💥صلح ابتدایی/ پیشگیرانه
🔹 صلح پیشگیرانه در ادبیات شیعه که جلوی نزاع را پیش از درگیری می گیرد، یکی از اصول دیپلماسی است.
🔹 در سنت فکری ما، کتابی به نام کتاب صلح در ادبیات فقهی و شیعه وجود دارد. در بحث جنگ و یا عقود هم بحث صلح طرح می شود.
🔹 تفکر فقهی ما این موضوع را پذیرفته که صلح قراردادی برای دفع نزاع است. این نوع صلح را به صلح ترمیمی می شود تعبیر کرد.
🔹 در مکتب شافعی از صلح دیگری نام میبرند که شروع می شود و قوانینی تعیین میکنند؛ در ادبیات ما به آن صلح ابتدایی یا صلح پیشتاز میگویند.
🔹 فقهای ابتدایی ما عقیده داشتند که صلح پیشگیرانه باطل است. امروز اکثر اهل سنت به استثنا بعضی فقهای شافعیه به همین عقیده هستند؛ اما از دوران قاجار به بعد در ادبیات شیعه صلح وارد تعبیر دیگری شد.
🔹 بعضی از حقوقدانهای ما مثل مرحوم کاتوزیان مخالف صلح ابتدایی بودند؛ ایشان میگفتند صلح ابتدایی بقیه قراردادها را از بین میبرد اما اخیرا این نوع از صلح خیلی طرفدار پیدا کرده است. صلح ابتدایی به این معنا است که مذاکره کننده قبل از اینکه منتظر تولید نزاع باشد با خلاقیتهای خود وارد قراردادهای صلح میشوند؛ قراردادهایی که اختلاف را کم میکند.
@Feirahi
🔹 صلح پیشگیرانه در ادبیات شیعه که جلوی نزاع را پیش از درگیری می گیرد، یکی از اصول دیپلماسی است.
🔹 در سنت فکری ما، کتابی به نام کتاب صلح در ادبیات فقهی و شیعه وجود دارد. در بحث جنگ و یا عقود هم بحث صلح طرح می شود.
🔹 تفکر فقهی ما این موضوع را پذیرفته که صلح قراردادی برای دفع نزاع است. این نوع صلح را به صلح ترمیمی می شود تعبیر کرد.
🔹 در مکتب شافعی از صلح دیگری نام میبرند که شروع می شود و قوانینی تعیین میکنند؛ در ادبیات ما به آن صلح ابتدایی یا صلح پیشتاز میگویند.
🔹 فقهای ابتدایی ما عقیده داشتند که صلح پیشگیرانه باطل است. امروز اکثر اهل سنت به استثنا بعضی فقهای شافعیه به همین عقیده هستند؛ اما از دوران قاجار به بعد در ادبیات شیعه صلح وارد تعبیر دیگری شد.
🔹 بعضی از حقوقدانهای ما مثل مرحوم کاتوزیان مخالف صلح ابتدایی بودند؛ ایشان میگفتند صلح ابتدایی بقیه قراردادها را از بین میبرد اما اخیرا این نوع از صلح خیلی طرفدار پیدا کرده است. صلح ابتدایی به این معنا است که مذاکره کننده قبل از اینکه منتظر تولید نزاع باشد با خلاقیتهای خود وارد قراردادهای صلح میشوند؛ قراردادهایی که اختلاف را کم میکند.
@Feirahi
معمای قانون در ایران، چگونگی انتقال از بنیاد سنت به خودبنیادی است - دکتر داوود فیرحی - سیمافکر
@Feirahi
http://simafekr.tv/video/26720/
@Feirahi
http://simafekr.tv/video/26720/
سیمافکر
معمای قانون در ایران، چگونگی انتقال از بنیاد سنت به خودبنیادی است - دکتر داوود فیرحی - سیمافکر
سخنرانی دکتر داوود فیرحی با عنوان «تکوین مفهوم قانون در ایران» در ۹اسفند۱۳۹۶ در مدرسۀ زمستانۀ «ما و علوم انسانی» در محل پردیس دانشگاه علامهطباطبایی ایراد شد.
🍀معمای قانون در ایران، چگونگی انتقال از بنیاد سنت به خودبنیادی است
🔹دکتر داود فیرحی، معتقد است اگر بخواهیم تاریخ اندیشۀ سیاسی معاصر ایران را حول یک واژۀ محوری بفهمیم، آن مفهوم «قانون» است. چنانکه دکتر فیرحی توضیح میدهد، با پایان دورۀ صفویه و نزدیک شدن به عصر مشروطه، نظم سنتی دچار آشوب شد و رفتهرفته «جنبش قانونگرایی» تحتتأثیر جریان جهانی شکل گرفت. جامعۀ ایرانی احساس کرد که نظام سنتی چندان نمیتواند کمک حال او باشد بنابراین بهتدریج از آن فاصله گرفت و به سراغ نظم جدیدی رفت که در مفهوم «قانون موضوعه» یافت. قانونی که برخلاف قانون طبیعی، فطری و دینی، قانونی انسانبنیاد است و از اساس، برگرفته از طبیعت یا دین آسمانی نیست. تا پیش از این وضع جدید، در الگوهای سنتی دو مبنا برای «قانون» وجود داشت؛ یکی «سنتهای ایرانی» دوران پیش از اسلام و «شریعت» دورۀ اسلامی و دیگری فرمان شاه یا حکم حاکم. بین این دو، «شریعت» پایه و اصل و «فرمان شاه» استثنا بود؛ یعنی در جایی که شریعت نمیتوانست عمل کند، شاه ورود میکرد. اما چه در حکم یزدان و چه در فرمان شاه، قانون خاستگاهی «غیرپایه» و «بیرون از شهروند» داشت، یعنی از ارادۀ خود شهروند ناشی نمیشد. درحالیکه در دولت مدرن، قانون در هر صورت، چه فرمان یزدان باشد چه فرمان حاکم، باید تابعی از قانون موضوعه باشد که «خودبنیاد» و براساس «ارادۀ شهروند» است. بهاینترتیب، معمای ایران چگونگی انتقال از «قانونهای غیرپایه» به «قانونهای خودبنیاد» شد. البته انتقال از مفهوم سنتی قانون به مفهوم نوین آن بههیچوجه به آسانی صورت نگرفت و ذهن ایرانی، در مسیر دستیابی به نظم جدید و تکوین یافتن مفهوم «قانون موضوعه» در اندیشهاش، با تنشهای بسیار زیادی مواجه شد. بههمین دلیل، بررسی تحولات عصر مشروطه اهمیت بسیار دارد.
بنابر تقریر دکتر فیرحی، جامعۀ ایران در جریان مشروطه درحال گذار از یک نظم سنتی به نظمی جدید با ابزارها، مکانیزمها، نهادها و انتظارات متفاوت بود. در این وضع، بحث اصلی دورۀ مشروطه این شد که چه بخشهایی از سنت را باید ترک کرد، چه بخشهایی از آن را باید به نظم جدید آورد و همچنین آن آوردهها را در کجا نشاند. بااین وصف است که او انقلاب مشروطه را نه یک انقلاب اجتماعی، بلکه یک «انقلاب فکر» میداند.
🔹سخنرانی با عنوان «تکوین مفهوم قانون در ایران» ، ۹اسفند۱۳۹۶ ، مدرسۀ زمستانۀ «ما و علوم انسانی» ، پردیس دانشگاه علامهطباطبایی ،
به نقل از http://simafekr.tv
@Feirahi
🔹دکتر داود فیرحی، معتقد است اگر بخواهیم تاریخ اندیشۀ سیاسی معاصر ایران را حول یک واژۀ محوری بفهمیم، آن مفهوم «قانون» است. چنانکه دکتر فیرحی توضیح میدهد، با پایان دورۀ صفویه و نزدیک شدن به عصر مشروطه، نظم سنتی دچار آشوب شد و رفتهرفته «جنبش قانونگرایی» تحتتأثیر جریان جهانی شکل گرفت. جامعۀ ایرانی احساس کرد که نظام سنتی چندان نمیتواند کمک حال او باشد بنابراین بهتدریج از آن فاصله گرفت و به سراغ نظم جدیدی رفت که در مفهوم «قانون موضوعه» یافت. قانونی که برخلاف قانون طبیعی، فطری و دینی، قانونی انسانبنیاد است و از اساس، برگرفته از طبیعت یا دین آسمانی نیست. تا پیش از این وضع جدید، در الگوهای سنتی دو مبنا برای «قانون» وجود داشت؛ یکی «سنتهای ایرانی» دوران پیش از اسلام و «شریعت» دورۀ اسلامی و دیگری فرمان شاه یا حکم حاکم. بین این دو، «شریعت» پایه و اصل و «فرمان شاه» استثنا بود؛ یعنی در جایی که شریعت نمیتوانست عمل کند، شاه ورود میکرد. اما چه در حکم یزدان و چه در فرمان شاه، قانون خاستگاهی «غیرپایه» و «بیرون از شهروند» داشت، یعنی از ارادۀ خود شهروند ناشی نمیشد. درحالیکه در دولت مدرن، قانون در هر صورت، چه فرمان یزدان باشد چه فرمان حاکم، باید تابعی از قانون موضوعه باشد که «خودبنیاد» و براساس «ارادۀ شهروند» است. بهاینترتیب، معمای ایران چگونگی انتقال از «قانونهای غیرپایه» به «قانونهای خودبنیاد» شد. البته انتقال از مفهوم سنتی قانون به مفهوم نوین آن بههیچوجه به آسانی صورت نگرفت و ذهن ایرانی، در مسیر دستیابی به نظم جدید و تکوین یافتن مفهوم «قانون موضوعه» در اندیشهاش، با تنشهای بسیار زیادی مواجه شد. بههمین دلیل، بررسی تحولات عصر مشروطه اهمیت بسیار دارد.
بنابر تقریر دکتر فیرحی، جامعۀ ایران در جریان مشروطه درحال گذار از یک نظم سنتی به نظمی جدید با ابزارها، مکانیزمها، نهادها و انتظارات متفاوت بود. در این وضع، بحث اصلی دورۀ مشروطه این شد که چه بخشهایی از سنت را باید ترک کرد، چه بخشهایی از آن را باید به نظم جدید آورد و همچنین آن آوردهها را در کجا نشاند. بااین وصف است که او انقلاب مشروطه را نه یک انقلاب اجتماعی، بلکه یک «انقلاب فکر» میداند.
🔹سخنرانی با عنوان «تکوین مفهوم قانون در ایران» ، ۹اسفند۱۳۹۶ ، مدرسۀ زمستانۀ «ما و علوم انسانی» ، پردیس دانشگاه علامهطباطبایی ،
به نقل از http://simafekr.tv
@Feirahi
♦️ انقطاع نظر و عمل سياسي در ايران؛ گفت و گو با داود فيرحي، ماهنامه عصر انديشه ، سال چهارم، تیر97، شماره 17، ص 70
@Feirahi
@Feirahi
✔ ️داود فیرحی:🔻
سه برداشت از مسلمانی وجود دارد:
🔹 نوع اول آن به «اسلام مهاجرت» معروف است؛ مسلمانانی که به اروپا و روسیه مهاجرت کردند و درک خاص خود را از اسلام دارند. مهاجرت موجب شکل گیری نوعی از اسلام گرایی شده است که هویتی و عکس العملی است و تلاش دارد تا از مذهب به عنوان سپر مدافع خود در مقابل اکثریت غیرمسلمانان استفاده کند.
🔹 نوع دوم، «اسلام گرایی حاشیه ای» است که از خاورمیانه گسترش یافته و به سایر بخش ها مانند اندونزی و مالزی سرایت کرده است. این نوع از اسلام گرایی فاقد بعد سیاسی است؛ زیرا از جنبۀ فرهنگی به آن نگریسته می شود. این نوع از اسلام گرایان تابع جریان های خاورمیانه هستند و خودشان تولید ایدئولوژی نمی کنند. به عنوان مثال، با شکل گیری وهابیت در عربستان، این فرقه در مالزی نیز پیروانی پیدا کرد. در واقع، اینها تنها مصرف کننده هستند و تولیدِ فکر نمی کنند. مسلمانان حاشیه ای حس می کنند که صلاحیت بحث های عمیق و تئوریک از اسلام را ندارند و باید ایده های خود را از مکه، قم و نجف اخذ کنند. مسلمانان حاشیه ای محافظه کار بوده و از اخلاق و خانواده حمایت می کنند اما ایدئولوژی آنان مصرفی بوده و تولیدی نمی باشد.
🔹 سومین اسلام گرایی در منطقه خاورمیانه شکل می گیرد. هر کسی برای خود حق حرف زدن و تولید تئوری قائل است؛ دارای چهار رکن تشیع، تسنن ترکیه، تسنن عربستان و تسنن مصر است. پس منظور ما از جریان بزرگ اسلام گرایی، اسلام خاورمیانه است که مرکز تولید تئوری ها است. خاورمیانه دارای ویژگی های نوستالوژیک و گذشتۀ آباد و اکنونِ نابسامان است. در گذشته دارای تمدن های درخشانی بوده اند که امروزه آن را دارا نمی باشند.
@Feirahi
سه برداشت از مسلمانی وجود دارد:
🔹 نوع اول آن به «اسلام مهاجرت» معروف است؛ مسلمانانی که به اروپا و روسیه مهاجرت کردند و درک خاص خود را از اسلام دارند. مهاجرت موجب شکل گیری نوعی از اسلام گرایی شده است که هویتی و عکس العملی است و تلاش دارد تا از مذهب به عنوان سپر مدافع خود در مقابل اکثریت غیرمسلمانان استفاده کند.
🔹 نوع دوم، «اسلام گرایی حاشیه ای» است که از خاورمیانه گسترش یافته و به سایر بخش ها مانند اندونزی و مالزی سرایت کرده است. این نوع از اسلام گرایی فاقد بعد سیاسی است؛ زیرا از جنبۀ فرهنگی به آن نگریسته می شود. این نوع از اسلام گرایان تابع جریان های خاورمیانه هستند و خودشان تولید ایدئولوژی نمی کنند. به عنوان مثال، با شکل گیری وهابیت در عربستان، این فرقه در مالزی نیز پیروانی پیدا کرد. در واقع، اینها تنها مصرف کننده هستند و تولیدِ فکر نمی کنند. مسلمانان حاشیه ای حس می کنند که صلاحیت بحث های عمیق و تئوریک از اسلام را ندارند و باید ایده های خود را از مکه، قم و نجف اخذ کنند. مسلمانان حاشیه ای محافظه کار بوده و از اخلاق و خانواده حمایت می کنند اما ایدئولوژی آنان مصرفی بوده و تولیدی نمی باشد.
🔹 سومین اسلام گرایی در منطقه خاورمیانه شکل می گیرد. هر کسی برای خود حق حرف زدن و تولید تئوری قائل است؛ دارای چهار رکن تشیع، تسنن ترکیه، تسنن عربستان و تسنن مصر است. پس منظور ما از جریان بزرگ اسلام گرایی، اسلام خاورمیانه است که مرکز تولید تئوری ها است. خاورمیانه دارای ویژگی های نوستالوژیک و گذشتۀ آباد و اکنونِ نابسامان است. در گذشته دارای تمدن های درخشانی بوده اند که امروزه آن را دارا نمی باشند.
@Feirahi
⚡️شاهد افول اعتماد عمومی به دولت در ایران هستیم اما بررسی علمی نمی شود چون بلافاصله مساله امنیتی می شود.
⚡️دولت در ایران اعتقادی به علم سیاست بلکه علوم انسانی ندارد
⚡️آیت الله مصباح سال ها تاکید کرد حزب بد است اما در نهایت به سمت ائتلاف های حزبی رفت
✔️داود فیرحی در گفتگو با عصر اندیشه🔻
🔹دانش سیاسی در جامعه ما دانشی است که مرکب است اما انسجام ندارد. یعنی ترکیب و ملغمهای از دیدگاههای چپ، دیدگاههای لیبرال - سرمایهداری اروپایی، باستانگرایی و اسلامگرایی در آن دیده میشود. این دیدگاههای متنوع هم به صورت جزیرهای هستند و ارتباط چندانی با هم ندارند. لذا دانشجویی که در خلال واحدهای درسیاش بخشی از این و بخشی از آن را مطالعه میکند، نمیتواند پیوندی میان آنها کند.
🔹مشکل دیگر علوم سیاسی در ایران تسلط ایدئولوژی جدیدی به نام «اسلامیسازی» است.ایده اسلامیسازی که من نمیدانم از کجا سرچشمه میگیرد، مانع از نظم و انسجام علوم سیاسی در ایران شده است. بعد از انقلاب اسلامی علوم سیاسی در ایران رفتهرفته در حال رسیدن به یک انسجام بود. اما مداخلاتی از جنس اسلامیسازی آثار نامطلوبی بر آن میگذارد.
🔹مشکل دیگر علوم سیاسی در ایران این است که اصولاً قلب سیاست در ایران اعتقادی به علم سیاست ندارد. یعنی برای اداره جامعه نهتنها به علم سیاست بلکه به سایر علوم انسانی نیز احساس نیاز نمیکند. زیرا معتقد است این علوم پایههای ماتریالیستی و ضد الهی دارد. لذا به طور کلی ارتباط علوم انسانی و اجتماعی با بدنه دولت منقطع است. یعنی اصلاً چنین نیست که تصور کنید یک تئوری مشخص بر عملکرد دولت در ایران حاکم است بلکه اساساً هیچ بهایی به تئوریهای سیاسی داده نمیشود. لذا تفاوت چندانی نمیکند که یک نظامی در ایران قدرت را به دست گیرد یا یک شهروند. هر دوی آنها بیتوجه به علوم سیاسی و علوم انسانی هستند. مثلاً اگر شما از حزب صحبت کنید، بلافاصله میگویند حزب ریشه اروپایی دارد، اروپا سکولار است، پس حزب هم سکولار است. بنابراین ما نباید حزب داشته باشیم.
🔹حضرت آیتالله مصباح سالها جامعه را معطل کرد که حزب بد است و باید جامعه را از طریق مساجد اداره کنیم، اما دست آخر خود ایشان هم به سراغ ائتلافهای حزبی رفت. لذا هنوز هم در تصویب قانون احزاب هیچیک از نظریههای روشن انتخاباتی و حکمرانی حزبی مشاهده نمیشود. اصلاً ارتباط قانون انتخابات با قانون احزاب قطع است. در حالیکه این دو در دنیا مانند دوقلوهای به هم چسبیده هستند. لذا در کشور ما میبینیم که حزب هیچ اثری نمیتواند بر انتخابات بگذارد.
🔹ایدئولوژی اجازه نمیدهد که شما نظریهها را بررسی کنید و ببینید که در عمل نتیجهبخش هستند یا خیر.ما با هر چیز که جنبه ایدئولوژیک پیدا کند مخالفیم. توجه کنید مثلاً مارکسیسم دو بعد دارد: یک بعد آن ایدئولوژی مارکسیستی است و بعد دیگرش یک مجموعه تمهایی است که به درد علم میخورد. مثلاً مارکس میگوید بین نیروهای تولید و تحولات اجتماعی رابطهای وجود دارد. این یک تئوری است که هرچند مارکسیستها آن را تولید کردهاند، لکن ربطی به ایدئولوژی مارکسیستی ندارد. درون لیبرالیسم نیز هم ایدئولوژی وجود دارد و هم از این قبیل دانشها. مثلاً یک دانش مهم که در همه جای دنیا از آن صحبت میشود این است که تجربه نشان داده است اگر احزاب به انتخابات گره نخورند، خودشان در نظم اختلال ایجاد میکنند. این یک نکته تئوریک است که ربطی به ایدئولوژی ندارد.
🔹در ادبیات مسلمانی هم مثلاً یک اصل مهم وجود دارد که جامعه مذهبی نیازمند قوانینی در مورد مذهب هم هست. بیشک شما نمیتوانید نقش فقیه را از این جامعه حذف کنید. اما در خصوص اینکه نقش فقیه در چه وضعیتی بهتر عمل خواهد کرد، ممکن است ایدئولوژی مجال و اجازه بررسی به شما ندهد. بنابراین ایدئولوژیک شدن علم، اسلامی و غیر اسلامی ندارد. یعنی مارکسیسم و لیبرالیسم هم میتوانند ایدئولوژیک شوند. ایدئولوژیک شدن به این معناست که شما به جای نتیجهگیری مبتنی بر دادهها و تحقیقات و تدابیر، از پیش مشخص کنید که من سراغ فلان چیز نمیروم.
🔹یا اینکه امروز ما شاهد وجود پدیده «افول اعتماد عمومی به دولت» در ایران هستیم و هیچکس نمیتواند وجود آن را انکار کند. اما امکان تبدیل چنین پدیدهای به موضوع تحقیق برای بررسی دلایل آن وجود ندارد. زیرا بلافاصله به یک موضوع امنیتی تبدیل میشود که کسی حق ندارد دربارهاش سخنی بگوید. چراکه طبیعتاً ممکن است نتایج تحقیق، ریشه مشکل را یا در ریاست جمهوری یا شورای نگهبان و دیگر نهادها ردیابی کند. لذا راه بسته میشود و به این وضعیت، ایدئولوژیک کردن علم میگویند.
@Feirahi
@namehayehawzavi
⚡️دولت در ایران اعتقادی به علم سیاست بلکه علوم انسانی ندارد
⚡️آیت الله مصباح سال ها تاکید کرد حزب بد است اما در نهایت به سمت ائتلاف های حزبی رفت
✔️داود فیرحی در گفتگو با عصر اندیشه🔻
🔹دانش سیاسی در جامعه ما دانشی است که مرکب است اما انسجام ندارد. یعنی ترکیب و ملغمهای از دیدگاههای چپ، دیدگاههای لیبرال - سرمایهداری اروپایی، باستانگرایی و اسلامگرایی در آن دیده میشود. این دیدگاههای متنوع هم به صورت جزیرهای هستند و ارتباط چندانی با هم ندارند. لذا دانشجویی که در خلال واحدهای درسیاش بخشی از این و بخشی از آن را مطالعه میکند، نمیتواند پیوندی میان آنها کند.
🔹مشکل دیگر علوم سیاسی در ایران تسلط ایدئولوژی جدیدی به نام «اسلامیسازی» است.ایده اسلامیسازی که من نمیدانم از کجا سرچشمه میگیرد، مانع از نظم و انسجام علوم سیاسی در ایران شده است. بعد از انقلاب اسلامی علوم سیاسی در ایران رفتهرفته در حال رسیدن به یک انسجام بود. اما مداخلاتی از جنس اسلامیسازی آثار نامطلوبی بر آن میگذارد.
🔹مشکل دیگر علوم سیاسی در ایران این است که اصولاً قلب سیاست در ایران اعتقادی به علم سیاست ندارد. یعنی برای اداره جامعه نهتنها به علم سیاست بلکه به سایر علوم انسانی نیز احساس نیاز نمیکند. زیرا معتقد است این علوم پایههای ماتریالیستی و ضد الهی دارد. لذا به طور کلی ارتباط علوم انسانی و اجتماعی با بدنه دولت منقطع است. یعنی اصلاً چنین نیست که تصور کنید یک تئوری مشخص بر عملکرد دولت در ایران حاکم است بلکه اساساً هیچ بهایی به تئوریهای سیاسی داده نمیشود. لذا تفاوت چندانی نمیکند که یک نظامی در ایران قدرت را به دست گیرد یا یک شهروند. هر دوی آنها بیتوجه به علوم سیاسی و علوم انسانی هستند. مثلاً اگر شما از حزب صحبت کنید، بلافاصله میگویند حزب ریشه اروپایی دارد، اروپا سکولار است، پس حزب هم سکولار است. بنابراین ما نباید حزب داشته باشیم.
🔹حضرت آیتالله مصباح سالها جامعه را معطل کرد که حزب بد است و باید جامعه را از طریق مساجد اداره کنیم، اما دست آخر خود ایشان هم به سراغ ائتلافهای حزبی رفت. لذا هنوز هم در تصویب قانون احزاب هیچیک از نظریههای روشن انتخاباتی و حکمرانی حزبی مشاهده نمیشود. اصلاً ارتباط قانون انتخابات با قانون احزاب قطع است. در حالیکه این دو در دنیا مانند دوقلوهای به هم چسبیده هستند. لذا در کشور ما میبینیم که حزب هیچ اثری نمیتواند بر انتخابات بگذارد.
🔹ایدئولوژی اجازه نمیدهد که شما نظریهها را بررسی کنید و ببینید که در عمل نتیجهبخش هستند یا خیر.ما با هر چیز که جنبه ایدئولوژیک پیدا کند مخالفیم. توجه کنید مثلاً مارکسیسم دو بعد دارد: یک بعد آن ایدئولوژی مارکسیستی است و بعد دیگرش یک مجموعه تمهایی است که به درد علم میخورد. مثلاً مارکس میگوید بین نیروهای تولید و تحولات اجتماعی رابطهای وجود دارد. این یک تئوری است که هرچند مارکسیستها آن را تولید کردهاند، لکن ربطی به ایدئولوژی مارکسیستی ندارد. درون لیبرالیسم نیز هم ایدئولوژی وجود دارد و هم از این قبیل دانشها. مثلاً یک دانش مهم که در همه جای دنیا از آن صحبت میشود این است که تجربه نشان داده است اگر احزاب به انتخابات گره نخورند، خودشان در نظم اختلال ایجاد میکنند. این یک نکته تئوریک است که ربطی به ایدئولوژی ندارد.
🔹در ادبیات مسلمانی هم مثلاً یک اصل مهم وجود دارد که جامعه مذهبی نیازمند قوانینی در مورد مذهب هم هست. بیشک شما نمیتوانید نقش فقیه را از این جامعه حذف کنید. اما در خصوص اینکه نقش فقیه در چه وضعیتی بهتر عمل خواهد کرد، ممکن است ایدئولوژی مجال و اجازه بررسی به شما ندهد. بنابراین ایدئولوژیک شدن علم، اسلامی و غیر اسلامی ندارد. یعنی مارکسیسم و لیبرالیسم هم میتوانند ایدئولوژیک شوند. ایدئولوژیک شدن به این معناست که شما به جای نتیجهگیری مبتنی بر دادهها و تحقیقات و تدابیر، از پیش مشخص کنید که من سراغ فلان چیز نمیروم.
🔹یا اینکه امروز ما شاهد وجود پدیده «افول اعتماد عمومی به دولت» در ایران هستیم و هیچکس نمیتواند وجود آن را انکار کند. اما امکان تبدیل چنین پدیدهای به موضوع تحقیق برای بررسی دلایل آن وجود ندارد. زیرا بلافاصله به یک موضوع امنیتی تبدیل میشود که کسی حق ندارد دربارهاش سخنی بگوید. چراکه طبیعتاً ممکن است نتایج تحقیق، ریشه مشکل را یا در ریاست جمهوری یا شورای نگهبان و دیگر نهادها ردیابی کند. لذا راه بسته میشود و به این وضعیت، ایدئولوژیک کردن علم میگویند.
@Feirahi
@namehayehawzavi
داود فیرحی
🔺گفتگوی دکتر فیرحی با مجله عصر اندیشه @Feirahi
⚡️انقطاع نظر و عمل سیاسی در
ایران
✔️داود فیرحی در گفتگو با عصر اندیشه🔻
🔹دانشها همواره از درون و بیرون خود ناقدان و مخالفانی دارند و به همین دلیل است که نحلههای متعددی درون یک دانش شکل میگیرند. این وضعیتی طبیعی برای همه دانشها است. موفقترین دانشهای بشری مانند پزشکی هم بدون منتقد و مخالف نیستند. نقد آقای دکتر بشیریه به علوم سیاسی از درون این رشته صورت گرفته است. در پاسخ به چرایی طرح چنین انتقادی از سوی ایشان من به دو نکته اشاره میکنم که میتواند مفید باشد.
🔹نکته اول این است که دکتر بشیریه وقتی در ایران حضور داشت، بیشتر نماینده مکاتب چپ علم سیاست بود. مکاتب چپ هم ماهیتاً غیراثباتی هستند و همواره نقدی به رهیافت اثباتگرایی دارند. لذا بخشی از نقد ایشان به وضع کنونی علم سیاست برگرفته از همین نگاههای چپ است. جریان چپ در علوم سیاسی به جای رهیافت اثباتی، رهیافت انتقادی دارد و به نقد علم سیاست سرمایهداری میپردازد. لذا دکتر بشیریه از ابتدا هم گرایشهای اثباتی نداشت که اکنون بخواهیم بگوییم در حال عبور از آن است.
🔹نکته دوم که آن را به نقل از یکی از اساتید برجسته علوم سیاسی کشور میگویم، این است که اصولاً کسانی که تربیت اروپایی دارند و در دانشگاههای اروپا تحصیل کردهاند، میل بالایی به «تئوری» دارند و سپس وقتی به کشورهایی مانند ایالات متحده میروند که دانش سیاسی بیشتر از جنس رفتارگرایی و آمار و روشهای کمّی است و فاصله زیادی با الگوی اروپایی دارد، دچار نوعی تضاد میشوند و احساس میکنند آنچه که در آمریکا تدریس میشود اصلاً دانش سیاسی نیست. دکتر بشیریه نیز با آن سابقه ذهنی چپ و پستمدرن از حیث تئوری که ریشه اروپایی دارد، وقتی در یک محیط آمریکایی قرار میگیرد، با این محیط انس ندارد و لذا به نقد آن میپردازد. به طور کلی بسیاری از فارغالتحصیلان اروپایی علوم سیاسی در آمریکا احساس دلتنگی میکنند و نمیتوانند وضعیت حاکم بر این رشته را بپذیرند. زیرا ذهن اروپایی یک ذهن تئوریک، انتقادی و روشنفکری است اما آمریکاییها بیشتر عملگرا هستند.
🔹غیر از این، مسئلهای که دکتر بشیریه به آن اشاره میکند، چگونگی ورود دانش سیاسی به عرصه حکمرانی و سیاستورزی است. وی معتقد است این دانش باید بار دیگر ارتباط خود را با تدبیر عملی سیاسی برای اداره جامعه برقرار سازد. لذا ایشان به دریافت کلاسیک یونانی و ارسطویی از امر سیاسی و دانش سیاسی بازمیگردد که میگوید فایده دانش سیاسی این است که بتواند نقشی در اداره جامعه داشته باشد و به صرف تئوری و نقد خلاصه نشود. لذا من معتقدم کتاب جدید دکتر بشیریه به دنبال نفی دانش سیاسی نیست بلکه در پی تذکر این نکته است که ارتباط دانش سیاسی با جامعه در حال قطع شدن و گسستن است و باید دوباره چنین پیوندی را برقرار کرد.
🔹قدمای ما نیز به چنین دیدگاهی باور داشتند. برای مثال میگفتند: «مدار عالم کون و فساد بر سیاست است.» یعنی هر چیزی که در حوزه اقتصاد، جنگ، صلح، بیماریها، فقر و غیره رخ میدهد، مرکز آن سیاست است و دانش سیاسی اگر نتواند سیاست را اداره کند، آنگاه سیاست بدون دانش و دانش هم بدون عمل میشود. اینجا ما با دانش سیاسی سروکار خواهیم داشت که ربطی به سیاست ندارد و سیاست هم فاقد دانش خواهد بود در عین حال که تمامی تصمیمگیریهای مؤثر بر زندگی انسانها نیز از سوی همین سیاستِ فاقد دانش اتخاذ خواهد شد. یعنی دکتر بشیریه به تأسی از دیدگاه قدما به جای پرداختن به اثباتگرایی و نقد، به این میاندیشد که علوم سیاسی چگونه باید نسبت خود را با زندگی تعریف کند.
🔹چنان که میدانید امروز تصمیمات سیاسی بر تمام زوایای زندگی انسان از تولد کودک گرفته تا تحصیلات و سلامت و کار و حتی مرگ تأثیر میگذارد. هر تصمیم سیاسی میتواند نتایج مختلفی را به دنبال داشته باشد. لذا باید کوشید عمل سیاسی را به علم سیاسی گره زد. به نظر من برداشت دکتر بشیریه این است که چنین پیوندی مابین علم و عمل سیاسی از هم گسسته است. در یک سو دانشی شکل گرفته و دانشجویان مشغول مطالعه آن هستند و در سویی دیگر دولتی در حال اقدام و تصمیم است بیآنکه توجهی به این دانش داشته باشد.
@Feirahi
ایران
✔️داود فیرحی در گفتگو با عصر اندیشه🔻
🔹دانشها همواره از درون و بیرون خود ناقدان و مخالفانی دارند و به همین دلیل است که نحلههای متعددی درون یک دانش شکل میگیرند. این وضعیتی طبیعی برای همه دانشها است. موفقترین دانشهای بشری مانند پزشکی هم بدون منتقد و مخالف نیستند. نقد آقای دکتر بشیریه به علوم سیاسی از درون این رشته صورت گرفته است. در پاسخ به چرایی طرح چنین انتقادی از سوی ایشان من به دو نکته اشاره میکنم که میتواند مفید باشد.
🔹نکته اول این است که دکتر بشیریه وقتی در ایران حضور داشت، بیشتر نماینده مکاتب چپ علم سیاست بود. مکاتب چپ هم ماهیتاً غیراثباتی هستند و همواره نقدی به رهیافت اثباتگرایی دارند. لذا بخشی از نقد ایشان به وضع کنونی علم سیاست برگرفته از همین نگاههای چپ است. جریان چپ در علوم سیاسی به جای رهیافت اثباتی، رهیافت انتقادی دارد و به نقد علم سیاست سرمایهداری میپردازد. لذا دکتر بشیریه از ابتدا هم گرایشهای اثباتی نداشت که اکنون بخواهیم بگوییم در حال عبور از آن است.
🔹نکته دوم که آن را به نقل از یکی از اساتید برجسته علوم سیاسی کشور میگویم، این است که اصولاً کسانی که تربیت اروپایی دارند و در دانشگاههای اروپا تحصیل کردهاند، میل بالایی به «تئوری» دارند و سپس وقتی به کشورهایی مانند ایالات متحده میروند که دانش سیاسی بیشتر از جنس رفتارگرایی و آمار و روشهای کمّی است و فاصله زیادی با الگوی اروپایی دارد، دچار نوعی تضاد میشوند و احساس میکنند آنچه که در آمریکا تدریس میشود اصلاً دانش سیاسی نیست. دکتر بشیریه نیز با آن سابقه ذهنی چپ و پستمدرن از حیث تئوری که ریشه اروپایی دارد، وقتی در یک محیط آمریکایی قرار میگیرد، با این محیط انس ندارد و لذا به نقد آن میپردازد. به طور کلی بسیاری از فارغالتحصیلان اروپایی علوم سیاسی در آمریکا احساس دلتنگی میکنند و نمیتوانند وضعیت حاکم بر این رشته را بپذیرند. زیرا ذهن اروپایی یک ذهن تئوریک، انتقادی و روشنفکری است اما آمریکاییها بیشتر عملگرا هستند.
🔹غیر از این، مسئلهای که دکتر بشیریه به آن اشاره میکند، چگونگی ورود دانش سیاسی به عرصه حکمرانی و سیاستورزی است. وی معتقد است این دانش باید بار دیگر ارتباط خود را با تدبیر عملی سیاسی برای اداره جامعه برقرار سازد. لذا ایشان به دریافت کلاسیک یونانی و ارسطویی از امر سیاسی و دانش سیاسی بازمیگردد که میگوید فایده دانش سیاسی این است که بتواند نقشی در اداره جامعه داشته باشد و به صرف تئوری و نقد خلاصه نشود. لذا من معتقدم کتاب جدید دکتر بشیریه به دنبال نفی دانش سیاسی نیست بلکه در پی تذکر این نکته است که ارتباط دانش سیاسی با جامعه در حال قطع شدن و گسستن است و باید دوباره چنین پیوندی را برقرار کرد.
🔹قدمای ما نیز به چنین دیدگاهی باور داشتند. برای مثال میگفتند: «مدار عالم کون و فساد بر سیاست است.» یعنی هر چیزی که در حوزه اقتصاد، جنگ، صلح، بیماریها، فقر و غیره رخ میدهد، مرکز آن سیاست است و دانش سیاسی اگر نتواند سیاست را اداره کند، آنگاه سیاست بدون دانش و دانش هم بدون عمل میشود. اینجا ما با دانش سیاسی سروکار خواهیم داشت که ربطی به سیاست ندارد و سیاست هم فاقد دانش خواهد بود در عین حال که تمامی تصمیمگیریهای مؤثر بر زندگی انسانها نیز از سوی همین سیاستِ فاقد دانش اتخاذ خواهد شد. یعنی دکتر بشیریه به تأسی از دیدگاه قدما به جای پرداختن به اثباتگرایی و نقد، به این میاندیشد که علوم سیاسی چگونه باید نسبت خود را با زندگی تعریف کند.
🔹چنان که میدانید امروز تصمیمات سیاسی بر تمام زوایای زندگی انسان از تولد کودک گرفته تا تحصیلات و سلامت و کار و حتی مرگ تأثیر میگذارد. هر تصمیم سیاسی میتواند نتایج مختلفی را به دنبال داشته باشد. لذا باید کوشید عمل سیاسی را به علم سیاسی گره زد. به نظر من برداشت دکتر بشیریه این است که چنین پیوندی مابین علم و عمل سیاسی از هم گسسته است. در یک سو دانشی شکل گرفته و دانشجویان مشغول مطالعه آن هستند و در سویی دیگر دولتی در حال اقدام و تصمیم است بیآنکه توجهی به این دانش داشته باشد.
@Feirahi
🍀بشیریه به دنبال نفی دانش سیاسی نیست
روزنامه فرهیختگان | شماره :2541 | تاریخ 1397/4/26
http://newspaper.fdn.ir/?nid=2541&pid=16&type=0
@Feirahi
روزنامه فرهیختگان | شماره :2541 | تاریخ 1397/4/26
http://newspaper.fdn.ir/?nid=2541&pid=16&type=0
@Feirahi
💥«تربیت ملی؛ دین و دولت»
👈ای جلال الدوله، ارباب بینش و اصحاب دانش، هر قوم و ملتی را مانند ماده می دانند که به هر صورت که بخواهند صورت پذیر است و به هر شکل و قیافتش بسازند متشکل می گردد. چونان یک پارچه موم که آن را به هر ترکیب بخواهند ساختن توانند و مصوِر صورت مادۀ هر امت و ملتی دو چیز است؛
یکی دین و آئین و کیش است که استاد و سازنده و مؤسس و مصور آن انبیاء و حکماءاند.
دیگری حکومت و قواعد و قوانین دولت است که آن هم در صورت بخشیدن به یک ملت و امت و به رعیت نهایت مدخلیت را دارد و استادان آن پادشاهان وفرمانروایان و حکمم دارانند.
حتی حکمای فرنگستان هم معتقدند که دیانت و حکومت متدرجاً در ازمنۀ متمادیه فطرت و طبیعت اعلای یک ملت را تحویل و تبدیل می نماید و تغییر در اساس خلقت آن ملت می دهند. از مرتبۀ مشاعر و مدارک و اخلاق و طبایع ملت گرفته تا مقام ظاهر پوست و جِلد او را قوت دیانت و قدرت حکومت تغییر می دهد
(میرزا آقاخان کرمانی، سه مکتوب، صص282-283).
@Feirahi
👈ای جلال الدوله، ارباب بینش و اصحاب دانش، هر قوم و ملتی را مانند ماده می دانند که به هر صورت که بخواهند صورت پذیر است و به هر شکل و قیافتش بسازند متشکل می گردد. چونان یک پارچه موم که آن را به هر ترکیب بخواهند ساختن توانند و مصوِر صورت مادۀ هر امت و ملتی دو چیز است؛
یکی دین و آئین و کیش است که استاد و سازنده و مؤسس و مصور آن انبیاء و حکماءاند.
دیگری حکومت و قواعد و قوانین دولت است که آن هم در صورت بخشیدن به یک ملت و امت و به رعیت نهایت مدخلیت را دارد و استادان آن پادشاهان وفرمانروایان و حکمم دارانند.
حتی حکمای فرنگستان هم معتقدند که دیانت و حکومت متدرجاً در ازمنۀ متمادیه فطرت و طبیعت اعلای یک ملت را تحویل و تبدیل می نماید و تغییر در اساس خلقت آن ملت می دهند. از مرتبۀ مشاعر و مدارک و اخلاق و طبایع ملت گرفته تا مقام ظاهر پوست و جِلد او را قوت دیانت و قدرت حکومت تغییر می دهد
(میرزا آقاخان کرمانی، سه مکتوب، صص282-283).
@Feirahi
🍀خسروپناه: کار دکتر فیرحی غلیظ ترین نوع اسلامی سازی است.
🔹دکتر بشیریه در کتاب جدیدش از نگاهاثباتگرایانه برائت جسته است. من معتقدم علوم انسانی جدید اساسا ایدئولوژیک هست. اصلا علم از ایدئولوژی جدا نیست. چطور ممکن است کسی تصویر واقعبینانهای از علوم اجتماعی و انسانی جدید در غرب داشته باشد و متوجه نباشد که این علم، ایدئولوژیک است. اینجا باید بپرسیم شخصی مانند دکتر فیرحی که با اسلامیسازی علوم سیاسی مخالفت میورزد، چرا دارد مفاهیم علوم سیاسی مدرن را فقهی میکند؟! اینکه همان اسلامیسازی است. کل کاری که ایشان در کتاب فقه و حکمرانی حزبی انجام داده، این است که مفهوم مدرن حزب را با استفاده از مفاهیم فقهی مشروعیت میبخشد. مثلا از مفاهیمی مانند سَبق و رمایه، نیابت، خطابات قانونی، لزوم شرعی و عقلی حفظ نظام و... کمک میگیرد تا حزب مدرن را فقهی کند.
🔹آیا این کار اسلامیسازی مفاهیم علوم سیاسی مدرن نیست؟ اتفاقا غلیظترین نوع اسلامیسازی، فقهیسازی است. امثال ما که از اسلامیسازی علوم انسانی صحبت میکنیم، منظورمان فقهیسازی نیست. منظورمان این است که از مبانی معرفتی و حکمی در علوم انسانی استفاده شود. زیرا علوم انسانی بدون مبانی نیستند و مبانی، معانی را تعیین میکنند. ما میگوییم از حکمت و معارف اسلامی بهعنوان مبانی در علوم انسانی استفاده شود اما منظورمان فقهیسازی نیست. درحالی که دکتر فیرحی غلیظترین نوع اسلامیسازی علوم انسانی را که فقهیسازی است، در کتابهایش پیاده میکند. بعد میگویند ما موافق اسلامیسازی علوم نیستیم. شما که دارید این کار را انجام میدهید. من با این شیوه اسلامیسازی علوم انسانی مخالفم و پژوهش ایشان درباره حزب را هم در یک مناظره مفصل نقد کردهام.
*علوم اجتماعی با ایدئولوژی ممزوج است
🔹وقتی میخواهیم عدالت را تعریف کنیم، تعریف ما مبتنیبر آن ایدئولوژی و منبعی است که حقانیت آن را پذیرفتهایم. طبیعتا اگر شما مبانی ایدئولوژی لیبرالیسم را پذیرفته باشید، براساس آن به تعریف و تفسیر لیبرالیستی عدالت میپردازید ولی اگر معتقد به مبانی سوسیالیسم باشید، تعریف شما متفاوت خواهد بود. این تفاوت مبانی حتی در ساختارها نیز اثر دارد. به همین دلیل است که مشاهده میکنیم ساختار عدالت و آزادی، سبک اخذ مالیات و قوانین مالیات، بیمه و تامین اجتماعی در کشورهای اروپای شمالی با کشورهای اروپای مرکزی متفاوت است، زیرا ایدئولوژیهای متفاوتی دارند و همه اینها با علوم اجتماعی ممزوج است. اما تا نوبت به اسلامیسازی علوم انسانی میرسد، میگویند این کار یعنی ایدئولوژیک کردن علوم. علوم اجتماعی اساسا ایدئولوژیک است. پس همانطور که گفتم، مناسب است به روشنفکران داخلی ما چند صباحی ماموریت برای سفر به اروپا و آمریکا داده شود تا بروند و ببینند که علوم اجتماعی چطور با ایدئولوژی پیوند یافته است.
*از دولت بوجه و گرنت میگیرند و از حکومتی شدن انتقاد میکنند
🔹نکته جالب اینجاست که این آقایان منتقد، حقوق حکومتی دریافت میکنند اما تا نوبت به علوم انسانی اسلامی میرسد میگویند حکومتی است. اصولا همه دانشگاههای ما حکومتی هستند. آنها وقتی از حکومتی بودن خارج میشوند که به صورت مستقل هیاتامنا داشته باشند و خودشان بودجه خود را تامین کنند و دولت یک ریال به آنها پول پرداخت نکند. دانشگاههای معتبر دنیا به همین شیوه اداره میشوند.
🔹یعنی اگر یک نهاد دولتی آمریکا پولی به دانشگاه کلمبیا میدهد، از باب وظیفه نیست بلکه تعدادی طرح پژوهشی به دانشگاه سفارش میدهد و بهعنوان کارفرما با دانشگاه قرارداد میبندد و پول پرداخت میکند. هروقت اساتید منتقد ما پذیرفتند که یک ریال پول از دولت نگیرند و حقوقشان را براساس قراردادها بگیرند یعنی خودشان برای دانشگاه کسب درآمد کنند، بعد میتوانند از حکومتیشدن انتقاد کنند. اگر با حکومتی شدن علم مخالفید، چرا بودجه و گرنتها را از دولت میگیرید؟ چرا در مسائل مالی روزبهروز دولتیتر میشوید؟ اما به محض اینکه آییننامهای درخصوص تغییر سرفصلها ابلاغ میشود، میگویید حکومتی و دستوری است؟ آن هم سرفصلهایی که با نظر کارشناسان تدوین شده است.
🔹این پارادوکس است که شما از دولت پول میگیرید ولی وقتی دولت از شما مطالبهای دارد به آن برچسب حکومتی میزنید. البته آرزوی من این است که روزی دانشگاههای ما خودشان هزینهها را تامین کنند و اگر هم دولت پولی میدهد، در قالب قرارداد پژوهشی برای انجام کار باشد.
🔹گفت و گوی عبدالحسین خسروپناه با مجله عصر اندیشه، شماره17، تیر97
@Feirahi
🔹دکتر بشیریه در کتاب جدیدش از نگاهاثباتگرایانه برائت جسته است. من معتقدم علوم انسانی جدید اساسا ایدئولوژیک هست. اصلا علم از ایدئولوژی جدا نیست. چطور ممکن است کسی تصویر واقعبینانهای از علوم اجتماعی و انسانی جدید در غرب داشته باشد و متوجه نباشد که این علم، ایدئولوژیک است. اینجا باید بپرسیم شخصی مانند دکتر فیرحی که با اسلامیسازی علوم سیاسی مخالفت میورزد، چرا دارد مفاهیم علوم سیاسی مدرن را فقهی میکند؟! اینکه همان اسلامیسازی است. کل کاری که ایشان در کتاب فقه و حکمرانی حزبی انجام داده، این است که مفهوم مدرن حزب را با استفاده از مفاهیم فقهی مشروعیت میبخشد. مثلا از مفاهیمی مانند سَبق و رمایه، نیابت، خطابات قانونی، لزوم شرعی و عقلی حفظ نظام و... کمک میگیرد تا حزب مدرن را فقهی کند.
🔹آیا این کار اسلامیسازی مفاهیم علوم سیاسی مدرن نیست؟ اتفاقا غلیظترین نوع اسلامیسازی، فقهیسازی است. امثال ما که از اسلامیسازی علوم انسانی صحبت میکنیم، منظورمان فقهیسازی نیست. منظورمان این است که از مبانی معرفتی و حکمی در علوم انسانی استفاده شود. زیرا علوم انسانی بدون مبانی نیستند و مبانی، معانی را تعیین میکنند. ما میگوییم از حکمت و معارف اسلامی بهعنوان مبانی در علوم انسانی استفاده شود اما منظورمان فقهیسازی نیست. درحالی که دکتر فیرحی غلیظترین نوع اسلامیسازی علوم انسانی را که فقهیسازی است، در کتابهایش پیاده میکند. بعد میگویند ما موافق اسلامیسازی علوم نیستیم. شما که دارید این کار را انجام میدهید. من با این شیوه اسلامیسازی علوم انسانی مخالفم و پژوهش ایشان درباره حزب را هم در یک مناظره مفصل نقد کردهام.
*علوم اجتماعی با ایدئولوژی ممزوج است
🔹وقتی میخواهیم عدالت را تعریف کنیم، تعریف ما مبتنیبر آن ایدئولوژی و منبعی است که حقانیت آن را پذیرفتهایم. طبیعتا اگر شما مبانی ایدئولوژی لیبرالیسم را پذیرفته باشید، براساس آن به تعریف و تفسیر لیبرالیستی عدالت میپردازید ولی اگر معتقد به مبانی سوسیالیسم باشید، تعریف شما متفاوت خواهد بود. این تفاوت مبانی حتی در ساختارها نیز اثر دارد. به همین دلیل است که مشاهده میکنیم ساختار عدالت و آزادی، سبک اخذ مالیات و قوانین مالیات، بیمه و تامین اجتماعی در کشورهای اروپای شمالی با کشورهای اروپای مرکزی متفاوت است، زیرا ایدئولوژیهای متفاوتی دارند و همه اینها با علوم اجتماعی ممزوج است. اما تا نوبت به اسلامیسازی علوم انسانی میرسد، میگویند این کار یعنی ایدئولوژیک کردن علوم. علوم اجتماعی اساسا ایدئولوژیک است. پس همانطور که گفتم، مناسب است به روشنفکران داخلی ما چند صباحی ماموریت برای سفر به اروپا و آمریکا داده شود تا بروند و ببینند که علوم اجتماعی چطور با ایدئولوژی پیوند یافته است.
*از دولت بوجه و گرنت میگیرند و از حکومتی شدن انتقاد میکنند
🔹نکته جالب اینجاست که این آقایان منتقد، حقوق حکومتی دریافت میکنند اما تا نوبت به علوم انسانی اسلامی میرسد میگویند حکومتی است. اصولا همه دانشگاههای ما حکومتی هستند. آنها وقتی از حکومتی بودن خارج میشوند که به صورت مستقل هیاتامنا داشته باشند و خودشان بودجه خود را تامین کنند و دولت یک ریال به آنها پول پرداخت نکند. دانشگاههای معتبر دنیا به همین شیوه اداره میشوند.
🔹یعنی اگر یک نهاد دولتی آمریکا پولی به دانشگاه کلمبیا میدهد، از باب وظیفه نیست بلکه تعدادی طرح پژوهشی به دانشگاه سفارش میدهد و بهعنوان کارفرما با دانشگاه قرارداد میبندد و پول پرداخت میکند. هروقت اساتید منتقد ما پذیرفتند که یک ریال پول از دولت نگیرند و حقوقشان را براساس قراردادها بگیرند یعنی خودشان برای دانشگاه کسب درآمد کنند، بعد میتوانند از حکومتیشدن انتقاد کنند. اگر با حکومتی شدن علم مخالفید، چرا بودجه و گرنتها را از دولت میگیرید؟ چرا در مسائل مالی روزبهروز دولتیتر میشوید؟ اما به محض اینکه آییننامهای درخصوص تغییر سرفصلها ابلاغ میشود، میگویید حکومتی و دستوری است؟ آن هم سرفصلهایی که با نظر کارشناسان تدوین شده است.
🔹این پارادوکس است که شما از دولت پول میگیرید ولی وقتی دولت از شما مطالبهای دارد به آن برچسب حکومتی میزنید. البته آرزوی من این است که روزی دانشگاههای ما خودشان هزینهها را تامین کنند و اگر هم دولت پولی میدهد، در قالب قرارداد پژوهشی برای انجام کار باشد.
🔹گفت و گوی عبدالحسین خسروپناه با مجله عصر اندیشه، شماره17، تیر97
@Feirahi
🍀 تناقض مفهوم "مردم سالاری دینی"
🔹مهسا اسدالله نژاد
https://meidaan.com/archive/56834
منبع اصلی: پروبلماتیکا
@Feirahi
🔹مهسا اسدالله نژاد
https://meidaan.com/archive/56834
منبع اصلی: پروبلماتیکا
@Feirahi
میدان
یک صراحت لهجهی مهم
اگر بپذیریم که در تعریفِ مردمسالاریِ دینی نوعی بهانتخابرسیدنِ قوانینِ دینی درعینِ رعایتِ اصول دموکراتیک درکار باشد، آنگاه چنین تعریفی باید به مخاطرهی آنکه چه از جانبِ دینداران و چه از جانبِ غیرِ دینداران قانونِ غیرِ دینی به تصویب برسد، تن بدهد. در…
🍀 تناقض مفهوم "مردم سالاری دینی"
🔹داود فیرحی، استاد علوم سیاسیِ دانشگاه تهران که محقق بسیار ارزشمندی است، پروژهی آشتیدادنِ فقه با دموکراسی را دنبال میکند. از نگاهِ او فقه میتواند واردِ بازیِ دموکراسی شود و خود را به محکِ آزمونِ رأی مردم – که البته در سویهی ناگفتهی تفکر فیرحی، مسلماناند- بگذارد. او این پروژه را در کتابهایِ متعدد خود دنبال کرده است. دقیقترین صورتبندی را در کارِ متأخر خود، «فقه و حکمرانی حزبی» ارائه میدهد. او در این کتاب تاریخ حزبِ جمهوری اسلامی را در اوایل انقلاب اسلامی بررسی میکند و میکوشد تا نشان دهد چگونه تشکلیابیِ فقه و لزومِ تطبیقدادنِ خود با شرایط زمان درعینِ انجامِ کار حزبی و جلبِ رضایتِ مردم، نمونهی موفقی از پیوندِ فقه و دموکراسی بود که از بختِ بد در همان نخستین گامهایِ شکلگیری خود عقیم ماند.
🔹از دیدِ فیرحی این عقیمماندگی ربطِ چندانی به ناتوانیِ ذاتیِ پیوندخوردن کار حزبی و فقاهت نداشت، بلکه ناشی از برخی برخوردهایِ سلیقهای و درگیریهایِ سیاسیِ دوران بود. بهزعمِ فیرحی یک حزب فقاهتی با شیعیترین ایدهها، از جملهایدهی ولایتِ فقیه، میتوانست در بازیِ دموکراسی برای جلبِ رضایتِ مردم با دیگر احزاب «رقابت» کند و بنابراین میتوان به پیوندخوردنِ فقه و دموکراسی خوشبین بود.
🔹اما این همهی قصه نیست. فیرحی از پیوندزدنِ فقه و دموکراسی، یک هدفِ «مهمتر» را دنبال میکند: جداکردنِ ایدهی دموکراسی از سکولاریزم. بهزعمِ فیرحی نمونهی چنین گرهخوردگیهایِ تاریخیای به ما نشان داده که دموکراسی ذاتیِ سکولاریزم نیست و این دموکراسی که شکلی از پلورالیزمِ صرف است، میتواند یک حزب فقاهتی را پیروزِ میدانِ سیاست کند.
🔹اما در کلِ استدلالِ فیرحی دو ماجرا مسکوت است:
۱) اگر دموکراسی از سکولاریزم جدا شود، کدام پشتوانهی معرفتی میتواند حزبِ بهقدرترسیده را برکنار کند و یا با آن واردِ رقابتِ دائمیِ «دنیوی» شود؟ بهتعبیری اگر دموکراسی پیوندِ درونی با سکولاریزم نداشته باشد، چه ضمانتی هست که خودِ دموکراسی در هیئتِ هر ایدهی دیگری- در اینجا فقه- متصلب و ثابت نگردد؟
۲) صورتبندیِ فیرحی نیز ناظر به همان دقیقهی تأسیس است. او «آشکارا» از این موضع نمیتواند دفاع کند که اگر این حزب در بازیِ قدرتِ سیاسی نتوانست دستِ بالا را پیدا کند و شکست خورد، برکنار میشود. او «بهطور ضمنی» یکبار و برای همیشهبودنِ دقیقهی تأسیس و اکثریتبودگیِ دیندارانِ مطلوب را در جامعه مفروض گرفته است. بنابراین روبهرویِ فیرحی همان تناقضاتِ مندرج در تعریفِ مفهوم «دموکراسی دینی» سر بر میآورد:
🔹 آیا دموکراسی دینی بهمعنایِ قالبگیریِ دینداران یکبار در مقامِ اکثریت و بار دیگر در مقامِ کسانی که «همواره» خواهانِ برقراریِ قوانین دینیاند، نیست؟
🔹مهسا اسدالله نژاد، منبع: سایت پروبلماتیکا.
@Feirahi
🔹داود فیرحی، استاد علوم سیاسیِ دانشگاه تهران که محقق بسیار ارزشمندی است، پروژهی آشتیدادنِ فقه با دموکراسی را دنبال میکند. از نگاهِ او فقه میتواند واردِ بازیِ دموکراسی شود و خود را به محکِ آزمونِ رأی مردم – که البته در سویهی ناگفتهی تفکر فیرحی، مسلماناند- بگذارد. او این پروژه را در کتابهایِ متعدد خود دنبال کرده است. دقیقترین صورتبندی را در کارِ متأخر خود، «فقه و حکمرانی حزبی» ارائه میدهد. او در این کتاب تاریخ حزبِ جمهوری اسلامی را در اوایل انقلاب اسلامی بررسی میکند و میکوشد تا نشان دهد چگونه تشکلیابیِ فقه و لزومِ تطبیقدادنِ خود با شرایط زمان درعینِ انجامِ کار حزبی و جلبِ رضایتِ مردم، نمونهی موفقی از پیوندِ فقه و دموکراسی بود که از بختِ بد در همان نخستین گامهایِ شکلگیری خود عقیم ماند.
🔹از دیدِ فیرحی این عقیمماندگی ربطِ چندانی به ناتوانیِ ذاتیِ پیوندخوردن کار حزبی و فقاهت نداشت، بلکه ناشی از برخی برخوردهایِ سلیقهای و درگیریهایِ سیاسیِ دوران بود. بهزعمِ فیرحی یک حزب فقاهتی با شیعیترین ایدهها، از جملهایدهی ولایتِ فقیه، میتوانست در بازیِ دموکراسی برای جلبِ رضایتِ مردم با دیگر احزاب «رقابت» کند و بنابراین میتوان به پیوندخوردنِ فقه و دموکراسی خوشبین بود.
🔹اما این همهی قصه نیست. فیرحی از پیوندزدنِ فقه و دموکراسی، یک هدفِ «مهمتر» را دنبال میکند: جداکردنِ ایدهی دموکراسی از سکولاریزم. بهزعمِ فیرحی نمونهی چنین گرهخوردگیهایِ تاریخیای به ما نشان داده که دموکراسی ذاتیِ سکولاریزم نیست و این دموکراسی که شکلی از پلورالیزمِ صرف است، میتواند یک حزب فقاهتی را پیروزِ میدانِ سیاست کند.
🔹اما در کلِ استدلالِ فیرحی دو ماجرا مسکوت است:
۱) اگر دموکراسی از سکولاریزم جدا شود، کدام پشتوانهی معرفتی میتواند حزبِ بهقدرترسیده را برکنار کند و یا با آن واردِ رقابتِ دائمیِ «دنیوی» شود؟ بهتعبیری اگر دموکراسی پیوندِ درونی با سکولاریزم نداشته باشد، چه ضمانتی هست که خودِ دموکراسی در هیئتِ هر ایدهی دیگری- در اینجا فقه- متصلب و ثابت نگردد؟
۲) صورتبندیِ فیرحی نیز ناظر به همان دقیقهی تأسیس است. او «آشکارا» از این موضع نمیتواند دفاع کند که اگر این حزب در بازیِ قدرتِ سیاسی نتوانست دستِ بالا را پیدا کند و شکست خورد، برکنار میشود. او «بهطور ضمنی» یکبار و برای همیشهبودنِ دقیقهی تأسیس و اکثریتبودگیِ دیندارانِ مطلوب را در جامعه مفروض گرفته است. بنابراین روبهرویِ فیرحی همان تناقضاتِ مندرج در تعریفِ مفهوم «دموکراسی دینی» سر بر میآورد:
🔹 آیا دموکراسی دینی بهمعنایِ قالبگیریِ دینداران یکبار در مقامِ اکثریت و بار دیگر در مقامِ کسانی که «همواره» خواهانِ برقراریِ قوانین دینیاند، نیست؟
🔹مهسا اسدالله نژاد، منبع: سایت پروبلماتیکا.
@Feirahi
🔹گفت و گو با داود فیرحی، "مسأله ی ما در فلسفه نیست، در فقه است"، سیاست نامه، شماره ی9، تابستان97. ص11تا 36.
@Feirahi
@Feirahi
سیاست نامه.pdf
2.8 MB
🔹گفت و گو با داود فیرحی، "مسأله ی ما در فلسفه نیست، در فقه است"، سیاست نامه، شماره ی9، تابستان97. ص11تا 36.
@Feirahi
@Feirahi
🍀وسوسه شرعی
🔹آن موقع مقرراتی وجود داشت که هیچ کس تا زمانی که بورسیه نمی شد، نمی توانست در امتحان جامع شرکت کند. من سه دانشگاه را انتخاب کردم. دانشگاه تهران، دانشگاه تربیت مدرس و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی..... پس از این که پژوهشگاه درخواست من را قبول کرد، از زبان یکی از کارمندان قسمت استخدام شنیدم که قرار است تعدادی از اساتید اخراج یا بازنشسته شوند و به واسطه آن تعدادی را جذب کنند. به همین دلیل دچار وسوسه شرعی شدم و با خودم فکر کردم که تا سی سال این ماجرا در ذهنم خواهد بود. می دانستم در این صورت اگر از آن پول یک چای هم بنوشم، زهر مارم خواهد شد. به همین دلیل انصراف دادم. البته پس از آن دانشگاه تهران بورسیه من را قبول کرد.
🔹سیاست نامه، شماره 9، تابستان97. ص18
@Feirahi
🔹آن موقع مقرراتی وجود داشت که هیچ کس تا زمانی که بورسیه نمی شد، نمی توانست در امتحان جامع شرکت کند. من سه دانشگاه را انتخاب کردم. دانشگاه تهران، دانشگاه تربیت مدرس و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی..... پس از این که پژوهشگاه درخواست من را قبول کرد، از زبان یکی از کارمندان قسمت استخدام شنیدم که قرار است تعدادی از اساتید اخراج یا بازنشسته شوند و به واسطه آن تعدادی را جذب کنند. به همین دلیل دچار وسوسه شرعی شدم و با خودم فکر کردم که تا سی سال این ماجرا در ذهنم خواهد بود. می دانستم در این صورت اگر از آن پول یک چای هم بنوشم، زهر مارم خواهد شد. به همین دلیل انصراف دادم. البته پس از آن دانشگاه تهران بورسیه من را قبول کرد.
🔹سیاست نامه، شماره 9، تابستان97. ص18
@Feirahi
✔️لباس آخوندی
🔹الگوهایی مانند آقای دکتر گرجی و برخی دیگر از اساتید که لباس خود را تغییر داده بودند و بعداً هم بازگشتی به لباس آخوندی نداشتند را نمی توانستم بپذیرم. دوست داشتم بعد از پایان کار آموزشی به قم بازگردم. بالاخره تصمیم گرفتم که مسیری مانند آقای بهشتی را دنبال کنم. مرحوم آقای بهشتی برای من یک مدل و الگو بود. آن موقع در حوزه دو نفر خیلی برند بودند. یکی مرحوم بهشتی بود که آموزش ¬هایش را هم در حوزه و هم در دانشگاه داشت و دیگری مرحوم آقای مطهری بود که از حوزه و با آموزش حوزوی به دانشگاه آمد. سلیقه برخی از دوستان آقای مطهری بود اما سلیقه من مرحوم آقای بهشتی بود.
🔹احساس می کنم تجربه ای که من داشتم، تجربه بدی نیست. این لباس برای من مانعی نبوده است. زمانی که من لباس دائم پوشیدم برخی از دوستان گفتند شرایط برایم سخت می شود. حتی چون تاریخ این بحث را داشتم؛ می دانستم که احترام نهادهایی مانند نهاد روحانیت دائمی نیست. این مسأله ای است که همواره در تاریخ بالا و پایین داشته. برخی مواقع این نوسان سریع اتفاق افتاده و بعضی مواقع سیکل آن طولانی بوده. بنابراین به خاطر احترام آن روز این لباس را نپوشیدم و تحلیل خودم را در این باره داشتم.
🔹سیاست نامه، شماره 9، مرداد97، ص18.
@Feirhi
🔹الگوهایی مانند آقای دکتر گرجی و برخی دیگر از اساتید که لباس خود را تغییر داده بودند و بعداً هم بازگشتی به لباس آخوندی نداشتند را نمی توانستم بپذیرم. دوست داشتم بعد از پایان کار آموزشی به قم بازگردم. بالاخره تصمیم گرفتم که مسیری مانند آقای بهشتی را دنبال کنم. مرحوم آقای بهشتی برای من یک مدل و الگو بود. آن موقع در حوزه دو نفر خیلی برند بودند. یکی مرحوم بهشتی بود که آموزش ¬هایش را هم در حوزه و هم در دانشگاه داشت و دیگری مرحوم آقای مطهری بود که از حوزه و با آموزش حوزوی به دانشگاه آمد. سلیقه برخی از دوستان آقای مطهری بود اما سلیقه من مرحوم آقای بهشتی بود.
🔹احساس می کنم تجربه ای که من داشتم، تجربه بدی نیست. این لباس برای من مانعی نبوده است. زمانی که من لباس دائم پوشیدم برخی از دوستان گفتند شرایط برایم سخت می شود. حتی چون تاریخ این بحث را داشتم؛ می دانستم که احترام نهادهایی مانند نهاد روحانیت دائمی نیست. این مسأله ای است که همواره در تاریخ بالا و پایین داشته. برخی مواقع این نوسان سریع اتفاق افتاده و بعضی مواقع سیکل آن طولانی بوده. بنابراین به خاطر احترام آن روز این لباس را نپوشیدم و تحلیل خودم را در این باره داشتم.
🔹سیاست نامه، شماره 9، مرداد97، ص18.
@Feirhi
🍀دوران تدریس دکتر بشیریه و دکتر طباطبایی در دانشگاه تهران
🔹آقای دکتر بشیریه و دکتر طباطبایی در آن زمان پرانرژی بودند و ما توانستیم دور آن ها حلقه ای را شکل دهیم و دو گرایش اندیشه سیاسی و جامعه شناسی این دو نفر را تبدیل به کانون مطالعه کرد. سبک مطالعات خوبی نیز داشتند. مثلا آقای دکتر طباطبایی درس خود را از یونان شروع کرده بود و کنار آن به مسائل تاریخ اندیشه در ایران و اسلام نیز می پرداخت. البته در آن زمان کارهای متدودولوژیک ایشان چندان تأثیرهای هگلی خود را نشان نمی داد و در بحث های مربوط به اندیشه ایران بود که ته مایه های هگلی دیده می شد ولی بیشتر از ادبیات روزنتال استفاده می کردند.
🔹یا مثلا کارهای دکتر بشیریه درباره نظریه های جامعه شناسی چارچوب داشت. دکتر بشیریه در آن زمان روی کتاب آندرو وینسنت، «نظریه های دولت»، کار می کرد. خود آقای بشیریه با این که گرایش های جامعه شناسی داشت اما به مباحث اندیشه نیز نزدیک شده بود. مثلاً در آن زمان شروع به ترجمه آثار هابز مثل «لویاتان» کرد. کارهای مربوط به فوکو را ترجمه کرد که در عرض جامعه و فلسفه قرار داشتند. آقای طباطبایی نیز به طور کلی در حوزه تاریخ و اندیشه کار می کرد.
🔹این دو نفر به گونه ای برای ما نقش مکمل را داشتند. با این که می دیدیم که آقای بشیریه و آقای طباطبایی دیدگاه های متفاوتی دارند اما موضوعات، موضوعاتی بود بین جامعه شناسی، فکر و تاریخ. این مسأله دقیقاً هنر آن دوره بود. یکی از کارهای خوب دکتر طباطبایی هم این بود که صرفاً تاریخ اندیشه نمی¬¬ گفت. ایشان درگیر مسائل یا موضوعات اساسی ایران هم می شد. او با استفاده از زمینه تئوریک خود و همچنین به کار گرفتن مباحث روزنتال، وارد موضوعات اساسی ایران هم می شد و این باعث شده بود که فضای تازه ای شکل بگیرد. آقای بشیریه هم چنین کاری می کرد. این مسائل باعث شده بود که جمع ما بین دغدغه های فکری و ضرورت های زندگی سیاسی رابطه ای را ایجاد و هر کدام تحقیقی اساسی را در این زمینه ها شروع کنند.
🔹دغدغه ایران در این دوره شکل با اهمیتی به خود گرفت. این دغدغه ایران اما از جنس مباحث تاریخ تحولات نبود. ایران اینجا به عنوان یک مسأله فلسفی یا نظری و برخی اوقات به عنوان یک مسأله جامعه شناختی مطرح می شد. ایران در این مباحث از آن مسأله سنتی تاریخ تحولات در حال حرکت به سمت مسائل اساسی ایران بود. این اتفاق همراه با رشد زیادی بود اما مخالفت هایی نیز از بیرون با آن وجود داشت. این مخالفت ها باعث شد که گروهی از بیرون از دانشکده استخدام شوند و تا حدی آن ها که از تربیت مدرس یا جاهای دیگر آمده بودند، خود را در مقام دفاع از وضعیت مذهب و انقلاب و غیره قرار دادند و این دو استاد را به حوزه سکولاریسم راندند که اصلاً هم چنین نبود. این مسأله باعث شد که به تدریج این دو استاد از یک طرف شهرت پیدا کنند و از سوی دیگر نیز طرد شوند.
🔹سیاست نامه، شماره 9، مرداد97، ص22و23
@Feirhi
🔹آقای دکتر بشیریه و دکتر طباطبایی در آن زمان پرانرژی بودند و ما توانستیم دور آن ها حلقه ای را شکل دهیم و دو گرایش اندیشه سیاسی و جامعه شناسی این دو نفر را تبدیل به کانون مطالعه کرد. سبک مطالعات خوبی نیز داشتند. مثلا آقای دکتر طباطبایی درس خود را از یونان شروع کرده بود و کنار آن به مسائل تاریخ اندیشه در ایران و اسلام نیز می پرداخت. البته در آن زمان کارهای متدودولوژیک ایشان چندان تأثیرهای هگلی خود را نشان نمی داد و در بحث های مربوط به اندیشه ایران بود که ته مایه های هگلی دیده می شد ولی بیشتر از ادبیات روزنتال استفاده می کردند.
🔹یا مثلا کارهای دکتر بشیریه درباره نظریه های جامعه شناسی چارچوب داشت. دکتر بشیریه در آن زمان روی کتاب آندرو وینسنت، «نظریه های دولت»، کار می کرد. خود آقای بشیریه با این که گرایش های جامعه شناسی داشت اما به مباحث اندیشه نیز نزدیک شده بود. مثلاً در آن زمان شروع به ترجمه آثار هابز مثل «لویاتان» کرد. کارهای مربوط به فوکو را ترجمه کرد که در عرض جامعه و فلسفه قرار داشتند. آقای طباطبایی نیز به طور کلی در حوزه تاریخ و اندیشه کار می کرد.
🔹این دو نفر به گونه ای برای ما نقش مکمل را داشتند. با این که می دیدیم که آقای بشیریه و آقای طباطبایی دیدگاه های متفاوتی دارند اما موضوعات، موضوعاتی بود بین جامعه شناسی، فکر و تاریخ. این مسأله دقیقاً هنر آن دوره بود. یکی از کارهای خوب دکتر طباطبایی هم این بود که صرفاً تاریخ اندیشه نمی¬¬ گفت. ایشان درگیر مسائل یا موضوعات اساسی ایران هم می شد. او با استفاده از زمینه تئوریک خود و همچنین به کار گرفتن مباحث روزنتال، وارد موضوعات اساسی ایران هم می شد و این باعث شده بود که فضای تازه ای شکل بگیرد. آقای بشیریه هم چنین کاری می کرد. این مسائل باعث شده بود که جمع ما بین دغدغه های فکری و ضرورت های زندگی سیاسی رابطه ای را ایجاد و هر کدام تحقیقی اساسی را در این زمینه ها شروع کنند.
🔹دغدغه ایران در این دوره شکل با اهمیتی به خود گرفت. این دغدغه ایران اما از جنس مباحث تاریخ تحولات نبود. ایران اینجا به عنوان یک مسأله فلسفی یا نظری و برخی اوقات به عنوان یک مسأله جامعه شناختی مطرح می شد. ایران در این مباحث از آن مسأله سنتی تاریخ تحولات در حال حرکت به سمت مسائل اساسی ایران بود. این اتفاق همراه با رشد زیادی بود اما مخالفت هایی نیز از بیرون با آن وجود داشت. این مخالفت ها باعث شد که گروهی از بیرون از دانشکده استخدام شوند و تا حدی آن ها که از تربیت مدرس یا جاهای دیگر آمده بودند، خود را در مقام دفاع از وضعیت مذهب و انقلاب و غیره قرار دادند و این دو استاد را به حوزه سکولاریسم راندند که اصلاً هم چنین نبود. این مسأله باعث شد که به تدریج این دو استاد از یک طرف شهرت پیدا کنند و از سوی دیگر نیز طرد شوند.
🔹سیاست نامه، شماره 9، مرداد97، ص22و23
@Feirhi
🍀درس ها و عبرت های یک جنبش تاریخی
✔️گفتوگو با داود فیرحی در صد و دوازدهمین سال صدور فرمان مشروطه
🍁شاید نتوان چندان در این قول تشکیک کرد که «مشروطه مردم ایران را از رعیت به ملت تبدیل کرد.» اتفاقی تاریخی که شاید سرآغاز شکل گیری یک احساس و یا تقویت عاطفه و باوری شد که ملی گرایی و شعور و درک ایرانی بودن از آن روزگار و تاریخ این مبارزه منشأ میگیرد. در واقع از همان زمان که ملت شکل گرفت، دولت نیز تعریف شد و به شاکله رسید. مشروطه ای که امروز صد و دوازده سال از تصویب و صدور فرمانش می گذرد باعث شد این کشور بزرگ و تاریخمند که البته در بستری ملوکا لطوایفی حرکتی بیمارگونه داشت به قانون مزین شود و از آن روز به بعد در فراز و فرودهای بسیار، مفهومی مانند دموکراسی مسأله ای شد که همچنان نیز این مسأله در مطالبات اجتماعی ما نقشی اساسی دارد و حدیثی است بر سر زبان. پس از گذشت بیش از یک قرن از تصویب فرمان مشروطه، بسترهای تاریخی، اجتماعی و سیاسی این رخداد همچنان در معرض بررسی است و زوایایی دارد پنهان و پیدا که گاه به درست و گاه به غلط روایت شده است.
🍁با دکتر داوود فیرحی پژوهشگر علوم و اندیشه سیاسی گپی کوتاه درباره تاریخ مشروطه داشتم و از درسهای آن پرسیدم و ماحصل اندیشه مشروطهخواهی از دیروز تا ایران امروز.
بهعقیده شما مطالبه مشروطه برطرف شده یا هنوز در فهرست مطالبات جامعه مدنی معاصر ایران قرار دارد؟
مشروطه و مشروطهخواهی به معنای قانون خواهی بود یا در واقع حکومت قانون اساسی. اما از این مسأله نیز نباید گذشت که این مسأله هنوز و همچنان یک پروژه ناتمام است و هنوز به پایان نرسیده. پروژه مشروطه برای ایرانی ها یک پروژه نوستالژیک است به این معنا که میل داریم برگردیم و به این آرزوی دوست داشتنی منوط بر یک دولت مبتنی بر قانون اساسی فکر کنیم و آن را آرزو داشته باشیم. جامعه ایرانی هیچگاه از این رؤیا عبور نکرده و همیشه به آن میل دارد.
🍁به عقیده من جامعه ایرانی دچار سه چهار مشکل تلنبار شده روی هم است و به همین دلیل نتوانسته به تمامی از زیربار این بختک خود را خلاص کند. یکی از مشکلات عمده، مسأله استبداد بود و یکی دیگر بیمجزا از این استبداد. یعنی دقیقاً آنجا که یک شکلی از زمامداری پراکنده و ملوک الطوایف ی روی کار می آید و جامعه، جامعه ای می شود استبداد زده. در آن دوران، دولت ضعیف بود و همیشه سایه فشارهای سیاست خارجی روی دولت سنگینی می کرد. این فشارها از اوایل قاجاریه دائمی شد. هر گاه چهره هایی می آمدند و حرف از آزادی خواهی میزدند آنها را متهم میکردند که ستون پنجم دشمن هستند برای فشار آوردن به دولت این حرفها را می زنند. هربار هم که بحث مبارزه با استعمار مطرح میشد میگفتند باید در مقابل مشکلات دولت سکوت کنیم تا دولت بتواند در برابر فشارهای خارجی دوام بیاورد. این پارادوکس ها هنوز هم وجود دارد و ما هنوز نتوانسته ایم این قضیه را حل و فصل کنیم. چرا که ما هنوز نتوانسته ایم نظمی مبتنی بر قانون دموکراتیک را در افکار ایرانی به انسجام برسانیم. پس در نتیجه این فشارهای سیاست خارجی همیشه وجود دارد.
🍁درس جنبش مشروطیت برای تاریخ اندیشه ایران چه میتواند باشد؟
ما از مشروطه هم درسهای مثبت یا ایجابی و هم درسهای منفی یا سلبی میگیریم. نکته مثبت اینکه بالاخره جامعه ایرانی به این نتیجه رسید که با استبداد نمیتواند هویت مستقل ایرانیاش را حفظ کند و تنها راه انسجام ملی، دموکراتیک کردن دولت است. این ایده درستی بود و هست. هیچ کشوری نمیتواند با استبداد به استقلال و پیشرفت برسد. اما درسی دیگر که منفی است و به اصطلاح سلبی، این است که مشروطه در دورانگذار و عبور تاریخی خود، این درس را به ما داد که نمیتوان با خشونت و فرقهگرایی و از کارانداختن مجلس و به جان هم انداختن جناحهای مختلف سیاسی، مجلس و دولت به روشنایی رسید. مشروطه این را به ما آموخت که از همین پس زدنهای دیگر اندیشی در دوران قاجار بود که از دل تفکر غالب استبدادی، بلافاصله، یک مستبد بیرون آمد. اینها همه درس است. باید قواعد و بازیها و اصول دموکراسی را پذیرفت. به عقیده من مشروطه همچنان منبع ناگشودهای است که کمتر به آن ارجاع داده شده در شناخت تاریخ ایران. مشروطه آغازگاه بزرگی است برای شناخت تلاشها، کامیابیها و ناکامیها. تاریخی که نیاز به مطالعه بیشتر دارد و همچنان بر این باورم که ما باید تاریخ مشروطه را جدی بگیریم.
🔹مصاحبه کننده؛ محسن بوالحسنی، روزنامه ایران،14 مرداد97.
@Feirahi
✔️گفتوگو با داود فیرحی در صد و دوازدهمین سال صدور فرمان مشروطه
🍁شاید نتوان چندان در این قول تشکیک کرد که «مشروطه مردم ایران را از رعیت به ملت تبدیل کرد.» اتفاقی تاریخی که شاید سرآغاز شکل گیری یک احساس و یا تقویت عاطفه و باوری شد که ملی گرایی و شعور و درک ایرانی بودن از آن روزگار و تاریخ این مبارزه منشأ میگیرد. در واقع از همان زمان که ملت شکل گرفت، دولت نیز تعریف شد و به شاکله رسید. مشروطه ای که امروز صد و دوازده سال از تصویب و صدور فرمانش می گذرد باعث شد این کشور بزرگ و تاریخمند که البته در بستری ملوکا لطوایفی حرکتی بیمارگونه داشت به قانون مزین شود و از آن روز به بعد در فراز و فرودهای بسیار، مفهومی مانند دموکراسی مسأله ای شد که همچنان نیز این مسأله در مطالبات اجتماعی ما نقشی اساسی دارد و حدیثی است بر سر زبان. پس از گذشت بیش از یک قرن از تصویب فرمان مشروطه، بسترهای تاریخی، اجتماعی و سیاسی این رخداد همچنان در معرض بررسی است و زوایایی دارد پنهان و پیدا که گاه به درست و گاه به غلط روایت شده است.
🍁با دکتر داوود فیرحی پژوهشگر علوم و اندیشه سیاسی گپی کوتاه درباره تاریخ مشروطه داشتم و از درسهای آن پرسیدم و ماحصل اندیشه مشروطهخواهی از دیروز تا ایران امروز.
بهعقیده شما مطالبه مشروطه برطرف شده یا هنوز در فهرست مطالبات جامعه مدنی معاصر ایران قرار دارد؟
مشروطه و مشروطهخواهی به معنای قانون خواهی بود یا در واقع حکومت قانون اساسی. اما از این مسأله نیز نباید گذشت که این مسأله هنوز و همچنان یک پروژه ناتمام است و هنوز به پایان نرسیده. پروژه مشروطه برای ایرانی ها یک پروژه نوستالژیک است به این معنا که میل داریم برگردیم و به این آرزوی دوست داشتنی منوط بر یک دولت مبتنی بر قانون اساسی فکر کنیم و آن را آرزو داشته باشیم. جامعه ایرانی هیچگاه از این رؤیا عبور نکرده و همیشه به آن میل دارد.
🍁به عقیده من جامعه ایرانی دچار سه چهار مشکل تلنبار شده روی هم است و به همین دلیل نتوانسته به تمامی از زیربار این بختک خود را خلاص کند. یکی از مشکلات عمده، مسأله استبداد بود و یکی دیگر بیمجزا از این استبداد. یعنی دقیقاً آنجا که یک شکلی از زمامداری پراکنده و ملوک الطوایف ی روی کار می آید و جامعه، جامعه ای می شود استبداد زده. در آن دوران، دولت ضعیف بود و همیشه سایه فشارهای سیاست خارجی روی دولت سنگینی می کرد. این فشارها از اوایل قاجاریه دائمی شد. هر گاه چهره هایی می آمدند و حرف از آزادی خواهی میزدند آنها را متهم میکردند که ستون پنجم دشمن هستند برای فشار آوردن به دولت این حرفها را می زنند. هربار هم که بحث مبارزه با استعمار مطرح میشد میگفتند باید در مقابل مشکلات دولت سکوت کنیم تا دولت بتواند در برابر فشارهای خارجی دوام بیاورد. این پارادوکس ها هنوز هم وجود دارد و ما هنوز نتوانسته ایم این قضیه را حل و فصل کنیم. چرا که ما هنوز نتوانسته ایم نظمی مبتنی بر قانون دموکراتیک را در افکار ایرانی به انسجام برسانیم. پس در نتیجه این فشارهای سیاست خارجی همیشه وجود دارد.
🍁درس جنبش مشروطیت برای تاریخ اندیشه ایران چه میتواند باشد؟
ما از مشروطه هم درسهای مثبت یا ایجابی و هم درسهای منفی یا سلبی میگیریم. نکته مثبت اینکه بالاخره جامعه ایرانی به این نتیجه رسید که با استبداد نمیتواند هویت مستقل ایرانیاش را حفظ کند و تنها راه انسجام ملی، دموکراتیک کردن دولت است. این ایده درستی بود و هست. هیچ کشوری نمیتواند با استبداد به استقلال و پیشرفت برسد. اما درسی دیگر که منفی است و به اصطلاح سلبی، این است که مشروطه در دورانگذار و عبور تاریخی خود، این درس را به ما داد که نمیتوان با خشونت و فرقهگرایی و از کارانداختن مجلس و به جان هم انداختن جناحهای مختلف سیاسی، مجلس و دولت به روشنایی رسید. مشروطه این را به ما آموخت که از همین پس زدنهای دیگر اندیشی در دوران قاجار بود که از دل تفکر غالب استبدادی، بلافاصله، یک مستبد بیرون آمد. اینها همه درس است. باید قواعد و بازیها و اصول دموکراسی را پذیرفت. به عقیده من مشروطه همچنان منبع ناگشودهای است که کمتر به آن ارجاع داده شده در شناخت تاریخ ایران. مشروطه آغازگاه بزرگی است برای شناخت تلاشها، کامیابیها و ناکامیها. تاریخی که نیاز به مطالعه بیشتر دارد و همچنان بر این باورم که ما باید تاریخ مشروطه را جدی بگیریم.
🔹مصاحبه کننده؛ محسن بوالحسنی، روزنامه ایران،14 مرداد97.
@Feirahi