داود فیرحی
7.99K subscribers
585 photos
104 videos
359 files
546 links
📚 (بازنشر) آثار و اندیشه ها 📚


ارتباط با ادمین:
@sadeqall
@Rezataran
Download Telegram
(ادامه👇👇👇)

✅به‌ طور‌ کلی گفته می‌شود که با وجود احتمال‌ جدلی‌ بودن سخنان امام علی(ع)، دیگر نمی‌توان به هیچ یک از روایات معطوف به‌ انتخاب‌ و قـرارداد، بـرای اثبات مشروعیت فاعلی‌(مـشروعیت‌ مـبتنی بر‌ قرارداد‌ اجتماعی‌)استناد نمود؛ زیرا هدف در جدل‌، صرفا‌ متقاعد کردن رقیب است و در این‌گونه شرایط، عموما از قضایایی استفاده می‌شود‌ که‌ مورد قبول خصم است، هر چند‌ در نزد شخص جدل‌ کـننده‌ مـقبول و صحیح نباشد.

✅چنین‌ می‌نماید‌ ادعای جدل در نصوص بیعت از امام علی(ع)، بر دو پایه تحلیلی مهم‌ استوار‌ است: نخست آنکه مدعیان جدل‌، ظاهرا‌«هدف‌ اسکات خصم»را‌ در‌ سخنان علی(ع)مفروض گرفته‌اند‌. در‌ حالی کـه چـنین هدفی آشـکارا در بیان حضرت ذکر نشده است. بنابراین احراز چنین‌ هدفی‌ صرفا ناشی از اعتبارات تحلیلی-نظری‌ است‌ که مـقدم‌ بر‌ برنامه‌ پژوهش فقیهانه، و به صورت‌ امر پیشینی، مفروض تلقی شـده و بـر ذهـن محقق سایه افکنده است.

✅دوم آنکه ادعای جدل‌، آشکارا‌ مبتنی بر برداشت کلامی خاصی از‌ اندیشه‌ نصب‌ در‌ نظریه‌های‌ رایـج ‌ ‌و سـنتی شیعه‌ است‌. به عبارت دیگر، مدعیان جدل، با مفروض گرفتن تحلیل سنتی شـیعه از انـدیشه امـامت، و نهایی و غیر‌ قابل‌ بررسی‌ دانستن این تعبیر، آشکارا بین این نظریه‌ و روایات‌ انتخاب‌ تناقض‌ مـی‌بینند‌ و برای‌ حل این تناقض/تزاحم، به احتمال جدل استناد می‌کنند که نه یـک فهم درونی از درون روایات، بـلکه بـرداشتی بالذات بیرونی و معطوف به دیگر اجزای نظریه سنتی‌ شیعه است.

✅تأمل در این نکته مهم‌ است‌ که عبارات هیچ یک از روایات فوق نه تنها موهم احتمال جدل نیست، بلکه سیاق عبارات به گونه‌ای هستند که خلاف احتمال جدل را تقویت می‌کنند. به عـنوان مـثال‌، در‌ روایت نخست، عبارت«لعلی اسمعکم و اطوعکم لمن ولیتموه امرکم؛ شاید من شنواترین و مطیع‌ترین شما نسبت به خلیفه انتخابی آینده شما باشم»؛ عبارتی‌ است‌ که هرگز نمی‌تواند موهم جدل‌ باشد‌. زیـرا حـضرت از آینده سخن می‌گوید و اگر بپذیریم که تأکید بر انتخاب و قرارداد از سوی امام علی(ع) مجادله به امر باطل است، در این‌ صورت‌ با معمای مهم احتمال‌ یا‌ عدم احتمال کذب و تـعهد دروغـین بر باطل مواجه می‌شویم.آشکار است که امام ع هرگز دروغ نمی‌گوید و تعهدی را بر خود نمی‌پذیرد که می‌داند ملتزم به آن نخواهد بود.

✅در روایـت دیگر، عبارت «انما الشوری للمهاجرین و الانصار، فان اجتمعوا علی رجل و سموه اماما، کان ذلک للّه رضی» هـر چـند در نـامه‌ای خطاب به معاویه آمده است، اما صورت بندی عبارت به گونه‌ای است که‌ «اطلاق‌» دارد و شرایط خـطاب، زمـان و مکان را در هم می‌شکند. این عبارت که شوری را از آن مهاجرین و انصار می‌داند و انتخاب آنان را انـتخاب و رضـایت خـداوند معرفی می‌کند، هرگز محدود به‌ خطاب‌ خاص و مخاطب خاص نیست. اگر در اطلاق چنین عـباراتی تـردید شود، آنگاه چه دلیلی وجود دارد که مثلا در اطلاق عبارتی از روایات عمر بن حـنظله یـا ابـی خدیجه‌ درباره‌ ولایت فقیه تردید نباشد. زیرا صورتبندی هر سه به گونه‌ای است که در پاسـخ بـه مخاطب خاص صادر شده‌اند. بلکه به طور کلی اکثر روایات در پاسخ بـه سـوال‌، نـیاز‌، تردید‌ یا اعتراض مخاطب یا مخاطبین‌ خاص‌ صادر‌ می‌شوند و آنگاه با توجه به ریخت عـمومی عـبارت روایـات، فقیهان نسبت به تعمیم آنها خطر می‌کنند.

🍀مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، پاييز 1381 ، شماره 57 .
@Davood_Feirahi
🌿شیعه و مسأله ی مشروعیت- قسمت چهارم(پایانی)

✅نظریه امامت و مشروعیت فاعلی: کلام سیاسی شیعه ‌‌مبتنی‌ بر نظریه امامت است و اساس این نظریه نیز بر عقیده نصب و نص از‌ جانب‌ پیامبر‌(ص)استوار است. اما این اندیشه هـیچ مـغایرتی با مشروعیت فاعلی(مشروعیت مبتنی بر قرارداد اجتماعی‌) ندارد. فرضیه مشروعیت فاعلی بر آزادی و اختیار انسان‌ها استوار است و نظریه امامت‌ شیعه نیز همچنین.

✅علامه‌ حلی‌، امامت را لطفی می‌دانند کـه بـنا بـه ضرورت عقل و به منظور تـضمین آزادی و اخـتیار انـسان‌ها مقرر شده است. به نظر علامه، خداوند انسان ها را آزاد و مختار آفریده است و نه مجبور‌؛ اما در برابر این آزادی و اختیار، تعهدات و تکالیفی را نیز مـقرر نـموده و تـوسط پیامبر(ص) ثواب و عقاب آنها را خبر داده است. اکنون بـرای کـاستن احتمال هرگونه خطا و فراموشی و عصیان از‌ طرف‌ انسان ها، بر خداوند واجب بود که رهبران و راهنمایان معصوم را در بین آنان قـرار بـدهد، تـا مؤمنان خالص و علاقمند خداوند با مراجعه به آنها هدایت شـوند. روایات نصب عموما چنین‌ جهتی‌ دارند. اما نصب امام معصوم(ع)به معنای تحمیل حکومت او در مردم نبوده، و بلکه صـرفا حـجتی اسـت که در صورت تمایل و مراجعه مردم در دست آنان باشد و مردم عذری‌ بـرای‌ تـقصیر احتمالی خود نداشته باشند.

✅خواجه نصیر طوسی توضیح بیشتری می‌دهد. به نظر او، انسان ها در مواجهه با تـکالیف(سـیاسی و اجـتماعی) خداوند به دو گروه تقسیم می‌شوند؛گروهی همانند‌ هر‌ واجب‌ دیگری عصیان مـی‌کنند و گـروهی دیـگر‌، قصد‌ انجام‌ تکالیف شرعی سیاسی و اطاعت از دستورات خداوند را دارند. اما همین گروه دوم، ممکن اسـت بـعضی مـسائل را با عقل خود‌ ادراک‌ نمایند‌؛ ولی در برخی دیگر دچار حیرت و تردید شوند‌. بنابراین‌، بر خـداوند حـکیم واجب است که با نصب امام، چنین کسانی را که با آزادی، اختیار و اراده خود بـه‌ دنـبال‌ راهـنمایی‌ هستند، از حیرت و تردید خارج کند. نصب بر عهده خدا‌ است، اما اطاعت جـزء اخـتیارات مردم است. می‌توانند اطاعت کنند و هدایت شوند و می‌توانند مخالفت کنند و بر‌ اثر‌ گـمراهی‌ مـؤاخذه شـوند. در هر صورت، هر چند نصب‌ امام بر خداوند‌ واجب‌ است، اما تحقق و فعلیت «حکومت» امـام بـه اراده و تصمیم مردمان وابسته است.

✅خواجه نصیر طوسی‌ در‌ پاسخ‌ به این پرسش کـه اگـر نـصب امام (ع)را لطف و واجب بدانیم، اما‌ مردمان‌ از‌ او اطاعت نکنند و به حکومت او تن در ندهند، چنین نصبی چـه فـایده‌ای خـواهد‌ داشت؟ می‌نویسد:"تمکین‌ به‌ امام(ع)از افعال خداوند سبحان نیست. نصب بر خداوند واجب اسـت و تـمکین به امام‌(ع)بر‌ مردم. بنابراین مخالفت و عصیان مردم در تمکین به امام(ع) هرگز مخل واجبی که‌ بـه‌ عـهده خداوند است، نخواهد بود. اطاعت مردم یا عدم اطاعت آنان از امام(ع)، بـه‌ لحـاظ‌ زمانی مترتب بر واجبی است که بـه عـهده خـداوند است. یعنی اول خداوند‌ باید‌ حجت‌ خود را مـعرفی کـند، آن‌گاه اطاعت یا عدم اطاعت (اختیاری)مردم معلوم شود".

✅کلام‌ سیاسی‌ شیعه بـا چـنین استدلالی، موضع خاصی نسبت بـه مـشروعیت حکومت و بـه طـور‌ کـلی‌ زندگی‌ سیاسی مؤمنان دارد. در این اندیشه، در عـین حـال که خداوند برای کاستن از هر‌ گونه‌ مجاری‌ عصیان قهری، ناگزیر از ارسال رسـل و سـپس نصب امامان معصوم(ع)است؛اما‌ هـرگز‌ در اطاعت از آنان، مردم را مـجبور نـمی‌کند، همچنان که در اطاعت از هیچ تـکلیفی اجـباری‌ نیست‌؛ بلکه با واگذاشتن اطاعت از امام(ع)به عهده اراده و تصمیم آزاد مردم‌، تشکیل‌ دولت معصوم(ع)را نـیز مـوکول به اراده‌ مردم‌ می‌کند‌. و ایـن هـمان عـصاره فرضیه مشروعیت فـاعلی یـا‌ مشروعیت‌ مبتنی بر قـرارداد اجـتماعی است.

✅به عبارت دیگر، هر چند که مردم با‌ مخالفت‌ از امام(ع)عصیان می‌کنند؛ ولی‌ تـشکیل‌ دولت معصوم‌(ع) نیز‌ جز‌ از راه تصمیم و مراجعه آزادانـه مـردمان‌ مشروعیت‌ نـخواهد داشـت. شـاید به همین لحاظ اسـت که پیامبر اسلام(ص) علی(ع) را‌ به‌ کعبه تشبیه می‌کند و می‌فرماید: "یا علی‌، انت بمنزلة الکعبة تـؤتی‌ و لا‌ تـأتی، فان اتاک هولاء القوم‌ فسلموها‌ الیـک- یـعنی الخـلافة - فـأقبل مـنهم، و ان لم یأتوک فلا تـأتهم حـتی یأتوک؛ یا‌ علی، تو به منزله کعبه‌ هستی‌، به‌ سوی تو می‌آیند‌(یا‌ باید بیایند)امـا تـو‌ بـه‌ سوی آنان نمی‌روی. پس هرگاه این قـوم بـه سـوی تـو آمـدند و خـلافت را‌ به‌ تو واگذاشتند، از آنان بپذیر و حکومت‌ را‌ به عهده‌ بگیر‌. و اگر‌ به سویت نیامدند تو‌ نیز مرو تا خود بیایند".
(ادامه) 👇👇👇
(ادامه) 👇👇👇
✅ امیرالمؤمنین، خود در احتجاج با خوارج می‌گوید: "اما قولکم، کنت وصیا فضیعت الوصـایة؛فـانتم کفرتم و قدمتم‌ علی غیری و ازلتم الامر عینی، و لم اک کفرت بکم، و لیس علی الاوصیاء الدعاء الی انفسهم فانما تدعوا الانبیاء الی انفسهم، و الوصی مدلول علیه مستغن عـن الدعـاء الی نفسه، ذلک لمن‌ یؤمن‌ باللّه و رسـوله، و قـد قال اللّه تعالی:«و للّه علی الناس حج البیت من استطاع الیه سبیلا».فلو ترک الناس الحج لم یکن البیت لیکفر بترکهم ایاه، ولکن کانوا یکفرون بترکه‌؛لان‌ اللّه تـبارک و تعالی قد نصبه لهـم عـلما، و کذلک نصبنی علما، حیث قال رسول اللّه(ص):یا علی انت بمنزلة الکعبه؛یوتی الیها و لا تأتی‌».( وسائل‏الشيعة ج : 11 ص : 32).

✅خوارج امیر المؤمنین(ع)را متهم‌ به‌ تضییع وصیت پیامبر(ص)درباره حکومت می‌کردند و از این حیث امام(ع)را تکفیر مـی‌کردند.عـلی(ع)در پاسخ به شبهه آنان، استدلال فوق را بیان فرموده‌اند‌.به‌ نظر امام(ع)، هرگز این‌ سخن‌ درست نیست که او وصیت پیامبر را ضایع کرده باشد.بلکه خوارج به دلیل روی گرداندن از امام(ع)و پیروی از غـیر او کـافر شده‌اند.امـام علی(ع)سپس می‌افزاید: "این وظیفه‌ اوصیاء‌ نیست که مردم را به سوی خود فرا خوانند، بلکه انبیاء چـنین وظیفه‌ای دارند.در حالی که وصی(توسط پیامبر) نشانه‌گذاری و معرفی شده اسـت و بـی‌نیاز از دعـوت به خویشتن است‌. زیرا‌ وصی‌[برخلاف نبی‌]برای‌ کسان و امتی است که به خدا و رسول او ایمان آورده‌اند.خداوند مـی‌فرماید: «‌‌بـر مردم است که در‌ صورت استطاعت به حج خانه خدا بروند».پس هر گاه مـردم‌ فـرضیه‌ حـج‌ را ترک نمایند این خانه خدا نیست که به خاطر ترک آنان کافر می‌شود، بلکه مـردمان به ‌‌خاطر‌ ترک خانه خدا کافر می‌گردند.زیرا خداوند خانه خدا را نشان راهـنمای مردم‌ قرار‌ داده‌ و مـرا نـیز چنین نموده است که نشان راهنمای مردم باشم.همچنان‌که پیامبر فرمود:یا علی‌ تو به منزله کعبه هستی، به سوی کعبه گرد می‌آیند نه آنکه کعبه‌ سوی کسی رود".

✅احتجاج‌ امیر‌المـؤمنین(ع) حاوی نکات بسیار مهمی از دیدگاه فرضیه مشروعیت فاعلی و قراردادی اجتماعی است. اولا؛ به جایگاه امامت و وصایت آن‌گونه که در اندیشه کلامی شیعه آمده است، تأکید می‌کند.ثانیا؛امام علی‌(ع)را چونان کعبه به مـرکز حـیات سیاسی مسلمانان همانند می‌کند که لازم است از هر سو به جانب او گرد آیند. سوم آنکه؛ بین امامت و وصیت از یک سوی، و حکومت و خلافت‌ از‌ سوی دیگر، ملازمه دائمی را قطع می‌کند. چهارم اینکه؛ هـر گـونه حکومت یا انتقال قدرت به وصی را تنها به اراده و خواست مردم منحصر می‌کند و هر گونه راه‌حل احتمالی دیگر‌ از‌ طرف امام(ع)و به منظور استقرار در قدرت سیاسی را نفی و انکار می‌کند.امیر المـؤمنین در تبیین دیدگاه خود، البته بر«تفکیک و تمایز بین نبی و وصی»به مثابه‌ یک‌ مبنای تحلیلی مهم انگشت می‌فشارد؛ به نظر امام علی(ع)انبیاء در یک جامعه فاقد ایمان دیـنی مـبعوث مـی‌شوند و به همین دلیل برای گـسترش عـقاید تـوحیدی خود قابل تصور نیست‌ که‌ منتظر‌ استقبال و اقبال مردم باشند. بدین‌سان‌ انبیاء‌ همواره‌ به تبلیغ و مجاهده و جهاد به عنوان ابزارهای گـسترش ایـمان دیـنی تمسک می‌کنند و اقدام می‌نمایند.اما وصی بنا بـه تـعریف در یک‌ جامعه‌ دینی‌ قرار دارد که توسط پیامبر برای مومنان به‌ خدا‌ و رسول او معرفی و شناسایی شده است.درست به هـمین دلیـل اسـت که وصی بی‌نیاز در دعوت مردم به خویشتن‌ بوده‌ و چونان‌ کـعبه‌ای می‌ماند که مردمان آشنا به دین خدا و پیام‌ها و وصایت‌ پیامبر(ص)، مختارند که به او مراجعه بکنند یا از پیرامون او دور شـوند.فـرضیه مـشروعیت فاعلی یا مشروعیت‌ مبتنی‌ بر‌ قرارداد اجتماعی، دقیقا در راستای همین دیـدگاه از امـیر المومنین(ع)قابل‌ طرح‌ و تحلیل است.

🍀مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، پاييز 1381 ، شماره 57 .
@Davood_Feirahi
⭕️عقل، اباحه و حق


🔹حق امری اعتباری است و هنگامی قابل تصور است که اولا، حوزه ای از آزادی و مباحات تصور شود و ثانیا، این نوع از مباحات از منشأ معینی جعل شده باشد. بدین سان، اگر عقل یکی از منابع جعل حق در فقه اسلامی تلقی شود، لاجرم باید حوزه ای به نام حوزه ی مباحات عقلی، چونان حلقه ی واسط عقل و حق تصویر شود.


🔹اباحه در لغت، از واژه مباح در مقابل "محظور/ممنوع" آمده است و حاکی از نوعی آزادی عمل است. در اصطلاح، عبارت است از مباح کردن چیزی از جانب کسی که چنین اهلیتی دارد.


🔹اصالت اباحه و جواز خلو وقایع از احکام چهارگانه، در اموری که زیان بار و جزئی از حقوق دیگران هم نیست، در فقه شیعه واضح است؛ چنان که شیخ صدوق آن را از دین امامیه دانسته است. شیخ جعفر کاشف الغطاء نیز معتقد است که عرف عقلای عالم بر همین روال است. سیره ی مسلمانان عالم چنان است که آداب و رسوم و نیازمندی های جاری زندگی شان را متوقف و مشروط به مراجعه به پیامبران، و سپس دانشمندان خود نمی کنند.البته عکس این رویه موجب حرج تام بر اهل اسلام و عموم انسان ها خواهد بود که هیچ اهل بصیرتی روا نمی دارد.


🔹حجیت اصل اباحه منوط به جست و جوی دلیل و در عین حال، عدم دسترسی به دلیل و حکم قاطع از جانب شارع است. فرض این اصل در دستگاه استنباط شیعه ظاهرا لوازم زیادی دارد و منجر به تولید قواعد فقهی مهمی چون اصالت برائت عقلی، اصالت طهارت و اصالت صحت می شود. روشن است که همین اصول و قواعد مسیر همواری بر تولید حق در فقه شیعه هستند.

☘فقه و سیاست در ایران معاصر، جلد نخست، نشر نی، ص126_128.

#فقه_و_سیاست
@Feirahi
☘امام معصوم بدون مراجعه مردم نمی‌تواند حکومت تشکیل دهد

✔ داود فیرحی در گفتگو با شفقنا:🔻

🔹 در ادبیات امام علی(ع)، امام منصوب از جانب خداوند است اما اینکه هر امامی بخواهد یا بتواند حکومت را تصدی کند، احتیاج به چیزی به نام «بیعت» هم دارد. این گونه هم نیست که امام بدون مراجعه مردم، بتواند احکام حکومتی را اجرا کند؛ تا مراجعه شکل نگیرد، حکومت هم تحقق نمی‌یابد. امام نمی‌تواند مردم را مجبور به اطاعت از حکومت خود کند. معصوم موظف نیست با خشونت اقدام به تشکیل حکومت کند. وقتی معصوم نمی‌تواند با عدم رجوع مردم حکومت را اعمال کند، غیرمعصوم به طریق اولی نمی‌تواند کاری انجام دهد.
🔸 مرحوم امام خمینی جمله‌ای دارند که در پاسخ به استفتاء شورای سیاستگذاری ائمه جمعه و جماعات عنوان کرده‌اند و آن این است که “همه مجتهدین در همه موارد ولایت دارند اما حکومت امری است که نیاز به انتخاب دارد”.
yon.ir/sZKuM

@faridmod
@Davood_Feirahi
نظریه امت و امامت.pdf
304.3 KB
🍁 رهبری و حکومت در اندیشه شهید بهشتی «نظریه امت و امامت»، فصلنامه سیاست دانشگاه تهران، بهار 1391.
@Davood_Feirahi
👆👆👆

🔹آیت الله بهشتی از جمله رهبران تأثیرگذار در جریان انقلاب اسلامی و تأسیس نظام جمهوری اسلامی در ایران است. مدیریت و حضور قدرتمند او در مراحل حساس تاریخ معاصر ایران، به ویژه در تأسیس حزب جمهوری اسلامی، و نیز در مجلس  بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در سال 1358، چنان اهمیتی دارد، که هرگونه تحقیق و تحلیلی بر مبانی فکری نظام جمهوری اسلامی ایران بی توجه به اندیشه های مذهبی-سیاسی او ناتمام می نماید. در این مقاله کوشش شده است، دیدگاه این فقیه شهید درباره "رهبری و حکومت" مورد ارزیابی قرار گیرد. این ارزیابی، با توجه به نظریه "امت و امامت" او از یک سوی، و نیز، دیدگاه ها و نظرات وی در باره برخی اصول عمده قانون اساسی مصوب 1358 جمهوری اسلامی ایران انجام شده است. در این راستا، تلاش کرده ایم، تفسیر شهید بهشتی از برخی مفاهیم عمده شیعه، نظیر امامت، اجتهاد و حکومت را به اجمال طرح نموده و آنگاه نسبت رهبری یا ولایت فقیه با حاکمیت ملی، قانون اساسی، حزب، آزادی و انتخاب انسان و ...  را مورد بررسی قرار دهیم.

@Davood_Feirahi
شهید بهشتی با توجه به مبنایی که در تقسیم جوامع به ایدئولوژیک و غیر ایدئولوژیک، یا مسلکی و غیر مسلکی دارد، رهبری مسلکی را نیز از رهبری غیر مسلکی تفکیک می کند. او تصریح می کند که آگاهی و پایبندی به مسلک شرط نخست رهبری در جوامع مسلکی است و البته چنین شرطی تقدم بر رأی و انتخاب دارد و آن را وتو می کند.
@Davood_Feirahi
در خلال یکی از گفتار های بهشتی، یکی از حاضران پرسشی درباره نقش مراجع تقلید در تعیین رهبری مطرح می کند. پاسخ او به گونه ای است که مبنای او را در تعیین و انتخاب رهبر نشان می دهد. به نظر وی انتخاب رهبر از جنس تعیین موضوع است و تعیین موضوع نیز شأن فقیهان و مراجع نیست. وی به تأکید می گوید؛« تعیین موضوع شأن فقیه نیست. این جمله را باید یاد بگیرید». او در توضیح این عبارت اضافه می کند که؛ کار فقیه صدور حکم و فتوا است. فقیهان در حوزه مسائل فقاهتی و ایدئولوژیک مربوط به مسئله رهبری تخصص دارند و دخالتشان تام و کامل است. کار فقیه تعیین صلاحیت های رهبر است و نه انتخاب رهبر. صلاحیت ها و معیارهای رهبری را فقیهان و مراجع تشخیص و تعیین می کنند، اما تشخیص این که چه کسی دارای چنین صلاحیت هایی است، به عهده فقیه و مرجع نبوده و نظر او در این باره یک رأی است در کنار آرای دیگر.
@Davood_Feirahi
🌿اندیشمندی اهل عمل، و عمل گرایی اهل نظر

🔹مجموع آثار منتشره و نیز تاریخچه زندگانی شهید بهشتی نشان می دهد که او اندیشمندی اهل عمل، و عمل گرایی اهل نظر است؛ درگیری گسترده او در مراحل پیروزی انقلاب اسلامی(1357)، تأسیس حزب جمهوری اسلامی(29 بهمن 1357)، و به ویژه تدوین قانون اساسی(1358)، به رغم علاقه وافرش، فرصت تدوین و ارائه منسجم اندیشه فقهی- سیاسی را از شهید بهشتی گرفته بود. اما، به لحاظ همین موقعیت خاص تاریخی، گفتارها و نوشتارهای او، معطوف به رابطه اندیشه و عمل در صدر تاریخ جمهوری اسلامی ایران، ویژگی ها و ارزش منحصر به فردی دارند. ملاحظه مشروح مذاکرات خبرگان قانون اساسی نشان می دهد که شهید بهشتی هر چند به عنوان نایب رئیس در این مجموعه حضور داشت و ریاست رسمی مجلس با آیت الله منتظری بود(1301-1388)، اما، مدیریت محوری مجلس خبرگان و تصویب اصول عمده قانون اساسی به عهده او بود. همو بود که اصول مهم قانون اساسی چون اصل پنجم مربوط به «ولایت فقیه» و نیز اصل پنجاه و شش درباره «حاکمیت ملی» را با پشتیبانی قاطع خود به تصویب رساند. و بازهم، همو بود که از دیگر اصول دموکراتیک قانون اساسی چون اصل ششم و هفتم حمایت نمود و در سخنرانی های عمومی و توجیهی خود تبیین مردم سالار از امامت و رهبری در دوره غیبت را مورد تأکید قرار داد. بهشتی با توجه به زمینه ذهنی و تجارب عملی که داشت از نوعی نظریه و نظام سیاسی سخن می گفت که خود آن را «نظام امت وامامت» می نامید.

🍁 رهبری و حکومت در اندیشه شهید بهشتی «نظریه امت و امامت»، فصلنامه سیاست دانشگاه تهران، بهار 1391.
@Davood_Feirahi
بهشتی شیوه انتخاب رهبر را با سنت انتخاب مرجع تقلید مقایسه می کند. طبق این سنت تاریخی، مراجع به دو طریق انتخاب می شدند؛ تشخیص فردی مقلدان و یا مراجعه به کارشناسان و خبرگان مورد اطمینان. اما چون رهبری به نظر شهید بهشتی صلاحیت ها و ویژگی های خاصی دارد، به نظر وی مناسبترین راه برای انتخاب رهبر«عبارت است از نوع انتخابی شبیه انتخابات چند درجه ای سیستماتیک حزبی». ظاهراً همین دیدگاه است که مبنای اصل 107 و108 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است.
رهبری و حکومت در اندیشه شهید بهشتی. فصلنامه سیاست. بهار 91
@Davood_Feirahi
ولایت فقیه و حاکمیت مردم

🍀 بهشتی چنین می اندیشد که مدیریت جامعه برخاسته از امت و امامت بر پایه مکتب است. و به همین دلیل امت دو مسئولیت اساسی به عهده دارد؛ نخست آنکه «امت باید از امام شناختی آگاهانه داشته باشد» و چون تعیین و تحمیل درکار نیست، برمبنای همین شناخت او را بپذیرد؛ پس از چنین شناخت و انتخابی نه تنها از صمیم قلب او را بپذیرد، بلکه مسئولیت متقابل بین امت و امام برقرار می شود. بدین سان، در اندیشه شهید بهشتی «مسئولیت مال امت است». و از همین طریق است که به نظر وی رابطه امت و امام رابطه ای دموکراتیک و مبتنی بر آرائ عمومی تعریف می شود.

🍀این دیدگاه، یعنی پیوند بین ولایت فقیه و رأی مردم، در دفاعیه بهشتی از مفاداصل پنجم قانون اساسی نیز منعکس شده است. وی در توضیح این پاره از اصل پنجم مصوب 1358 « كه‏ اكثريت‏ مردم‏ او را به‏ رهبري‏ شناخته‏ و پذيرفته‏ باشند» ، واژه پذیرش و انتخاب را به صورت مترادف به کار می برد و می افزاید؛گفتيم «كه اكثريت مردم او را به رهبرى شناخته و پذيرفته باشند» يعنى كسى نمی ‏تواند تحت عنوان فقيه عادل، باتقوا، آگاه به زمان، شجاع، مدير، مدبر خودش را بر مردم تحميل كند اين مردم هستند كه بايد او را با اين صفات به رهبرى شناخته باشند و پذيرفته باشند و بعد نوشته ‏ايم «در صورتى كه يك فرد چنين اكثريتى نداشته باشد» يعنى سه نفر يا چهار نفر از فقهاء هستند كه هم‏طراز هستند و تقريباً همه‏شان فقيه هستند، آگاه به زمان هستند، شجاع، مدير و مدبر هستند ولى چنان برجستگى نسبت به هم ندارند كه اكثريت مردم بتوانند يك نفر را انتخاب كنند آن وقت «شورايى مركب از فقهاى واجد شرايط بالا عهده دار آن می ‏گردند»، يعنى عهده دار اين ولايت امر و امامت امت می ‏شوند و بعد هم قيد شده است كه «طرز تشكيل شورا و تعيين افراد آن را قانون معين می ‏كند.

رهبری و حکومت در اندیشه شهید بهشتی. فصلنامه سیاست. بهار 91
@Davood_Feirahi
🍀در امتداد همین دیدگاه است که شهید بهشتی از «حق حاکمیت ملی» و اصل 56 قانون اساسی نیز دفاع می کند و حتی تصریح می کند « كه چون اين متن را من و آقاي باهنر پيشنهاد كرده بوديم و ايشان امروز ...اينجا نيستند، فرمودند كه در اين باره بنده توضيح بدهم».
🍀 متن پیشنهادی بهشتی و باهنر که در ابتدای جلسه بیستم خبرگان مطرح شده بود چنین است؛« حق حاكميت ملي كه همان حق تعيين سرنوشت اجتماعي است حقي است عمومي كه خداوند به همه آحاد ملت داده تا مستقيماً يا از راه تعيين و انتخاب افراد واجد الشرايط با رعايت كامل قوانين اعمال شود. هيچ فرد يا گروهي نمي‏تواند اين حق الهي همگاني را به خود اختصاص بدهد يا در خدمت منافع اختصاصي خود يا گروهي معين قرار دهد».
🍀 بهشتی در دفاع از همین متن، و توضیح نسبت اصل 56 با اصل 5 قانون اساسی، چنین استدلال کرده است؛

«اين مسأله كه آيا اين اصل منافاتي با اصل پنجم دارد يا نه، عنايت بفرماييد اگر اصل پنجم به همان صورتي كه آقايان تصويب فرمودند، با تمام جزئياتش به همان صورت مطرح است و بين آن و اين هيچ‏گونه منافاتي نيست چون در آنجا خودتان مقيد كرديد و گفتيد مقام ولايت و امامت امت از آن فقيه واجد الشرايط است و در اينجا گفته است كه از طرف اكثريت مردم پذيرفته شده باشد و به رهبري شناخته شده باشد، يعني آنجا هم حق مردم را در انتخاب و تعيين اين رهبر صحه گذاشته، نتيجه اين مي‏شود كه حتي اصل پنجم فارغ از نقش مردم نيست. وقتي كه اصل پنجم را به آن صورت قبول كرديد كه چه فرد باشد چه شورا باشد، اينها به هر حال با انتخاب مردم و با پذيرش مردم سروكار دارد تا او دنبالش نباشد تماميت ندارد و شأنيت هم ندارد و حتي آن را تا اين حد گفتيم. بنابراين تا اينجا منافاتي به نظر نمي‏رسد».
@Davood_Feirahi
☘️تحلیل و تبیین شهید بهشتی از اصل 56، حاکمیت ملی را بنیاد تمام اصول قانون اساسی تلقی کرده، نهاد ولایت فقیه و اصل پنجم را نیز در امتداد همین اصل می بیند و برمبنای حق حاکمیت ملی تفسیر می کند.
☘️ این تصریحات، بویژه، از آن روی اهمیت دارد که در تقابل با برخی اندیشه های دیگر در مجلس خبرگان قانون اساسی طرح شده است. بعضی از خبرگان از طرح «حاکمیت دوگانۀ ملت و فقهاء» سخن می گفتند. برخی چنین می پنداشتند این اصل«مستقيماً با ولايت فقيه مخالفت دارد» و طراحان آن را متهم می کردند .
رهبری و حکومت در اندیشه شهید بهشتی «نظریه امت و امامت»، فصلنامه سیاست دانشگاه تهران، بهار 1391
@Davood_Feirahi
🍀بهشتی و ماجرای اصل 56
🌱شهید بهشتی در تنظیم و دفاع از اصل 56، و اندیشه خود درباب حق حاکمیت ملت، تا آنجا که در توان داشت، کوشیده و به تک تک نقدها پاسخ می داد. اما ملاحظه صورت مذاکرات جلسه بیستم نشان می دهد که مناقشه زیادی هم در خصوص کلیات و هم برخی پاره های اصل پیشنهادی 56 به عنوان حق حاکمیت ملی وجود دارد .
🌱آیت الله بهشتی جلسه 21 مجلس خبرگان را با قرائت متن جدیدی در خصوص اصل 56 شروع می کند که تغییرات مهمی نسبت به متن پیشین داشته و به رغم مناقشات جلسه گذشته، محتوای مردمسالارانه آن بسیار تقویت و تصریح شده است. متن این اصل پیشنهادی چنین است؛
« حاكميت ملت: حاكميت مطلق بر جهان و انسان از آن خدا است و هم او انسان را بر سرنوشت اجتماعي خويش حاكم ساخته است. انسان اين حق خداداد را در شناخت و انتخاب شرع و قانون الهي و رهبر و ادارة امور كشور از راه قوايي كه در اصول بعد مي‏آيد اعمال مي‏كند و هيچ كس نمي‏تواند اين حق را از او بگيرد يا در خدمت منافع فرد يا گروهي خاص قرار دهد».
🌱روشن است که این پیشنهاد توسعه ای، یا حداقل تصریح بیشتری، در مفهوم حاکمیت ملت و اختیار انسان، در مقایسه با متن مصوب داشت. طبق این اصل پیشنهادی، نه تنها بر حق انسان در شناخت و انتخاب رهبر تصریح شده بود، بلکه علاوه بر نهاد رهبری، شناخت و انتخاب شرع و قانون الهی نیز از جمله حقوق انسان و بنا براین، تابعی از حق حاکمیت ملی تعریف شده بود.
رهبری و حکومت در اندیشه شهید بهشتی «نظریه امت و امامت»، فصلنامه سیاست دانشگاه تهران، بهار 1391
@Davood_Feirahi
احمدی بیگدلی:
دکتر فیرحی تشریح کرد؛
✅ چرا نظریۀ امام صدر در باب وحدت پذیرفتنی است؟
✅ مفهوم وحدت در جهان اسلام به بازاندیشی نیاز دارد
🔗 http://imam-sadr.com/اخبار/نمایش-اخبار/tabid/99/ArticleId/14854/چرا-نظریۀ-امام-صدر-در-باب-وحدت-پذیرفتنی-است؟.aspx

✅ استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران گفت: نگاهی به تلاشهای فکری سیاسی در جهان اسلام ما را به این گزینه می رساند که احتمالا مشکلی در فهم مفهوم وحدت در جهان اسلام پدیدار شده و آنچه تحت عنوان وحدت مطرح می شود خود عامل تفرقه گردیده است مگر این که تعریف اصلاح شده ای از مفهوم وحدت را بتوان رواج داد. 

✅ وی گفت: اگر دو نفر به دنبال دفینه ای باشند و یکی معتقد باشد که دفینه در شمال شرق ایران و دیگری معتقد باشد که در جنوب غرب ایران است نمی توانند برای نزدیک شدن اعتقادشان بر روی نقطه ای در کویر مرکزی ایران توافق کنند و آنجا به دنبال دفینه بگردند و داستان مذهب هم همین است.

✅ دکتر داود فیرحی گفت: امام موسی صدر ایده خیلی مهمی را مطرح کرد و آن این است که به جای اینکه مذاهب از اعتقادات خود کوتاه بیایند و دست بردارند یا به جای این که به عرصه رد و قبول اعتقادات یکدیگر بیفتند بهتر است وارد یک مسابقه مثبت شوند که ببینیم کدام مذهب چه قدر به انسان، آزادی، رفاه، رفع بیماری و کاهش آلام و دردهایش پاسخ می دهد و کمک می کند.
🔻🔻🔻
Telegram.me/imamsadr
@Davood_Feirahi
🍀 دیدگاه های مردمسالارانه شهید بهشتی علاوه بر مجموعه مذاکرات، در دیگر آثار و گفتار او نیز منعکس شده است. بهشتی در مباحثه با مارکسیست ها اصرار داشت که« از دیدگاه اسلام،... انسان آگاهِ آزاد است. آزادِ آگاه است. او انتخابگرى است كه آزادانه آگاهانه انتخاب مى كند. به همين جهت، ما بايد روى اين ويژگى انسان تكيه كنيم».
🍀وی یک جا می گوید؛ «نقش خدا به عنوان مبدأ هستى و آفريدگارِ فعّال لِما یريد ؛ نقش پيامبران به عنوان رهبران و راهنمايان امت؛ نقش امام به عنوان زمامدار و مسئول امت و مدير جامعه؛ همه اينها نقشى است كه بايد به آزادى انسان لطمه وارد  نياورد. اگر اين نقشها بخواهد به آزادى انسان لطمه وارد بياورد بر خلاف مشيت خدا عمل شده است».  
🍀به نظر او، اما بسیار اتفاق افتاده است که «مدیران جامعه و رهبران امت ها ...ناتوانی های خویش را در ساختن و راه بردن انسان های دیگر با خشونت می پوشانند».
مقاله رهبری و حکومت در اندیشه شهید بهشتی. فصلنامه سیاست. سال91
@Davood_Feirahi
 بهشتی به  سه الگوی استقرار حکومت در «نظام اجتماعی اسلام»، عقیده داشت.
🍀 این الگوهای سه گانه عباتند از؛

1- نبوت یا انتصاب از جانب خدا که به دلیل ویژگی هایی که پیامبر دارد، خود به خود با قبول خلق همراه است.

2- امامت معصوم یا انتصاب از جانب پیامبر که باز هم به دلیل ویژگی هایی که امام دارد، خود به خود با قبول خلق همراه است.

3-  انتخاب از طرف خود مردم.

🍀بهشتی در توضیح همین الگوی سوم از حکومت می نویسد؛«اين نوع حكومت از طرف همة فرق اسلامي پذيرفته شده است، با اين تفاوت كه شيعه آن را در زمان غيبت كامل امام زمان (ع) موجه مي شناسد و در زمان امامان (ع)، نص و انتصاب پيغمبر و امام را مقدم مي شمارد، اما اهل سنت اين نوع حكومت را بلافاصله پس از مرگ پيغمبر تجويز مي كنند.


مقاله رهبری و حکومت در اندیشه شهید بهشتی. فصلنامه سیاست. سال91
@Davood_Feirahi
حزب در اندیشه شهید بهشتی
🍀بهشتی ارزیابی جالبی از نسبت حزب و رهبری دارد؛ از یک سوی بر ضرورت همسویی حزب با نهاد رهبری تکیه دارد و چنین می اندیشد که؛ حزب در طول رهبری باشد و نه در عرض آن. وی در توضیح مواضع حزب جمهوری اسلامی تصریح دارد ؛«این تشکیلات باید تحقق بخشنده نظام امت و امامت باشد، چون نظام اسلامی ما نظام امامت و امت است؛ نه این که معارض امامت باشد». از سوی دیگر، در توضیح برنامه های حزب اشاره می کند که؛ «تبدیل شدن امامت فردی به امامت جمعی، و زمینۀ شرکت دادن هر چه بیشتر امت در امامت» از اهداف و برنامه های عمده حزب است. به نظر او، وحدت برخاسته از امامت حزب، پردوامتر و مؤثرتر و كامل تر از وحدت برخاسته از امامت فرد خواهد بود . بهشتی چنین می اندیشید که؛ اصل فردیت رهبری واحد و نقش خلاق آن در جامعه انکار ناپذیر است. اما از نکات زیر نیز نباید غفلت نمود؛
1☘️- پيدايش يك رهبر مورد قبول همه يا اكثريت جامعه امري نيست كه دفعتاً صورت گيرد. معمولاً طي يك دورۀ طولاني يا نيمه طولاني، يك چهره مورد شناسا يي و قبول چنين اكثريتي قرار مي گيرد. گاه هم دو، سه، يا چند چهره مزایا و جاذبه ها يي دارند كه جامعه موفق نمي شود از ميان آ نها يكي را برگزيند و بر ديگران ترجيح قطعي دهد و هر گروه از جامعه پيرو يكي از آنها مي شود. به اين ترتيب، جامعه غالباً از رهبري وحدت آفرین یک فرد برجسته برخوردار نیست و باید برای این فکری شود و نمی توان حل مشکل را صرفاً در رهبری واحد یک فرد جست.
☘️2- رهبري اشخاص براي هدايت كل جامعه لازم و مفيد است، ولي براي ادارۀ امور جامعه كافي نيست و در اين زمينه هرگز كارايي تشكيلات را ندارد. تجربۀ جمعی مكرر نشان داده است كه پيرامون رهبر يا رهبراني كه منفردند و تشكيلاتي ندارند، افراد يا گروهها و باندها به وجود می آيند كه هر يك جريان امور را به سويي كه خود تشخيص می دهند يا با خواسته ها و منافع خود سازگار مي‌يابند، مي برند و چه بسا كه بر سر این ادعای خود كشمكشها دارند و كارهاي يكديگر را خنثي مي كنند. به اين ترتيب، وقتي پاي ادارۀ مملكت به ميان مي آيد، مي بينيم پیرامون يك رهبر واحد گرو هها و قطب هاي قدرت به وجود مي آید و اين وضع عملاً به ميان جامعه كشانده مي شود. و باز اين گروه بندي ها عملاً همان معایب احزاب متعدد و رقیب را دارد، آن هم بی سامان تر و مهارناپذیرتر، بي آ نكه محاسن تشكيلات را داشته باشد.
🌱-منبع؛ فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دوره 42، شماره1، بهار1391.
@Davood_Feirahi