داود فیرحی
7.99K subscribers
585 photos
104 videos
359 files
546 links
📚 (بازنشر) آثار و اندیشه ها 📚


ارتباط با ادمین:
@sadeqall
@Rezataran
Download Telegram
🍁 سر در آستان ثبات و پای در چنبر تغییر


🔹وظیفه فقه به طور کلی، جریان احکام نص در تاریخ است و سیاست نیز، غالباً، وجه تاریخی دارد. بنابراین، دانش فقه سیاسی دستگاهی معرفتی است که یک سر آن به امر ایمانی و نصوص ثابت قدسی وصل است و سر دیگرش به امر سیاسی که بالذات متغیر است. این دانش، دانشی است که سر در آستان ثبات و پای در چنبر تغییر دارد. فلسفه عمومیِ فقه سیاسی نیز، حل همین نسبت رازآمیز ثابت و متغیر و قدسی و عرفی است.

🍃فقه و سیاست در ایران معاصر، نشر نی، جلد نخست، ص۱۹.

#فقه_و_سیاست
@Feirahi
⭕️اجتهاد و پروبلماتیک جامعه ی مسلمانی


🔹با توجه به پیش فرض های عمومی اجتهاد(خاتمیت، جامعیت، محدودیت نص، گسترش جغرافیا و تنوع جوامع اسلامی) باید پذیرفت که دشواره ای شکل گرفته که از ذاتیات و عوارض ذاتی تمدن اسلامی است.


🔹دشواری از آن روست که جامعه اسلامی ناچار است دو امر ناهمجنس را در پیوند با هم قرار دهد یعنی رابطه نص و تاریخ. نص فرازمان، فرامکان، عام، جهانی، محدود، و ثابت است اما تاریخ در زمان، در مکان، خاص، محلی، نامحدود، و متغیر است.


🔹براین اساس دشواره واقعا وجود دارد. اولا زندگی با همه تنوعاتش باید جریان داشته باشد و ناگزیر باید مناطق خالی از نصوص تشریع را با قوانین دست ساز بشر پر و تدبیر کرد.


🔹ثانیا، این تدبیرها و راه حل ها ناگزیر باید "راه حل اسلامی" باشد یعنی نباید در تغایر با دیگر احکام و اصول اسلامی واقع شود. زیرا هرگونه تغایری با تزریق تضاد و تعارض به نظام زندگی مسلمانی، انسجام این نوع از الگوی زندگانی را تهدید می کند.


🔹در این میان، وظیفه اجتهاد در واقع، فهم و حل این دشواره و تمهید مقدماتی برای "جریان نص در تاریخ" است.


🍂فقه و سیاست در ایران معاصر، نشر نی، ج 1، ص40-39.

#فقه_و_سیاست
@Feirahi
Forwarded from شبکه اجتهاد
اثر جدید داود فیرحی استاد حوزه و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با عنوان «فقه و حکمرانی حزبی» از سوی نشر نی چاپ و به زودی روانه بازار کتاب خواهد شد. #نشر

✅ @ijtihadnetwork | گزیده‌ اخبار و اطلاعات فقهی
☘نسبیت حکم شرعی در قلمرو فقه سیاسی


🔹از ویژگی های عمده احکام در فقه سیاسی، "نسبی" بودن اغلب آن احکام است. به تعبیر دیگر، هر حکمی از آن روی که یک کنش گفتاری جدی است، ممکن است برای مخاطب عمومی آن(مقلدینش)، آگاهی حقیقی تلقی شود، به نحوی که از مراجعه به فرایندی که آن حکم در درون آن ادا شده است بی نیاز باشد.


🔹اما برای اهل استنباط، این نوع احکام، حقیقت حکم الله نیستند و صرفا "حجت شرعی" هستند که عمل بر طبق آن، فقط مجزی و رافع تکلیف است. زیرا احکام فقه سیاسی، غالبا یا "احکام ظاهری" و متأخر بر "حکم واقعی" است، یا "احکام ثانویه" و ... است که نه چونان حکم اولیه که بر مصلحت و مفسده ی ذاتی - واقعی اشیاء و امور استوار باشد؛ بلکه بر اساس مصلحت و مفسده ای که از وضع و حالات ویژه ای ناشی شده بر اشیاء و امور وضع می شود.


🔹درست به همین دلیل است که امر/گزاره ی واحد، به اعتبار زمان و مکان، و موقعیت کاربردش، نوسان پیدا می کند و به حکم هایی با معانی ضمنی و التزامات عملی متفاوت تبدیل می شود. این همان چیزی است که از نسبیت حکم شرعی در قلمرو فقه سیاسی در این جا منظور شده است.

🍂فقه و سیاست در ایران معاصر،ج اول،نشرنی،ص54.

#فقه_و_سیاست
@Feirahi
Audio
🍀درس گفتار «تاریخ اندیشه سیاسی در ایران معاصر»، اردیبهشت 96، جلسه دهم.

#اندیشه_سیاسی
@Feirahi
Audio
☘️«فقه و سیاست در ایران معاصر»، اردیبهشت 96، جلسه دهم.

#فقه_و_سیاست
@Feirahi
🍁 فقه المقاصد

🔹فقه المقاصد یکی از مهم ترین مکاتب فقهی اهل سنت است که در حاشیه روش شناسی رایج اهل سنت همواره جریان داشته است. مشهورترین اندیشمندان فقه المقاصد شاطبی، آمدی، ابن رشد، طوقی، و از معاصرین قرضاوی و حمداوی هستند.

🔹قرضاوی فقه معاصر اهل سنت را به اعتبار روش استنباط و نوع مواجهه با زندگی امروز، به سه دسته(مدارس ثلاث) تقسیم کرده است: فقه نص گرای جزءنگر/ظاهرگرایان جدید؛ مکتب تأویل/تعطیل؛ فقه مقاصد/ مکتب وسط.

🔹فقه نص گرای جزءنگر/ ظاهرگرایان جدید

این مکتب فقهی وارث ظاهریه ی قدیم است. ویژگی های ظاهرگرایان جدید(سلفیه): فهم و تفسیر حرفی نصوص دین/ میل به تشدید و سخت گیری در احکام/ تکیه و اعتماد غرورآمیز به رأی و دیدگاهشان/ انکار و طرد شدید مخالفان/ تکفیر مخالفان/ و بی مبالاتی در ایجاد فتنه.
نتیجه این روش شناسی، بی توجهی به مصالح جوامع، مسائل نوپیدا و احکام جدید است.

🔹مکتب تأویل/ تعطیل

این مکتب دقیقاً در مقابل ظاهرگرایان قرار دارد. از نظر این مکتب، دین گوهر و شکلی دارد و اصل و حقیقت دین همانا گوهر و باطن آن است نه صورت آن. از نظر قرضاوی پیروان این مکتب به اسم مصالح و مقاصد به تعطیل نصوص مبادرت می ورزند. ویژگی های این مکتب: جهل به شریعت/ جرأت و تجری به طرح اقوال غیرعلمی/ غرب گرایی.
ترجیح منطق عقل به منطق وحی از مختصات عمومی این مکتب است. اینان چنین می اندیشند که هر کجا مصلحتی هست، شریعت الهی تابعی از آن است. در حالی که مکتب مقاصد ترجیح مصلحت را بیشتر به حوزه «ما لا نصّ فیه» اختصاص می دهد.

🔹فقه مقاصد/ مکتب وسط

قرضاوی، فقه المقاصد را مکتب میانه می نامد که غرض آن «ربط بین نصوص جزئیه و مقاصد کلی» است. ویژگی های این مکتب عبارتند از: ایمان به حکمت شریعت و تضمین مصالح خلق به دست شریعت/ پیوند درونی نصوص شریعت و ربط احکام آن با یکدیگر/ نظر معتدل به هر یک از امور دین و دنیا/ پیوند نصوص با واقعیت زندگی و روح عصر/ ایستادن بر خطّ تیسیر(آسان زیستتی)/ گشودگی به جهان و گفت و گو و تسامح، بدون ذوب شدگی یا انزوا.

🌿فقه و سیاست در ایران معاصر، نشر نی، جلد نخست، ص67-70.

#فقه_و_سیاست
@Feirahi
🍁 سیاست؛ رابط نصّ و مصلحت

🔹فقه مقاصد سیاست را حد واسط بین نصوص دینی و مصالح زندگی می داند. برخلاف دیدگاه هایی که ماهیت دین و سیاست را مستقل از یکدیگر و ناهمساز می دانند؛ فقه مقاصد برداشت متفاوتی از ماهیت و نقش سیاست در اجرای احکام دین دارد.

🔹به نظر قرضاوی، در غیاب فهم مقاصدی از دین(توجه به مقاصد کلی دین و نه نصوص جزئی آن)، دین در قالب های قدیمی یا تقلیدی آن باقی مانده است. در فهم مقاصدی، دین مناره ی رهایی است و نه اسباب عقب ماندگی. و شریعت سراسر عدل، رحمت، مصلحت و حکمت است.

🔹در فقه مقاصد، اسلام دینی آسمانی است که درگیر واقعیت زندگی هم هست. آرمانی بودن اسلام نافی علاج امر واقع، با همه خیر و شر و تلخ و شیرینش نیست. ضرورت ها موجب جواز اعمال ممنوع می شوند. آن چه در حال اختیار مجاز نیست، به وقت اضطرار واجب می شود. به طور کلی، دفع افسد به فاسد از خصایص شریعت اسلام است.

🔹سیاست شرعی سنجه این امور، عامل همسازی این ناسازه ها، تعادل و تراجیح آن ها و ابزار تحقق مقاصد شریعت است. در واقع، حکومت اسباب و وسایل تحقق مقاصد شریعت است.

🔹پیروان فقه المقاصد شکل مدون این نوع از استنباط را به ابوحامد غزالی و کتاب «المستصفی» او در اصول فقه نسبت می دهند. غزالی می نویسد: «مصلحت در اصل عبارت از جلب منفعت و دفع ضرر است... منظور ما از مصلحت محافظت بر مقصود شرع است و مقصود شرع در میان خلق پنج چیز است: این که دین، عقل، نسل، جان و مال مردم را حفظ کند. پس هر چیزی که متضمن حفظ این اصول خمسه باشد، همان مصلحت است».

🌿فقه و سیاست در ایران معاصر، نشر نی، جلد نخست، ص75-77.

#فقه_و_سیاست
@Feirahi
🔺داود فیرحی: اگر انقلابی شدن حوزه بمعنای اتصال نهاد حوزه به گرایشی سیاسی باشد آنوقت خطا و خطرناک است.

🔹حریم امام شماره 263.

@namehayehawzavi
⭕️#فوکو و جهان اسلام


🔹این که روش‌شناسی فوکو را جدای از معرفت‌شناسی ماتریالیستی‌اش، می‌توان در خوانش متون دینی به کار برد هنوز مورد سؤال است. با توجه به کژتابی ها و غفلت هایی که در هجرت اندیشه رخ می دهد باید گفت که اندیشه های فوکو هر چند برخاسته از اعتراض بنیادی به مدرنیته و اندیشه مدرن است اما در میان ما معنای دیگری نیز یافته است.


🔹آیا می شود هرمنوتیک فاقد معنای مرکزی فوکو را در خوانش امر دینی که در ذات خود معناگرا و دارای حقیقت مرکزی است، به کار برد؟ اندیشمندان برجسته ای چون سالم یفوت(مترجم فوکو در عربی)، محمد عابد الجابری، و نصر حامد ابوزید از فوکو استفاده کرده اند.


🔹عابد الجابری کوشش کرده از فوکو در توضیح پیدایش عقل اسلامی-عربی استفاده کند، همچنین ابوزید کوشیده به گونه ای از فوکو برای شالوده شکنی روش شناسی مکتب شافعی بهره جوید. چرا که در جهان اسلام امام محمد شافعی نقشی مشابه کانت در غرب و تاسیس نظام دانایی غربی داشته است و اگر شورش فوکو بر کانت و تاریخ باوری پیشرفت گرایانه هگل را در نظر بگیریم، می توانیم همین شورش را در برابر مکتب شافعی صورت دهیم.



🔹شیوه کارایی روش فوکو در مطالعات اسلامی: من از زمانی که در موسسه باقر العلوم قم تدریس می کردم، به این مساله پی بردم که اگر بخواهیم نظام های اندیشه اسلامی را تشخیص دهیم باید به شکل گیری و متلاشی شدن این نظام ها توجه کنیم و اندیشه هگلی در توصیف این جریان ها چندان کارآمد نیست. تنها چیزی که لازم است این تفسیر های نوگرایانه پاسخ دهند این است که چگونه می توان از متدولوژی فوکو که مبتنی بر معرفت شناسی ماتریالیستی است جهت خوانش معرفت دینی که قائل به حقایق متعالی و معانی قدسی است استفاده کرد.


🌂همایش "آنان که می اندیشند"، مهر1386

@Davood_Feirahi
Audio
🌿درس گفتار «تاریخ اندیشه سیاسی در ایران معاصر»، اردیبهشت 96، جلسه یازدهم

#اندیشه_سیاسی
@Feirahi
Audio
🌿«فقه و سیاست در ایران معاصر»، اردیبهشت 96، جلسه یازدهم

#فقه_و_سیاست
@Feirahi
💥اصول نظری و عملی سلفیه

🔹وجه تمایز سلفیان قدیم و جدید، تعریف خاصی است که نوسلفیان از مفهوم «بدعت»، تقابل سنت و بدعت و سرانجام میل به تکفیر غیرسلفیان از مسلمانان دارند. در زیر به اجمال به روش شناسی عمومی سلفیه اشاره می شود.

الف. اصول نظری

1) تزکیه، توحید در مقابل شرک

2) تقدیم نقل بر عقل

3) ردّ تأویل کتاب و سنت(اننا لو فتحنا باب التأویل لانهدم الدین)

4) فراوانی استناد به آیه و حدیث

5) اتباع در مقابل ابتداع/بدعت


ب. اصول عملی

منظور از اصول عملی، قضایای کلی است که راهنمای بنیادین «عمل» در زندگی سیاسی هستند و مبنای تصمیمات، مواضع و اقدام سیاسی- مذهبی سلفیه قرار گرفته اند. دو اصل زیر مهم ترین شاخص عملی سلفی هستند:

1) برخی از جریان های سلفی «دعوت»، یعنی امر به معروف و نهی از منکر را مبنای عمل خود قرار داده اند. آن ها مهم ترین معروف را «توحید» و خروج از شرک می دانند.

2) برعکس، برخی از سلفیه «جهاد» را اساس اسلام عملی می دانند و پرچم جهاد را با این فرض که همه ی سعی جماعت مسلمانان باید معطوف به جهاد باشد، برافراشتند. این گروه از نوسلفی ها امروزه با نام های «اسلام جهادی»، «مجاهدین»، «گروه های جهادی»، «تکفیریون»، و در اصطلاح غربی ها، «اسلام رادیکال» خوانده می شوند.

🌿فقه و سیاست در ایران معاصر، نشر نی، جلد نخست، ص79-81 .

#فقه_و_سیاست
@Feirahi
🍁مسألۀ حزب و نسبتِ آن با انتخابات


🔹ما از سال 1285 شمسی با مسئلۀ دموکراسی مواجه هستیم. اما تا کنون دو رکن مهم دموکراسی یعنی نظام انتخابات و مسئلۀ حزب با همدیگر پیوند پیدا نکرده اند. اتفاقاً یکی از دلایلِ عدمِ توسعۀ سیاسیِ ما هم برمی‌گردد به فقدان ارتباطِ ارگانیک یا مکانیکی بینِ این دو نهاد؛ نهاد انتخابات و نهاد حزب.

🔹من سعی کردم دو چیز را از هم جدا کنم: یکی مسئلۀ حزب و دیگری حکمرانیِ حزبی. معنیِ این قضیه این است که بودن یا نبودنِ حزب در یک کشور لزوماً به معنیِ حکمرانیِ حزبی نیست. جالب این است که در کشورِ ما همیشه صحبت این بود که حزب باشد یا نباشد. اما اگر حزب باشد ولی حکمرانیِ حزبی نباشد حزب خودش یک عنصرِ اختلال خواهد بود. در این حالت، و در شرایط عدم حکمرانیِ حزبی احزاب رشد نمی‌کنند.

🌿 سخنرانی «تحلیل نظام انتخابات از منظر قانون جدید احزاب»، مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری، نوزدهم بهمن95
@Davood_Feirahi
🍁دموکراسی پوپولیستی/ دموکراسی تشریفاتی


🔹حکمرانی حزبی هنوز نه تنها در نظام سیاسی بلکه در جامعه هم رایج نیست. البته قانون اساسی جمهوری اسلامی(مستقیم یا غیرمستقیم) از حزب صحبت کرده است. اصل بیست و ششم این قانون گفته است: «احزاب، جمعیت‌ها، انجمن‌های سیاسی و صنفی آزاد هستند. مشروط به این که اصول استقلال، آزادی، وحدت ملی و مواردی مشابه را نقض نکنند».

🔹مواد دیگری که به صورت غیرمستقیم به حزب می‌پردازند دو ادعا دارند: 1) حاکمیت از آن مردم است. 2) این حاکمیت از طریقِ انتخابات محقق می‌شود. اما رابطه‌ای میان این مواد با اصل بیست و شش در قانون اساسی برقرار نشده است. یعنی نگفته است انتخابات از طریق مکانیزم حزبی هست. جالب این است که اصول دیگر(مثلاً اصول مربوط به نظارت شورای نگهبان) اساساً چنین رابطه‌ای را قطع کرده است.

🔹یکی از فرضیه ‌ها در حزب ‌پژوهی ‌های آکادمیک این است که حزب دوقلوی انتخابات است. یعنی اگر به لحاظ سازمانی رابطۀ حزب با انتخابات قطع بشود، حزب دچار زوال خواهد شد. اگر حزب باشد ولی با قانون انتخابات مرتبط نباشد و ارتباط معنادار نداشته باشد دموکراسی آن جامعه یا پوپولیستی می‌شود یا تشریفاتی.

🌿 سخنرانی «تحلیل نظام انتخابات از منظر قانون جدید احزاب»، نوزدهم بهمن95.
@Davood_Feirahi
🍁حکمرانی حزبی

🔹مادۀ اول قانون احزاب هم در سال 60 هم در سال 95 این انتظار را ایجاد می‌کند که هدف ذاتیِ حزب مشارکت دموکراتیک در قدرت است. اما این اصل آغازین با دو ناسازه مواجه است. ناسازۀ اول این است که ما احزاب داریم ولی حکمرانیِ حزبی نداریم. دومین ناسازه آن است که تاریخِ یک صد و ده سالۀ اخیرِ ما نشان داده است که حزب ضرورتِ تاریخی دارد. چرا ضرورتِ تاریخی دارد؟ به این دلیل که هر کسی که خواسته است به هر دلیلی حزب را حذف کند ناموفق بوده است. چرا که حزب دوقلوی دولتِ مدرن است. پس حزب ضرورت دارد اما اگر شما نخواهید درستش را تأسیس کنید خرابش می‌آید.

🔹در اصل حزب به این دلیل ضروری است که دشواری حکمرانی بدیل‌های حزب بیشتر است. ما سه بدیل بیشتر در حکمرانی نداریم: یک) آقای ناطق اسم این را گذاشته بود حکمرانی موجی. می‌گفتند وقتی حزب نباشد یک موجی در جامعه به پا می‌شود و بعد افکار عمومی را با خودش همسان می‌کند بدون اینکه تجربۀ حکومتی داشته باشد وارد دولت می‌شود و تا بتواند خودش را تطبیق بدهد تقریباً آثار منفی‌اش را برجای گذاشته است.

🔹بدیل دوم حکمرانی حزبی حکمرانیِ سازمانی یا تک‌حزبی است. مثلِ حکمرانیِ نظامی یا حکمرانیِ احزابِ واحد. خیلی‌ها گفته‌اند این نوع حکمرانی‌ها دوام ندارد. استدلالِ مرحوم آقای هاشمی در مورد دوام نیاوردن حزب جمهوری اسلامی این بود که این حزب اصلاً رقیب نداشت.

🔹سومین بدیل هم حکمرانیِ شخصی یا محفلی است. این واژه را مرحوم آقای بهشتی اختراع کردند. استدلال ایشان این است: می‌گوید در دولت مدرن اصولاً در هیچ دولتی حکومت شخصی امکان ندارد. حاکم مجبور است که به گروهی تکیه کند و چون حزب نیست محافل پیدا می‌شوند. محفل هم چون اصل و نسبش مشخص نیست پاسخ‌گو هم نیست.

🔹ما چاره‌ای نداریم جز این که یا حکمرانی حزبی داشته باشیم یا به یکی از این بدیل‌های سه‌گانه تن بدهیم. و در واقع حکمرانی حزبیِ بد از بدیل‌های سه‌گانه بهتر است.

🌿 سخنرانی «تحلیل نظام انتخابات از منظر قانون جدید احزاب»، نوزدهم بهمن95.
@Davood_Feirahi
☘️ درس‌گفتار تاریخ اندیشه سیاسی در ایران معاصر از #داود_فیرحی
صوت | 11 جلسه | اسفند 95
✨ → goo.gl/PfcZGD
🌾 @sedanet | @Davood_Feirahi
🍁پنج مدل قانون گذاری احزاب

🔹به طور کلی قانون‌گذاریِ احزاب از پنج مدل خارج نیستند. بعضی قانون‌گذاری‌ها از اساس حزب را تحریم می‌کنند. جامعۀ ما الان این مدل را ندارد. چون جامعۀ ما قانون احزاب دارد.

🔹دومین مدل مدل جواز است. مدل جواز می‌گوید حزب باشد ولی خیلی ربطی هم به دولت نداشته باشد. مدل قانون‌گذاری حزبی ما از این جنس است؛ در این مدل یک خط قرمز و یک مشوق وجود دارد. خط قرمز این است که به ساحت دولت نزدیک نشوند. مشوقش هم این است که اگر بتوانند تنور انتخابات را گرم کنند جایزه می‌گیرند. منتها جایزه‌شان این نیست که وارد دولت شوند بلکه جایزه‌شان این است که مورد پذیرش دولت قرار می‌گیرند و حذف نمی‌شوند.

🔹سومین مدل مدل ترغیب است. یعنی نه تنها حزب را می‌پذیرند بلکه حزب را تشویق هم می‌کنند. سه مدل تشویقی چنین است: یک؛ این که کاندیدای حزبی امتیازاتی بیش از کاندیدای مستقل داشته باشد(مثلاً در تبلیغاتش یا احراز صلاحیتش؛ یعنی گفته شود چون موسسینِ حزب مورد تأیید نظام هستند و آن‌ها این شخص را تأیید کرده‌اند صلاحیت دارد). دو؛ این که اگر حزب بتواند بیش از چند کاندیدا را وارد مجلس کند می‌تواند از کمک‌های دولتی برخوردار باشد(یعنی دولت دارد به حزب به عنوان کارخانۀ تولید حکمرانی سوپسید می‌دهد). سومین شیوۀ تشویق هم شیوۀ تشویق تجمیعی است.

🔹اما چهارمین مدل قانون‌گذاری احزاب، قانو‌گذاری حمایتی است که فراتر از تشویق صرف است. این نوع حمایت اگر از حد ترغیب گذشت دموکراسی را می‌خورد(نمونه‌اش در سوریه که اینقدر از حزب بعث حمایت شد که به وضعیت تک‌حزبی منجر شد).

🔹پنجمین مدل قانون‌گذاری مدل الزام و تجویز است. در این مدل طراحی انتخابات به‌گونه است که ادارۀ جامعه باید از مسیر حزب بگذرد(مثل آلمان).

🌿 سخنرانی «تحلیل نظام انتخابات از منظر قانون جدید احزاب»، نوزدهم بهمن95.
@Davood_Feirahi
Audio
🌿درس گفتار «تاریخ اندیشه سیاسی در ایران معاصر»، اردیبهشت 96، جلسه دوازدهم

#اندیشه_سیاسی
@Feirahi