمْ.

📍بدانید خدا رحمت‌تان کند، شما در زمانه‌ای زندگی می‌کنید که گوینده حق اندک و زبان برای راست‌گویی کند است و کسی که ملتزم به حق است خار شمرده می‌شود. مردم این زمان گرفتار گناه‌اند و چرب‌زبانی و تملق در میان‌شان شایع است. جوان‌شان بدخلق و خشن است و پیرشان گنه‌کار. عالم‌شان منافق و زاهدشان در محبت ریاکار. کوچک ایشان بزرگ‌شان را تعظیم نمی‌کند و توانگرشان فقیر را در معیشت یاری نمی‌کند.

@andishedinimoaser
Forwarded from اتچ بات
‍ ⚡️ کشور ما نمی‌تواند از سیاست‌ورزی زنان صحبت کند

🟢 «زن، تاریخ و حکمرانی»

✔️🔻
#داود_فیرحی

🔖مشکل کشور ما چیست؟ در واقع، کشور ما نمی‌تواند از سیاست‌ورزی زنان صحبت کند، مگر این‌که قانون خانواده را به طور ایمن، تدوین کند؛ یعنی نه این‌که قانون را به هم بزند که جامعه دچار یک ناامنی اخلاقی یا خدشه ای بشود. قانون را به شکل امن، تأمین بکند، یعنی قانون را به صورت قانونی، اصلاح بکند و آن بندهایی که در خصوص ازدواج‌ و غیره قید کرده، خیلی کمکی نمی‌کند. اصلاً این‌که در کشور ما احزاب، شاخه زنان داشته باشند، یا حزب مستقل داشته باشند، این خودش یکی از مشکلات نظام حزبی در ایران است، و درحقیقت به یک نوع نابرابری بر می گردد. چرا شما شاخه مردان ندارید؟ اصلاً چنین چیزی نداریم، ولی ما شاخه زنان داریم، ولی دقیقاً پشت سرش یک بک‌گراند در حوزه سیاست در آن حضور دارد که به نظام خانواده بر می‌گردد. بنابراین مشکل اصلی شاید بیشتر در تعریف جدید از خانواده است که ما نیاز داریم با نظام‌های دموکراتیک، سازگار باشد و اگر نتوانیم آن را درست کنیم، در واقع، مشارکت نیمی از اعضای جامعه را از دست داده‌ایم. 

🔖در گذشته بنیان و اساس خانواده بیشتر بر اقتدار پدر استوار بود و زن در بهترین حالت، مشارکت می‌کرد یعنی خانواده با حقوق مرد، ساخته شده بود. زنِ تنها، خانواده نبود، اما مردِ تنها، خانواده بود و بعد، واژه‌ای گذاشته بودند به نام مشارکت، مشارکت یعنی «پارتیسیپیشن» در واقع، یعنی این‌که کل خانواده متعلق به مرد است و زن می‌تواند در آن مشارکت بکند. اما نظریه‌های جدید که در مورد نظام  خانواده مطرح شده و با ادبیات دینی هم مخالف نیست، و آن، این است که اصلاً خانواده با شراکت، ساخته می‌شود نه این‌که با اراده مرد، بنا می‌شود.

🔖چون چیزی که تنها با اراده مرد، بنا می‌شود، بدون اراده مرد هم دوامی ندارد، اما در نظریه‌های جدید که از خانواده صحبت می‌کنند، از مشارکت صحبت می‌کنند و منظور از آن این‌ است که خانواده، حاصل قرارداد طرفین است و همچنان که یک قرارداد با الزام یکی از طرفین است، در واقع می‌تواند منحل بشود یا شکل بگیرد، خانواده هم، این گونه است.به این ترتیب کل اساس خانواده روی توافق، قرار می‌گیرد نه خرید و فروش؛ چون در ادبیات سنتی ما وقتی نگاه می‌کنید، صیغه عقد خوانده می‌شود، یک نوع بیع است، در حالی که در نظریه‌های جدید، یک نوع توافق است. توافق به معنای واگذار کردن و واگذار شدن نیست، بلکه بر اساس مشارکت و تفاهم طرفین استوار است.

🔖بنابراین، اگر تفکر و ایده‌ای به نام «نظریه جامع زن در جمهوری اسلامی» وجود دارد، دو تا پیش‌فرض برای آن متصوّر است: اول آنکه نظریه جامع حکومت در جمهوری اسلامی، هنوز تکلیفش روشن نیست، دوم آنکه در نظریه جامع زن در جمهوری اسلامی، مهم‌ترین قسمت آن، مفهوم نظام خانواده است، یعنی تعریف، بازتعریف و اصطلاحی که در این زمینه باید داشته باشیم. خوشبختانه این دیدگاه ها و نظریات، هم در بینش اقلیتهای مذهبی، و هم اهل سنت و تشیع وجود دارد، و ما نیاز مبرمی به هم اندیشی و گفتمان در این زمینه داریم.

🔸متن کامل (پی دی اف)

@andishedinimoaser
⚡️جامعه ای که دچار ظلم ساختاری شد و مصلحان در آن جامعه، صدایشان، خفه شد، آن جامعه به صورت اتوماتیک در چرخه ویرانی افتاده و در حرکت است و هیچ کسی، ترمزی برای آن نمی تواند داشته باشد.

✔️#داود_فیرحی🔻

🔹اساسا در جوامع، بخشی از تحولات به حاکمان باز می گردد، درواقع رابطه جامعه و دولت یک پرسش پایدار دولت پژوهی در تمام جوامع است به همین دلیل وقتی از رویدادی مانند عاشورا صحبت می کنیم درواقع از زمینه هایی صحبت می کنیم که در دیالکتیک یا تعامل بین دولت و جامعه رخ داده و از درون تضاد نیروها، این عاشورا به وجود آمده است درواقع عاشورا نشان خشم متقابل جامعه و دولت است.

🔸 در جوامعی که دولت از جامعه جدا شده و استقلال می یابد دچار یک بیماری خودایمنی شده و با خود جامعه درگیر می شود که نتیجه آن زندانی، قربانی و کشتارهای متفاوت است که زمان و مکان ندارد. هرگاه جامعه ای در شرایطی آنومیک قرار گرفت و دولت و ملت یا جامعه و دولت یا حکومت و مردم یک گسلی ایجاد کردند، این گسل سرانجام به تضاد ختم خواهد شد و در قالب شورش ها و سرکوب ها خود را نشان خواهد داد و نتیجه این بحث هم تنشها و هجومهایی است که به رهبران اجتماعی وارد می شود.

🔹 دولت صدر اسلام به نوعی یک دولت رانتی است، رانت مبتنی بر غنیمت به این معنی که پول زیادی دست دولت است و بنابراین همه چیز سرنوشت جامعه وارد کف باکفایت یا بی کفایت دولتمردان می شود و به همین دلیل در چنین جامعه ای ما شاهد یکه تازی دولت هستیم، دولتها در چنین جامعه ای تمامت خواه می شوند و سرنوشت کلیت جامعه را در دست می گیرند، نه تنها قدرت اقتصادی دستشان است، یعنی به جای اینکه سیاست منطق اقتصاد پیدا کند، اقتصاد منطق سیاست پیدا می کند و دولت با پولی که دستش هست، دین، فرهنگ و نظام آموزش و پرورش، افکار عمومی و رسانه ها را کنترل می کند و در چنین شرایطی یکی اختناق برای آزادیخواهان و فرصت طلبی برای فرصت طلبان رخ می دهد و لذا جامعه را به دو بخش معترضان و بهره مندان از وضعیت موجود تقسیم می کند.

🔸 با نگاهی به جامعه عرب قبل از اسلام، مشاهده می کنیم که هنوز دولت به معنای علمی امروز آن شکل نگرفته است و انچه وجود دارد دولت- شهر، ادامه سنت یونانی – رومی است که از طریق شام به مکه سرازیر شده و در حال ورود به مدینه هم هست. از درون این سنت تاریخی ما دو الگوی کوچک حکمرانی مکه با سنت اشرافی و الگوی مدینه با سنت شورایی روبرو هستیم؛ وقتی پیامبر اسلام وارد مدینه می شود، سنت مدنی را انتخاب می کند و حکومت را به سمت سلسله قراردادها کشانده و یک رگه شورایی به حکومت می دهد اما از بعد از پیامبر کم کم شاهد ادغام سنت مدینه با مکه و به تدریج غلبه سنت مکه بر تمدن اسلامی هستیم.

🌐پیوند به متن کامل

https://fa.shafaqna.com/news/630082/

@andishedinimoaser
⚡️دین با صلح گره خورده است و خشونت نشان‌دهنده جهلی است که به‌نوعی قداست گره‌ خورده است.


🟢دین صلح و جهل مقدس

✔️#داود_فیرحی🔻

🔹تفکیک واقعیت تاریخی ترور از دلیل شرعی ترور بسیار مهم است. من از مطالعاتم به این نتیجه رسیده‌ام که تروریسم بیشتر علت دارد تا دلیل؛ مانند علل اجتماعی، روانی، اقتصادی، بین‌المللی و تحقیرهای فرهنگی یا استبداد. به تعبیر جامعه‌شناسانه ما باید تبیین علّی از این مسائل داشته باشیم؛ یعنی ببینیم گاه انسانی جوان در مجموعه چنین عللی ذله می‌شود و چون امکان حرکت قانونی ندارد، دست به ترور می‌زند.

🔹ما در خوانش تروریست‌های جهان اسلام دو نوع سوگیری داریم. سوگیری اول این است که ما از پیش می‌گوییم این  افراد ابزار استعمارند. سوگیری دیگر هم در آکادمی‌ها جاری است که در این منظر اعتماد عجیبی به مفاهیم و چارچوب‌های غربی داریم؛ یعنی ما یا دچار بدبینی مفرط هستیم یا دچار خوش‌بینی مفرط.

🔹دین با صلح گره خورده است و خشونت نشان‌دهنده جهلی است که به‌نوعی قداست گره‌ خورده است. اسم این جهل را هم گذاشته‌اند «جهل مقدس». جهل مقدس جهلی سلبی است، یعنی آدم میل پیدا نمی‌کند یاد بگیرد و به‌طور سیستماتیک باور می‌کند ندانستن بهتر است و به منابع دانش شک می‌کند.

🔹سخن از بومی‌کردن و اسلامیزه کردن علوم به‌خصوص در حوزه علوم انسانی می‌زنند. این بحث اتوماتیک به ما این امکان را می‌دهد که جهل را توجیه کنیم و از قبل بگوییم و تصمیم بگیریم که کدام کتاب ضاله است و کدام کتاب غیرضاله.

📎گفت و گو با داود فیرحی، چشم انداز ایران، شماره 105، شهریور و مهر96.

@andishedinimoaser
✔️ راهکارهايى براى اصلاح نظام🔻

✍️
#داود_فیرحی

🔸1- نظام ارزش‌گذاری ما در دوره بعد از انقلاب اسلامی بر اساس تضاد بوده است به این معنا که هر چیزی که غرب می گوید بد و عکس آن درست است. این نظام، سه مشکل درست کرده است؛ مشکل اول مشکل دانایی است به این معنا که به‌خصوص در حوزه علوم انسانی هر آن چیزی را که دیگران دانش می دانند، دانش تلقی نمی شود. دوم اینکه در سیاست خارجی کار ما عملاً درگیری با کشورهای دیگر است. موضوع سوم مسئله امنیتی بودن است چراکه احساس می شود که دشمن هرلحظه در کمین ماست. باید رویکرد نظام ارزشی در کشور به حق گرایی تغییر کند.

🔸2- به دلیل وجود نگاه امنیتی در کشور، فرصت و اجازه کالبدشناسی سیاست های داخلی برای ما ایجاد نمی شود چون احساس می کنیم که هر تحلیلی ما را آسیب پذیرتر می کند. باید رویکرد افراطی امنیتی را در مسائل مختلف کنار گذاشت.

🔸3- بودجه زیادی به مسائل خارجی در کشور اختصاص داده‌شده است. این همان اشتباهی است که شوروی هم مرتکب شد و درحالی‌که در آن‌سوی کره زمین با آمریکا در حال جنگ بود، از درون فروپاشید. اولویت در تقسیم بودجه باید مسائل داخلی باشد.

🔸4- درک روشنی در حوزه ماهیت حکمرانی در کشور وجود ندارد. باید در این حوزه تولید فکر بیشتری صورت گیرد.

🔸5- مشکلی که در طراحی نهادهای کشور وجود دارد این است که همدیگر را خنثی می کنند. بعضی از نهادهای کشور به دلیل نظام ارزش‌گذاری که وجود دارد، این‌قدر مقدس شده اند که کسی نمی تواند به آن‌ها دست زند. درحالی‌که تغییرات نهادی باید عادی باشد و جامعه هم نشان داده است که در برابر این تغییرات مشکل زیادی ندارد.

🔸6- باید نظام ما از حالت دوقطبی بودن و حاکمیت دوگانه خارج شود. همچنین باید از حالت شخصی بودن عبور کرده و به حکمرانی غیرشخصی رسد. تنها راه این کار، فعال کردن نهاد حزب است که این موضوع هم مگر با اصلاحات اساسی در شورای نگهبان اتفاق نمی افتد.

🔸7- متأسفانه در شورای نگهبان افرادی عضو هستند که با جمهوریت موافق نیستند که باید اصلاحاتی در این رابطه صورت گیرد چون در هر کاری باید کسی مسئول باشد که خودش همدلی با اصل کار را داشته باشد. همچنین تأیید صلاحیت کاندیداهای احزاب باید از طریق شورای مرکزی احزاب یا در فرایندی شبیه آن انجام شود.

🔸8- سیاست نظارت استصوابی اجازه نمی دهد که مدیران شایسته به مدارج بالا رسند و اگر هم خطا کردند، با مردم مواجه شوند. نظارت استصوابی، هم مدیران شایسته را به حاشیه می راند و هم باعث می شود که اگر مدیران پذیرفته‌شده خطایی کردند، اجازه علنی شدن آن داده نشود. باید در این قانون تجدیدنظر شود.

🔸9- همیشه مشکلات کشور به‌جای افتادن به دوش احزاب، به دوش رهبری می افتد و ازآنجا هم به اصل مذهب منتقل می شود. باید احزاب قوی در کشور ایجاد شود تا مانند ضربه گیر عمل کنند و اصل نظام تهدید نشود.

🔸10- برای برون‌رفت از مشکلات نظام، بهترین کار این است که اصلاحات سیستم به دست رهبری انجام گیرد تا هم رهبری و هم جمهوری اسلامی را نجات دهد. چراکه دیگران چنین توانایی را ندارند و اگر هم داشته باشند این کار با خونریزی یا مشکلات بیشتری انجام خواهد شد. یکی از این پیرابند باید اصلاح مکانیزم شورای نگهبان باشد تا نظام انتخاباتی هم اصلاح شود. قانون انتخابات، قانون اساسی دوم است اما مهم‌تر از قانون اساسی اول است چراکه قانون انتخابات است که قانون اساسی را فعال یا غیرفعال می کند.

🔸11- در دوره انقلاب وقتی مردم از نخبگان سیاسی، شاه و دربار روی‌گردان شدند، پناهگاه مذهب و روحانیت را داشتند اما این بار اگر انقلابی صورت گیرد، با توجه به نبود یک هویت واحد در کشور، احتمالاً کشور به سمت یک نوع فروپاشی خواهد رفت. نخبگان کشور باید به‌شدت نسبت به این موضوع هوشیار باشند.

🔸12- سیستم های حکومتی در دنیا 2 گونه هستند: سیستم های خوداصلاح کننده و غیر خوداصلاح کننده. هرچند وقت یک‌بار باید یک احیا کننده، سیستم حکومتی ما را اصلاح کند. اگر به سیستم خوداصلاح کننده تبدیل شود که عالی است ولی در غیر این صورت، بعد از 40 سال مطمئناً نیاز به تغییرات اساسی وجود دارد. دولت جمهوری اسلامی باید خود را اُبژه کند و از بیرون به خود نگاه کرده و ارزیابی کند. همه باید به این نائل شوند که اصل و اساس سیستم احتیاج به فکر کردن دارد.

🔸13- بعضی از افراد مرتب سعی می کنند که در کشور نهاد جدید تأسیس کنند. به‌جای این کار، باید به کاستن این نهادها فکر کرد. مثلاً در حوزه فرهنگ، 25 نهاد هم عرض در امور خارجه در حال فعالیت هستند که باید تعدیل شود. 

🍃سخنرانی در موسسه فرهنگی مطالعاتی صراط مبین، قم
@feirahi
✅مردم مرجع امنیت هستند

🔹نامه ۵۳ نهج البلاغه(عهدنامه مالک اشتر)، مرجع امنیت را مردم قرار داده و در آن اصل این است که مردم، آزادند مگر این‌ که خلافش ثابت گردد. اما در حکمرانان یا حاکمان، اصل بر احتیاط، حرمت و مراقبت است؛ یعنی این نامه اصالت را به کنترل حاکمان می‌دهد و دلیل این امر، این است که در معادله بین مردم و حکمرانان، بی‌پناه‌ترین طرف، مردم هستند که حقشان به ‌بهانه اختلال در امنیت، اختلال در نظام سیاسی و تشویش افکار عمومی، به‌ آسانی آسیب می‌بیند و در واقع، نهاد‌های دولت هزار و یک ابزار(مانند بخش‌نامه و آیین‌نامه) در اختیار دارند که شهروند را متهم سازند و از هزار و یک ابزار برخوردارند که خود از اتهام بگریزند؛ لذا حضرت در این بخش، سخت می‌گیرد تا بتواند از این مردمی(مردم مصر) که فرماندارش(محمد بن ابی بکر) را کشته‌اند - و هر حاکم دیگری باشد، به ‌لحاظ روان‌شناختی، در پی انتقام‌گیری و نشان دادن مشت آهنین به مردم است- حفاظت کند. 

🍃درس گفتار قرآن و سیاست، پاییز ۱۳۹۷، جلسه نهم.
@feirahi
🍂 هوالباقی

با نهایت تاثر و تاسف دومین سالگرد فقدان متفکر نواندیش

◾️حجت الاسلام و المسلمین دکتر داود فیرحی
را به اطلاع کلیه دوستان و آشنایان میرساند


🔸 مراسم سالگرد این عزیز سفر کرده، روز جمعه ۲۰ آبان ماه ۱۴۰۱ از ساعت ۱۴ الی ۱۵ بر سر مزار آن مرحوم، واقع در بهشت حضرت معصومه (س) قم، قطعه آیت ا... سیستانی جنب قطعه ۳۵ و ۳۶ برگزار میگردد.

▪️سخنران: حجت الاسلام و المسلمین دکتر دلیر نقده ای

از طرف وابستگان
@feirahi
🍂 مراسم دومین سالگرد درگذشت استاد فقید دکتر داود فیرحی بر مزار ایشان، بهشت حضرت معصومه(س) شهر قم، بیستم آبان ماه سال۱۴۰۱ 

@feirahi
Forwarded from زبان و فرهنگ (سامان سامنی)
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
#سخنرانی
فایل تصویری سخنرانی شادروان دکتر داوود فیرحی، استادتمام گروه علوم سیاسی در دانشگاه تهران، با عنوان «زن و حکمرانی در صدر اسلام».
مکان: مؤسسه فهیم.
زمان: 10 بهمن 1398.
قسمت اول.
@Langture
🔻فیرحی و مسأله‌ی سکولاریسم(۱)

✍بهنام مدی

۱) با تأسیس حکومت اسلامی در ایران و بروز مسائل و بحرانهای آن، بعضی از متفکرین و روشنفکران، راهِ برون‌رفت از این بن‌بست و بحران را که هر روز عمق و دامنه‌ی آن نیز بیشتر می‌شود «سکولاریسم» دانسته‌اند. بر این اساس، مشکل جامعه‌ی امروز ایران، رابطه‌ی بین دین و سیاست یا نهاد دین و نهاد دولت یا چیزی از این جنس است و راه‌حل نیز قطع این ارتباط است.

۲) البته سکولار یا سکولاریسم در ایرانِ امروز، با تلاشِ نیروهای نظم سیاسیِ موجود، به یک دشنام و ابزاری برای تخطئه‌ی مخالفان هم تبدیل شده است. آنان مخالفان خود را، چه غیرمذهبی و چه حتی مذهبی، سکولار می‌خوانند تا با چنان «انگی» مخالفین خود را از میدان مناسباتِ موجود خارج کنند. در واقع، در افواهِ این افراد، سکولار کاربردی چون «لیبرال» دارد که زمانی به دشنام تبدیل شده بود و معنایی مانند بی‌ناموس داشت. برای اینان، سکولار نیز معنایی چون بی‌دین و بی‌ایمان و مادی یا دست کم سست‌ایمان دارد.

۳) در مقابل، کسانی چون فیرحی مسأله‌ی تاریخیِ ایران معاصر، از مشروطه تا کنون، را سکولاریسم نمی-دانستند بلکه مسأله‌ی تاریخیِ ایران را دموکراسی و اقتدارگرایی می‌دانستند. از نظر فیرحی، مسأله‌ی سکولاریسم برای ایران یک «مسأله‌نما» یا یک مسأله‌ی «بی‌ربط» است. در ارتباط با انقلاب مشروطه، فیرحی معتقد بود که انقلاب مشروطه‌ی ایران نه دائر مدارِ سکولاریسم و جدایی دین از سیاست یا دولت بلکه مقابله با اقتدارگرایی و تحقق و تقویتِ دموکراسی و آزادی‌های مردم بود، چنانکه انقلابِ مشروطه در پیِ تحققِ حکومت یا دولت دینی نیز نبود. از همین زاویه و بر همین اساس بود که فقهای مشروطه‌خواه با اتکاء به اسلام و تشیع به یاریِ مشروطیت آمده بودند و در برابرِ استبدادِ سلطان ایستاده بودند، تا از اقتدارگرایی بکاهند و با تقویتِ دموکراسی در کاهشِ ظلم بکوشند.

@feirahi

۴) فیرحی اساساً طرحِ بحث سکولاریسم در ایران را یک بحث انحرافی می‌دانست0l که نظام آگاهی ما، به منزله‌ی انسان‌های ایرانی، را به هم ریخته است. به بیان دیگر، سکولاریسم نظامِ آگاهی ما را دچار اعوجاج‌هایی سردرگم‌کننده کرده و بر پیچیدگیِ امور افزوده است. شاید فیرحی خود این مثال را نزده باشد، اما برای نشان‌دادنِ این اعوجاج‌هایِ سردرگم‌کننده می‌توان به تعبیری چون «فتوای سکولار» اشاره کرد که لقلقه‌ی زبان بعضی جریان‌ها در ایران امروز است و بیشتر برای طردِ و ردِ بعضی مخالفانِ مذهبی و فتاوای ایشان به کار می‌رود. چنین تعبیری البته متناقض‌نماست. مانند آن‌که کسی بگوید مثلث مربع یا مستطیل دایره. چه، فتوا اساساً امری دینی-الاهیاتی است و فتوای سکولار معنایی ندارد و تنها می‌تواند برای اِسکاتِ خصم به کار رود.

۵) با این حال، باید توجه داشت که فیرحی، به منزله‌ی یک متفکرِ جدی، دیدگاهی پیچیده و چندوجهی داشت که به راحتی نمی‌توان از کنار آن گذشت و فیرحی و دیدگاهش را در یک دسته‌ی خاص قرار داد. بنابراین نمی‌توان به راحتی گفت که فیرحی موافق یا مخالف سکولاریسم است. بنابراین برای فهم دیدگاهِ او باید مسیر پر پیچ و خمی را طی کرد. من برای توضیحِ دیدگاهِ او و نیز برای آنکه از ایرادی که او به دیگران می‌گرفت در امان بمانم ترجیح می‌دهم تا به‌جای آنکه از رابطه‌ی فیرحی یا پروژه‌ی فکریِ او با سکولاریسم سخن بگویم، بر آن مسأله‌ای تأکید کنم که سکولاریسم ناظر به آن است؛ یعنی رابطه‌ی دین با سیاست یا نهاد دین با سیاست-دولت. پس با تحلیلِ پروژه‌ی فیرحی تلاش می‌کنم نشان دهم که این پروژه چه دیدگاهی نسبت به رابطه‌ی دین با سیاست یا نهاد دین با سیاست-دولت داشت. به بیان دیگر، فیرحی چه رابطه‌ای را بین دین با سیاست یا بین نهاد دین با سیاست-دولت ترسیم یا تجویز می کرد. هر چند ممکن است بعضی جوانب این رابطه برای خودِ فیرحی نیز، آگاهانه یا ناآگاهانه مبهم مانده باشد یا او بر بعضی از تبعات یا لوازمِ پروژه‌اش تأکید نکرده باشد یا به آنها تن ندهد. در این راستا باید به چند نکته توجه کرد.

۶)  نخست باید توجه داشت که فیرحی عمیقاً موافق و مدافعِ حضور روحانیت در زندگی اجتماعی بود. به گمانِ من او نه تنها عدم حضورِ روحانیت را ناممکن و نامطلوب می‌دانست بلکه برای ترویج و تقویت این حضور و بقاء این نهاد تلاش نیز می‌کرد. فارغ از این‌که فیرحی طرفدار حکومت دینی بود یا نه و از تئوکراسی دفاع نمی‌کرد یا نه، او با حضور پررنگ روحانیت در جامعه موافق بود. او می‌پسندید و لازم می‌دانست که روحانیون در زندگی مردم حضور داشته باشند و در شادی و غم مردم نقش بیافرینند. در واقع، فیرحی برای روحانیت، هویتی جدا یا ورای حکومت و به طور خاص حکومت دینی قائل بود و معتقد بود که فارغ از این‌که حکومت دینی باقی باشد یا نه روحانیت نهادی است که باید حفظ شود و در زندگی مردم حضور داشته باشد. به گمان من، نهاد روحانیت برای فیرحی یک خط قرمز بود.
@feirahi
🔻فیرحی و مساله ی سکولاریسم(۲)

✍بهنام مِدی

بنابراین، در موضع‌گیری نسبت به موضعِ فیرحی در مورد سکولاریسم، باید دفاعِ تمام‌قدِ او از نهاد روحانیت را در نظر داشت و نباید به این مهم بی توجه بود.

۷) نکته‌ی دیگر اینکه فیرحی دغدغه‌ی دموکراسی و تحققِ آن و نفیِ اقتدارگرایی را داشت و از همین زاویه‌ی به پروژه‌های فکریِ مختلف مراجعه می‌کرد، به کسانی نزدیک می‌شد یا از ایشان فاصله می‌گرفت؛ کسانی چون آیت‌الله منتظری یا آیت‌الله خمینی یا دیگران. او از همین زاویه، به پتانسیل و امکان‌های این پروژه‌ها می‌اندیشید به آنها نزدیک می‌شد یا از آنها فاصله می‌گرفت. بنابراین به سختی می‌توان فیرحی را منتسب به یکی از این جریان‌ها دانست. اما به گمانِ من و احتمالاً بنا به داوریِ بسیاریِ دیگران، قصه‌ی رابطه‌ی فیرحی با علامه‌ی نائینی و فقه مشروطه قصه‌ی دیگری است. فیرحی عمیقاً درگیر این پروژه بود و در تلاش بود تا هر چه بیشتر از ظرفیت‌های این پروژه بهره ببرد و آن را تقویت نماید. «آستانه‌ی تجدد» خود گویای آن بود که فیرحی، نائینی و فقه مشروطه را «آستانه‌ی» تجدد در ایران می‌دانست. از این رو، شاید بتوان ادعا کرد پروژه‌ی فکریِ فیرحی یا هسته‌ی مرکزیِ آن در ادامه‌ی فقه مشروطه و در ادامه‌ی کار کسانی چون آخوند خراسانی و علامه‌ی نائینی بود. اگر این ادعا را بپذیریم آنگاه می‌توان در همین چارچوب رابطه‌ی فیرحی و سکولاریسم را تحلیل کرد.

۸) برای تحلیل نظریه‌ی سیاسی مشروطه در ایران یا فقه مشروطه پیش از هر چیز باید به سراغِ مفهومِ «امور مشترکه‌ی نوعیه» رفت. محورِ این نظریه و اسِ اساس آن همین مفهوم است و آن را می‌توان محلِ شکل‌گیریِ «سیاست» در این نظریه‌ی سیاسی دانست. من برای توضیح و تفهیم این مفهوم به «استعاره‌ی آپارتمان» اتکاء می‌کنم. در یک آپارتمان، ممکن است یک واحد متعلق به یک مسلمانِ شیعه، واحدی دیگر متعلق به یک مسلمانِ سنی، واحدی دیگر متعلق به یک مسیحی و واحد دیگر متعلق به یک یهودی باشد. هر واحد قسمتی مخصوص به خود دارد که مالک نسبت به آن حقی انحصاری دارد. اما در کلِ این آپارتمان قسمت‌های «مشاعی» وجود دارد که متعلق به مالکینِ همه‌ی واحدهاست و همه به نحو اشاعه نسبت به ذره‌ذره‌ی آن حق دارند. بنابراین، فارغ از این‌که مالکینِ واحدها چه دین و مذهبی دارند، همه‌ی آنها حقی مشترک نسبت به قسمت‌های مشاع آپارتمان دارند. در یک مقیاس بزرگتر (یعنی جامعه) نیز همین قسمت مشاع وجود دارد که همان امور مشترکه‌ی نوعیه است و افراد فارغ از این‌که چه دین و مذهبی داشته باشند نسبت به این قسمت مشاع حق دارند. در نظریه‌ی سیاسیِ فقه مشروطه همین قسمت محل شکل‌گیریِ سیاست است. آن چه گفتم نمای کلیِ سیاست در نظریه‌ی سیاسی فیرحی_نائینی است. حال سوال این است که جایگاه شرع کجاست و چه کسی یا کسانی حق دارند در مورد این قسمتِ مشترک تصمیم‌گیری کنند؟

@feirahi

۹) در پاسخ به سوال اول باید گفت که شرع یا مسلماتِ فقه «حدود و مرزهای» سیاست است. همانطوری که صاحبین یک آپارتمان نمی‌توانند مقرر کنند که در قسمت مشاعات شرب خمر یا زنا شود یا از مشاعات برای تولید مسکرات استفاده شود، در سطح جامعه نیز نمی‌توان بر خلاف مسلماتِ شرع تصمیم گرفت و به عنوان مثال شرب خمر را آزاد کرد. پس چنانکه گفتم شرع تنها «حدود» سیاست را مشخص می‌کند و نه چیزی بیش از آن. فیرحی برای توضیح این امر مثال گاردریل را می‌زد. در مسیر حرکت به هر سمتی می‌توان رفت اما نباید از گاردریل گذر کرد. در سیاست نیز وضعیت مطابق با همین الگوست؛ ما به هر سمت و سویی می‌توانیم حرکت کنیم اما از همان حدود شرعی که همان گاردریل‌ها هستند نباید گذر کنیم.

۱۰) در پاسخ به سوال دوم باید گفت که پاسخ سنتی به این سوال این است که هیچ کس حق تصمیم‌گیری نسبت به این قسمت را ندارد جز آن‌که «ولایت» دارد. اما اهمیت فقه مشروطه در چرخشی است که انجام داده و پاسخ متفاوتی است که به این سوال می‌دهد. از نظر فیرحی و فقه مشروطه همه نسبت به این حوزه‌ی مشترک برابریِ «فعال» و حق تصمیم‌گیری دارند؛ همه‌ی افراد فارغ از این‌که چه دین و مذهبی دارند حق تصمیم‌گیری نسبت به این حوزه را دارند و هیچ کس بر دیگری برتری ندارد. همه فارغ از دین و مذهب‌شان صاحب حقی برابرند و هیچ دین و آیینی نیست که به کسی نسبت به دیگری برتری اعطا کند.

۱۱) اکنون به تدریج می‌توان رابطه‌ی نهاد دین و حوزه‌ی امور مشترکه‌ی نوعیه یا نهاد دین و سیاست را تشخیص داد. هیچ مرجع دینی، به اعتبار مرجعیت دینی‌اش، در این حوزه برتری‌ای نسبت به دیگران و حق تصمیم‌گیریِ انحصاری نسبت به این حوزه را ندارد. هیچ شخصی به لحاظِ دین و آیین‌اش نمی‌تواند در این حوزه نسبت به دیگری ادعای برتری کند و خود را بر صدر بنشاند؛درست به همان شکلی که در یک آپارتمان، مالک هیچ واحدی نمی‌تواند با اتکاء به دین و آیین‌اش مدعی باشد که در اداره‌ی مشاعات بر دیگران برتری دارد.
@feirahi
🔻فیرحی و مساله سکولاریسم(۳)

✍بهنام مِدی

در نتیجه، چون همه با یکدیگر به نحو «ایجابی» برابرند هیچ چاره‌ای جز این وجود ندارد که با تصمیم مشترک یا اعطای اختیار به شخص یا اشخاصی خاص (یعنی وکالت) نسبت به این حوزه‌ی مشترک تصمیم‌گیری کنند. این وکیلان نیز می‌توانند از هر دین و مذهبی باشند و دین و مذهبشان اساساً نسبت به این حوزه‌ی مشترک لااقتضاء است. بنابراین، «تصمیم‌گیری مشترکِ» افراد ملت تنها راه قانون‌گذاری در این حوزه و حل مسائل آن است.

۱۲) اکنون طرح کلیِ این نظریه بر ما آشکارتر می‌شود و می‌توانیم یک گام به جلوتر برویم و بر تبعات بیشتری تأکید کنیم. هر چند باید اعتراف کنم که من مطمئن نیستم که فیرحی و نائینی، به منزله‌ی روحانیان شیعه، تا چه حد می‌توانستند به تبعات نظریه‌ی سیاسی مطلوبشان تن دهند و به لوازمِ آن پایبند بمانند. در نتیجه‌ی آنچه تا کنون گفتیم از بودجه‌ی عمومی نمی‌توان برای ترویج یک دین و مذهب خاص استفاده کرد. به طور خاص، نمی‌توان از بودجه‌ی عمومی استفاده کرد تا اسلامِ شیعی را ترویج کرد یا یهودیت و مسیحیت یا تسنن را تخطئه نمود. چنان‌که عکس آن نیز ممکن نیست. نمی‌توان امکانات عمومی را بسیج کرد که یک دین و آیین خاص تقویت گردد. وضعیتِ لوازم و تبعاتِ این نظریه حتی رادیکال‌تر از این نیز خواهد شد. حوزه‌ی امور مشترکه‌ی نوعیه متعلق به همه‌ی افراد ملت است و چنان‌که گفتم افراد، فارغ از دین و مذهبشان، در ذره‌ذره‌ی این حوزه حق دارند. همه‌ی دینداران می‌توانند در اماکن مذهبیِ خود به ترویج دین و آیینشان بپردازند. اما افراد ملت، بدون موافقتِ همه‌ی صاحبان حق، نمی‌توانند از حوزه‌ی مشاعات برای نمایش یک دین و آیین خاص و ترویج آن یا اجرای مناسک‌شان استفاده کنند یا نمادهای آن را به نمایش در آورند. مسلمانان یا مسلمانان شیعه نمی‌توانند مدعی شوند چون در اکثریت قرار دارند می‌توانند یا باید از فضای عمومی، به نحو انحصاری و بی‌نیاز از موافقت سایرین، برای ترویج دین و آیین خود یا گرامیداشتِ ایامِ خاص و بزرگان خود استفاده کنند.

۱۳) البته چنانکه گفتم فیرحی و نائینی تا این حد پیش نمی‌روند و شاید به این الزامات نیز تن ندهند. اما امکاناتِ نظریه‌ی سیاسی آنان به ناچار کار را به اینجا می‌رساند. این نظریه‌ی هیچ مرجعیتِ دینی را در حوزه‌ی امور مشترک نوعی نمی‌پذیرد و امکان استفاده‌ی یک دین و آیین خاص از فضای مشترک یا بودجه‌ی عمومی را بدون موافقت سایرین نمی‌دهد. مخلص کلام آن‌که فیرحی سکولاریست نبود و نمی‌توانست باشد و قویاً تأکید داشت که مدافع یک نظریه‌ی سیاسی سکولار نیست. اما نظریه‌ی سیاسیِ او تبعاتی را دارد که در تحلیل رابطه‌ی نهاد دین و سیاست در چارچوب آن نظریه نباید به آنها بی‌توجه بود.

@feirahi
🔻راه سوم فیرحی(قسمت اول)

✍عارف مسعودی

🔹برای کسانی چون من که در سال‌های پایانی دهه هشتاد شمسی در هوای ادامه تحصیل در مقاطع تکمیلی علوم سیاسی به سر می‌بردم، از این رشته نیز مانند همه دیگر رشته‌های علوم اجتماعی تنها پیکر بی‌جانی مانده بود که براثر ضربات سهمگین تنگ‌نظران رمقی برای آن نمانده بود. در این میان بار سنگین این پیکر نیمه‌جان بر شانه‌های معدود آموزگارانی مانند فیرحی بود تا به مثل حکیمی دردآشنا موت ابدی آن را مانع شوند. بی‌گمان این درد آشنایی و فراتر از آن توان بحران‌اندیشی فیرحی نتیجه همنشینی و مصاحبت با دیگر مُوَدبانی مانند سیدجواد طباطبایی، حسین بشیریه، سیدمحمد رضوی و دیگرانی بود که او خود را وامدار آنان می‌دانست.

🔹گرچه فیرحی بر دوش آن آموزگاران نشسته بود و به مدد آنان توان دیدن افق‌های تازه را می‌یافت اما به‌زودی در زمره معدود اهل نظری درآمد که توان اجتهاد دراصول و آرای سلف خود را داشتند. اما تالی آن نظرورزی و اجتهاد کشف نظری بود که فیرحی آخرین سال‌های حیات خود را وقف تامل در باب آن کرد و در برهه‌ای آن را «راه سوم» نامید. شاید فراهم آوردن امکانی برای اندیشیدن به «راه سوم» و تلاش برای تدارك پلی میان لایه‌های وجدان ایرانی مهمترین دستاورد و میراث پروژه فکری فیرحی باشد؛ گرچه او فرصت کافی برای تبیین تمام وجوه چنین پروژه‌ای را نیافت و راه سوم او مسیری ناتمام ماند. او به فراست دریافته بود كه وجدان تاریخی ایرانی پیش از هر چیز، لایه-لایه است و این بخشی از جوهر او شده است. درك چندلایگی این وجدان، حاصل فهم او از تخالف میان رسوبات تاریخی و افق انتظارات ایرانیان بود. ایرانیان در مقام ملتی تاریخی که از عظیم‌ترین آمیزش‌ها و برخورد‌ها پدید آمده‌اند در مقام «ملت میانه» به تمام معنا، ملتی هستند درنیافتنی‌تر، دربرگیرنده‌تر، پرتضادتر و شگفت‌آورتر از دیگران. فیرحی نیز در پی ایضاح لایه‌های تفكر ملتی بود كه تن به هیچ تعریفی نمی‌دهد و ویژگی‌‌اش این است كه هیچ‌گاه این پرسش در میان مردمان آن پاسخی واحد نیافت كه «چگونه می‌توان ایرانی بود؟» برهمین اساس فیرحی در پی راه سومی بود تا بتواند «اندماج» حاصل از آن تضادها و ناسازگاری‌ها را روشن سازد.

🔹از نظر فیرحی راه سوم جریانی بود که در میانه سنت و تجدد ایستاده است. از نظر تاریخی چندان باتجدد‌اندیشان مأنوس نبود و از جانبی دیگر با سنت‌گرایان در جدال به سر می‌برد. برخی اندیشمندان عرب راه اول را مسلک‌التغریب، راه دوم مسلک‌الجمود و راه سوم را مسلک‌التجدید نامیدند. اما راه سوم دو دغدغه داشت که گرچه دشوار بود ولی ناگزیر می‌نمود. اولی «اصالت» بود که می‌توان از آن به مشکل هویت یاد کرد و اینکه انسان مسلمان و ایرانی چگونه می‌توانست مسلمان و ایرانی بماند. دغدغه دیگر هم ناکارآمدی نظام مفاهیم در امر حکومت‌مداری و سامان اجتماعی بود. یعنی در دوره اسلامی مفاهیمی وجود داشت که چندان با آداب جدید زندگی سیاسی و اجتماعی انسان مسلمان ایرانی سازگار نمی‌نمود. به‌زعم او راه سوم با دو گروه در نزاع بود؛ با آرای اهل تغریب برای حفظ اصالت و با هواداران سنت برای کارآمد نمودن مفاهیم قدیم در روزگار نوآئین. آن‌گاه که به جدال با سنت می‌رفت خواسته یا ناخواسته قدمی به سوی اهل تغریب برمی‌داشت و برای صیانت از بنیان‌های خود مجبور به همدلی با جزم‌اندیشان بود. اما به تدریج بحران‌اندیشی این گروه از متفکران سبب شد تا در پی هویتی مستقل برای خود و هم‌کیشان‌شان باشند. برهمین اساس آن‌ها در نظر و عمل خود بازگشتی انتقادی به سنت و تاریخ را آغاز نمودند که درنهایت منجر بر سرنمونی حرکت‌های اصلاحی در جهان اسلام و ایران شد. اما در فرآیندی تاریخی آنچه که فیرحی از آن به راه سوم یاد می‌کرد، حداقل در ایران، به دو جریان «احیا» و «نوگرایان» منشعب شده است. جریان احیا به دنبال تجدید عظمت مسلمانی در دوره میانه بود و قانون‌خواهی آنان در نهایت احیای شریعت اسلامی و تاکید بر مفاهیمی همچون شورا یا اجتهاد را سبب شد. اما نوگرایان برخلاف احیاگرایان به‌دنبال تاسیس دولت ملی، فاصله گرفتن از ارزش‌های سده میانه اسلامی و قانون‌خواهی در معنای قراردادی و اساس‌گرایانه آن بودند. فیرحی در ایران این سلسله قلندران تحول‌خواه و اصلاح‌طلب را که به دنبال مسیری میانه برای اصلاح دین و دولت بودند، با عطف به تمایزات نظری و زمانی آن‌ها، شامل رجال دولت‌خواهی مانند میرزامحمدخان مجدالملک و میرزایوسف‌خان مستشارالدوله و اهل دیانتی مانند محقق نائینی، شیخ‌اسماعیل محلاتی، شیخ‌هادی نجم‌آبادی، شیخ‌ابراهیم زنجانی و سیداسدالله خرقانی و حتی روشنفکرانی مانند طالبوف، تا عصر پهلوی دوم و انقلاب اسلامی و متفکرانی مانند مرتضی مطهری و مهدی بازرگان، می‌دانست.

🍃روزنامه هم میهن، ۲۱ آبان ۱۴۰۱
@feirahi
🔻راه سوم فیرحی(قسمت دوم و پایانی)

✍عارف مسعودی

🔹بی‌گمان فیرحی فرصت آن را نیافت تا تاملات خود در باب راه سوم را فراتر از جریان‌شناسی و تبیین حدود و ثغور چارچوب‌های فکری اندیشمندانی ببرد که آن‌ها را هادیان این جریان فکری می‌دانست. اما طرح بحث او در این باره فرصت‌هایی را برای اندیشیدن دیگرنویسندگان ایرانی فراهم نمود. به واقع با تاملی عالمانه می‌توان دریافت که راه سوم فیرحی ناگفته‌هایی در باب هم‌زمانی امور ناهمزمان در تاریخ معاصر ایران دارد. اینکه چگونه تخالف میان ضرباهنگ کند نظام سنت و شتاب تند تحولات سیاسی و اجتماعی جامعه ایرانی در قریب به دو سده گذشته تمام توش و توان متفکران ایرانی را به خود معطوف ساخت و از آنجا که این نویسندگان در فقدان مبانی معرفتی و آگاهی تاریخی به ماهیت آن ناهمزمان‌ها به سر می‌بردند، به مثل «گنگ خواب دیده‌ای» در این مسیر گام می‌زدند که جز کوره راهی در انتظارشان نبود. حاصل آن بی‌راهه و ابهام درعالم نظر آشفتگی در نظام مفاهیم سیاسی و اجتماعی بود که تالی شوم آن بی‌قراری و از کارافتادگی نهادها و آشوب درنظام‌های سیاسی دوران معاصرایران بوده است.

🔹همچنین تلاش فیرحی برای تبیین حدود و ثغور دستگاه فکری متفکران راه سوم ضرورت دیگری را نیز پیش روی نویسندگان بعدی می‌گذارد و آن تامل در سنت به مثابه مفهومی چندلایه در قلمرو اندیشه سیاسی ایران است. گرچه فیرحی آن‌چنان که از آثارش به‌ویژه آخرین آن‌ها «مفهوم قانون در ایران معاصر (تحولات پیشامشروطه)» برمی‌آید در رویکرد به تاریخ مفاهیم و به‌طور مشخص دو مفهوم سنت و قانون همچنان پایبند به منطق دوره‌بندی (تقسیم حرکت تاریخی اندیشه‌ها به دوره‌های زمانی متفاوت) و نگاه بالنده به سیر تحول مفاهیم بود، اما برای دریافت صحیح از آن اندماجی که به‌زعم او متفکران راه سوم به آن دچار شده بودند راهی جز تلاش برای فهم چندلایگی نظام سنت در ایران باقی نمی‌ماند. به واقع آن نظام سنت که فیرحی در آثارش در تلاش برای تقلیل آن به محدوده نظرورزی‌های اهل دیانت و فقیهان است درحرکت تاریخی خود در ایران حامل لایه‌های دیگری از اندیشه قدمایی یعنی ایرانشهری و یونانی و حتی عرفانی نیز بوده است. از آنجا که تلاش برای توضیح چندلایگی نظام سنت در ایران در آثار سیدجواد طباطبایی به روشنی دیده می‌شود شاید بتوان آخرین مجادلات نظری فیرحی با آموزگار پیشین خود درباره نقش و اعتبار اندیشه ایرانشهری در زندگی سیاسی و اجتماعی کنونی ایرانیان را برآمده از همین دریافت محدود از سنت دانست. به هر روی با توجه به آنچه آمد در میان اندیشمندان سیاسی ایرانی در دوره بعد از انقلاب اسلامی فیرحی از معدود کسانی بود که با اجتهاد در میراث فکری و فلسفی خود در تلاش برای تبیین دستگاهی نظری برای پاسخ به بحران‌های پیش روی سیاست و حکومت در ایران بود.

🍃روزنامه هم میهن، ۲۱ آبان۱۴۰۱

@feirahi
🟢بزرگداشت دومین سالگرد «دانشمند فرهیخته حجةالسلام والمسلمین دکتر داود فیرحی»

🎙سخنران: #دکتر_سید_صادق_حقیقت

(آینده پژوهی نواندیشی دینی با تاکید بر آثار دکتر فیرحی)

🔖همچنین در پایان جلسه، مستند «نغمه داودی» درباره زندگی این استاد فقید پخش خواهد شد.

⏰زمان: شنبه(۲۸ آبان ۱۴۰۱) ساعت ۱۵

📍مکان: قم، خیابان هنرستان، نبش کوچه ۲۰، مدرسه اسلامی هنر(سینما آیه)

@andishedinimoaser

@feirahi