داود فیرحی
8K subscribers
585 photos
104 videos
359 files
546 links
📚 (بازنشر) آثار و اندیشه ها 📚


ارتباط با ادمین:
@sadeqall
@Rezataran
Download Telegram
Forwarded from فرید مدرسی
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
💥 با انتشار استفتائی از امام خمینی
🌞 داود فیرحی:🔻
▪️ امام خمینی علوم را عرفی دانستند
▪️ بعدها فقه، ایدئولوژیک و رادیکال شد
@faridmod
در میانه علم و ایدئولوژی؛

عدم تعادل تاریخی در رشته علوم‌سیاسی در ایران


دکتر داود فیرحی
استاد علوم‌سیاسی دانشگاه تهران؛
دانش سیاسی در ایران «ایرانی» است. علوم سیاسی، نخستین شاخه از علوم انسانی جدید است که در ایران و در سال 1317ق. چند سالی قبل از مشروطه به فرمان مظفرالدین‌شاه قاجار در تهران تأسیس شد. اما علوم‌سیاسی در ایران، با‌ وجود اهمیت اولیه‌ای که داشت با دو مشکل اساسی مواجه شد؛
1. فشار ایدئولوژی دولت‌ها و غلبه اقتضائات ایدئولوژی بر سویه‌های علمی در تدوین سرفصل‌ها و واحدهای درسی
2. اشغال پست‌ها و مشاغل سازمانی مختص این رشته توسط مهندسان و پزشکان و دیگر افرادی که آموزش تخصصی در این حوزه از دولت مدرن ندارند.
طبیعی است که این دو مشکل از مهم‌ترین عوامل بی‌قراری و عدم تعادل تاریخی در رشته علوم‌سیاسی در ایران است.
علوم‌سیاسی در ایران، تاکنون سه دوره «مشروطه»، «پهلوی» و«جمهوری‌اسلامی» را طی کرده که «ایدئولوژی» نقطه مشترک میان همه آنها بوده است. ما مدت‌هاست که در معرض آسیب ایدئولوژیک شدن دین و علم قرار گرفته‌ایم.
«رشته سیاسی» را در قدیم ذیل عرف و بنا بر این علوم انسانی به معنی امروز قرار می‌دادند و بعد از دهه ۲۰ است که به تدریج وارد حوزه دین شد.
«دین» وجهی از حیات بشر در حوزه خود و در میان ادیان است. حالا دین به حوزه‌های فرادین کشیده شده و نوعی همه‌گیری و فراگیری در آن اتفاق افتاده است.
«فقه» یک دانش هنجاری و دنبال تولید حکم است و به‌دنبال چیستی اشیا نیست. متفکران فقه سنتی و کلاسیک ما بر این باور بودند که «موضوع‌شناسی» وظیفه سازمانی فقه نیست و اگر فقیهی بر موضوع‌شناسی تمرکز می‌کند کاری اضافه‌ بر فقه می‌کند. علوم انسانی از جنس عرف دقیق است و به تعبیر امام خمینی(ره) اگر بین «مجتهد» و «مقلد» در امور عرفی اختلاف باشد میزان قضاوت، عرف است.
این بحث از قبل وجود داشت اما وقتی فضا ایدئولوژیک شد بسیاری فکر کردند باید دین در همه حوزه‌ها دخالت کند.
باید توضیح دهیم که این دانش سیاست چطور امر سیاسی را توصیف و فقه چطور داوری می‌کند. باید توضیح دهیم مثلا موضوع دولت مدرن چیست تا فضایی لازم برای داوری فقه از حیث احکام پنجگانه فراهم شود .
من سردبیر مجله علوم سیاسی باقرالعلوم بودم و می‌دانم هدف دانشگاه باقرالعلوم «اسلامی‌سازی علم سیاست» نبود بلکه هدفش این بود که این دو علم(علوم دینی و علم سیاست)، با هم آموخته شوند. این دانشگاه حتی به‌دنبال هیأت علمی نبود بلکه می‌‌خواست مشهورترین استادان کشور را دعوت کند.
اما «اسلامی‌سازی علم» ایده متأخری است .در ابتدای دانشگاه باقر العلوم بنا بود که دروس دانشگاهی در کنار دروس حوزه قرار گیرد. مرحوم آیت الله موسوی اردبیلی هم دانشگاه مفید را تشویق کردند همین کار را انجام دهد. در واقع، ایده «اسلامی‌سازی» با «خوانش طلبه‌ها از علم سیاست» دو ایده متفاوت است.
اسلامی‌سازی پروژه دیگری است که به قول پزشک‌ها دنبال تغییر دی.ان.ای علوم است.
«آموختن همزمان دروس جدید و قدیم» و «اسلامی‌سازی دروس جدید» را باید از هم جدا کرد.

#تأملات_خودمانی
@Feirahi
🔹روزنامه ایران، 14 اسفند96.

http://iran-newspaper.com/Newspaper/Page/6733/Thought/15/0

@Feirahi
Audio
🍀«دین؛ سنت و تجدد»، تهران، 6 اسفند96، جلسه دوم
@Feirahi
Audio
حق شهروندی،حق به شهر و حق شهر.
مشهد؛همایش منشور حقوق شهر نشینی. شهرداری مشهد،12اسفند 96
@Feirahi
Audio
🍁«تاریخ اندیشه سیاسی در ایران»، اسفند96، جلسه چهارم.

#اندیشه_سیاسی
@Feirahi
Forwarded from Deleted Account
اردیبهشت1378
نشسته: اساتید؛ دکتر احمدی،دکتر بشیریه،دکتر رضوی، آیت الله عمید زنجانی،دکتر نقیب زاده.
ایستاده: دکتر تاجیک، دکتر شاهنده، فیرحی، دکتر عالم
@Feirahi
💥تأملات خودمانی (10)

✍د) سیاست قدرت و قدرت سیاست

☆رفتار محمدبن سلمان، ولیعهد جوان و مغرور عربستان جای تأمل بسیار دارد. شک نیست که او، و کشورش، جامع اضداد است. اصلاحات ملک سلمان و پسرش، هرچه پیش رود، بیش از آن که ثمر دهد، پارادوکس های نظام سعودی را برملا خواهد کرد. اما، بالفعل یک نکته را نباید غفلت نمود؛ رهبری جدید عربستان، به قریحه یا تجربه، دگرگونی در ماهیت قدرت جهانی را فهمیده است ؛
🔹خیلی وقت است که در سیاست جهانی، "زبان قدرت" جای خود را به "زبان منفعت" داده است. "منطق سیاسی اقتصاد"، جای خود را به "منطق اقتصادی سیاست" داده است. نمونه بارز این دگردیسی، جابجایی چین و روسیه در صفحه شطرنج جهان است.
🔹ظاهرا"، نسیم این دگردیسی، به عربستان نیز رسیده است؛ آل سلمان دریافته است که سیاست منفعت مؤثرتر از سیاست قدرت است. اگر پای منفعت در میان باشد، دنیای سیاست حاضر است خیلی چیزها؛ از جمله نقض حقوق بشر در یمن را فراموش کند.
🔹رسانه‌های جهانی امشب(16/12/96) دو خبر را همزمان پخش کردند؛ محکومیت قضایی دختر معترض به حجاب اجباری در ایران، و تلاش محمد بن سلمان در حمایت از حقوق زنان در عربستان.
یکی خبری منفی از نظام جمهوری اسلامی و مردم سالاری دینی ، و دیگری پیامی مثبت از پادشاهی سنتی و ایدئولوژی سلفی!!!
🔹آل سلمان دریافته است کشوری در جهان امروز شانس بقاء دارد که بتواند "نقطه تعادل بین نفع ملی و بین‌المللی" را دریابد. در چنین شرایطی است که جامعه جهانی را قانع خواهد کرد "هستی" نظام سعودی را به "نفع" نظم جهانی گره زنند.
🔹به هر حال، آن نوع از نظام سیاسی توان بقاء و توسعه خود را دارد که همزمان برای ملت خود و جهانیان "مفید" نماید. این، همان قدرت سیاست است که دارد جایگزین سیاست قدرت می‌شود.

#تأملات_خودمانی
@Feirahi
Forwarded from Deleted Account
مقاومت شکننده:
جنگ نابرابر شهر و طبیعت؛
تهران 18 اسفند 96
@Feirahi
💥تأملات خودمانی (11)

🔹- قدسی یا عرفی؛ مسئله این نیست!

🔸دوست اندیشمند و همکلاسی ارجمندم، جناب دکتر سعید حجاریان، سخنرانی مهمی با عنوان «اصلاحات امتداد انقلاب» در کمیته آموزش «حزب اتحاد ملت ایران اسلامی»(17/اسفند/96) داشتند و تأکید نمودند؛
«مادامی که نهاد روحانیت در نهاد قدرت ادغام شده است این قافله به سر منزل نخواهد رسید بلکه هر روز وضعیت بدتر شده و مردم از اسلام رویگردان می شوند، لذا تلاش برای عرفی کردن قدرت یکی از وظایف جدی اصلاح طلبان است».
🌱این سخن جناب حجاریان حاوی سه نکته مهم است؛
الف) توصیف واقعیت؛ جامعۀ پسا- انقلاب نه تنها به اهداف انقلاب اسلامی57 نرسیده، بلکه هر روز بدتر از دیروز شده و «مردم از اسلام روی گردان می شوند».
ب) تبیین نظری وضعیت؛ دلیل یا علت اصلی وضعیت فوق، قدسی شدن نظام سیاسی و لاجرم «ادغام نهاد روحانیت در نهاد قدرت» است.
ج) توصیه استراتژیک برای عمل سیاسی؛ وظیفه راهبردی اصلاح طلبان «تلاش برای عرفی کردن» قدرت سیاسی است.
🌾توصیف حجاریان از وضعیت جامعه، البته درست است و حوادث ایام نیز شاهد صادق ماجرا است. اما، تاریخ اندیشه معاصر، و جامعه شناسی سیاسی ایران با نظریه و توصیه دکتر حجاریان(بند "ب و ج") چندان همدل و همراه نیست.
به عنوان مثال، اعتماد السلطنه در «روزنامه خاطرات خود» تلاش ناصر الدین شاه و رهبران عصر تنظیمات را در عرفی سازی قدرت و کاستن از نفوذ روحانیت به خوبی گزارش کرده است. اندیشه ای که در عصر پهلوی و توسط «سازمان پرورش افکار» نیز به جد دنبال شد، اما نتیجه نداد. همچنان که پیوند روحانیت و دولت در سه دوره فتحعلی شاهی، مشروطه و جمهوری اسلامی نتیجه مطلوب نداده است.
☘️این ملاحظات تاریخی و نظری نشان می دهد که مشکل ایران در دوگانه عرفی یا قدسی بودن قدرت نیست؛ مسئله اصلی ایران از ابتدای تجدد تا کنون، "استبداد و دموکراسی" است.
🔹بسیار مهم است که اندیشه اصلاحی «مسئله اصلی جامعه» ما را گم نکند؛ عرفی سازی نیز به قرینه قدسی سازی فقط یک ایدئولوژی است و پیامدهای تاریخی خود را نشان داده است. به گفته لسان الغیب؛
هر چند کآزمودم از وی نبود سودم
من جرب المجرب حلت به الندامة

#تأملات_خودمانی
@Feirahi
**سنت و تجدد؛ نابرابری و برابری

*در دنیای مسیحیت، اندشیمندانی چون لاک، از درون سنت مسیحی به تجدد می رسند. از نظر وی، عقلی که در انسان هست و حقوق او را تنظیم می کند از شرع برخاسته است.

*در تفکیک سنت و تجدد ، اصلاً بحث تفکیک عقل و شرع مطرح نیست بلکه بحث برابری و نابرابری مطرح است. خطایی که در ایران شکل گرفته این است که مسأله سنت و تجدد را به تقابل عقل و شرع مرتبط دانستند حال آن که اساس تفاوت سنت و تجدد، به برابری و نابرابری انسان ها برمی گردد. در سنت، خواه سنت مسیحی یا اسلامی، نابرابری انسان ها اصلی اساسی است و در تجدد، بر برابری انسان ها تأکید می شود.

*این که گفته می شود «بعد از فارابی عقل به حضیض رفت و بنا بر این انحطاط تشدید شد»؛ درست نیست بلکه اساساً پیش از این و در فارابی نیز این عقل نابرابر بود. بحث این نیست که در ایران عقل از بین رفته بلکه این عقل اساساً نابرابر بوده حالا چه از بین برود چه نرود.

*نو اندیشان مسلمانی همچون نایینی و مستشارالدوله در پی نشان دادن این نکته هستند که در دین اسلام نیز امکان ارائه تفسیری از برابری نوع انسان وجود دارد.

*درس گفتار «تاریخ اندیشه سیاسی در ایران»، اسفند96، جلسه چهارم.
@Feirahi
Forwarded from Deleted Account
ارج نامه استاد عزت الله فولادوند؛ خرداد1396
از راست؛
دکتر داوری، فیرحی، دکتر فولادوند، آیت الله محقق داماد، خانم شعبانی(مدیر انتشارات مینوی خرد)
@Feirahi
***در میانه علم و ایدئولوژی

*دانش سیاسی در ایران، ایرانی هست و ایران یکی از کشورهای استثنای جهان است. نخستین علم انسانی در ایران علوم سیاسی بود. قبل از آن دارالفنون وجود داشت. این رشته در سال 1317 قمری پیش از مشروطه پیدا شد و چند دوره تحول مشروطه، پهلوی و جمهوری اسلامی را از سر گذرانده است. در هر دوره ویژگی های خاصی یافت، اما وجه مشترک حضور ایدئولوژی است. مثلا در دوره مشروطه اگرچه بحث ایدئولوژی کمرنگ است، اما در ادبیات اساتید این رشته این دوره گرایش های هویت سازی ایرانی باستان گرایانه پررنگ است. در دوره پهلوی اندیشه ها به شدت باستان گرایانه با گرایش های غربی است. در دوره جمهوری اسلامی پیچیدگی زیاد است. علم سیاست در دوره جمهوری ، تحولی بعد از تحولات دنیای چپ است. جامعه ما در دوره پهلوی از اوایل مشروطه و به خصوص در دوره پهلوی در معرض جریان های فکر چپ است. ماهیت جریان چپ غلظت و حدت ایدئولوژیک آن است، یعنی انتظار تمامیت خواهانه از ایدئولوژی مارکسیستی برای ارائه راه حلی برای همه حوزه ها است. حتی بحث فیزیک مارکسیستی مطرح شد.

*بازتاب این موضوع در متفکران مسلمان راه سوم یا مکتب واسطه بود. راه سوم مفروض گرایش های چپ را داشت. یعنی باید از یک مکتب تمام راه حل ها را انتظار داشت، اما به جای مارکسیسم و ماتریالیسم باید از دین توقع داشت که به همه پرسش ها پاسخ دهد. ایده راه سوم این بود که می گفتند مکاتب چپ و سرمایه داری هر کدام بخشی از محاسن و معایب را دارند و راه سوم اسلامی محاسن هر دو را جمع کرده و معایب ماتریالیستی را ندارد. یعنی یک ایدئولوژی تئولوژیک تمامیت خواهانه در ذهن روشنفکران ایرانی پدید آمد و وارد عرصه سیاسی جامعه ما شد و این انتظار پدید آمد که دین وارد همه عرصه ها از جمله علم و دانش شود و پاسخی به همه پرسش ها دهد.

*بحث بنیادی که بسیار جدی است، دو مسئله است. نخست رابطه علم و دین و دوم بحث علم سیاسی اسلامی است. سوال مهم این است که این مناقشه از کجا ناشی شده و مشکل از کجا شروع می شود. پیشنهاد من آن است که پیش از موضع گیری باید وضعیت را توضیح دهیم. یعنی در ایران اکنون و اینجا در حوزه دانش سیاست چه اتفاقی رخ می دهد. مسئله ما در حوزه دانش سیاسی این است که ما از دهه 1320 شمسی در معرض آسیب ایدئولوژیک شدن دو چیز قرار داریم: نخست علم و دوم دین.

* مسئله من در بحث فعلی نه علم، بلکه ایدئولوژیک شدن دین است. وقتی از ایدئولوژیک شدن دین سخن می گوییم، از دو نکته حرف می زنیم:
1. تحریف اندیشه قدیمی جامعیت و خاتمیت دین اسلام: این اندیشه از ابتدا مطرح بوده که پیامبر اسلام(ص) پیامبر خاتم و دین اسلام دین خاتم و جامع است. اما به نظر من این اندیشه قدیمی تحریف شده است. فرمولی در اندیشه قدمایی بود که فراموش شد و در نتیجه این اندیشه از جایش در رفت(dislocate). این فرمول جامع بودن یک امر در حد خودش است. منظور قدما از جامع بودن و کامل بودن اسلام، جامعیت و کاملیت آن در حیطه ادیان بود و منظورشان حیطه های دیگر چون علوم و عرف نبود. بسیاری از علوم در قدیم در حیطه عرف بود. حتی سیاست ذیل عرف بود. بعد از دهه 1320 است که سیاست ذیل دین قرار می گیرد. جامعیت و کاملیت اسلام در حیطه دین است، یعنی دین وجهی از حیات بشر است که در حوزه خودش کامل است. اما با تحریف این معنا مراد از جامعیت نوعی تمامت خواهی شد و علوم را نیز در برگرفت و معنای جامعیت عوض شد.

2. بحث رابطه فقه با سیاست و علوم سیاست را نیز باید در نظر گرفت. فقه یک دانش هنجاری است و دنبال تولید حکم است و به دنبال چیستی اشیا نیست. در فقه دو مفهوم و دو حوزه؛ تحقیقات حکم شناختی و تحقیقات موضوع شناسی جدا بود. متفکران فقه سنتی موضوع شناسی را وظیفه سازمانی فقه نمی دانستند و وظیفه سازمانی حوزه های دیگر غیر از فقه می‌دانستند. اگر فقیهی در موضوع شناسی کار می کرد، از رشته خودش خارج می شد، مثل پزشکی که فلسفه هم بخواند. عرف دقیق متخصصین خودش را دارد. مثلا متخصصان علم سیاست باید بگویند ماهیت حکمرانی چیست و بعد از این توضیح است که فقیه با حکم شناسی نشان می دهد که آیا این امر خاص در قلمرو حکمرانی مدرن، برای ما شرعا مجاز هست یا خیر.

* از امام خمینی(ره) پرسیدند که نظرشان را راجع به دو مسئله بگویند: اول این که آیا تشخیص موضوعات(تمام علوم انسانی از جنس تشخیص موضوعات است) که در رابطه با مستنبطات روایات و ادله شرعیه نیست، با کیست و اگر با عرف است، آیا مجتهدی می تواند تعیین مصادق عرفیه کند یا باید به عرف واگذارد؟ اگر در حوزه عرف نظر مقلد با نگاه مجتهد متفاوت بود، کدام یک از انظار لازم الاتباع است.
ادامه👇👇👇
@Feirahi
ادامه 👆👆👆
*امام(ره) پاسخ می دهد: «باسمه تعالی. میزان عرف است و اگر بین مجتهد و مقلد اختلاف باشد باید از عرف نظرخواهی کند و اگر هر یک نگریست که عرف چنین است، هر یک به نظر خود عمل کنند و عمل کردن به نظر مجتهد اصلا روا نیست».

*بنابراین، این بحث بود اما وقتی فقه ایدئولوژیک شد، این تصور پدید آمد که فقه باید ورود در موضوع شناسی کند و در نتیجه شاهد رادیکال شدن فقه هستیم.

*بنابراین منظورم از ایدئولوژیک شدن دین دو چیز است: 1. تفسیر جدید و متفاوت از مفهوم جامعیت و خاتمیت دین است؛ 2. تفسیری رادیکال از حیطه و حوزه اختیارات فقه. وظیفه ما این است که بکوشیم توضیح دهیم که این دانش سیاست چطور موضوعات را شناسایی می کند و این شناسایی هنوز ربطی به مرحله داوری ندارد. ما باید توضیح دهیم که دولت مدرن چیست، صرف نظر از این که خوب است یا بد. اگر خوب توضیح دهیم، در توضیح دقیق ضمنا حکم یا داوری هم وجود دارد.

*خلاصه سخنرانی در یازدهمین همایش سالانه انجمن علوم سیاسی ایران، دهم اسفند 96، خانه اندیشمندان علوم انسانی، پیاده سازی و تنظیم: محسن آزموده.
@Feirahi
از دکتر داود فیرحی استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران پرسیدیم در سالی که گذشت بیشتر در چه زمینه ای مطالعه داشته اند؟ ایشان نوشتند:

@Nedaye_siyasat
1- به ملاحظه حوزه کاری که داشتم. سال 96 از کتاب های خارجی بیشتر آثار دو نفر را خواندم؛

الف) کارهای جرمی والدرون
Jeremy waldron
ب) برایان تیرنی
Brian Tierney
هر دو نویسنده بر الهیات و دموکراسی تمرکز دارند.

2- از کتاب های فارسی هم آثار مربوط به دوره قاجاریه و عصر مشروطه را بیشتر تمرکز داشتم.


2002. God, Locke and Equality. ISBN 0-521-89057-8
2016.
Political Political Theory, Harvard University Press. ISBN 978-0-674-7438
مربوط به والدرون



Religion, Law and the Growth of Constitutional Thought, 1150-1650 (Cambridge, 1982) (Japanese translation, 1986, French translation, 1993, Persian translation, 2015)
The Crisis of Church and State, 1050-1300 (New York, 1964)
Great Issues in Western Civilization, 2 vols. (New York, 1967) (with Donald Kagan and L. Pearce Williams
سه کتاب از تیرنی


#اختصاصی

@Nedaye_siyasat
💥تأملات خودمانی(12)

🔹- فتحعلی شاه و نیابت خاص امام زمان؛

👈تاریخ اندیشه و سیاست در ایران، غالباً چرخه دَوری دارد و معلوم نیست که چرا از این کمند خلاصی ندارد.

✍️میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی چنان شیفته فتحعلی شاه است که او را برگزیده خدا، ظل الله و نایب صاحب عصر[عج] معرفی می کند. سلطان آخر الزمان که«خسروان را چندان دعوی پادشاهی بود که شاه گیتی ظهور کند».
🌱وی در توصیف شاه قاجار می نویسد؛
« کاخ اسلام در شرف ویرانی بود، کار مسلمانی در عقدۀ پریشانی...حق سبحانه و تعالی منتی بر دور زمان نهاد و رحمتی بر خلق جهان فرستاد که نظام کار دین و ملت، و قوام گاه مُلک و دولت، به فرّ شوکت، و شکوه سلطنت شاهنشاه دنیا و دین، شهریار زمان و زمین،فتحعلی شاه قاجار مفوض داشت،... بر خاطر علمای اعلام علامت إلهام پدید آمد که ذات مسعود شهریار یگانه در این زمانه که زمان غیبت امام علیه السلام است به نیابت خاص نایب عام مخصوص باشد،...جنابه بالدین عرش الشرع و بالرأی عیار العقل».

🌱قائم مقام از جمله مهم ترین وظایف فتحعلی شاه، به عنوان نایب صاحب عصر[عج]، کنترل فتنه های فرهنگی- شیطانی می داند و می افزاید؛ «شهریاری چنین، که خسرو روی زمین و حامی ملک و دین و... نایب صاحب عصر و زمان کجا ممکن توان بود که با وجود غیرت سلطانی از شیوع فتنه شیطانی غفلت گزیند...که فرقه دشمنان را قدرت نشر کتب و نظم کتاب باشد».
- منشآت قائم مقام،صص203-204 و 230 و 239.

#تأملات_خودمانی
@Feirahi
🍀دغدغه ی این روزهای تجدد گرای سنت دوست

🔹پروژه فکری داود فیرحی در سال های اخیر آشتی سنت ایرانی با تجدد غربی بوده است. او می خواهد برای تجددی که از بیرون پای به ایران شهرمان گذاشته؛ بستری سنتی بیافریند تا امر خارجی این چنین  قصد عزیمت به اندرونی کند. همه هراس این روزهای استاد غلطیدن جامعه ایرانی به دور باطل خشونت مضاعف است. ترس از تکرار انقلاب فرانسه و زایش خشونت آمیز تجدد از مادری پشت کرده به سنت، فیرحی را به تکاپو واداشته تا شریعت سهله و سمحه را با تجدد همراه سازد. او برای این پروژه گوهری در چنته دارد: تجربه فکری بریتانیا.

🔹بریتانیایی ها برخلاف فرانسوی ها در طول تاریخ دیروز و امروزشان تندمزاج نبوده اند، نه انقلاب می خواستند و نه دم به دم رادیکالیسم می دادند. بریتانیا حتی امروز نیز به آن طبع نرم و معتدلش پایبند مانده است. آخرین گزارش موسسه پیو نشان می دهد که بریتانیا متساهل ترین کشور نسبت به مسلمانان مهاجر در اروپاست.

🔹او مانند جان لاک بریتانیایی، می اندیشد که اقتضای قدم گذاشتن در دنیای جدید این نیست که بقایای عصر قدیم را ویران کرد و بر فراز آن خرابه ها  آواز خوش الحان تجدد را سرداد. در کانون درس تاریخ اندیشه سیاسی در ایران استاد چنین پروژه و آرزویی بزرگ خفته است. فیرحی در این درس بیشتر به سراغ متون آکادمیک اندیشمندان بریتانیایی می رود. به همین دلیل نیز تمرکز وی بر آثار بریان تیرنی است؛ اندیشمندی که علاقه مند است تجربه تجددگرایی بریتانیایی ها و غرب را از دریچه و بستر سنت توضیح دهد.

🔹استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران چنین تمرکز فکری را بر آثار کلاسیک ایرانی نیز تکرار می کند. بدین سان اثرات فصیح و نفیس فیض کاشانی، علامه نائینی و محمد علی فروغی را مورد توجه قرار می دهد تا امکان گفت و گو و دیالوگ آن سنت غربی با این رسم مالوف گذشتگان در سرزمین پارسی برقرار شود. چنین گفت و گویی احتمالا باعث خواهد شد که سنت توان آن را بازبیابد تا به مساله تجددی که بیرون از خودش هست، پاسخ دهد و این پاسخ در فرجام اش به درونی سازی تجدد می انجامد. توسل به راهی جز این، سرسپردن به آینده ای تاریک است. چرا که ظهور رادیکالیسم دوسویه قطعی خواهد بود. در این پیکره به نظم درنیامده، عده ای در پی سنت و احیای گذشته خواهند رفت و در مقابل کسانی طمع آن خواهند کرد که تجددی را بی پشتوانه سنت بجویند؛ در حالی که زمینه ای برای آن در جامعه ایرانی وجود ندارد و این بازی دو سر باخت است و پیامدش دور باطل خشونت خواهد بود. آن وقت آن جمله توکویل شان نزول خود را می یابد که آن همه تلاش برای انقلاب فرانسه، پایان اش دموکراسی نبود.


🔹🔹شاه کلید قانون

فیرحی در این درس با شاه‌کلید قانون به سراغ متون و دوره‌های تاریخی می‌رود تا روشن کند که میان حکمرانی سنتی و مدرن در ایران مرزی باریک است و آنچه به فهم این تفکیک یاری می‌رساند قرائت و خوانش از انسان است. آنها که انسان را برابر می‌دانند به هم‌وزنی عقل در نوع انسان می‌رسند و آنها که به تفارق در قوه‌ی عاقله حکم می‌کنند، طبیعتا آدمیان را نابرابر می پندارند. به گمان فیرحی آنچه منورالفکران ایرانی به اشتباه منازعه‌ی اصلی سنت و تجدد می‌خوانند نسبتی با آراء لاک ندارد. پیروان تجددخواهی این فیلسوف بریتانيايي اغلب از دینداران بودند و نه بی‌دینان؛ چون لاک به مجادله‌ی عقل و شرع باور نداشت. آنچه به آدمی مجوز گذر از سنت و ورود به عصر تجدد می‌دهد، عقل برابر و به تبع آن انسان‌های قرینه‌ی یکدیگر است. این مساله‌ای است که به ‌باور فیرحی روشنفکران ایران در آن دچار کج‌فهمی شده‌اند و هزینه‌های چنین گذاری را بی‌آنکه بخواهند سخت و سهمگین کردند.

🔹وی برخلاف طباطبایی، زوال ایران را نه تضعیف عقل و عقل‌گرایی بلکه عقل نابرابر طبق روایت سنت‌گرایان می‌داند. مشکل اساسا نه تضعیف عقل بلکه قوه و قدرت عقل ‌نابرابر در منظومه‌ی سنت بود آنچنان که گروهی بر کرسی آریستوکراسی فلسفی می‌نشستند و دیگران در جایگاه بندگان فرومایه. پس وقتی محل منازعه عوض شود، ممکن است زیان و صدمات آن نیز تقلیل یابد.

🔹فیرحی در این میان به پرسشی در مورد مجادله‌ی داخلی تجددگرایان ایرانی پاسخ می دهد. به باور او چنین مجادله‌ای بالاخص میان سروش و طباطبایی بنیادی نیست. هر دو تجددی می‌خواهند که از پالایش سنت زاده می‌شود؛ اما یکی بر تفسیرهای دینی پای می‌فشارد و دیگری بر هویت ملی. او در عین حال طریقت سروش را با سلوک شریعتی هم‌گام و هم‌خوان نمی داند و قائل به جدایی وی از روندهای بنیادگرایانه‌ی رادیکال است.

🔹هادی خسروشاهین

@Feirahi