🍀 تناقض مفهوم "مردم سالاری دینی"
🔹مهسا اسدالله نژاد
https://meidaan.com/archive/56834
منبع اصلی: پروبلماتیکا
@Feirahi
🔹مهسا اسدالله نژاد
https://meidaan.com/archive/56834
منبع اصلی: پروبلماتیکا
@Feirahi
میدان
یک صراحت لهجهی مهم
اگر بپذیریم که در تعریفِ مردمسالاریِ دینی نوعی بهانتخابرسیدنِ قوانینِ دینی درعینِ رعایتِ اصول دموکراتیک درکار باشد، آنگاه چنین تعریفی باید به مخاطرهی آنکه چه از جانبِ دینداران و چه از جانبِ غیرِ دینداران قانونِ غیرِ دینی به تصویب برسد، تن بدهد. در…
🍀 تناقض مفهوم "مردم سالاری دینی"
🔹داود فیرحی، استاد علوم سیاسیِ دانشگاه تهران که محقق بسیار ارزشمندی است، پروژهی آشتیدادنِ فقه با دموکراسی را دنبال میکند. از نگاهِ او فقه میتواند واردِ بازیِ دموکراسی شود و خود را به محکِ آزمونِ رأی مردم – که البته در سویهی ناگفتهی تفکر فیرحی، مسلماناند- بگذارد. او این پروژه را در کتابهایِ متعدد خود دنبال کرده است. دقیقترین صورتبندی را در کارِ متأخر خود، «فقه و حکمرانی حزبی» ارائه میدهد. او در این کتاب تاریخ حزبِ جمهوری اسلامی را در اوایل انقلاب اسلامی بررسی میکند و میکوشد تا نشان دهد چگونه تشکلیابیِ فقه و لزومِ تطبیقدادنِ خود با شرایط زمان درعینِ انجامِ کار حزبی و جلبِ رضایتِ مردم، نمونهی موفقی از پیوندِ فقه و دموکراسی بود که از بختِ بد در همان نخستین گامهایِ شکلگیری خود عقیم ماند.
🔹از دیدِ فیرحی این عقیمماندگی ربطِ چندانی به ناتوانیِ ذاتیِ پیوندخوردن کار حزبی و فقاهت نداشت، بلکه ناشی از برخی برخوردهایِ سلیقهای و درگیریهایِ سیاسیِ دوران بود. بهزعمِ فیرحی یک حزب فقاهتی با شیعیترین ایدهها، از جملهایدهی ولایتِ فقیه، میتوانست در بازیِ دموکراسی برای جلبِ رضایتِ مردم با دیگر احزاب «رقابت» کند و بنابراین میتوان به پیوندخوردنِ فقه و دموکراسی خوشبین بود.
🔹اما این همهی قصه نیست. فیرحی از پیوندزدنِ فقه و دموکراسی، یک هدفِ «مهمتر» را دنبال میکند: جداکردنِ ایدهی دموکراسی از سکولاریزم. بهزعمِ فیرحی نمونهی چنین گرهخوردگیهایِ تاریخیای به ما نشان داده که دموکراسی ذاتیِ سکولاریزم نیست و این دموکراسی که شکلی از پلورالیزمِ صرف است، میتواند یک حزب فقاهتی را پیروزِ میدانِ سیاست کند.
🔹اما در کلِ استدلالِ فیرحی دو ماجرا مسکوت است:
۱) اگر دموکراسی از سکولاریزم جدا شود، کدام پشتوانهی معرفتی میتواند حزبِ بهقدرترسیده را برکنار کند و یا با آن واردِ رقابتِ دائمیِ «دنیوی» شود؟ بهتعبیری اگر دموکراسی پیوندِ درونی با سکولاریزم نداشته باشد، چه ضمانتی هست که خودِ دموکراسی در هیئتِ هر ایدهی دیگری- در اینجا فقه- متصلب و ثابت نگردد؟
۲) صورتبندیِ فیرحی نیز ناظر به همان دقیقهی تأسیس است. او «آشکارا» از این موضع نمیتواند دفاع کند که اگر این حزب در بازیِ قدرتِ سیاسی نتوانست دستِ بالا را پیدا کند و شکست خورد، برکنار میشود. او «بهطور ضمنی» یکبار و برای همیشهبودنِ دقیقهی تأسیس و اکثریتبودگیِ دیندارانِ مطلوب را در جامعه مفروض گرفته است. بنابراین روبهرویِ فیرحی همان تناقضاتِ مندرج در تعریفِ مفهوم «دموکراسی دینی» سر بر میآورد:
🔹 آیا دموکراسی دینی بهمعنایِ قالبگیریِ دینداران یکبار در مقامِ اکثریت و بار دیگر در مقامِ کسانی که «همواره» خواهانِ برقراریِ قوانین دینیاند، نیست؟
🔹مهسا اسدالله نژاد، منبع: سایت پروبلماتیکا.
@Feirahi
🔹داود فیرحی، استاد علوم سیاسیِ دانشگاه تهران که محقق بسیار ارزشمندی است، پروژهی آشتیدادنِ فقه با دموکراسی را دنبال میکند. از نگاهِ او فقه میتواند واردِ بازیِ دموکراسی شود و خود را به محکِ آزمونِ رأی مردم – که البته در سویهی ناگفتهی تفکر فیرحی، مسلماناند- بگذارد. او این پروژه را در کتابهایِ متعدد خود دنبال کرده است. دقیقترین صورتبندی را در کارِ متأخر خود، «فقه و حکمرانی حزبی» ارائه میدهد. او در این کتاب تاریخ حزبِ جمهوری اسلامی را در اوایل انقلاب اسلامی بررسی میکند و میکوشد تا نشان دهد چگونه تشکلیابیِ فقه و لزومِ تطبیقدادنِ خود با شرایط زمان درعینِ انجامِ کار حزبی و جلبِ رضایتِ مردم، نمونهی موفقی از پیوندِ فقه و دموکراسی بود که از بختِ بد در همان نخستین گامهایِ شکلگیری خود عقیم ماند.
🔹از دیدِ فیرحی این عقیمماندگی ربطِ چندانی به ناتوانیِ ذاتیِ پیوندخوردن کار حزبی و فقاهت نداشت، بلکه ناشی از برخی برخوردهایِ سلیقهای و درگیریهایِ سیاسیِ دوران بود. بهزعمِ فیرحی یک حزب فقاهتی با شیعیترین ایدهها، از جملهایدهی ولایتِ فقیه، میتوانست در بازیِ دموکراسی برای جلبِ رضایتِ مردم با دیگر احزاب «رقابت» کند و بنابراین میتوان به پیوندخوردنِ فقه و دموکراسی خوشبین بود.
🔹اما این همهی قصه نیست. فیرحی از پیوندزدنِ فقه و دموکراسی، یک هدفِ «مهمتر» را دنبال میکند: جداکردنِ ایدهی دموکراسی از سکولاریزم. بهزعمِ فیرحی نمونهی چنین گرهخوردگیهایِ تاریخیای به ما نشان داده که دموکراسی ذاتیِ سکولاریزم نیست و این دموکراسی که شکلی از پلورالیزمِ صرف است، میتواند یک حزب فقاهتی را پیروزِ میدانِ سیاست کند.
🔹اما در کلِ استدلالِ فیرحی دو ماجرا مسکوت است:
۱) اگر دموکراسی از سکولاریزم جدا شود، کدام پشتوانهی معرفتی میتواند حزبِ بهقدرترسیده را برکنار کند و یا با آن واردِ رقابتِ دائمیِ «دنیوی» شود؟ بهتعبیری اگر دموکراسی پیوندِ درونی با سکولاریزم نداشته باشد، چه ضمانتی هست که خودِ دموکراسی در هیئتِ هر ایدهی دیگری- در اینجا فقه- متصلب و ثابت نگردد؟
۲) صورتبندیِ فیرحی نیز ناظر به همان دقیقهی تأسیس است. او «آشکارا» از این موضع نمیتواند دفاع کند که اگر این حزب در بازیِ قدرتِ سیاسی نتوانست دستِ بالا را پیدا کند و شکست خورد، برکنار میشود. او «بهطور ضمنی» یکبار و برای همیشهبودنِ دقیقهی تأسیس و اکثریتبودگیِ دیندارانِ مطلوب را در جامعه مفروض گرفته است. بنابراین روبهرویِ فیرحی همان تناقضاتِ مندرج در تعریفِ مفهوم «دموکراسی دینی» سر بر میآورد:
🔹 آیا دموکراسی دینی بهمعنایِ قالبگیریِ دینداران یکبار در مقامِ اکثریت و بار دیگر در مقامِ کسانی که «همواره» خواهانِ برقراریِ قوانین دینیاند، نیست؟
🔹مهسا اسدالله نژاد، منبع: سایت پروبلماتیکا.
@Feirahi
🔹گفت و گو با داود فیرحی، "مسأله ی ما در فلسفه نیست، در فقه است"، سیاست نامه، شماره ی9، تابستان97. ص11تا 36.
@Feirahi
@Feirahi
سیاست نامه.pdf
2.8 MB
🔹گفت و گو با داود فیرحی، "مسأله ی ما در فلسفه نیست، در فقه است"، سیاست نامه، شماره ی9، تابستان97. ص11تا 36.
@Feirahi
@Feirahi
🍀وسوسه شرعی
🔹آن موقع مقرراتی وجود داشت که هیچ کس تا زمانی که بورسیه نمی شد، نمی توانست در امتحان جامع شرکت کند. من سه دانشگاه را انتخاب کردم. دانشگاه تهران، دانشگاه تربیت مدرس و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی..... پس از این که پژوهشگاه درخواست من را قبول کرد، از زبان یکی از کارمندان قسمت استخدام شنیدم که قرار است تعدادی از اساتید اخراج یا بازنشسته شوند و به واسطه آن تعدادی را جذب کنند. به همین دلیل دچار وسوسه شرعی شدم و با خودم فکر کردم که تا سی سال این ماجرا در ذهنم خواهد بود. می دانستم در این صورت اگر از آن پول یک چای هم بنوشم، زهر مارم خواهد شد. به همین دلیل انصراف دادم. البته پس از آن دانشگاه تهران بورسیه من را قبول کرد.
🔹سیاست نامه، شماره 9، تابستان97. ص18
@Feirahi
🔹آن موقع مقرراتی وجود داشت که هیچ کس تا زمانی که بورسیه نمی شد، نمی توانست در امتحان جامع شرکت کند. من سه دانشگاه را انتخاب کردم. دانشگاه تهران، دانشگاه تربیت مدرس و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی..... پس از این که پژوهشگاه درخواست من را قبول کرد، از زبان یکی از کارمندان قسمت استخدام شنیدم که قرار است تعدادی از اساتید اخراج یا بازنشسته شوند و به واسطه آن تعدادی را جذب کنند. به همین دلیل دچار وسوسه شرعی شدم و با خودم فکر کردم که تا سی سال این ماجرا در ذهنم خواهد بود. می دانستم در این صورت اگر از آن پول یک چای هم بنوشم، زهر مارم خواهد شد. به همین دلیل انصراف دادم. البته پس از آن دانشگاه تهران بورسیه من را قبول کرد.
🔹سیاست نامه، شماره 9، تابستان97. ص18
@Feirahi
✔️لباس آخوندی
🔹الگوهایی مانند آقای دکتر گرجی و برخی دیگر از اساتید که لباس خود را تغییر داده بودند و بعداً هم بازگشتی به لباس آخوندی نداشتند را نمی توانستم بپذیرم. دوست داشتم بعد از پایان کار آموزشی به قم بازگردم. بالاخره تصمیم گرفتم که مسیری مانند آقای بهشتی را دنبال کنم. مرحوم آقای بهشتی برای من یک مدل و الگو بود. آن موقع در حوزه دو نفر خیلی برند بودند. یکی مرحوم بهشتی بود که آموزش ¬هایش را هم در حوزه و هم در دانشگاه داشت و دیگری مرحوم آقای مطهری بود که از حوزه و با آموزش حوزوی به دانشگاه آمد. سلیقه برخی از دوستان آقای مطهری بود اما سلیقه من مرحوم آقای بهشتی بود.
🔹احساس می کنم تجربه ای که من داشتم، تجربه بدی نیست. این لباس برای من مانعی نبوده است. زمانی که من لباس دائم پوشیدم برخی از دوستان گفتند شرایط برایم سخت می شود. حتی چون تاریخ این بحث را داشتم؛ می دانستم که احترام نهادهایی مانند نهاد روحانیت دائمی نیست. این مسأله ای است که همواره در تاریخ بالا و پایین داشته. برخی مواقع این نوسان سریع اتفاق افتاده و بعضی مواقع سیکل آن طولانی بوده. بنابراین به خاطر احترام آن روز این لباس را نپوشیدم و تحلیل خودم را در این باره داشتم.
🔹سیاست نامه، شماره 9، مرداد97، ص18.
@Feirhi
🔹الگوهایی مانند آقای دکتر گرجی و برخی دیگر از اساتید که لباس خود را تغییر داده بودند و بعداً هم بازگشتی به لباس آخوندی نداشتند را نمی توانستم بپذیرم. دوست داشتم بعد از پایان کار آموزشی به قم بازگردم. بالاخره تصمیم گرفتم که مسیری مانند آقای بهشتی را دنبال کنم. مرحوم آقای بهشتی برای من یک مدل و الگو بود. آن موقع در حوزه دو نفر خیلی برند بودند. یکی مرحوم بهشتی بود که آموزش ¬هایش را هم در حوزه و هم در دانشگاه داشت و دیگری مرحوم آقای مطهری بود که از حوزه و با آموزش حوزوی به دانشگاه آمد. سلیقه برخی از دوستان آقای مطهری بود اما سلیقه من مرحوم آقای بهشتی بود.
🔹احساس می کنم تجربه ای که من داشتم، تجربه بدی نیست. این لباس برای من مانعی نبوده است. زمانی که من لباس دائم پوشیدم برخی از دوستان گفتند شرایط برایم سخت می شود. حتی چون تاریخ این بحث را داشتم؛ می دانستم که احترام نهادهایی مانند نهاد روحانیت دائمی نیست. این مسأله ای است که همواره در تاریخ بالا و پایین داشته. برخی مواقع این نوسان سریع اتفاق افتاده و بعضی مواقع سیکل آن طولانی بوده. بنابراین به خاطر احترام آن روز این لباس را نپوشیدم و تحلیل خودم را در این باره داشتم.
🔹سیاست نامه، شماره 9، مرداد97، ص18.
@Feirhi
🍀دوران تدریس دکتر بشیریه و دکتر طباطبایی در دانشگاه تهران
🔹آقای دکتر بشیریه و دکتر طباطبایی در آن زمان پرانرژی بودند و ما توانستیم دور آن ها حلقه ای را شکل دهیم و دو گرایش اندیشه سیاسی و جامعه شناسی این دو نفر را تبدیل به کانون مطالعه کرد. سبک مطالعات خوبی نیز داشتند. مثلا آقای دکتر طباطبایی درس خود را از یونان شروع کرده بود و کنار آن به مسائل تاریخ اندیشه در ایران و اسلام نیز می پرداخت. البته در آن زمان کارهای متدودولوژیک ایشان چندان تأثیرهای هگلی خود را نشان نمی داد و در بحث های مربوط به اندیشه ایران بود که ته مایه های هگلی دیده می شد ولی بیشتر از ادبیات روزنتال استفاده می کردند.
🔹یا مثلا کارهای دکتر بشیریه درباره نظریه های جامعه شناسی چارچوب داشت. دکتر بشیریه در آن زمان روی کتاب آندرو وینسنت، «نظریه های دولت»، کار می کرد. خود آقای بشیریه با این که گرایش های جامعه شناسی داشت اما به مباحث اندیشه نیز نزدیک شده بود. مثلاً در آن زمان شروع به ترجمه آثار هابز مثل «لویاتان» کرد. کارهای مربوط به فوکو را ترجمه کرد که در عرض جامعه و فلسفه قرار داشتند. آقای طباطبایی نیز به طور کلی در حوزه تاریخ و اندیشه کار می کرد.
🔹این دو نفر به گونه ای برای ما نقش مکمل را داشتند. با این که می دیدیم که آقای بشیریه و آقای طباطبایی دیدگاه های متفاوتی دارند اما موضوعات، موضوعاتی بود بین جامعه شناسی، فکر و تاریخ. این مسأله دقیقاً هنر آن دوره بود. یکی از کارهای خوب دکتر طباطبایی هم این بود که صرفاً تاریخ اندیشه نمی¬¬ گفت. ایشان درگیر مسائل یا موضوعات اساسی ایران هم می شد. او با استفاده از زمینه تئوریک خود و همچنین به کار گرفتن مباحث روزنتال، وارد موضوعات اساسی ایران هم می شد و این باعث شده بود که فضای تازه ای شکل بگیرد. آقای بشیریه هم چنین کاری می کرد. این مسائل باعث شده بود که جمع ما بین دغدغه های فکری و ضرورت های زندگی سیاسی رابطه ای را ایجاد و هر کدام تحقیقی اساسی را در این زمینه ها شروع کنند.
🔹دغدغه ایران در این دوره شکل با اهمیتی به خود گرفت. این دغدغه ایران اما از جنس مباحث تاریخ تحولات نبود. ایران اینجا به عنوان یک مسأله فلسفی یا نظری و برخی اوقات به عنوان یک مسأله جامعه شناختی مطرح می شد. ایران در این مباحث از آن مسأله سنتی تاریخ تحولات در حال حرکت به سمت مسائل اساسی ایران بود. این اتفاق همراه با رشد زیادی بود اما مخالفت هایی نیز از بیرون با آن وجود داشت. این مخالفت ها باعث شد که گروهی از بیرون از دانشکده استخدام شوند و تا حدی آن ها که از تربیت مدرس یا جاهای دیگر آمده بودند، خود را در مقام دفاع از وضعیت مذهب و انقلاب و غیره قرار دادند و این دو استاد را به حوزه سکولاریسم راندند که اصلاً هم چنین نبود. این مسأله باعث شد که به تدریج این دو استاد از یک طرف شهرت پیدا کنند و از سوی دیگر نیز طرد شوند.
🔹سیاست نامه، شماره 9، مرداد97، ص22و23
@Feirhi
🔹آقای دکتر بشیریه و دکتر طباطبایی در آن زمان پرانرژی بودند و ما توانستیم دور آن ها حلقه ای را شکل دهیم و دو گرایش اندیشه سیاسی و جامعه شناسی این دو نفر را تبدیل به کانون مطالعه کرد. سبک مطالعات خوبی نیز داشتند. مثلا آقای دکتر طباطبایی درس خود را از یونان شروع کرده بود و کنار آن به مسائل تاریخ اندیشه در ایران و اسلام نیز می پرداخت. البته در آن زمان کارهای متدودولوژیک ایشان چندان تأثیرهای هگلی خود را نشان نمی داد و در بحث های مربوط به اندیشه ایران بود که ته مایه های هگلی دیده می شد ولی بیشتر از ادبیات روزنتال استفاده می کردند.
🔹یا مثلا کارهای دکتر بشیریه درباره نظریه های جامعه شناسی چارچوب داشت. دکتر بشیریه در آن زمان روی کتاب آندرو وینسنت، «نظریه های دولت»، کار می کرد. خود آقای بشیریه با این که گرایش های جامعه شناسی داشت اما به مباحث اندیشه نیز نزدیک شده بود. مثلاً در آن زمان شروع به ترجمه آثار هابز مثل «لویاتان» کرد. کارهای مربوط به فوکو را ترجمه کرد که در عرض جامعه و فلسفه قرار داشتند. آقای طباطبایی نیز به طور کلی در حوزه تاریخ و اندیشه کار می کرد.
🔹این دو نفر به گونه ای برای ما نقش مکمل را داشتند. با این که می دیدیم که آقای بشیریه و آقای طباطبایی دیدگاه های متفاوتی دارند اما موضوعات، موضوعاتی بود بین جامعه شناسی، فکر و تاریخ. این مسأله دقیقاً هنر آن دوره بود. یکی از کارهای خوب دکتر طباطبایی هم این بود که صرفاً تاریخ اندیشه نمی¬¬ گفت. ایشان درگیر مسائل یا موضوعات اساسی ایران هم می شد. او با استفاده از زمینه تئوریک خود و همچنین به کار گرفتن مباحث روزنتال، وارد موضوعات اساسی ایران هم می شد و این باعث شده بود که فضای تازه ای شکل بگیرد. آقای بشیریه هم چنین کاری می کرد. این مسائل باعث شده بود که جمع ما بین دغدغه های فکری و ضرورت های زندگی سیاسی رابطه ای را ایجاد و هر کدام تحقیقی اساسی را در این زمینه ها شروع کنند.
🔹دغدغه ایران در این دوره شکل با اهمیتی به خود گرفت. این دغدغه ایران اما از جنس مباحث تاریخ تحولات نبود. ایران اینجا به عنوان یک مسأله فلسفی یا نظری و برخی اوقات به عنوان یک مسأله جامعه شناختی مطرح می شد. ایران در این مباحث از آن مسأله سنتی تاریخ تحولات در حال حرکت به سمت مسائل اساسی ایران بود. این اتفاق همراه با رشد زیادی بود اما مخالفت هایی نیز از بیرون با آن وجود داشت. این مخالفت ها باعث شد که گروهی از بیرون از دانشکده استخدام شوند و تا حدی آن ها که از تربیت مدرس یا جاهای دیگر آمده بودند، خود را در مقام دفاع از وضعیت مذهب و انقلاب و غیره قرار دادند و این دو استاد را به حوزه سکولاریسم راندند که اصلاً هم چنین نبود. این مسأله باعث شد که به تدریج این دو استاد از یک طرف شهرت پیدا کنند و از سوی دیگر نیز طرد شوند.
🔹سیاست نامه، شماره 9، مرداد97، ص22و23
@Feirhi
🍀درس ها و عبرت های یک جنبش تاریخی
✔️گفتوگو با داود فیرحی در صد و دوازدهمین سال صدور فرمان مشروطه
🍁شاید نتوان چندان در این قول تشکیک کرد که «مشروطه مردم ایران را از رعیت به ملت تبدیل کرد.» اتفاقی تاریخی که شاید سرآغاز شکل گیری یک احساس و یا تقویت عاطفه و باوری شد که ملی گرایی و شعور و درک ایرانی بودن از آن روزگار و تاریخ این مبارزه منشأ میگیرد. در واقع از همان زمان که ملت شکل گرفت، دولت نیز تعریف شد و به شاکله رسید. مشروطه ای که امروز صد و دوازده سال از تصویب و صدور فرمانش می گذرد باعث شد این کشور بزرگ و تاریخمند که البته در بستری ملوکا لطوایفی حرکتی بیمارگونه داشت به قانون مزین شود و از آن روز به بعد در فراز و فرودهای بسیار، مفهومی مانند دموکراسی مسأله ای شد که همچنان نیز این مسأله در مطالبات اجتماعی ما نقشی اساسی دارد و حدیثی است بر سر زبان. پس از گذشت بیش از یک قرن از تصویب فرمان مشروطه، بسترهای تاریخی، اجتماعی و سیاسی این رخداد همچنان در معرض بررسی است و زوایایی دارد پنهان و پیدا که گاه به درست و گاه به غلط روایت شده است.
🍁با دکتر داوود فیرحی پژوهشگر علوم و اندیشه سیاسی گپی کوتاه درباره تاریخ مشروطه داشتم و از درسهای آن پرسیدم و ماحصل اندیشه مشروطهخواهی از دیروز تا ایران امروز.
بهعقیده شما مطالبه مشروطه برطرف شده یا هنوز در فهرست مطالبات جامعه مدنی معاصر ایران قرار دارد؟
مشروطه و مشروطهخواهی به معنای قانون خواهی بود یا در واقع حکومت قانون اساسی. اما از این مسأله نیز نباید گذشت که این مسأله هنوز و همچنان یک پروژه ناتمام است و هنوز به پایان نرسیده. پروژه مشروطه برای ایرانی ها یک پروژه نوستالژیک است به این معنا که میل داریم برگردیم و به این آرزوی دوست داشتنی منوط بر یک دولت مبتنی بر قانون اساسی فکر کنیم و آن را آرزو داشته باشیم. جامعه ایرانی هیچگاه از این رؤیا عبور نکرده و همیشه به آن میل دارد.
🍁به عقیده من جامعه ایرانی دچار سه چهار مشکل تلنبار شده روی هم است و به همین دلیل نتوانسته به تمامی از زیربار این بختک خود را خلاص کند. یکی از مشکلات عمده، مسأله استبداد بود و یکی دیگر بیمجزا از این استبداد. یعنی دقیقاً آنجا که یک شکلی از زمامداری پراکنده و ملوک الطوایف ی روی کار می آید و جامعه، جامعه ای می شود استبداد زده. در آن دوران، دولت ضعیف بود و همیشه سایه فشارهای سیاست خارجی روی دولت سنگینی می کرد. این فشارها از اوایل قاجاریه دائمی شد. هر گاه چهره هایی می آمدند و حرف از آزادی خواهی میزدند آنها را متهم میکردند که ستون پنجم دشمن هستند برای فشار آوردن به دولت این حرفها را می زنند. هربار هم که بحث مبارزه با استعمار مطرح میشد میگفتند باید در مقابل مشکلات دولت سکوت کنیم تا دولت بتواند در برابر فشارهای خارجی دوام بیاورد. این پارادوکس ها هنوز هم وجود دارد و ما هنوز نتوانسته ایم این قضیه را حل و فصل کنیم. چرا که ما هنوز نتوانسته ایم نظمی مبتنی بر قانون دموکراتیک را در افکار ایرانی به انسجام برسانیم. پس در نتیجه این فشارهای سیاست خارجی همیشه وجود دارد.
🍁درس جنبش مشروطیت برای تاریخ اندیشه ایران چه میتواند باشد؟
ما از مشروطه هم درسهای مثبت یا ایجابی و هم درسهای منفی یا سلبی میگیریم. نکته مثبت اینکه بالاخره جامعه ایرانی به این نتیجه رسید که با استبداد نمیتواند هویت مستقل ایرانیاش را حفظ کند و تنها راه انسجام ملی، دموکراتیک کردن دولت است. این ایده درستی بود و هست. هیچ کشوری نمیتواند با استبداد به استقلال و پیشرفت برسد. اما درسی دیگر که منفی است و به اصطلاح سلبی، این است که مشروطه در دورانگذار و عبور تاریخی خود، این درس را به ما داد که نمیتوان با خشونت و فرقهگرایی و از کارانداختن مجلس و به جان هم انداختن جناحهای مختلف سیاسی، مجلس و دولت به روشنایی رسید. مشروطه این را به ما آموخت که از همین پس زدنهای دیگر اندیشی در دوران قاجار بود که از دل تفکر غالب استبدادی، بلافاصله، یک مستبد بیرون آمد. اینها همه درس است. باید قواعد و بازیها و اصول دموکراسی را پذیرفت. به عقیده من مشروطه همچنان منبع ناگشودهای است که کمتر به آن ارجاع داده شده در شناخت تاریخ ایران. مشروطه آغازگاه بزرگی است برای شناخت تلاشها، کامیابیها و ناکامیها. تاریخی که نیاز به مطالعه بیشتر دارد و همچنان بر این باورم که ما باید تاریخ مشروطه را جدی بگیریم.
🔹مصاحبه کننده؛ محسن بوالحسنی، روزنامه ایران،14 مرداد97.
@Feirahi
✔️گفتوگو با داود فیرحی در صد و دوازدهمین سال صدور فرمان مشروطه
🍁شاید نتوان چندان در این قول تشکیک کرد که «مشروطه مردم ایران را از رعیت به ملت تبدیل کرد.» اتفاقی تاریخی که شاید سرآغاز شکل گیری یک احساس و یا تقویت عاطفه و باوری شد که ملی گرایی و شعور و درک ایرانی بودن از آن روزگار و تاریخ این مبارزه منشأ میگیرد. در واقع از همان زمان که ملت شکل گرفت، دولت نیز تعریف شد و به شاکله رسید. مشروطه ای که امروز صد و دوازده سال از تصویب و صدور فرمانش می گذرد باعث شد این کشور بزرگ و تاریخمند که البته در بستری ملوکا لطوایفی حرکتی بیمارگونه داشت به قانون مزین شود و از آن روز به بعد در فراز و فرودهای بسیار، مفهومی مانند دموکراسی مسأله ای شد که همچنان نیز این مسأله در مطالبات اجتماعی ما نقشی اساسی دارد و حدیثی است بر سر زبان. پس از گذشت بیش از یک قرن از تصویب فرمان مشروطه، بسترهای تاریخی، اجتماعی و سیاسی این رخداد همچنان در معرض بررسی است و زوایایی دارد پنهان و پیدا که گاه به درست و گاه به غلط روایت شده است.
🍁با دکتر داوود فیرحی پژوهشگر علوم و اندیشه سیاسی گپی کوتاه درباره تاریخ مشروطه داشتم و از درسهای آن پرسیدم و ماحصل اندیشه مشروطهخواهی از دیروز تا ایران امروز.
بهعقیده شما مطالبه مشروطه برطرف شده یا هنوز در فهرست مطالبات جامعه مدنی معاصر ایران قرار دارد؟
مشروطه و مشروطهخواهی به معنای قانون خواهی بود یا در واقع حکومت قانون اساسی. اما از این مسأله نیز نباید گذشت که این مسأله هنوز و همچنان یک پروژه ناتمام است و هنوز به پایان نرسیده. پروژه مشروطه برای ایرانی ها یک پروژه نوستالژیک است به این معنا که میل داریم برگردیم و به این آرزوی دوست داشتنی منوط بر یک دولت مبتنی بر قانون اساسی فکر کنیم و آن را آرزو داشته باشیم. جامعه ایرانی هیچگاه از این رؤیا عبور نکرده و همیشه به آن میل دارد.
🍁به عقیده من جامعه ایرانی دچار سه چهار مشکل تلنبار شده روی هم است و به همین دلیل نتوانسته به تمامی از زیربار این بختک خود را خلاص کند. یکی از مشکلات عمده، مسأله استبداد بود و یکی دیگر بیمجزا از این استبداد. یعنی دقیقاً آنجا که یک شکلی از زمامداری پراکنده و ملوک الطوایف ی روی کار می آید و جامعه، جامعه ای می شود استبداد زده. در آن دوران، دولت ضعیف بود و همیشه سایه فشارهای سیاست خارجی روی دولت سنگینی می کرد. این فشارها از اوایل قاجاریه دائمی شد. هر گاه چهره هایی می آمدند و حرف از آزادی خواهی میزدند آنها را متهم میکردند که ستون پنجم دشمن هستند برای فشار آوردن به دولت این حرفها را می زنند. هربار هم که بحث مبارزه با استعمار مطرح میشد میگفتند باید در مقابل مشکلات دولت سکوت کنیم تا دولت بتواند در برابر فشارهای خارجی دوام بیاورد. این پارادوکس ها هنوز هم وجود دارد و ما هنوز نتوانسته ایم این قضیه را حل و فصل کنیم. چرا که ما هنوز نتوانسته ایم نظمی مبتنی بر قانون دموکراتیک را در افکار ایرانی به انسجام برسانیم. پس در نتیجه این فشارهای سیاست خارجی همیشه وجود دارد.
🍁درس جنبش مشروطیت برای تاریخ اندیشه ایران چه میتواند باشد؟
ما از مشروطه هم درسهای مثبت یا ایجابی و هم درسهای منفی یا سلبی میگیریم. نکته مثبت اینکه بالاخره جامعه ایرانی به این نتیجه رسید که با استبداد نمیتواند هویت مستقل ایرانیاش را حفظ کند و تنها راه انسجام ملی، دموکراتیک کردن دولت است. این ایده درستی بود و هست. هیچ کشوری نمیتواند با استبداد به استقلال و پیشرفت برسد. اما درسی دیگر که منفی است و به اصطلاح سلبی، این است که مشروطه در دورانگذار و عبور تاریخی خود، این درس را به ما داد که نمیتوان با خشونت و فرقهگرایی و از کارانداختن مجلس و به جان هم انداختن جناحهای مختلف سیاسی، مجلس و دولت به روشنایی رسید. مشروطه این را به ما آموخت که از همین پس زدنهای دیگر اندیشی در دوران قاجار بود که از دل تفکر غالب استبدادی، بلافاصله، یک مستبد بیرون آمد. اینها همه درس است. باید قواعد و بازیها و اصول دموکراسی را پذیرفت. به عقیده من مشروطه همچنان منبع ناگشودهای است که کمتر به آن ارجاع داده شده در شناخت تاریخ ایران. مشروطه آغازگاه بزرگی است برای شناخت تلاشها، کامیابیها و ناکامیها. تاریخی که نیاز به مطالعه بیشتر دارد و همچنان بر این باورم که ما باید تاریخ مشروطه را جدی بگیریم.
🔹مصاحبه کننده؛ محسن بوالحسنی، روزنامه ایران،14 مرداد97.
@Feirahi
فرمان مشروطیت 112 ساله شد
مظفرالدینشاه قاجار در ۱۳ مرداد ۱۲۸۵ در پاسخ به متحصنین در جنبش مشروطه ایران فرمان تشکیل مجلس شورای ملی را امضا کرد
@Feirahi
مظفرالدینشاه قاجار در ۱۳ مرداد ۱۲۸۵ در پاسخ به متحصنین در جنبش مشروطه ایران فرمان تشکیل مجلس شورای ملی را امضا کرد
@Feirahi
🌱 متن فرمان مشروطیت
جناب اشرف صدراعظم،
از آنجا که حضرت باری تعالی جلشأنه سررشته ترقی و سعادت ممالک محروسه ایران را به کف کفایت ما سپرده و شخص همایون ما را حافظ حقوق قاطبه اهالی و رعایای صدیق خودمان قرار داده لهذا در این موقع که اراده همایون ما براین تعلق گرفت که برای رفاهیت و امنیت قاطبه اهالی ایران و تشیید مبانی دولت اصلاحات مقننه به مرور در دوائر دولتی و مملکتی به موقع اجرا گذارده شود چنان مصصم شدیم که مجلس شورای ملی از منتخبین شاهزادگان قاجاریه و علماء و اعیان و اشراف و ملاکین و تجار و اصناف به انتخاب طبقات مرقومه در دارالخلافه تهران تشکیل و تنظیم شود که در مهام امور دولتی و مملکتی و مصالح عامه مشاوره و مداقه لازمه را به عمل آورده به هیأت وزرای دولت خواه ما در اصلاحاتی که برای سعادت و خوشبختی ایران خواهد شد اعانت و کمک لازم را بنماید و در کمال امنیت و اطمینان عقاید خود را در خیر دولت و ملت و مصالح عامه و احتیاجات قاطبه اهالی مملکت به توسط شخص اول دولت به عرض برساند که به صحه همایونی موشح و به موقع اجرا گذارده شود.
بدیهی است که به موجب این دستخط مبارک نظامنامه و ترتیبات این مجلس و اسباب و لوازم تشکیل آن را موافق تصویب و امضای منتخبین از این تاریخ معین و مهیا خواهد نمود که به صحه ملوکانه رسیده و بعونالله تعالی مجلس شورای ملی مرقوم که نگهبان عدل است افتتاح و به اصلاحات لازمه امور مملکت و اجراء قوانین شرع مقدس شروع نماید و نیز مقرر میداریم که سواد دستخط مبارک را اعلان و منتشر نمایند تا قاطبه اهالی از نیات حسنه ما که تماماً راجع به ترقی دولت و ملت ایران است کماینبغی مطلع و مرفهالحال مشغول دعاگوئی دوام این دولت و این مجلس بیزوال باشند.
در قصر صاحبقرانیه به تاریخ چهاردهم جمادی الثانیه ۱۳۲۴ هجری
در سال یازدهم سلطنت ما
@Feirahi
جناب اشرف صدراعظم،
از آنجا که حضرت باری تعالی جلشأنه سررشته ترقی و سعادت ممالک محروسه ایران را به کف کفایت ما سپرده و شخص همایون ما را حافظ حقوق قاطبه اهالی و رعایای صدیق خودمان قرار داده لهذا در این موقع که اراده همایون ما براین تعلق گرفت که برای رفاهیت و امنیت قاطبه اهالی ایران و تشیید مبانی دولت اصلاحات مقننه به مرور در دوائر دولتی و مملکتی به موقع اجرا گذارده شود چنان مصصم شدیم که مجلس شورای ملی از منتخبین شاهزادگان قاجاریه و علماء و اعیان و اشراف و ملاکین و تجار و اصناف به انتخاب طبقات مرقومه در دارالخلافه تهران تشکیل و تنظیم شود که در مهام امور دولتی و مملکتی و مصالح عامه مشاوره و مداقه لازمه را به عمل آورده به هیأت وزرای دولت خواه ما در اصلاحاتی که برای سعادت و خوشبختی ایران خواهد شد اعانت و کمک لازم را بنماید و در کمال امنیت و اطمینان عقاید خود را در خیر دولت و ملت و مصالح عامه و احتیاجات قاطبه اهالی مملکت به توسط شخص اول دولت به عرض برساند که به صحه همایونی موشح و به موقع اجرا گذارده شود.
بدیهی است که به موجب این دستخط مبارک نظامنامه و ترتیبات این مجلس و اسباب و لوازم تشکیل آن را موافق تصویب و امضای منتخبین از این تاریخ معین و مهیا خواهد نمود که به صحه ملوکانه رسیده و بعونالله تعالی مجلس شورای ملی مرقوم که نگهبان عدل است افتتاح و به اصلاحات لازمه امور مملکت و اجراء قوانین شرع مقدس شروع نماید و نیز مقرر میداریم که سواد دستخط مبارک را اعلان و منتشر نمایند تا قاطبه اهالی از نیات حسنه ما که تماماً راجع به ترقی دولت و ملت ایران است کماینبغی مطلع و مرفهالحال مشغول دعاگوئی دوام این دولت و این مجلس بیزوال باشند.
در قصر صاحبقرانیه به تاریخ چهاردهم جمادی الثانیه ۱۳۲۴ هجری
در سال یازدهم سلطنت ما
@Feirahi
نقد کتاب آستانه تجدد.pdf
201.7 KB
نقد استاد سید جواد ورعی بر کتاب"آستانه تجدد"
@Feirahi
@Feirahi
داود فیرحی
🍀خسروپناه: کار دکتر فیرحی غلیظ ترین نوع اسلامی سازی است. 🔹دکتر بشیریه در کتاب جدیدش از نگاهاثباتگرایانه برائت جسته است. من معتقدم علوم انسانی جدید اساسا ایدئولوژیک هست. اصلا علم از ایدئولوژی جدا نیست. چطور ممکن است کسی تصویر واقعبینانهای از علوم اجتماعی…
🌱مطلب وارده؛
پاسخ یکی از خوانندگان به انتقادات رئیس انجمن حکمت و فلسفه از دکتر فیرحی:
1- هر ایجاد ارتباطی بین مفاهیم علوم مدرن با علوم اسلامی را نباید اسلامیسازی دانست. فیرحی به دنبال آن است تا از دل فقه آزادی و دموکراسی را استخراج کند و این پویا کردن فقه با بهرهگیری از علوم مدرن است. اما آنچه طرفداران علم دینی انجام میدهند، تفوق دادن دین بر علم و تقلیل و تحدید علم توسط دین است. فیرحی برای امری که علم آن را توصیه کردهاست، مبنایی فقهی جستوجو میکند تا تضاد میان علم و دین را از بین ببرد، نه آنکه بر اساس این تضاد به ساخت علوم دینی همت گمارد.
2- علوم اجتماعی ذاتاً ایدئولوژیک نیست. علم چه اجتماعی و چه طبیعی «علم» است و «علم» از ایدئولوژی جداست. علم روشمند است و در واقع باید آن را «خروجی روش علمی» دانست. روش هم دو مقام دارد. یکی مقام گردآوری و دیگر مقام داوری. در مقام گردآوری میتوان از مبانی علوم الهیاتی یا هر منبع دیگری بهره گرفت و نظریاتی را ساخته و پرداخته کرد. در مقام داوری اما این نتایج آزمونهای قیاسی و استقرایی است که علم را از سایر معارف جدا میکند. علم باید توان تبیین و پیشبینی داشتهباشد و این توانمندی را اجتماع علمی است که تایید میکند. اجتماع علمی درون خود سازوکارها، قواعد و هنجارهایی دارد که تضمینکننده «عینیت» علم است. عینیت علم همان سدی است که از ورود ایدئولوژی به علم جلوگیری میکند.
3- آنچه علم را حکومتی میکند نه تامین بودجه توسط دولت و گرفتن سفارش از آن، بلکه ایجاد اختلال در نظام درونی علم است. خسروپناه درست میگوید که تمام دانشگاههای ما حکومتی است، اما دلیل آن وجود شورای عالیانقلاب فرهنگی، استخدام و اخراجهای حکومتی، ایجاد اختلال در نظام ارتقاء، تعیین سرفصلها و دروس و به طور کلی برهم زدن منطق درونی نظام علم است. دانشگاه میتواند دولتی باشد، یعنی با بودجه دولت اداره شود، اما نباید حکومتی شود، به این معنا که آییننامهها و قوانین و قواعد آن را حکومت طرح کند. در نتیجه هیچ پارادوکس و دوگانگیای در کار فیرحی و منتقدین دانشگاهیِ علمِ دینی نیست. اگر تناقض و عدم تجانسی هست تبدیل کردن ریاست پژوهشکدهها و موسسات علمی به پستهای حکومتی و سیاسی و قرار دادن افراد تُنکمایه در این جایگاهها است، که سلسلهمراتب علمی را برهم میزند و باعث انزوا و گوشهگیر شدن متفکرین برجسته و اندیشمندان توانمند میشود.
@feirahi
پاسخ یکی از خوانندگان به انتقادات رئیس انجمن حکمت و فلسفه از دکتر فیرحی:
1- هر ایجاد ارتباطی بین مفاهیم علوم مدرن با علوم اسلامی را نباید اسلامیسازی دانست. فیرحی به دنبال آن است تا از دل فقه آزادی و دموکراسی را استخراج کند و این پویا کردن فقه با بهرهگیری از علوم مدرن است. اما آنچه طرفداران علم دینی انجام میدهند، تفوق دادن دین بر علم و تقلیل و تحدید علم توسط دین است. فیرحی برای امری که علم آن را توصیه کردهاست، مبنایی فقهی جستوجو میکند تا تضاد میان علم و دین را از بین ببرد، نه آنکه بر اساس این تضاد به ساخت علوم دینی همت گمارد.
2- علوم اجتماعی ذاتاً ایدئولوژیک نیست. علم چه اجتماعی و چه طبیعی «علم» است و «علم» از ایدئولوژی جداست. علم روشمند است و در واقع باید آن را «خروجی روش علمی» دانست. روش هم دو مقام دارد. یکی مقام گردآوری و دیگر مقام داوری. در مقام گردآوری میتوان از مبانی علوم الهیاتی یا هر منبع دیگری بهره گرفت و نظریاتی را ساخته و پرداخته کرد. در مقام داوری اما این نتایج آزمونهای قیاسی و استقرایی است که علم را از سایر معارف جدا میکند. علم باید توان تبیین و پیشبینی داشتهباشد و این توانمندی را اجتماع علمی است که تایید میکند. اجتماع علمی درون خود سازوکارها، قواعد و هنجارهایی دارد که تضمینکننده «عینیت» علم است. عینیت علم همان سدی است که از ورود ایدئولوژی به علم جلوگیری میکند.
3- آنچه علم را حکومتی میکند نه تامین بودجه توسط دولت و گرفتن سفارش از آن، بلکه ایجاد اختلال در نظام درونی علم است. خسروپناه درست میگوید که تمام دانشگاههای ما حکومتی است، اما دلیل آن وجود شورای عالیانقلاب فرهنگی، استخدام و اخراجهای حکومتی، ایجاد اختلال در نظام ارتقاء، تعیین سرفصلها و دروس و به طور کلی برهم زدن منطق درونی نظام علم است. دانشگاه میتواند دولتی باشد، یعنی با بودجه دولت اداره شود، اما نباید حکومتی شود، به این معنا که آییننامهها و قوانین و قواعد آن را حکومت طرح کند. در نتیجه هیچ پارادوکس و دوگانگیای در کار فیرحی و منتقدین دانشگاهیِ علمِ دینی نیست. اگر تناقض و عدم تجانسی هست تبدیل کردن ریاست پژوهشکدهها و موسسات علمی به پستهای حکومتی و سیاسی و قرار دادن افراد تُنکمایه در این جایگاهها است، که سلسلهمراتب علمی را برهم میزند و باعث انزوا و گوشهگیر شدن متفکرین برجسته و اندیشمندان توانمند میشود.
@feirahi
افراط گرایی مذهبی.docx
27 KB
✅افراطگرایی در خاورمیانه از کجا شکل گرفت و به کجا ختم خواهد شد؟
داعش؛ از خلافت سرزمینی تا خلافت ذهنی
@Feirahi
داعش؛ از خلافت سرزمینی تا خلافت ذهنی
@Feirahi
🍀تاریخ تحولات(مسائل ایران) در امتداد اندیشه سیاسی و جامعه شناسی سیاسی
🍁تاریخ تحولات را به لحاظ سنتی ما با مرحوم دکتر شیخ الاسلامی می شناختیم. درباره تاریخ تحولات باید گفت که از یک نظر به طور سنتی کرونولوژی تاریخ را دنبال می کند و از جنبه دیگر به دنبال پیدا کردن قواعد تحولات در ایران است. این جنبه دوم لاجرم احتیاج به یک جنبه نظری دارد. حالا این مبنای نظری یا در جامعه شناسی نهفته است یا در فلسفه سیاسی و راه دیگری ندارد. فرض کنید گاهی شما در مورد جهان سوم اتخاذ موضع می کنید. این اتخاذ موضوع تا حدودی والرشتاینی است و این بحث ها به پس زمینه های چپ والرشتاین باز می گردد. یا این که شما درباره طبقه بندی نیروهای تولید درباره ایران اتخاذ موضع می کنید یا در مورد ماهیت فکر در ایران و از ادبیات مارکسیستی خارج می شوید. به این ترتیب با سیطره دو جریان جامعه شناسی و فکری، انسان احساس می کرد که تاریخ تحولات در حال تبدیل شدن به امتداد این دو گرایش است. در واقع تبدیل به یک کیس استنادی برای این دو جریان فکری می شود و این بحث هنوز هم وجود دارد.
🍁آیا ایران به عنوان مکان یک دیسیپلین خاص خود را دارد یا ایران به عنوان یک امکان امتداد مسأله ای است برای فلسفه که دکتر طباطبایی آن را دنبال می کند. یا بحث جامعه ایرانی که در ادبیات همایون کاتوزیان در مباحثی چون استبداد شرقی و غیره دنبال می شود یا بحث قبله عالم گراهام فولر و غیره. به هر حال مکان به عنوان یک مسأله جامعه شناختی مطرح می شد. هر چقدر ما از تاریخ نگاری سنتی تحولات ایران عبور می کردیم، چاره ای نداشتیم که به لحاظ دیسیپلین یا از زاویه جامعه شناختی حرکت کنیم یا از زاویه فلسفی. به همین دلیل بود که در واقع دانشجویانی که در این مسأله کار می کردند بعدها به این مسائل یا از زاویه فلسفی نگاه کردند، حالا چه چپ یا غیر آن، یا از زاویه جامعه شناختی نگاه کردند. اکنون نیز که گرایش مسائل ایران در دوره دکتری وجود دارد، چاره ای نداریم که یا درباره جامعه شناسی ایران حرف بزنیم یا بگوییم این فکر ایران است. البته من فکر نمی کنم که این مسأله مربوط به حضور دکتر طباطبایی یا دکتر بشیریه باشد. در واقع زمانی که از تاریخ نگاری سنتی وارد تاریخ نگاری تحلیلی می شویم چاره ای نداریم که یک موضع تحلیلی داشته باشیم. این حوزه تحلیل به ضرورت یا در حوزه اندیشه بوده یا در جامعه شناسی.
🔹سیاست نامه، مرداد97، ص24.
@Feirahi
🍁تاریخ تحولات را به لحاظ سنتی ما با مرحوم دکتر شیخ الاسلامی می شناختیم. درباره تاریخ تحولات باید گفت که از یک نظر به طور سنتی کرونولوژی تاریخ را دنبال می کند و از جنبه دیگر به دنبال پیدا کردن قواعد تحولات در ایران است. این جنبه دوم لاجرم احتیاج به یک جنبه نظری دارد. حالا این مبنای نظری یا در جامعه شناسی نهفته است یا در فلسفه سیاسی و راه دیگری ندارد. فرض کنید گاهی شما در مورد جهان سوم اتخاذ موضع می کنید. این اتخاذ موضوع تا حدودی والرشتاینی است و این بحث ها به پس زمینه های چپ والرشتاین باز می گردد. یا این که شما درباره طبقه بندی نیروهای تولید درباره ایران اتخاذ موضع می کنید یا در مورد ماهیت فکر در ایران و از ادبیات مارکسیستی خارج می شوید. به این ترتیب با سیطره دو جریان جامعه شناسی و فکری، انسان احساس می کرد که تاریخ تحولات در حال تبدیل شدن به امتداد این دو گرایش است. در واقع تبدیل به یک کیس استنادی برای این دو جریان فکری می شود و این بحث هنوز هم وجود دارد.
🍁آیا ایران به عنوان مکان یک دیسیپلین خاص خود را دارد یا ایران به عنوان یک امکان امتداد مسأله ای است برای فلسفه که دکتر طباطبایی آن را دنبال می کند. یا بحث جامعه ایرانی که در ادبیات همایون کاتوزیان در مباحثی چون استبداد شرقی و غیره دنبال می شود یا بحث قبله عالم گراهام فولر و غیره. به هر حال مکان به عنوان یک مسأله جامعه شناختی مطرح می شد. هر چقدر ما از تاریخ نگاری سنتی تحولات ایران عبور می کردیم، چاره ای نداشتیم که به لحاظ دیسیپلین یا از زاویه جامعه شناختی حرکت کنیم یا از زاویه فلسفی. به همین دلیل بود که در واقع دانشجویانی که در این مسأله کار می کردند بعدها به این مسائل یا از زاویه فلسفی نگاه کردند، حالا چه چپ یا غیر آن، یا از زاویه جامعه شناختی نگاه کردند. اکنون نیز که گرایش مسائل ایران در دوره دکتری وجود دارد، چاره ای نداریم که یا درباره جامعه شناسی ایران حرف بزنیم یا بگوییم این فکر ایران است. البته من فکر نمی کنم که این مسأله مربوط به حضور دکتر طباطبایی یا دکتر بشیریه باشد. در واقع زمانی که از تاریخ نگاری سنتی وارد تاریخ نگاری تحلیلی می شویم چاره ای نداریم که یک موضع تحلیلی داشته باشیم. این حوزه تحلیل به ضرورت یا در حوزه اندیشه بوده یا در جامعه شناسی.
🔹سیاست نامه، مرداد97، ص24.
@Feirahi
🍀نشر اندیشه های بشیریه و طباطبایی در قم
🔹دکتر طباطبایی به دو شکل بر بحث های اسلامی در دانشکده اثر گذاشت. اولین اثر، قالب تئوریک دادن به مسائل اسلامی بود که دیگران نیز دنبال کردند. دوم، ماهیت هجومی و سلبی بود که ایشان نسبت به اندیشه های اسلامی به نام زوال اندیشه داشتند. این بحث ها حساسیت ها را برمی انگیخت و کمک می کرد که پژوهش هایی در این زمینه انجام گیرد یعنی کاری که گفته می شود مارکس برای نظریه لیبرالیسم کرد و با نقدهای خود باعث رونق آن شد، کار آقای طباطبایی نیز باعث تحولی بزرگ در این زمینه شد. این امر باعث شد به تدریج دیسیپلینی که به نام اندیشه سیاسی در تمدن اسلامی وجود دارد و آنچه آثار و متفکران در این عرصه بیان می کردند، کاوش و شناخته شود. مثلا در این زمینه کار روی فارابی، ابن سینا، ملاصدرا و دیگران و بحث های مربوط به فقه و سیاست
شروع به رونق گرفتن کرد.
🔹حوزه علمیه هم وارد این مباحث شد. در قم به تدریج در دفتر تبلیغات اسلامی تحت علایق و اشراف دکتر آل غفور اتاق کوچک مطالعات سیاسی توسعه داده شد و تبدیل به مؤسسه ای شد. ما هم که به تازگی فوق لیسانس گرفته بودیم به آنجا رفتیم و به دعوت دوستان جزو هیأت رئیسه شدیم. آقای آل غفور در عین حالی که بسیاری از اساتید را برای تدریس به آنجا دعوت می کرد به شدت علاقه داشت که دکتر طباطبایی و دکتر بشیریه را برای حضور دعوت کند.
🔹دکتر طباطبایی زیاد به قم نیامد و این امر با روزهای اخراج ایشان هم زمان شد و از ایران رفت اما آثار ایشان در آنجا بازتولید می شد و آموخته هایی که ما داشتیم نیز به این موضوع کمک می کرد.
🔹طلبه هایی که وارد این مؤسسه شده بودند این سؤال برایشان وجود داشت که اصلا بین رشته علوم سیاسی و دروس حوزه می توان ارتباطی برقرار کرد یا نه. این مسأله خیلی گنگ بود و به تدریج مرکزی به نام مرکز اندیشه سیاسی اسلام تأسیس شد و تبدیل به مجموعه آثاری شدند که هرچند توصیفی هستند اما بالاخره تأثیراتی داشتند.
🔹دکتر بشیریه در زمان حضور بنده و حمایت آقای آل غفور قبول کرد که برخی درس ها را تدریس کند و بعضی از کتاب های او نیز با حمایت آنجا نوشته شد.
🔹تعداد زیادی از طلبه دانشجوها از آنجا فارغ التحصیل شدند که یا علایق جامعه شناختی داشتند یا علایق اندیشه و جالب این است که علایق اندیشه ای رونق بیشتری پیدا کرد. از این جا این بحث ها آغاز شد تا زمانی که در سال 1376 به تدریج بخشی از نیروهای سنتی حوزه به آن مؤسسه عکس العمل نشان دادند و در سال های پایانی دهه هفتاد آقای آل غفور را کنار گذاشتند. دانشگاه باقرالعلوم نیز ادامه همان مؤسسه بود که به لحاظ مدیریتی به دست نیروهای سنت گرا تر افتاد و همچنان زیر نفوذ شاگردان حاج آقا مصباح است.
🔹سیاست نامه، مرداد97، ص25_26
@Feirahi
🔹دکتر طباطبایی به دو شکل بر بحث های اسلامی در دانشکده اثر گذاشت. اولین اثر، قالب تئوریک دادن به مسائل اسلامی بود که دیگران نیز دنبال کردند. دوم، ماهیت هجومی و سلبی بود که ایشان نسبت به اندیشه های اسلامی به نام زوال اندیشه داشتند. این بحث ها حساسیت ها را برمی انگیخت و کمک می کرد که پژوهش هایی در این زمینه انجام گیرد یعنی کاری که گفته می شود مارکس برای نظریه لیبرالیسم کرد و با نقدهای خود باعث رونق آن شد، کار آقای طباطبایی نیز باعث تحولی بزرگ در این زمینه شد. این امر باعث شد به تدریج دیسیپلینی که به نام اندیشه سیاسی در تمدن اسلامی وجود دارد و آنچه آثار و متفکران در این عرصه بیان می کردند، کاوش و شناخته شود. مثلا در این زمینه کار روی فارابی، ابن سینا، ملاصدرا و دیگران و بحث های مربوط به فقه و سیاست
شروع به رونق گرفتن کرد.
🔹حوزه علمیه هم وارد این مباحث شد. در قم به تدریج در دفتر تبلیغات اسلامی تحت علایق و اشراف دکتر آل غفور اتاق کوچک مطالعات سیاسی توسعه داده شد و تبدیل به مؤسسه ای شد. ما هم که به تازگی فوق لیسانس گرفته بودیم به آنجا رفتیم و به دعوت دوستان جزو هیأت رئیسه شدیم. آقای آل غفور در عین حالی که بسیاری از اساتید را برای تدریس به آنجا دعوت می کرد به شدت علاقه داشت که دکتر طباطبایی و دکتر بشیریه را برای حضور دعوت کند.
🔹دکتر طباطبایی زیاد به قم نیامد و این امر با روزهای اخراج ایشان هم زمان شد و از ایران رفت اما آثار ایشان در آنجا بازتولید می شد و آموخته هایی که ما داشتیم نیز به این موضوع کمک می کرد.
🔹طلبه هایی که وارد این مؤسسه شده بودند این سؤال برایشان وجود داشت که اصلا بین رشته علوم سیاسی و دروس حوزه می توان ارتباطی برقرار کرد یا نه. این مسأله خیلی گنگ بود و به تدریج مرکزی به نام مرکز اندیشه سیاسی اسلام تأسیس شد و تبدیل به مجموعه آثاری شدند که هرچند توصیفی هستند اما بالاخره تأثیراتی داشتند.
🔹دکتر بشیریه در زمان حضور بنده و حمایت آقای آل غفور قبول کرد که برخی درس ها را تدریس کند و بعضی از کتاب های او نیز با حمایت آنجا نوشته شد.
🔹تعداد زیادی از طلبه دانشجوها از آنجا فارغ التحصیل شدند که یا علایق جامعه شناختی داشتند یا علایق اندیشه و جالب این است که علایق اندیشه ای رونق بیشتری پیدا کرد. از این جا این بحث ها آغاز شد تا زمانی که در سال 1376 به تدریج بخشی از نیروهای سنتی حوزه به آن مؤسسه عکس العمل نشان دادند و در سال های پایانی دهه هفتاد آقای آل غفور را کنار گذاشتند. دانشگاه باقرالعلوم نیز ادامه همان مؤسسه بود که به لحاظ مدیریتی به دست نیروهای سنت گرا تر افتاد و همچنان زیر نفوذ شاگردان حاج آقا مصباح است.
🔹سیاست نامه، مرداد97، ص25_26
@Feirahi
🍁مداخلات در دانشگاه
🔹در نتیجه شور و شوق پس از دوم خرداد سال 1376 و روی کار آمدن ایده اصلاحات در شرایطی که تا حدی فضا رونق گرفته بود، دانشگاه شروع به افت کرد. مداخلات از بیرون زیاد شد و تنها جایی که دانشگاه توانست به صورت تخصصی اعضای هیأت علمی استخدام کند، سال78 بود. مثلاً خانم مشیرزاده، آقای معینی، بنده و دیگران استخدام شدیم. گروه اختیاری داشت و توانست گروهی نیروی تازه نفس که محصول همین دانشکده بود را استخدام کند. به لحاظ فضای دانشجویی فضای روشنی برابر ما بود اما فضا به تدریج در حال بسته تر شدن بود. می خواهم بگویم برخلاف نظام سیاسی که قدرت اجرایی دست نیروهای اصلاحات بود، فشار زیادی به دانشکده آمد.
🔹بعد از استخدام های این دوره، دانشگاه دیگر اجازه ای به گروه ها نداد و به تدریج اختیار استخدام هیأت علمی را از گروه¬های دانشکده گرفتند و کسانی که وارد گروه می شدند مدیون نهادهای بیرون از دانشگاه بودند و گروه آن حجیت و مرجعیت و انسجام خود را از دست داد. اکنون شما دیگر در گروه علوم سیاسی هویتی نمی بینید چون هر کسی قبل از این که به گروه یا آن دیسیپلین علمی یا گروه مرجع آکادمیک مدیون باشد، علقه ای بیرون از دانشگاه دارد. بنابراین وقتی که گروه می خواهد تصمیم بگیرد باید ببیند این چشم ها به کجا نگاه می کنند و گوش ها کدام پیام را می شنوند. گروه علوم سیاسی در دانشکده، دیگر آن استقلال را ندارد و تبدیل به کارهای صوری چون تصویب پایان نامه و چینش درس ها و ... آن هم به گونه ای که به کسی برنخورد، شده است.
🔹دانشکده در این سال ها آن استقلال آکادمیک خود را از دست داده و چه بسا در این شرایط حتی ممکن است نیروهای خوبی هم استخدام شوند که البته چنین است، اما شخصیت نیرو یک چیز است و فشارهای نهادی هم چیز دیگری است. این فشارهای نهادی اجازه نمی دهد که خود استاد فکر و تولید ایده کند و در معرض نقد قرار گیرد. البته خود اساتید هم خطاهایی داشته اند. برخی مواقع می بینید که برخی از اساتید ما ادبیات کاملاً غیرعلمی و گزنده دارند که کمک می کرد تا گرایش های ضد استقلال دانشگاه بیشتر شکل گیرد و تقویت شود. فکر می کنم که برای احیای دوباره استقلال دانشکده و رشته ها و گروه علوم سیاسی یک نگاه انتقادی به گذشته خیلی لازم است.
🔹سیاست نامه، مرداد97، ص27-28.
@Feirahi
🔹در نتیجه شور و شوق پس از دوم خرداد سال 1376 و روی کار آمدن ایده اصلاحات در شرایطی که تا حدی فضا رونق گرفته بود، دانشگاه شروع به افت کرد. مداخلات از بیرون زیاد شد و تنها جایی که دانشگاه توانست به صورت تخصصی اعضای هیأت علمی استخدام کند، سال78 بود. مثلاً خانم مشیرزاده، آقای معینی، بنده و دیگران استخدام شدیم. گروه اختیاری داشت و توانست گروهی نیروی تازه نفس که محصول همین دانشکده بود را استخدام کند. به لحاظ فضای دانشجویی فضای روشنی برابر ما بود اما فضا به تدریج در حال بسته تر شدن بود. می خواهم بگویم برخلاف نظام سیاسی که قدرت اجرایی دست نیروهای اصلاحات بود، فشار زیادی به دانشکده آمد.
🔹بعد از استخدام های این دوره، دانشگاه دیگر اجازه ای به گروه ها نداد و به تدریج اختیار استخدام هیأت علمی را از گروه¬های دانشکده گرفتند و کسانی که وارد گروه می شدند مدیون نهادهای بیرون از دانشگاه بودند و گروه آن حجیت و مرجعیت و انسجام خود را از دست داد. اکنون شما دیگر در گروه علوم سیاسی هویتی نمی بینید چون هر کسی قبل از این که به گروه یا آن دیسیپلین علمی یا گروه مرجع آکادمیک مدیون باشد، علقه ای بیرون از دانشگاه دارد. بنابراین وقتی که گروه می خواهد تصمیم بگیرد باید ببیند این چشم ها به کجا نگاه می کنند و گوش ها کدام پیام را می شنوند. گروه علوم سیاسی در دانشکده، دیگر آن استقلال را ندارد و تبدیل به کارهای صوری چون تصویب پایان نامه و چینش درس ها و ... آن هم به گونه ای که به کسی برنخورد، شده است.
🔹دانشکده در این سال ها آن استقلال آکادمیک خود را از دست داده و چه بسا در این شرایط حتی ممکن است نیروهای خوبی هم استخدام شوند که البته چنین است، اما شخصیت نیرو یک چیز است و فشارهای نهادی هم چیز دیگری است. این فشارهای نهادی اجازه نمی دهد که خود استاد فکر و تولید ایده کند و در معرض نقد قرار گیرد. البته خود اساتید هم خطاهایی داشته اند. برخی مواقع می بینید که برخی از اساتید ما ادبیات کاملاً غیرعلمی و گزنده دارند که کمک می کرد تا گرایش های ضد استقلال دانشگاه بیشتر شکل گیرد و تقویت شود. فکر می کنم که برای احیای دوباره استقلال دانشکده و رشته ها و گروه علوم سیاسی یک نگاه انتقادی به گذشته خیلی لازم است.
🔹سیاست نامه، مرداد97، ص27-28.
@Feirahi
ماهیت استعاری «حکومت داری»
درباره حکومت، به طور کلی، دو دیدگاه عمده وجود دارد: ذات گرایی و مخالف آن. مفهوم «حکومت داری» با عبور از تحلیل های جوهرگرایانه، حکومت را امری اعتباری، و حتی «اعتبار از اعتبار» می بیند و بر ماهیت استعاری حکومت داری ها نظر دارد. کتاب «فقه و سیاست در ایران معاصر» نیز چنین دیدگاهی دارد و از رابطه استعاری حکومت شناسی ها و فقه حکومت در ایران معاصر سخن گفته است.
فقه سیاسی استعاره های زیادی دارد که بنیانی بر نظریه های متفاوت حکومت فراهم کرده اند. اما، دو استعاره «وقف» و «قضاوت» جایگاه برجسته ای در فقه سیاسی معاصر یافته و رابط بین شریعت و دموکراسی در دولت مدرن شده اند؛ وقف در فقه مشروطه و قضاوت در نظریه های حکومت اسلامی. جلد نخست به فقه مشروطه و تحولات دولت مشروطه اختصاص داشت و در این نوشته نیز سه محور عمده کاوش شده است؛ الف) رابطه استعاری قضاء و حکومت، و لوازم مردم سالار آن؛ ب) دگرگونی حکومت داری ایرانی، و سویه اقتداری آن از دهه 1320 تاکنون؛ ج) و در نهایت، تخلیه تدریجی فقه سیاسی از عناصر دموکراتیک و رواج نظریه های اقتداری در فقه حکومت اسلامی.
حکومت داری مفهومی تحلیلی است که زایش و زوال تصورات متفاوت از «اعتبار حکومت» در ایران معاصر را نشان میدهد؛ تصویرهای ناهمگون و انباشته از انواع حکمرانی ها که ظاهراً بیرون دستگاه فقه، و در جهان اجتماعی ما شکل یافته و به تدریج به مبانی تصوری اجتهاد در فقه حکومت اسلامی بدل شده و موجبات دگرگونی در فقه سیاسی را فراهم نموده اند.
@Feirahi
درباره حکومت، به طور کلی، دو دیدگاه عمده وجود دارد: ذات گرایی و مخالف آن. مفهوم «حکومت داری» با عبور از تحلیل های جوهرگرایانه، حکومت را امری اعتباری، و حتی «اعتبار از اعتبار» می بیند و بر ماهیت استعاری حکومت داری ها نظر دارد. کتاب «فقه و سیاست در ایران معاصر» نیز چنین دیدگاهی دارد و از رابطه استعاری حکومت شناسی ها و فقه حکومت در ایران معاصر سخن گفته است.
فقه سیاسی استعاره های زیادی دارد که بنیانی بر نظریه های متفاوت حکومت فراهم کرده اند. اما، دو استعاره «وقف» و «قضاوت» جایگاه برجسته ای در فقه سیاسی معاصر یافته و رابط بین شریعت و دموکراسی در دولت مدرن شده اند؛ وقف در فقه مشروطه و قضاوت در نظریه های حکومت اسلامی. جلد نخست به فقه مشروطه و تحولات دولت مشروطه اختصاص داشت و در این نوشته نیز سه محور عمده کاوش شده است؛ الف) رابطه استعاری قضاء و حکومت، و لوازم مردم سالار آن؛ ب) دگرگونی حکومت داری ایرانی، و سویه اقتداری آن از دهه 1320 تاکنون؛ ج) و در نهایت، تخلیه تدریجی فقه سیاسی از عناصر دموکراتیک و رواج نظریه های اقتداری در فقه حکومت اسلامی.
حکومت داری مفهومی تحلیلی است که زایش و زوال تصورات متفاوت از «اعتبار حکومت» در ایران معاصر را نشان میدهد؛ تصویرهای ناهمگون و انباشته از انواع حکمرانی ها که ظاهراً بیرون دستگاه فقه، و در جهان اجتماعی ما شکل یافته و به تدریج به مبانی تصوری اجتهاد در فقه حکومت اسلامی بدل شده و موجبات دگرگونی در فقه سیاسی را فراهم نموده اند.
@Feirahi