🍂 مراسم دومین سالگرد درگذشت استاد فقید دکتر داود فیرحی بر مزار ایشان، بهشت حضرت معصومه(س) شهر قم، بیستم آبان ماه سال۱۴۰۱
@feirahi
@feirahi
Forwarded from زبان و فرهنگ (سامان سامنی)
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
🔻فیرحی و مسألهی سکولاریسم(۱)
✍بهنام مدی
۱) با تأسیس حکومت اسلامی در ایران و بروز مسائل و بحرانهای آن، بعضی از متفکرین و روشنفکران، راهِ برونرفت از این بنبست و بحران را که هر روز عمق و دامنهی آن نیز بیشتر میشود «سکولاریسم» دانستهاند. بر این اساس، مشکل جامعهی امروز ایران، رابطهی بین دین و سیاست یا نهاد دین و نهاد دولت یا چیزی از این جنس است و راهحل نیز قطع این ارتباط است.
۲) البته سکولار یا سکولاریسم در ایرانِ امروز، با تلاشِ نیروهای نظم سیاسیِ موجود، به یک دشنام و ابزاری برای تخطئهی مخالفان هم تبدیل شده است. آنان مخالفان خود را، چه غیرمذهبی و چه حتی مذهبی، سکولار میخوانند تا با چنان «انگی» مخالفین خود را از میدان مناسباتِ موجود خارج کنند. در واقع، در افواهِ این افراد، سکولار کاربردی چون «لیبرال» دارد که زمانی به دشنام تبدیل شده بود و معنایی مانند بیناموس داشت. برای اینان، سکولار نیز معنایی چون بیدین و بیایمان و مادی یا دست کم سستایمان دارد.
۳) در مقابل، کسانی چون فیرحی مسألهی تاریخیِ ایران معاصر، از مشروطه تا کنون، را سکولاریسم نمی-دانستند بلکه مسألهی تاریخیِ ایران را دموکراسی و اقتدارگرایی میدانستند. از نظر فیرحی، مسألهی سکولاریسم برای ایران یک «مسألهنما» یا یک مسألهی «بیربط» است. در ارتباط با انقلاب مشروطه، فیرحی معتقد بود که انقلاب مشروطهی ایران نه دائر مدارِ سکولاریسم و جدایی دین از سیاست یا دولت بلکه مقابله با اقتدارگرایی و تحقق و تقویتِ دموکراسی و آزادیهای مردم بود، چنانکه انقلابِ مشروطه در پیِ تحققِ حکومت یا دولت دینی نیز نبود. از همین زاویه و بر همین اساس بود که فقهای مشروطهخواه با اتکاء به اسلام و تشیع به یاریِ مشروطیت آمده بودند و در برابرِ استبدادِ سلطان ایستاده بودند، تا از اقتدارگرایی بکاهند و با تقویتِ دموکراسی در کاهشِ ظلم بکوشند.
@feirahi
۴) فیرحی اساساً طرحِ بحث سکولاریسم در ایران را یک بحث انحرافی میدانست0l که نظام آگاهی ما، به منزلهی انسانهای ایرانی، را به هم ریخته است. به بیان دیگر، سکولاریسم نظامِ آگاهی ما را دچار اعوجاجهایی سردرگمکننده کرده و بر پیچیدگیِ امور افزوده است. شاید فیرحی خود این مثال را نزده باشد، اما برای نشاندادنِ این اعوجاجهایِ سردرگمکننده میتوان به تعبیری چون «فتوای سکولار» اشاره کرد که لقلقهی زبان بعضی جریانها در ایران امروز است و بیشتر برای طردِ و ردِ بعضی مخالفانِ مذهبی و فتاوای ایشان به کار میرود. چنین تعبیری البته متناقضنماست. مانند آنکه کسی بگوید مثلث مربع یا مستطیل دایره. چه، فتوا اساساً امری دینی-الاهیاتی است و فتوای سکولار معنایی ندارد و تنها میتواند برای اِسکاتِ خصم به کار رود.
۵) با این حال، باید توجه داشت که فیرحی، به منزلهی یک متفکرِ جدی، دیدگاهی پیچیده و چندوجهی داشت که به راحتی نمیتوان از کنار آن گذشت و فیرحی و دیدگاهش را در یک دستهی خاص قرار داد. بنابراین نمیتوان به راحتی گفت که فیرحی موافق یا مخالف سکولاریسم است. بنابراین برای فهم دیدگاهِ او باید مسیر پر پیچ و خمی را طی کرد. من برای توضیحِ دیدگاهِ او و نیز برای آنکه از ایرادی که او به دیگران میگرفت در امان بمانم ترجیح میدهم تا بهجای آنکه از رابطهی فیرحی یا پروژهی فکریِ او با سکولاریسم سخن بگویم، بر آن مسألهای تأکید کنم که سکولاریسم ناظر به آن است؛ یعنی رابطهی دین با سیاست یا نهاد دین با سیاست-دولت. پس با تحلیلِ پروژهی فیرحی تلاش میکنم نشان دهم که این پروژه چه دیدگاهی نسبت به رابطهی دین با سیاست یا نهاد دین با سیاست-دولت داشت. به بیان دیگر، فیرحی چه رابطهای را بین دین با سیاست یا بین نهاد دین با سیاست-دولت ترسیم یا تجویز می کرد. هر چند ممکن است بعضی جوانب این رابطه برای خودِ فیرحی نیز، آگاهانه یا ناآگاهانه مبهم مانده باشد یا او بر بعضی از تبعات یا لوازمِ پروژهاش تأکید نکرده باشد یا به آنها تن ندهد. در این راستا باید به چند نکته توجه کرد.
۶) نخست باید توجه داشت که فیرحی عمیقاً موافق و مدافعِ حضور روحانیت در زندگی اجتماعی بود. به گمانِ من او نه تنها عدم حضورِ روحانیت را ناممکن و نامطلوب میدانست بلکه برای ترویج و تقویت این حضور و بقاء این نهاد تلاش نیز میکرد. فارغ از اینکه فیرحی طرفدار حکومت دینی بود یا نه و از تئوکراسی دفاع نمیکرد یا نه، او با حضور پررنگ روحانیت در جامعه موافق بود. او میپسندید و لازم میدانست که روحانیون در زندگی مردم حضور داشته باشند و در شادی و غم مردم نقش بیافرینند. در واقع، فیرحی برای روحانیت، هویتی جدا یا ورای حکومت و به طور خاص حکومت دینی قائل بود و معتقد بود که فارغ از اینکه حکومت دینی باقی باشد یا نه روحانیت نهادی است که باید حفظ شود و در زندگی مردم حضور داشته باشد. به گمان من، نهاد روحانیت برای فیرحی یک خط قرمز بود.
@feirahi
✍بهنام مدی
۱) با تأسیس حکومت اسلامی در ایران و بروز مسائل و بحرانهای آن، بعضی از متفکرین و روشنفکران، راهِ برونرفت از این بنبست و بحران را که هر روز عمق و دامنهی آن نیز بیشتر میشود «سکولاریسم» دانستهاند. بر این اساس، مشکل جامعهی امروز ایران، رابطهی بین دین و سیاست یا نهاد دین و نهاد دولت یا چیزی از این جنس است و راهحل نیز قطع این ارتباط است.
۲) البته سکولار یا سکولاریسم در ایرانِ امروز، با تلاشِ نیروهای نظم سیاسیِ موجود، به یک دشنام و ابزاری برای تخطئهی مخالفان هم تبدیل شده است. آنان مخالفان خود را، چه غیرمذهبی و چه حتی مذهبی، سکولار میخوانند تا با چنان «انگی» مخالفین خود را از میدان مناسباتِ موجود خارج کنند. در واقع، در افواهِ این افراد، سکولار کاربردی چون «لیبرال» دارد که زمانی به دشنام تبدیل شده بود و معنایی مانند بیناموس داشت. برای اینان، سکولار نیز معنایی چون بیدین و بیایمان و مادی یا دست کم سستایمان دارد.
۳) در مقابل، کسانی چون فیرحی مسألهی تاریخیِ ایران معاصر، از مشروطه تا کنون، را سکولاریسم نمی-دانستند بلکه مسألهی تاریخیِ ایران را دموکراسی و اقتدارگرایی میدانستند. از نظر فیرحی، مسألهی سکولاریسم برای ایران یک «مسألهنما» یا یک مسألهی «بیربط» است. در ارتباط با انقلاب مشروطه، فیرحی معتقد بود که انقلاب مشروطهی ایران نه دائر مدارِ سکولاریسم و جدایی دین از سیاست یا دولت بلکه مقابله با اقتدارگرایی و تحقق و تقویتِ دموکراسی و آزادیهای مردم بود، چنانکه انقلابِ مشروطه در پیِ تحققِ حکومت یا دولت دینی نیز نبود. از همین زاویه و بر همین اساس بود که فقهای مشروطهخواه با اتکاء به اسلام و تشیع به یاریِ مشروطیت آمده بودند و در برابرِ استبدادِ سلطان ایستاده بودند، تا از اقتدارگرایی بکاهند و با تقویتِ دموکراسی در کاهشِ ظلم بکوشند.
@feirahi
۴) فیرحی اساساً طرحِ بحث سکولاریسم در ایران را یک بحث انحرافی میدانست0l که نظام آگاهی ما، به منزلهی انسانهای ایرانی، را به هم ریخته است. به بیان دیگر، سکولاریسم نظامِ آگاهی ما را دچار اعوجاجهایی سردرگمکننده کرده و بر پیچیدگیِ امور افزوده است. شاید فیرحی خود این مثال را نزده باشد، اما برای نشاندادنِ این اعوجاجهایِ سردرگمکننده میتوان به تعبیری چون «فتوای سکولار» اشاره کرد که لقلقهی زبان بعضی جریانها در ایران امروز است و بیشتر برای طردِ و ردِ بعضی مخالفانِ مذهبی و فتاوای ایشان به کار میرود. چنین تعبیری البته متناقضنماست. مانند آنکه کسی بگوید مثلث مربع یا مستطیل دایره. چه، فتوا اساساً امری دینی-الاهیاتی است و فتوای سکولار معنایی ندارد و تنها میتواند برای اِسکاتِ خصم به کار رود.
۵) با این حال، باید توجه داشت که فیرحی، به منزلهی یک متفکرِ جدی، دیدگاهی پیچیده و چندوجهی داشت که به راحتی نمیتوان از کنار آن گذشت و فیرحی و دیدگاهش را در یک دستهی خاص قرار داد. بنابراین نمیتوان به راحتی گفت که فیرحی موافق یا مخالف سکولاریسم است. بنابراین برای فهم دیدگاهِ او باید مسیر پر پیچ و خمی را طی کرد. من برای توضیحِ دیدگاهِ او و نیز برای آنکه از ایرادی که او به دیگران میگرفت در امان بمانم ترجیح میدهم تا بهجای آنکه از رابطهی فیرحی یا پروژهی فکریِ او با سکولاریسم سخن بگویم، بر آن مسألهای تأکید کنم که سکولاریسم ناظر به آن است؛ یعنی رابطهی دین با سیاست یا نهاد دین با سیاست-دولت. پس با تحلیلِ پروژهی فیرحی تلاش میکنم نشان دهم که این پروژه چه دیدگاهی نسبت به رابطهی دین با سیاست یا نهاد دین با سیاست-دولت داشت. به بیان دیگر، فیرحی چه رابطهای را بین دین با سیاست یا بین نهاد دین با سیاست-دولت ترسیم یا تجویز می کرد. هر چند ممکن است بعضی جوانب این رابطه برای خودِ فیرحی نیز، آگاهانه یا ناآگاهانه مبهم مانده باشد یا او بر بعضی از تبعات یا لوازمِ پروژهاش تأکید نکرده باشد یا به آنها تن ندهد. در این راستا باید به چند نکته توجه کرد.
۶) نخست باید توجه داشت که فیرحی عمیقاً موافق و مدافعِ حضور روحانیت در زندگی اجتماعی بود. به گمانِ من او نه تنها عدم حضورِ روحانیت را ناممکن و نامطلوب میدانست بلکه برای ترویج و تقویت این حضور و بقاء این نهاد تلاش نیز میکرد. فارغ از اینکه فیرحی طرفدار حکومت دینی بود یا نه و از تئوکراسی دفاع نمیکرد یا نه، او با حضور پررنگ روحانیت در جامعه موافق بود. او میپسندید و لازم میدانست که روحانیون در زندگی مردم حضور داشته باشند و در شادی و غم مردم نقش بیافرینند. در واقع، فیرحی برای روحانیت، هویتی جدا یا ورای حکومت و به طور خاص حکومت دینی قائل بود و معتقد بود که فارغ از اینکه حکومت دینی باقی باشد یا نه روحانیت نهادی است که باید حفظ شود و در زندگی مردم حضور داشته باشد. به گمان من، نهاد روحانیت برای فیرحی یک خط قرمز بود.
@feirahi
🔻فیرحی و مساله ی سکولاریسم(۲)
✍بهنام مِدی
بنابراین، در موضعگیری نسبت به موضعِ فیرحی در مورد سکولاریسم، باید دفاعِ تمامقدِ او از نهاد روحانیت را در نظر داشت و نباید به این مهم بی توجه بود.
۷) نکتهی دیگر اینکه فیرحی دغدغهی دموکراسی و تحققِ آن و نفیِ اقتدارگرایی را داشت و از همین زاویهی به پروژههای فکریِ مختلف مراجعه میکرد، به کسانی نزدیک میشد یا از ایشان فاصله میگرفت؛ کسانی چون آیتالله منتظری یا آیتالله خمینی یا دیگران. او از همین زاویه، به پتانسیل و امکانهای این پروژهها میاندیشید به آنها نزدیک میشد یا از آنها فاصله میگرفت. بنابراین به سختی میتوان فیرحی را منتسب به یکی از این جریانها دانست. اما به گمانِ من و احتمالاً بنا به داوریِ بسیاریِ دیگران، قصهی رابطهی فیرحی با علامهی نائینی و فقه مشروطه قصهی دیگری است. فیرحی عمیقاً درگیر این پروژه بود و در تلاش بود تا هر چه بیشتر از ظرفیتهای این پروژه بهره ببرد و آن را تقویت نماید. «آستانهی تجدد» خود گویای آن بود که فیرحی، نائینی و فقه مشروطه را «آستانهی» تجدد در ایران میدانست. از این رو، شاید بتوان ادعا کرد پروژهی فکریِ فیرحی یا هستهی مرکزیِ آن در ادامهی فقه مشروطه و در ادامهی کار کسانی چون آخوند خراسانی و علامهی نائینی بود. اگر این ادعا را بپذیریم آنگاه میتوان در همین چارچوب رابطهی فیرحی و سکولاریسم را تحلیل کرد.
۸) برای تحلیل نظریهی سیاسی مشروطه در ایران یا فقه مشروطه پیش از هر چیز باید به سراغِ مفهومِ «امور مشترکهی نوعیه» رفت. محورِ این نظریه و اسِ اساس آن همین مفهوم است و آن را میتوان محلِ شکلگیریِ «سیاست» در این نظریهی سیاسی دانست. من برای توضیح و تفهیم این مفهوم به «استعارهی آپارتمان» اتکاء میکنم. در یک آپارتمان، ممکن است یک واحد متعلق به یک مسلمانِ شیعه، واحدی دیگر متعلق به یک مسلمانِ سنی، واحدی دیگر متعلق به یک مسیحی و واحد دیگر متعلق به یک یهودی باشد. هر واحد قسمتی مخصوص به خود دارد که مالک نسبت به آن حقی انحصاری دارد. اما در کلِ این آپارتمان قسمتهای «مشاعی» وجود دارد که متعلق به مالکینِ همهی واحدهاست و همه به نحو اشاعه نسبت به ذرهذرهی آن حق دارند. بنابراین، فارغ از اینکه مالکینِ واحدها چه دین و مذهبی دارند، همهی آنها حقی مشترک نسبت به قسمتهای مشاع آپارتمان دارند. در یک مقیاس بزرگتر (یعنی جامعه) نیز همین قسمت مشاع وجود دارد که همان امور مشترکهی نوعیه است و افراد فارغ از اینکه چه دین و مذهبی داشته باشند نسبت به این قسمت مشاع حق دارند. در نظریهی سیاسیِ فقه مشروطه همین قسمت محل شکلگیریِ سیاست است. آن چه گفتم نمای کلیِ سیاست در نظریهی سیاسی فیرحی_نائینی است. حال سوال این است که جایگاه شرع کجاست و چه کسی یا کسانی حق دارند در مورد این قسمتِ مشترک تصمیمگیری کنند؟
@feirahi
۹) در پاسخ به سوال اول باید گفت که شرع یا مسلماتِ فقه «حدود و مرزهای» سیاست است. همانطوری که صاحبین یک آپارتمان نمیتوانند مقرر کنند که در قسمت مشاعات شرب خمر یا زنا شود یا از مشاعات برای تولید مسکرات استفاده شود، در سطح جامعه نیز نمیتوان بر خلاف مسلماتِ شرع تصمیم گرفت و به عنوان مثال شرب خمر را آزاد کرد. پس چنانکه گفتم شرع تنها «حدود» سیاست را مشخص میکند و نه چیزی بیش از آن. فیرحی برای توضیح این امر مثال گاردریل را میزد. در مسیر حرکت به هر سمتی میتوان رفت اما نباید از گاردریل گذر کرد. در سیاست نیز وضعیت مطابق با همین الگوست؛ ما به هر سمت و سویی میتوانیم حرکت کنیم اما از همان حدود شرعی که همان گاردریلها هستند نباید گذر کنیم.
۱۰) در پاسخ به سوال دوم باید گفت که پاسخ سنتی به این سوال این است که هیچ کس حق تصمیمگیری نسبت به این قسمت را ندارد جز آنکه «ولایت» دارد. اما اهمیت فقه مشروطه در چرخشی است که انجام داده و پاسخ متفاوتی است که به این سوال میدهد. از نظر فیرحی و فقه مشروطه همه نسبت به این حوزهی مشترک برابریِ «فعال» و حق تصمیمگیری دارند؛ همهی افراد فارغ از اینکه چه دین و مذهبی دارند حق تصمیمگیری نسبت به این حوزه را دارند و هیچ کس بر دیگری برتری ندارد. همه فارغ از دین و مذهبشان صاحب حقی برابرند و هیچ دین و آیینی نیست که به کسی نسبت به دیگری برتری اعطا کند.
۱۱) اکنون به تدریج میتوان رابطهی نهاد دین و حوزهی امور مشترکهی نوعیه یا نهاد دین و سیاست را تشخیص داد. هیچ مرجع دینی، به اعتبار مرجعیت دینیاش، در این حوزه برتریای نسبت به دیگران و حق تصمیمگیریِ انحصاری نسبت به این حوزه را ندارد. هیچ شخصی به لحاظِ دین و آییناش نمیتواند در این حوزه نسبت به دیگری ادعای برتری کند و خود را بر صدر بنشاند؛درست به همان شکلی که در یک آپارتمان، مالک هیچ واحدی نمیتواند با اتکاء به دین و آییناش مدعی باشد که در ادارهی مشاعات بر دیگران برتری دارد.
@feirahi
✍بهنام مِدی
بنابراین، در موضعگیری نسبت به موضعِ فیرحی در مورد سکولاریسم، باید دفاعِ تمامقدِ او از نهاد روحانیت را در نظر داشت و نباید به این مهم بی توجه بود.
۷) نکتهی دیگر اینکه فیرحی دغدغهی دموکراسی و تحققِ آن و نفیِ اقتدارگرایی را داشت و از همین زاویهی به پروژههای فکریِ مختلف مراجعه میکرد، به کسانی نزدیک میشد یا از ایشان فاصله میگرفت؛ کسانی چون آیتالله منتظری یا آیتالله خمینی یا دیگران. او از همین زاویه، به پتانسیل و امکانهای این پروژهها میاندیشید به آنها نزدیک میشد یا از آنها فاصله میگرفت. بنابراین به سختی میتوان فیرحی را منتسب به یکی از این جریانها دانست. اما به گمانِ من و احتمالاً بنا به داوریِ بسیاریِ دیگران، قصهی رابطهی فیرحی با علامهی نائینی و فقه مشروطه قصهی دیگری است. فیرحی عمیقاً درگیر این پروژه بود و در تلاش بود تا هر چه بیشتر از ظرفیتهای این پروژه بهره ببرد و آن را تقویت نماید. «آستانهی تجدد» خود گویای آن بود که فیرحی، نائینی و فقه مشروطه را «آستانهی» تجدد در ایران میدانست. از این رو، شاید بتوان ادعا کرد پروژهی فکریِ فیرحی یا هستهی مرکزیِ آن در ادامهی فقه مشروطه و در ادامهی کار کسانی چون آخوند خراسانی و علامهی نائینی بود. اگر این ادعا را بپذیریم آنگاه میتوان در همین چارچوب رابطهی فیرحی و سکولاریسم را تحلیل کرد.
۸) برای تحلیل نظریهی سیاسی مشروطه در ایران یا فقه مشروطه پیش از هر چیز باید به سراغِ مفهومِ «امور مشترکهی نوعیه» رفت. محورِ این نظریه و اسِ اساس آن همین مفهوم است و آن را میتوان محلِ شکلگیریِ «سیاست» در این نظریهی سیاسی دانست. من برای توضیح و تفهیم این مفهوم به «استعارهی آپارتمان» اتکاء میکنم. در یک آپارتمان، ممکن است یک واحد متعلق به یک مسلمانِ شیعه، واحدی دیگر متعلق به یک مسلمانِ سنی، واحدی دیگر متعلق به یک مسیحی و واحد دیگر متعلق به یک یهودی باشد. هر واحد قسمتی مخصوص به خود دارد که مالک نسبت به آن حقی انحصاری دارد. اما در کلِ این آپارتمان قسمتهای «مشاعی» وجود دارد که متعلق به مالکینِ همهی واحدهاست و همه به نحو اشاعه نسبت به ذرهذرهی آن حق دارند. بنابراین، فارغ از اینکه مالکینِ واحدها چه دین و مذهبی دارند، همهی آنها حقی مشترک نسبت به قسمتهای مشاع آپارتمان دارند. در یک مقیاس بزرگتر (یعنی جامعه) نیز همین قسمت مشاع وجود دارد که همان امور مشترکهی نوعیه است و افراد فارغ از اینکه چه دین و مذهبی داشته باشند نسبت به این قسمت مشاع حق دارند. در نظریهی سیاسیِ فقه مشروطه همین قسمت محل شکلگیریِ سیاست است. آن چه گفتم نمای کلیِ سیاست در نظریهی سیاسی فیرحی_نائینی است. حال سوال این است که جایگاه شرع کجاست و چه کسی یا کسانی حق دارند در مورد این قسمتِ مشترک تصمیمگیری کنند؟
@feirahi
۹) در پاسخ به سوال اول باید گفت که شرع یا مسلماتِ فقه «حدود و مرزهای» سیاست است. همانطوری که صاحبین یک آپارتمان نمیتوانند مقرر کنند که در قسمت مشاعات شرب خمر یا زنا شود یا از مشاعات برای تولید مسکرات استفاده شود، در سطح جامعه نیز نمیتوان بر خلاف مسلماتِ شرع تصمیم گرفت و به عنوان مثال شرب خمر را آزاد کرد. پس چنانکه گفتم شرع تنها «حدود» سیاست را مشخص میکند و نه چیزی بیش از آن. فیرحی برای توضیح این امر مثال گاردریل را میزد. در مسیر حرکت به هر سمتی میتوان رفت اما نباید از گاردریل گذر کرد. در سیاست نیز وضعیت مطابق با همین الگوست؛ ما به هر سمت و سویی میتوانیم حرکت کنیم اما از همان حدود شرعی که همان گاردریلها هستند نباید گذر کنیم.
۱۰) در پاسخ به سوال دوم باید گفت که پاسخ سنتی به این سوال این است که هیچ کس حق تصمیمگیری نسبت به این قسمت را ندارد جز آنکه «ولایت» دارد. اما اهمیت فقه مشروطه در چرخشی است که انجام داده و پاسخ متفاوتی است که به این سوال میدهد. از نظر فیرحی و فقه مشروطه همه نسبت به این حوزهی مشترک برابریِ «فعال» و حق تصمیمگیری دارند؛ همهی افراد فارغ از اینکه چه دین و مذهبی دارند حق تصمیمگیری نسبت به این حوزه را دارند و هیچ کس بر دیگری برتری ندارد. همه فارغ از دین و مذهبشان صاحب حقی برابرند و هیچ دین و آیینی نیست که به کسی نسبت به دیگری برتری اعطا کند.
۱۱) اکنون به تدریج میتوان رابطهی نهاد دین و حوزهی امور مشترکهی نوعیه یا نهاد دین و سیاست را تشخیص داد. هیچ مرجع دینی، به اعتبار مرجعیت دینیاش، در این حوزه برتریای نسبت به دیگران و حق تصمیمگیریِ انحصاری نسبت به این حوزه را ندارد. هیچ شخصی به لحاظِ دین و آییناش نمیتواند در این حوزه نسبت به دیگری ادعای برتری کند و خود را بر صدر بنشاند؛درست به همان شکلی که در یک آپارتمان، مالک هیچ واحدی نمیتواند با اتکاء به دین و آییناش مدعی باشد که در ادارهی مشاعات بر دیگران برتری دارد.
@feirahi
🔻فیرحی و مساله سکولاریسم(۳)
✍بهنام مِدی
در نتیجه، چون همه با یکدیگر به نحو «ایجابی» برابرند هیچ چارهای جز این وجود ندارد که با تصمیم مشترک یا اعطای اختیار به شخص یا اشخاصی خاص (یعنی وکالت) نسبت به این حوزهی مشترک تصمیمگیری کنند. این وکیلان نیز میتوانند از هر دین و مذهبی باشند و دین و مذهبشان اساساً نسبت به این حوزهی مشترک لااقتضاء است. بنابراین، «تصمیمگیری مشترکِ» افراد ملت تنها راه قانونگذاری در این حوزه و حل مسائل آن است.
۱۲) اکنون طرح کلیِ این نظریه بر ما آشکارتر میشود و میتوانیم یک گام به جلوتر برویم و بر تبعات بیشتری تأکید کنیم. هر چند باید اعتراف کنم که من مطمئن نیستم که فیرحی و نائینی، به منزلهی روحانیان شیعه، تا چه حد میتوانستند به تبعات نظریهی سیاسی مطلوبشان تن دهند و به لوازمِ آن پایبند بمانند. در نتیجهی آنچه تا کنون گفتیم از بودجهی عمومی نمیتوان برای ترویج یک دین و مذهب خاص استفاده کرد. به طور خاص، نمیتوان از بودجهی عمومی استفاده کرد تا اسلامِ شیعی را ترویج کرد یا یهودیت و مسیحیت یا تسنن را تخطئه نمود. چنانکه عکس آن نیز ممکن نیست. نمیتوان امکانات عمومی را بسیج کرد که یک دین و آیین خاص تقویت گردد. وضعیتِ لوازم و تبعاتِ این نظریه حتی رادیکالتر از این نیز خواهد شد. حوزهی امور مشترکهی نوعیه متعلق به همهی افراد ملت است و چنانکه گفتم افراد، فارغ از دین و مذهبشان، در ذرهذرهی این حوزه حق دارند. همهی دینداران میتوانند در اماکن مذهبیِ خود به ترویج دین و آیینشان بپردازند. اما افراد ملت، بدون موافقتِ همهی صاحبان حق، نمیتوانند از حوزهی مشاعات برای نمایش یک دین و آیین خاص و ترویج آن یا اجرای مناسکشان استفاده کنند یا نمادهای آن را به نمایش در آورند. مسلمانان یا مسلمانان شیعه نمیتوانند مدعی شوند چون در اکثریت قرار دارند میتوانند یا باید از فضای عمومی، به نحو انحصاری و بینیاز از موافقت سایرین، برای ترویج دین و آیین خود یا گرامیداشتِ ایامِ خاص و بزرگان خود استفاده کنند.
۱۳) البته چنانکه گفتم فیرحی و نائینی تا این حد پیش نمیروند و شاید به این الزامات نیز تن ندهند. اما امکاناتِ نظریهی سیاسی آنان به ناچار کار را به اینجا میرساند. این نظریهی هیچ مرجعیتِ دینی را در حوزهی امور مشترک نوعی نمیپذیرد و امکان استفادهی یک دین و آیین خاص از فضای مشترک یا بودجهی عمومی را بدون موافقت سایرین نمیدهد. مخلص کلام آنکه فیرحی سکولاریست نبود و نمیتوانست باشد و قویاً تأکید داشت که مدافع یک نظریهی سیاسی سکولار نیست. اما نظریهی سیاسیِ او تبعاتی را دارد که در تحلیل رابطهی نهاد دین و سیاست در چارچوب آن نظریه نباید به آنها بیتوجه بود.
@feirahi
✍بهنام مِدی
در نتیجه، چون همه با یکدیگر به نحو «ایجابی» برابرند هیچ چارهای جز این وجود ندارد که با تصمیم مشترک یا اعطای اختیار به شخص یا اشخاصی خاص (یعنی وکالت) نسبت به این حوزهی مشترک تصمیمگیری کنند. این وکیلان نیز میتوانند از هر دین و مذهبی باشند و دین و مذهبشان اساساً نسبت به این حوزهی مشترک لااقتضاء است. بنابراین، «تصمیمگیری مشترکِ» افراد ملت تنها راه قانونگذاری در این حوزه و حل مسائل آن است.
۱۲) اکنون طرح کلیِ این نظریه بر ما آشکارتر میشود و میتوانیم یک گام به جلوتر برویم و بر تبعات بیشتری تأکید کنیم. هر چند باید اعتراف کنم که من مطمئن نیستم که فیرحی و نائینی، به منزلهی روحانیان شیعه، تا چه حد میتوانستند به تبعات نظریهی سیاسی مطلوبشان تن دهند و به لوازمِ آن پایبند بمانند. در نتیجهی آنچه تا کنون گفتیم از بودجهی عمومی نمیتوان برای ترویج یک دین و مذهب خاص استفاده کرد. به طور خاص، نمیتوان از بودجهی عمومی استفاده کرد تا اسلامِ شیعی را ترویج کرد یا یهودیت و مسیحیت یا تسنن را تخطئه نمود. چنانکه عکس آن نیز ممکن نیست. نمیتوان امکانات عمومی را بسیج کرد که یک دین و آیین خاص تقویت گردد. وضعیتِ لوازم و تبعاتِ این نظریه حتی رادیکالتر از این نیز خواهد شد. حوزهی امور مشترکهی نوعیه متعلق به همهی افراد ملت است و چنانکه گفتم افراد، فارغ از دین و مذهبشان، در ذرهذرهی این حوزه حق دارند. همهی دینداران میتوانند در اماکن مذهبیِ خود به ترویج دین و آیینشان بپردازند. اما افراد ملت، بدون موافقتِ همهی صاحبان حق، نمیتوانند از حوزهی مشاعات برای نمایش یک دین و آیین خاص و ترویج آن یا اجرای مناسکشان استفاده کنند یا نمادهای آن را به نمایش در آورند. مسلمانان یا مسلمانان شیعه نمیتوانند مدعی شوند چون در اکثریت قرار دارند میتوانند یا باید از فضای عمومی، به نحو انحصاری و بینیاز از موافقت سایرین، برای ترویج دین و آیین خود یا گرامیداشتِ ایامِ خاص و بزرگان خود استفاده کنند.
۱۳) البته چنانکه گفتم فیرحی و نائینی تا این حد پیش نمیروند و شاید به این الزامات نیز تن ندهند. اما امکاناتِ نظریهی سیاسی آنان به ناچار کار را به اینجا میرساند. این نظریهی هیچ مرجعیتِ دینی را در حوزهی امور مشترک نوعی نمیپذیرد و امکان استفادهی یک دین و آیین خاص از فضای مشترک یا بودجهی عمومی را بدون موافقت سایرین نمیدهد. مخلص کلام آنکه فیرحی سکولاریست نبود و نمیتوانست باشد و قویاً تأکید داشت که مدافع یک نظریهی سیاسی سکولار نیست. اما نظریهی سیاسیِ او تبعاتی را دارد که در تحلیل رابطهی نهاد دین و سیاست در چارچوب آن نظریه نباید به آنها بیتوجه بود.
@feirahi
https://www.khabaronline.ir/news/1693967/
به یاد دومین سالگرد استاد دانشمند و دوست عزیز مرحوم فیرحی
✍رسول جعفریان
@feirahi
@jafarian1964
به یاد دومین سالگرد استاد دانشمند و دوست عزیز مرحوم فیرحی
✍رسول جعفریان
@feirahi
@jafarian1964
خبرآنلاین
فیرحی و بحران کشف حقیقت
مرحوم فیرحی نخستین طلبه ای بود که به طور جدی درگیر بحث دانش سیاسی با رویکرد تاریخی شد. سبب آن هم تحصیل او در دانشگاه تهران و شاگردیش نزد استادان وقت آنجا بشیریه، طباطبایی و رضوی بود.
🔻راه سوم فیرحی(قسمت اول)
✍عارف مسعودی
🔹برای کسانی چون من که در سالهای پایانی دهه هشتاد شمسی در هوای ادامه تحصیل در مقاطع تکمیلی علوم سیاسی به سر میبردم، از این رشته نیز مانند همه دیگر رشتههای علوم اجتماعی تنها پیکر بیجانی مانده بود که براثر ضربات سهمگین تنگنظران رمقی برای آن نمانده بود. در این میان بار سنگین این پیکر نیمهجان بر شانههای معدود آموزگارانی مانند فیرحی بود تا به مثل حکیمی دردآشنا موت ابدی آن را مانع شوند. بیگمان این درد آشنایی و فراتر از آن توان بحراناندیشی فیرحی نتیجه همنشینی و مصاحبت با دیگر مُوَدبانی مانند سیدجواد طباطبایی، حسین بشیریه، سیدمحمد رضوی و دیگرانی بود که او خود را وامدار آنان میدانست.
🔹گرچه فیرحی بر دوش آن آموزگاران نشسته بود و به مدد آنان توان دیدن افقهای تازه را مییافت اما بهزودی در زمره معدود اهل نظری درآمد که توان اجتهاد دراصول و آرای سلف خود را داشتند. اما تالی آن نظرورزی و اجتهاد کشف نظری بود که فیرحی آخرین سالهای حیات خود را وقف تامل در باب آن کرد و در برههای آن را «راه سوم» نامید. شاید فراهم آوردن امکانی برای اندیشیدن به «راه سوم» و تلاش برای تدارك پلی میان لایههای وجدان ایرانی مهمترین دستاورد و میراث پروژه فکری فیرحی باشد؛ گرچه او فرصت کافی برای تبیین تمام وجوه چنین پروژهای را نیافت و راه سوم او مسیری ناتمام ماند. او به فراست دریافته بود كه وجدان تاریخی ایرانی پیش از هر چیز، لایه-لایه است و این بخشی از جوهر او شده است. درك چندلایگی این وجدان، حاصل فهم او از تخالف میان رسوبات تاریخی و افق انتظارات ایرانیان بود. ایرانیان در مقام ملتی تاریخی که از عظیمترین آمیزشها و برخوردها پدید آمدهاند در مقام «ملت میانه» به تمام معنا، ملتی هستند درنیافتنیتر، دربرگیرندهتر، پرتضادتر و شگفتآورتر از دیگران. فیرحی نیز در پی ایضاح لایههای تفكر ملتی بود كه تن به هیچ تعریفی نمیدهد و ویژگیاش این است كه هیچگاه این پرسش در میان مردمان آن پاسخی واحد نیافت كه «چگونه میتوان ایرانی بود؟» برهمین اساس فیرحی در پی راه سومی بود تا بتواند «اندماج» حاصل از آن تضادها و ناسازگاریها را روشن سازد.
🔹از نظر فیرحی راه سوم جریانی بود که در میانه سنت و تجدد ایستاده است. از نظر تاریخی چندان باتجدداندیشان مأنوس نبود و از جانبی دیگر با سنتگرایان در جدال به سر میبرد. برخی اندیشمندان عرب راه اول را مسلکالتغریب، راه دوم مسلکالجمود و راه سوم را مسلکالتجدید نامیدند. اما راه سوم دو دغدغه داشت که گرچه دشوار بود ولی ناگزیر مینمود. اولی «اصالت» بود که میتوان از آن به مشکل هویت یاد کرد و اینکه انسان مسلمان و ایرانی چگونه میتوانست مسلمان و ایرانی بماند. دغدغه دیگر هم ناکارآمدی نظام مفاهیم در امر حکومتمداری و سامان اجتماعی بود. یعنی در دوره اسلامی مفاهیمی وجود داشت که چندان با آداب جدید زندگی سیاسی و اجتماعی انسان مسلمان ایرانی سازگار نمینمود. بهزعم او راه سوم با دو گروه در نزاع بود؛ با آرای اهل تغریب برای حفظ اصالت و با هواداران سنت برای کارآمد نمودن مفاهیم قدیم در روزگار نوآئین. آنگاه که به جدال با سنت میرفت خواسته یا ناخواسته قدمی به سوی اهل تغریب برمیداشت و برای صیانت از بنیانهای خود مجبور به همدلی با جزماندیشان بود. اما به تدریج بحراناندیشی این گروه از متفکران سبب شد تا در پی هویتی مستقل برای خود و همکیشانشان باشند. برهمین اساس آنها در نظر و عمل خود بازگشتی انتقادی به سنت و تاریخ را آغاز نمودند که درنهایت منجر بر سرنمونی حرکتهای اصلاحی در جهان اسلام و ایران شد. اما در فرآیندی تاریخی آنچه که فیرحی از آن به راه سوم یاد میکرد، حداقل در ایران، به دو جریان «احیا» و «نوگرایان» منشعب شده است. جریان احیا به دنبال تجدید عظمت مسلمانی در دوره میانه بود و قانونخواهی آنان در نهایت احیای شریعت اسلامی و تاکید بر مفاهیمی همچون شورا یا اجتهاد را سبب شد. اما نوگرایان برخلاف احیاگرایان بهدنبال تاسیس دولت ملی، فاصله گرفتن از ارزشهای سده میانه اسلامی و قانونخواهی در معنای قراردادی و اساسگرایانه آن بودند. فیرحی در ایران این سلسله قلندران تحولخواه و اصلاحطلب را که به دنبال مسیری میانه برای اصلاح دین و دولت بودند، با عطف به تمایزات نظری و زمانی آنها، شامل رجال دولتخواهی مانند میرزامحمدخان مجدالملک و میرزایوسفخان مستشارالدوله و اهل دیانتی مانند محقق نائینی، شیخاسماعیل محلاتی، شیخهادی نجمآبادی، شیخابراهیم زنجانی و سیداسدالله خرقانی و حتی روشنفکرانی مانند طالبوف، تا عصر پهلوی دوم و انقلاب اسلامی و متفکرانی مانند مرتضی مطهری و مهدی بازرگان، میدانست.
🍃روزنامه هم میهن، ۲۱ آبان ۱۴۰۱
@feirahi
✍عارف مسعودی
🔹برای کسانی چون من که در سالهای پایانی دهه هشتاد شمسی در هوای ادامه تحصیل در مقاطع تکمیلی علوم سیاسی به سر میبردم، از این رشته نیز مانند همه دیگر رشتههای علوم اجتماعی تنها پیکر بیجانی مانده بود که براثر ضربات سهمگین تنگنظران رمقی برای آن نمانده بود. در این میان بار سنگین این پیکر نیمهجان بر شانههای معدود آموزگارانی مانند فیرحی بود تا به مثل حکیمی دردآشنا موت ابدی آن را مانع شوند. بیگمان این درد آشنایی و فراتر از آن توان بحراناندیشی فیرحی نتیجه همنشینی و مصاحبت با دیگر مُوَدبانی مانند سیدجواد طباطبایی، حسین بشیریه، سیدمحمد رضوی و دیگرانی بود که او خود را وامدار آنان میدانست.
🔹گرچه فیرحی بر دوش آن آموزگاران نشسته بود و به مدد آنان توان دیدن افقهای تازه را مییافت اما بهزودی در زمره معدود اهل نظری درآمد که توان اجتهاد دراصول و آرای سلف خود را داشتند. اما تالی آن نظرورزی و اجتهاد کشف نظری بود که فیرحی آخرین سالهای حیات خود را وقف تامل در باب آن کرد و در برههای آن را «راه سوم» نامید. شاید فراهم آوردن امکانی برای اندیشیدن به «راه سوم» و تلاش برای تدارك پلی میان لایههای وجدان ایرانی مهمترین دستاورد و میراث پروژه فکری فیرحی باشد؛ گرچه او فرصت کافی برای تبیین تمام وجوه چنین پروژهای را نیافت و راه سوم او مسیری ناتمام ماند. او به فراست دریافته بود كه وجدان تاریخی ایرانی پیش از هر چیز، لایه-لایه است و این بخشی از جوهر او شده است. درك چندلایگی این وجدان، حاصل فهم او از تخالف میان رسوبات تاریخی و افق انتظارات ایرانیان بود. ایرانیان در مقام ملتی تاریخی که از عظیمترین آمیزشها و برخوردها پدید آمدهاند در مقام «ملت میانه» به تمام معنا، ملتی هستند درنیافتنیتر، دربرگیرندهتر، پرتضادتر و شگفتآورتر از دیگران. فیرحی نیز در پی ایضاح لایههای تفكر ملتی بود كه تن به هیچ تعریفی نمیدهد و ویژگیاش این است كه هیچگاه این پرسش در میان مردمان آن پاسخی واحد نیافت كه «چگونه میتوان ایرانی بود؟» برهمین اساس فیرحی در پی راه سومی بود تا بتواند «اندماج» حاصل از آن تضادها و ناسازگاریها را روشن سازد.
🔹از نظر فیرحی راه سوم جریانی بود که در میانه سنت و تجدد ایستاده است. از نظر تاریخی چندان باتجدداندیشان مأنوس نبود و از جانبی دیگر با سنتگرایان در جدال به سر میبرد. برخی اندیشمندان عرب راه اول را مسلکالتغریب، راه دوم مسلکالجمود و راه سوم را مسلکالتجدید نامیدند. اما راه سوم دو دغدغه داشت که گرچه دشوار بود ولی ناگزیر مینمود. اولی «اصالت» بود که میتوان از آن به مشکل هویت یاد کرد و اینکه انسان مسلمان و ایرانی چگونه میتوانست مسلمان و ایرانی بماند. دغدغه دیگر هم ناکارآمدی نظام مفاهیم در امر حکومتمداری و سامان اجتماعی بود. یعنی در دوره اسلامی مفاهیمی وجود داشت که چندان با آداب جدید زندگی سیاسی و اجتماعی انسان مسلمان ایرانی سازگار نمینمود. بهزعم او راه سوم با دو گروه در نزاع بود؛ با آرای اهل تغریب برای حفظ اصالت و با هواداران سنت برای کارآمد نمودن مفاهیم قدیم در روزگار نوآئین. آنگاه که به جدال با سنت میرفت خواسته یا ناخواسته قدمی به سوی اهل تغریب برمیداشت و برای صیانت از بنیانهای خود مجبور به همدلی با جزماندیشان بود. اما به تدریج بحراناندیشی این گروه از متفکران سبب شد تا در پی هویتی مستقل برای خود و همکیشانشان باشند. برهمین اساس آنها در نظر و عمل خود بازگشتی انتقادی به سنت و تاریخ را آغاز نمودند که درنهایت منجر بر سرنمونی حرکتهای اصلاحی در جهان اسلام و ایران شد. اما در فرآیندی تاریخی آنچه که فیرحی از آن به راه سوم یاد میکرد، حداقل در ایران، به دو جریان «احیا» و «نوگرایان» منشعب شده است. جریان احیا به دنبال تجدید عظمت مسلمانی در دوره میانه بود و قانونخواهی آنان در نهایت احیای شریعت اسلامی و تاکید بر مفاهیمی همچون شورا یا اجتهاد را سبب شد. اما نوگرایان برخلاف احیاگرایان بهدنبال تاسیس دولت ملی، فاصله گرفتن از ارزشهای سده میانه اسلامی و قانونخواهی در معنای قراردادی و اساسگرایانه آن بودند. فیرحی در ایران این سلسله قلندران تحولخواه و اصلاحطلب را که به دنبال مسیری میانه برای اصلاح دین و دولت بودند، با عطف به تمایزات نظری و زمانی آنها، شامل رجال دولتخواهی مانند میرزامحمدخان مجدالملک و میرزایوسفخان مستشارالدوله و اهل دیانتی مانند محقق نائینی، شیخاسماعیل محلاتی، شیخهادی نجمآبادی، شیخابراهیم زنجانی و سیداسدالله خرقانی و حتی روشنفکرانی مانند طالبوف، تا عصر پهلوی دوم و انقلاب اسلامی و متفکرانی مانند مرتضی مطهری و مهدی بازرگان، میدانست.
🍃روزنامه هم میهن، ۲۱ آبان ۱۴۰۱
@feirahi
🔻راه سوم فیرحی(قسمت دوم و پایانی)
✍عارف مسعودی
🔹بیگمان فیرحی فرصت آن را نیافت تا تاملات خود در باب راه سوم را فراتر از جریانشناسی و تبیین حدود و ثغور چارچوبهای فکری اندیشمندانی ببرد که آنها را هادیان این جریان فکری میدانست. اما طرح بحث او در این باره فرصتهایی را برای اندیشیدن دیگرنویسندگان ایرانی فراهم نمود. به واقع با تاملی عالمانه میتوان دریافت که راه سوم فیرحی ناگفتههایی در باب همزمانی امور ناهمزمان در تاریخ معاصر ایران دارد. اینکه چگونه تخالف میان ضرباهنگ کند نظام سنت و شتاب تند تحولات سیاسی و اجتماعی جامعه ایرانی در قریب به دو سده گذشته تمام توش و توان متفکران ایرانی را به خود معطوف ساخت و از آنجا که این نویسندگان در فقدان مبانی معرفتی و آگاهی تاریخی به ماهیت آن ناهمزمانها به سر میبردند، به مثل «گنگ خواب دیدهای» در این مسیر گام میزدند که جز کوره راهی در انتظارشان نبود. حاصل آن بیراهه و ابهام درعالم نظر آشفتگی در نظام مفاهیم سیاسی و اجتماعی بود که تالی شوم آن بیقراری و از کارافتادگی نهادها و آشوب درنظامهای سیاسی دوران معاصرایران بوده است.
🔹همچنین تلاش فیرحی برای تبیین حدود و ثغور دستگاه فکری متفکران راه سوم ضرورت دیگری را نیز پیش روی نویسندگان بعدی میگذارد و آن تامل در سنت به مثابه مفهومی چندلایه در قلمرو اندیشه سیاسی ایران است. گرچه فیرحی آنچنان که از آثارش بهویژه آخرین آنها «مفهوم قانون در ایران معاصر (تحولات پیشامشروطه)» برمیآید در رویکرد به تاریخ مفاهیم و بهطور مشخص دو مفهوم سنت و قانون همچنان پایبند به منطق دورهبندی (تقسیم حرکت تاریخی اندیشهها به دورههای زمانی متفاوت) و نگاه بالنده به سیر تحول مفاهیم بود، اما برای دریافت صحیح از آن اندماجی که بهزعم او متفکران راه سوم به آن دچار شده بودند راهی جز تلاش برای فهم چندلایگی نظام سنت در ایران باقی نمیماند. به واقع آن نظام سنت که فیرحی در آثارش در تلاش برای تقلیل آن به محدوده نظرورزیهای اهل دیانت و فقیهان است درحرکت تاریخی خود در ایران حامل لایههای دیگری از اندیشه قدمایی یعنی ایرانشهری و یونانی و حتی عرفانی نیز بوده است. از آنجا که تلاش برای توضیح چندلایگی نظام سنت در ایران در آثار سیدجواد طباطبایی به روشنی دیده میشود شاید بتوان آخرین مجادلات نظری فیرحی با آموزگار پیشین خود درباره نقش و اعتبار اندیشه ایرانشهری در زندگی سیاسی و اجتماعی کنونی ایرانیان را برآمده از همین دریافت محدود از سنت دانست. به هر روی با توجه به آنچه آمد در میان اندیشمندان سیاسی ایرانی در دوره بعد از انقلاب اسلامی فیرحی از معدود کسانی بود که با اجتهاد در میراث فکری و فلسفی خود در تلاش برای تبیین دستگاهی نظری برای پاسخ به بحرانهای پیش روی سیاست و حکومت در ایران بود.
🍃روزنامه هم میهن، ۲۱ آبان۱۴۰۱
@feirahi
✍عارف مسعودی
🔹بیگمان فیرحی فرصت آن را نیافت تا تاملات خود در باب راه سوم را فراتر از جریانشناسی و تبیین حدود و ثغور چارچوبهای فکری اندیشمندانی ببرد که آنها را هادیان این جریان فکری میدانست. اما طرح بحث او در این باره فرصتهایی را برای اندیشیدن دیگرنویسندگان ایرانی فراهم نمود. به واقع با تاملی عالمانه میتوان دریافت که راه سوم فیرحی ناگفتههایی در باب همزمانی امور ناهمزمان در تاریخ معاصر ایران دارد. اینکه چگونه تخالف میان ضرباهنگ کند نظام سنت و شتاب تند تحولات سیاسی و اجتماعی جامعه ایرانی در قریب به دو سده گذشته تمام توش و توان متفکران ایرانی را به خود معطوف ساخت و از آنجا که این نویسندگان در فقدان مبانی معرفتی و آگاهی تاریخی به ماهیت آن ناهمزمانها به سر میبردند، به مثل «گنگ خواب دیدهای» در این مسیر گام میزدند که جز کوره راهی در انتظارشان نبود. حاصل آن بیراهه و ابهام درعالم نظر آشفتگی در نظام مفاهیم سیاسی و اجتماعی بود که تالی شوم آن بیقراری و از کارافتادگی نهادها و آشوب درنظامهای سیاسی دوران معاصرایران بوده است.
🔹همچنین تلاش فیرحی برای تبیین حدود و ثغور دستگاه فکری متفکران راه سوم ضرورت دیگری را نیز پیش روی نویسندگان بعدی میگذارد و آن تامل در سنت به مثابه مفهومی چندلایه در قلمرو اندیشه سیاسی ایران است. گرچه فیرحی آنچنان که از آثارش بهویژه آخرین آنها «مفهوم قانون در ایران معاصر (تحولات پیشامشروطه)» برمیآید در رویکرد به تاریخ مفاهیم و بهطور مشخص دو مفهوم سنت و قانون همچنان پایبند به منطق دورهبندی (تقسیم حرکت تاریخی اندیشهها به دورههای زمانی متفاوت) و نگاه بالنده به سیر تحول مفاهیم بود، اما برای دریافت صحیح از آن اندماجی که بهزعم او متفکران راه سوم به آن دچار شده بودند راهی جز تلاش برای فهم چندلایگی نظام سنت در ایران باقی نمیماند. به واقع آن نظام سنت که فیرحی در آثارش در تلاش برای تقلیل آن به محدوده نظرورزیهای اهل دیانت و فقیهان است درحرکت تاریخی خود در ایران حامل لایههای دیگری از اندیشه قدمایی یعنی ایرانشهری و یونانی و حتی عرفانی نیز بوده است. از آنجا که تلاش برای توضیح چندلایگی نظام سنت در ایران در آثار سیدجواد طباطبایی به روشنی دیده میشود شاید بتوان آخرین مجادلات نظری فیرحی با آموزگار پیشین خود درباره نقش و اعتبار اندیشه ایرانشهری در زندگی سیاسی و اجتماعی کنونی ایرانیان را برآمده از همین دریافت محدود از سنت دانست. به هر روی با توجه به آنچه آمد در میان اندیشمندان سیاسی ایرانی در دوره بعد از انقلاب اسلامی فیرحی از معدود کسانی بود که با اجتهاد در میراث فکری و فلسفی خود در تلاش برای تبیین دستگاهی نظری برای پاسخ به بحرانهای پیش روی سیاست و حکومت در ایران بود.
🍃روزنامه هم میهن، ۲۱ آبان۱۴۰۱
@feirahi
🟢بزرگداشت دومین سالگرد «دانشمند فرهیخته حجةالسلام والمسلمین دکتر داود فیرحی»
🎙سخنران: #دکتر_سید_صادق_حقیقت
(آینده پژوهی نواندیشی دینی با تاکید بر آثار دکتر فیرحی)
🔖همچنین در پایان جلسه، مستند «نغمه داودی» درباره زندگی این استاد فقید پخش خواهد شد.
⏰زمان: شنبه(۲۸ آبان ۱۴۰۱) ساعت ۱۵
📍مکان: قم، خیابان هنرستان، نبش کوچه ۲۰، مدرسه اسلامی هنر(سینما آیه)
@andishedinimoaser
@feirahi
🎙سخنران: #دکتر_سید_صادق_حقیقت
(آینده پژوهی نواندیشی دینی با تاکید بر آثار دکتر فیرحی)
🔖همچنین در پایان جلسه، مستند «نغمه داودی» درباره زندگی این استاد فقید پخش خواهد شد.
⏰زمان: شنبه(۲۸ آبان ۱۴۰۱) ساعت ۱۵
📍مکان: قم، خیابان هنرستان، نبش کوچه ۲۰، مدرسه اسلامی هنر(سینما آیه)
@andishedinimoaser
@feirahi
داود فیرحی
@s_sadegh_haghighat
🌿سخنرانی دکتر سید صادق حقیقت در بزرگداشت دومین سالگرد «دانشمند فرهیخته حجةالسلام والمسلمین دکتر داود فیرحی
🎤عنوان سخنرانی: آینده پژوهی نواندیشی دینی با تاکید بر آثار دکتر فیرحی
🔹️۲۸ آبان ۱۴۰۱
🔹️ قم، به میزبانی پژوهشکده ی اندیشه دینی معاصر
@andishedinimoaser
🍁حداقل به شش دلیل زمان به نفع نواندیشی دینی رقم نخواهد خورد:
1⃣شکاف نسلی
2⃣بحران سیاسی-اجتماعی
3⃣تقدم عمل بر نظر
4⃣محدودیتهای حکومتی
5⃣پیوند با اصلاحات (که خود به بن بست رسیده)
6⃣شرایط بین المللی
@feirahi
@s_sadegh_haghighat
🎤عنوان سخنرانی: آینده پژوهی نواندیشی دینی با تاکید بر آثار دکتر فیرحی
🔹️۲۸ آبان ۱۴۰۱
🔹️ قم، به میزبانی پژوهشکده ی اندیشه دینی معاصر
@andishedinimoaser
🍁حداقل به شش دلیل زمان به نفع نواندیشی دینی رقم نخواهد خورد:
1⃣شکاف نسلی
2⃣بحران سیاسی-اجتماعی
3⃣تقدم عمل بر نظر
4⃣محدودیتهای حکومتی
5⃣پیوند با اصلاحات (که خود به بن بست رسیده)
6⃣شرایط بین المللی
@feirahi
@s_sadegh_haghighat
Forwarded from اندیشه دینی معاصر (.)
🟢اهدای کتابخانه شخصی مرحوم دکتر داود فیرحی به پژوهشکده اندیشه دینی معاصر
⚡️به نقل از مدیر پژوهشکده اندیشه دینی معاصر #دکتر_مهدی_پورحسین:🔻
📍 بیش از 1100 جلد کتاب به همراه پنج قفسه از کتابخانه شخصی مرحوم دکتر داود فیرحی ، استاد تمام دانشگاه تهران به کتابخانه پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، از سوی خانواده محترم مرحوم اهدا شده است.
🔖 تنوع در موضوع و کتاب های کمیاب در حوزه اندیشه سیاسی اسلام و ایران و فقه سیاسی از مهمترین شاخصهای این مجموعه اهدایی است.
📍این منابع اهدایی در زمینههای، تاریخ، علوم سیاسی ، فلسفه، دین، اسلامشناسی، فقه، تفسیر قرآن و کتاب های تالیفی خود نویسنده نیز می باشد.
🔖بعلاوه این مجموعه شامل تعداد زیادی نشریه و فصلنامههای تخصصی علوم سیاسی است از نمونه مجلات اهدایی این مجموعه می توان به فصلنامه شیعه شناسی، بانوان شیعه، علوم سیاسی، راهبرد، فرهنگ و اندیشه، فصلنامه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران ، پژوهش های روابط بین الملل، فصلنامه حوزه و دانشگاه ، فصلنامه فقه اهل بیت ، فصلنامه پژوهش های روابط بین الملل، نقد و نظر ، و پژوهش نامه علوم سیاسی اشاره کرد .
@andishedinimoaser
⚡️به نقل از مدیر پژوهشکده اندیشه دینی معاصر #دکتر_مهدی_پورحسین:🔻
📍 بیش از 1100 جلد کتاب به همراه پنج قفسه از کتابخانه شخصی مرحوم دکتر داود فیرحی ، استاد تمام دانشگاه تهران به کتابخانه پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، از سوی خانواده محترم مرحوم اهدا شده است.
🔖 تنوع در موضوع و کتاب های کمیاب در حوزه اندیشه سیاسی اسلام و ایران و فقه سیاسی از مهمترین شاخصهای این مجموعه اهدایی است.
📍این منابع اهدایی در زمینههای، تاریخ، علوم سیاسی ، فلسفه، دین، اسلامشناسی، فقه، تفسیر قرآن و کتاب های تالیفی خود نویسنده نیز می باشد.
🔖بعلاوه این مجموعه شامل تعداد زیادی نشریه و فصلنامههای تخصصی علوم سیاسی است از نمونه مجلات اهدایی این مجموعه می توان به فصلنامه شیعه شناسی، بانوان شیعه، علوم سیاسی، راهبرد، فرهنگ و اندیشه، فصلنامه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران ، پژوهش های روابط بین الملل، فصلنامه حوزه و دانشگاه ، فصلنامه فقه اهل بیت ، فصلنامه پژوهش های روابط بین الملل، نقد و نظر ، و پژوهش نامه علوم سیاسی اشاره کرد .
@andishedinimoaser
🍁نغمه ی داود
🔹مستندی درباره ی زندگی و آثار مرحوم حجت الاسلام و المسلمین دکتر داود فیرحی استاد علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران
قسمت اول:
https://aparat.com/v/chJpa
قسمت دوم:
https://aparat.com/v/qgKIG
@feirahi
🔹مستندی درباره ی زندگی و آثار مرحوم حجت الاسلام و المسلمین دکتر داود فیرحی استاد علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران
قسمت اول:
https://aparat.com/v/chJpa
قسمت دوم:
https://aparat.com/v/qgKIG
@feirahi