🍀درس ها و عبرت های یک جنبش تاریخی
✔️گفتوگو با داود فیرحی در صد و دوازدهمین سال صدور فرمان مشروطه
🍁شاید نتوان چندان در این قول تشکیک کرد که «مشروطه مردم ایران را از رعیت به ملت تبدیل کرد.» اتفاقی تاریخی که شاید سرآغاز شکل گیری یک احساس و یا تقویت عاطفه و باوری شد که ملی گرایی و شعور و درک ایرانی بودن از آن روزگار و تاریخ این مبارزه منشأ میگیرد. در واقع از همان زمان که ملت شکل گرفت، دولت نیز تعریف شد و به شاکله رسید. مشروطه ای که امروز صد و دوازده سال از تصویب و صدور فرمانش می گذرد باعث شد این کشور بزرگ و تاریخمند که البته در بستری ملوکا لطوایفی حرکتی بیمارگونه داشت به قانون مزین شود و از آن روز به بعد در فراز و فرودهای بسیار، مفهومی مانند دموکراسی مسأله ای شد که همچنان نیز این مسأله در مطالبات اجتماعی ما نقشی اساسی دارد و حدیثی است بر سر زبان. پس از گذشت بیش از یک قرن از تصویب فرمان مشروطه، بسترهای تاریخی، اجتماعی و سیاسی این رخداد همچنان در معرض بررسی است و زوایایی دارد پنهان و پیدا که گاه به درست و گاه به غلط روایت شده است.
🍁با دکتر داوود فیرحی پژوهشگر علوم و اندیشه سیاسی گپی کوتاه درباره تاریخ مشروطه داشتم و از درسهای آن پرسیدم و ماحصل اندیشه مشروطهخواهی از دیروز تا ایران امروز.
بهعقیده شما مطالبه مشروطه برطرف شده یا هنوز در فهرست مطالبات جامعه مدنی معاصر ایران قرار دارد؟
مشروطه و مشروطهخواهی به معنای قانون خواهی بود یا در واقع حکومت قانون اساسی. اما از این مسأله نیز نباید گذشت که این مسأله هنوز و همچنان یک پروژه ناتمام است و هنوز به پایان نرسیده. پروژه مشروطه برای ایرانی ها یک پروژه نوستالژیک است به این معنا که میل داریم برگردیم و به این آرزوی دوست داشتنی منوط بر یک دولت مبتنی بر قانون اساسی فکر کنیم و آن را آرزو داشته باشیم. جامعه ایرانی هیچگاه از این رؤیا عبور نکرده و همیشه به آن میل دارد.
🍁به عقیده من جامعه ایرانی دچار سه چهار مشکل تلنبار شده روی هم است و به همین دلیل نتوانسته به تمامی از زیربار این بختک خود را خلاص کند. یکی از مشکلات عمده، مسأله استبداد بود و یکی دیگر بیمجزا از این استبداد. یعنی دقیقاً آنجا که یک شکلی از زمامداری پراکنده و ملوک الطوایف ی روی کار می آید و جامعه، جامعه ای می شود استبداد زده. در آن دوران، دولت ضعیف بود و همیشه سایه فشارهای سیاست خارجی روی دولت سنگینی می کرد. این فشارها از اوایل قاجاریه دائمی شد. هر گاه چهره هایی می آمدند و حرف از آزادی خواهی میزدند آنها را متهم میکردند که ستون پنجم دشمن هستند برای فشار آوردن به دولت این حرفها را می زنند. هربار هم که بحث مبارزه با استعمار مطرح میشد میگفتند باید در مقابل مشکلات دولت سکوت کنیم تا دولت بتواند در برابر فشارهای خارجی دوام بیاورد. این پارادوکس ها هنوز هم وجود دارد و ما هنوز نتوانسته ایم این قضیه را حل و فصل کنیم. چرا که ما هنوز نتوانسته ایم نظمی مبتنی بر قانون دموکراتیک را در افکار ایرانی به انسجام برسانیم. پس در نتیجه این فشارهای سیاست خارجی همیشه وجود دارد.
🍁درس جنبش مشروطیت برای تاریخ اندیشه ایران چه میتواند باشد؟
ما از مشروطه هم درسهای مثبت یا ایجابی و هم درسهای منفی یا سلبی میگیریم. نکته مثبت اینکه بالاخره جامعه ایرانی به این نتیجه رسید که با استبداد نمیتواند هویت مستقل ایرانیاش را حفظ کند و تنها راه انسجام ملی، دموکراتیک کردن دولت است. این ایده درستی بود و هست. هیچ کشوری نمیتواند با استبداد به استقلال و پیشرفت برسد. اما درسی دیگر که منفی است و به اصطلاح سلبی، این است که مشروطه در دورانگذار و عبور تاریخی خود، این درس را به ما داد که نمیتوان با خشونت و فرقهگرایی و از کارانداختن مجلس و به جان هم انداختن جناحهای مختلف سیاسی، مجلس و دولت به روشنایی رسید. مشروطه این را به ما آموخت که از همین پس زدنهای دیگر اندیشی در دوران قاجار بود که از دل تفکر غالب استبدادی، بلافاصله، یک مستبد بیرون آمد. اینها همه درس است. باید قواعد و بازیها و اصول دموکراسی را پذیرفت. به عقیده من مشروطه همچنان منبع ناگشودهای است که کمتر به آن ارجاع داده شده در شناخت تاریخ ایران. مشروطه آغازگاه بزرگی است برای شناخت تلاشها، کامیابیها و ناکامیها. تاریخی که نیاز به مطالعه بیشتر دارد و همچنان بر این باورم که ما باید تاریخ مشروطه را جدی بگیریم.
🔹مصاحبه کننده؛ محسن بوالحسنی، روزنامه ایران،14 مرداد97.
@Feirahi
✔️گفتوگو با داود فیرحی در صد و دوازدهمین سال صدور فرمان مشروطه
🍁شاید نتوان چندان در این قول تشکیک کرد که «مشروطه مردم ایران را از رعیت به ملت تبدیل کرد.» اتفاقی تاریخی که شاید سرآغاز شکل گیری یک احساس و یا تقویت عاطفه و باوری شد که ملی گرایی و شعور و درک ایرانی بودن از آن روزگار و تاریخ این مبارزه منشأ میگیرد. در واقع از همان زمان که ملت شکل گرفت، دولت نیز تعریف شد و به شاکله رسید. مشروطه ای که امروز صد و دوازده سال از تصویب و صدور فرمانش می گذرد باعث شد این کشور بزرگ و تاریخمند که البته در بستری ملوکا لطوایفی حرکتی بیمارگونه داشت به قانون مزین شود و از آن روز به بعد در فراز و فرودهای بسیار، مفهومی مانند دموکراسی مسأله ای شد که همچنان نیز این مسأله در مطالبات اجتماعی ما نقشی اساسی دارد و حدیثی است بر سر زبان. پس از گذشت بیش از یک قرن از تصویب فرمان مشروطه، بسترهای تاریخی، اجتماعی و سیاسی این رخداد همچنان در معرض بررسی است و زوایایی دارد پنهان و پیدا که گاه به درست و گاه به غلط روایت شده است.
🍁با دکتر داوود فیرحی پژوهشگر علوم و اندیشه سیاسی گپی کوتاه درباره تاریخ مشروطه داشتم و از درسهای آن پرسیدم و ماحصل اندیشه مشروطهخواهی از دیروز تا ایران امروز.
بهعقیده شما مطالبه مشروطه برطرف شده یا هنوز در فهرست مطالبات جامعه مدنی معاصر ایران قرار دارد؟
مشروطه و مشروطهخواهی به معنای قانون خواهی بود یا در واقع حکومت قانون اساسی. اما از این مسأله نیز نباید گذشت که این مسأله هنوز و همچنان یک پروژه ناتمام است و هنوز به پایان نرسیده. پروژه مشروطه برای ایرانی ها یک پروژه نوستالژیک است به این معنا که میل داریم برگردیم و به این آرزوی دوست داشتنی منوط بر یک دولت مبتنی بر قانون اساسی فکر کنیم و آن را آرزو داشته باشیم. جامعه ایرانی هیچگاه از این رؤیا عبور نکرده و همیشه به آن میل دارد.
🍁به عقیده من جامعه ایرانی دچار سه چهار مشکل تلنبار شده روی هم است و به همین دلیل نتوانسته به تمامی از زیربار این بختک خود را خلاص کند. یکی از مشکلات عمده، مسأله استبداد بود و یکی دیگر بیمجزا از این استبداد. یعنی دقیقاً آنجا که یک شکلی از زمامداری پراکنده و ملوک الطوایف ی روی کار می آید و جامعه، جامعه ای می شود استبداد زده. در آن دوران، دولت ضعیف بود و همیشه سایه فشارهای سیاست خارجی روی دولت سنگینی می کرد. این فشارها از اوایل قاجاریه دائمی شد. هر گاه چهره هایی می آمدند و حرف از آزادی خواهی میزدند آنها را متهم میکردند که ستون پنجم دشمن هستند برای فشار آوردن به دولت این حرفها را می زنند. هربار هم که بحث مبارزه با استعمار مطرح میشد میگفتند باید در مقابل مشکلات دولت سکوت کنیم تا دولت بتواند در برابر فشارهای خارجی دوام بیاورد. این پارادوکس ها هنوز هم وجود دارد و ما هنوز نتوانسته ایم این قضیه را حل و فصل کنیم. چرا که ما هنوز نتوانسته ایم نظمی مبتنی بر قانون دموکراتیک را در افکار ایرانی به انسجام برسانیم. پس در نتیجه این فشارهای سیاست خارجی همیشه وجود دارد.
🍁درس جنبش مشروطیت برای تاریخ اندیشه ایران چه میتواند باشد؟
ما از مشروطه هم درسهای مثبت یا ایجابی و هم درسهای منفی یا سلبی میگیریم. نکته مثبت اینکه بالاخره جامعه ایرانی به این نتیجه رسید که با استبداد نمیتواند هویت مستقل ایرانیاش را حفظ کند و تنها راه انسجام ملی، دموکراتیک کردن دولت است. این ایده درستی بود و هست. هیچ کشوری نمیتواند با استبداد به استقلال و پیشرفت برسد. اما درسی دیگر که منفی است و به اصطلاح سلبی، این است که مشروطه در دورانگذار و عبور تاریخی خود، این درس را به ما داد که نمیتوان با خشونت و فرقهگرایی و از کارانداختن مجلس و به جان هم انداختن جناحهای مختلف سیاسی، مجلس و دولت به روشنایی رسید. مشروطه این را به ما آموخت که از همین پس زدنهای دیگر اندیشی در دوران قاجار بود که از دل تفکر غالب استبدادی، بلافاصله، یک مستبد بیرون آمد. اینها همه درس است. باید قواعد و بازیها و اصول دموکراسی را پذیرفت. به عقیده من مشروطه همچنان منبع ناگشودهای است که کمتر به آن ارجاع داده شده در شناخت تاریخ ایران. مشروطه آغازگاه بزرگی است برای شناخت تلاشها، کامیابیها و ناکامیها. تاریخی که نیاز به مطالعه بیشتر دارد و همچنان بر این باورم که ما باید تاریخ مشروطه را جدی بگیریم.
🔹مصاحبه کننده؛ محسن بوالحسنی، روزنامه ایران،14 مرداد97.
@Feirahi
فرمان مشروطیت 112 ساله شد
مظفرالدینشاه قاجار در ۱۳ مرداد ۱۲۸۵ در پاسخ به متحصنین در جنبش مشروطه ایران فرمان تشکیل مجلس شورای ملی را امضا کرد
@Feirahi
مظفرالدینشاه قاجار در ۱۳ مرداد ۱۲۸۵ در پاسخ به متحصنین در جنبش مشروطه ایران فرمان تشکیل مجلس شورای ملی را امضا کرد
@Feirahi
🌱 متن فرمان مشروطیت
جناب اشرف صدراعظم،
از آنجا که حضرت باری تعالی جلشأنه سررشته ترقی و سعادت ممالک محروسه ایران را به کف کفایت ما سپرده و شخص همایون ما را حافظ حقوق قاطبه اهالی و رعایای صدیق خودمان قرار داده لهذا در این موقع که اراده همایون ما براین تعلق گرفت که برای رفاهیت و امنیت قاطبه اهالی ایران و تشیید مبانی دولت اصلاحات مقننه به مرور در دوائر دولتی و مملکتی به موقع اجرا گذارده شود چنان مصصم شدیم که مجلس شورای ملی از منتخبین شاهزادگان قاجاریه و علماء و اعیان و اشراف و ملاکین و تجار و اصناف به انتخاب طبقات مرقومه در دارالخلافه تهران تشکیل و تنظیم شود که در مهام امور دولتی و مملکتی و مصالح عامه مشاوره و مداقه لازمه را به عمل آورده به هیأت وزرای دولت خواه ما در اصلاحاتی که برای سعادت و خوشبختی ایران خواهد شد اعانت و کمک لازم را بنماید و در کمال امنیت و اطمینان عقاید خود را در خیر دولت و ملت و مصالح عامه و احتیاجات قاطبه اهالی مملکت به توسط شخص اول دولت به عرض برساند که به صحه همایونی موشح و به موقع اجرا گذارده شود.
بدیهی است که به موجب این دستخط مبارک نظامنامه و ترتیبات این مجلس و اسباب و لوازم تشکیل آن را موافق تصویب و امضای منتخبین از این تاریخ معین و مهیا خواهد نمود که به صحه ملوکانه رسیده و بعونالله تعالی مجلس شورای ملی مرقوم که نگهبان عدل است افتتاح و به اصلاحات لازمه امور مملکت و اجراء قوانین شرع مقدس شروع نماید و نیز مقرر میداریم که سواد دستخط مبارک را اعلان و منتشر نمایند تا قاطبه اهالی از نیات حسنه ما که تماماً راجع به ترقی دولت و ملت ایران است کماینبغی مطلع و مرفهالحال مشغول دعاگوئی دوام این دولت و این مجلس بیزوال باشند.
در قصر صاحبقرانیه به تاریخ چهاردهم جمادی الثانیه ۱۳۲۴ هجری
در سال یازدهم سلطنت ما
@Feirahi
جناب اشرف صدراعظم،
از آنجا که حضرت باری تعالی جلشأنه سررشته ترقی و سعادت ممالک محروسه ایران را به کف کفایت ما سپرده و شخص همایون ما را حافظ حقوق قاطبه اهالی و رعایای صدیق خودمان قرار داده لهذا در این موقع که اراده همایون ما براین تعلق گرفت که برای رفاهیت و امنیت قاطبه اهالی ایران و تشیید مبانی دولت اصلاحات مقننه به مرور در دوائر دولتی و مملکتی به موقع اجرا گذارده شود چنان مصصم شدیم که مجلس شورای ملی از منتخبین شاهزادگان قاجاریه و علماء و اعیان و اشراف و ملاکین و تجار و اصناف به انتخاب طبقات مرقومه در دارالخلافه تهران تشکیل و تنظیم شود که در مهام امور دولتی و مملکتی و مصالح عامه مشاوره و مداقه لازمه را به عمل آورده به هیأت وزرای دولت خواه ما در اصلاحاتی که برای سعادت و خوشبختی ایران خواهد شد اعانت و کمک لازم را بنماید و در کمال امنیت و اطمینان عقاید خود را در خیر دولت و ملت و مصالح عامه و احتیاجات قاطبه اهالی مملکت به توسط شخص اول دولت به عرض برساند که به صحه همایونی موشح و به موقع اجرا گذارده شود.
بدیهی است که به موجب این دستخط مبارک نظامنامه و ترتیبات این مجلس و اسباب و لوازم تشکیل آن را موافق تصویب و امضای منتخبین از این تاریخ معین و مهیا خواهد نمود که به صحه ملوکانه رسیده و بعونالله تعالی مجلس شورای ملی مرقوم که نگهبان عدل است افتتاح و به اصلاحات لازمه امور مملکت و اجراء قوانین شرع مقدس شروع نماید و نیز مقرر میداریم که سواد دستخط مبارک را اعلان و منتشر نمایند تا قاطبه اهالی از نیات حسنه ما که تماماً راجع به ترقی دولت و ملت ایران است کماینبغی مطلع و مرفهالحال مشغول دعاگوئی دوام این دولت و این مجلس بیزوال باشند.
در قصر صاحبقرانیه به تاریخ چهاردهم جمادی الثانیه ۱۳۲۴ هجری
در سال یازدهم سلطنت ما
@Feirahi
نقد کتاب آستانه تجدد.pdf
201.7 KB
نقد استاد سید جواد ورعی بر کتاب"آستانه تجدد"
@Feirahi
@Feirahi
داود فیرحی
🍀خسروپناه: کار دکتر فیرحی غلیظ ترین نوع اسلامی سازی است. 🔹دکتر بشیریه در کتاب جدیدش از نگاهاثباتگرایانه برائت جسته است. من معتقدم علوم انسانی جدید اساسا ایدئولوژیک هست. اصلا علم از ایدئولوژی جدا نیست. چطور ممکن است کسی تصویر واقعبینانهای از علوم اجتماعی…
🌱مطلب وارده؛
پاسخ یکی از خوانندگان به انتقادات رئیس انجمن حکمت و فلسفه از دکتر فیرحی:
1- هر ایجاد ارتباطی بین مفاهیم علوم مدرن با علوم اسلامی را نباید اسلامیسازی دانست. فیرحی به دنبال آن است تا از دل فقه آزادی و دموکراسی را استخراج کند و این پویا کردن فقه با بهرهگیری از علوم مدرن است. اما آنچه طرفداران علم دینی انجام میدهند، تفوق دادن دین بر علم و تقلیل و تحدید علم توسط دین است. فیرحی برای امری که علم آن را توصیه کردهاست، مبنایی فقهی جستوجو میکند تا تضاد میان علم و دین را از بین ببرد، نه آنکه بر اساس این تضاد به ساخت علوم دینی همت گمارد.
2- علوم اجتماعی ذاتاً ایدئولوژیک نیست. علم چه اجتماعی و چه طبیعی «علم» است و «علم» از ایدئولوژی جداست. علم روشمند است و در واقع باید آن را «خروجی روش علمی» دانست. روش هم دو مقام دارد. یکی مقام گردآوری و دیگر مقام داوری. در مقام گردآوری میتوان از مبانی علوم الهیاتی یا هر منبع دیگری بهره گرفت و نظریاتی را ساخته و پرداخته کرد. در مقام داوری اما این نتایج آزمونهای قیاسی و استقرایی است که علم را از سایر معارف جدا میکند. علم باید توان تبیین و پیشبینی داشتهباشد و این توانمندی را اجتماع علمی است که تایید میکند. اجتماع علمی درون خود سازوکارها، قواعد و هنجارهایی دارد که تضمینکننده «عینیت» علم است. عینیت علم همان سدی است که از ورود ایدئولوژی به علم جلوگیری میکند.
3- آنچه علم را حکومتی میکند نه تامین بودجه توسط دولت و گرفتن سفارش از آن، بلکه ایجاد اختلال در نظام درونی علم است. خسروپناه درست میگوید که تمام دانشگاههای ما حکومتی است، اما دلیل آن وجود شورای عالیانقلاب فرهنگی، استخدام و اخراجهای حکومتی، ایجاد اختلال در نظام ارتقاء، تعیین سرفصلها و دروس و به طور کلی برهم زدن منطق درونی نظام علم است. دانشگاه میتواند دولتی باشد، یعنی با بودجه دولت اداره شود، اما نباید حکومتی شود، به این معنا که آییننامهها و قوانین و قواعد آن را حکومت طرح کند. در نتیجه هیچ پارادوکس و دوگانگیای در کار فیرحی و منتقدین دانشگاهیِ علمِ دینی نیست. اگر تناقض و عدم تجانسی هست تبدیل کردن ریاست پژوهشکدهها و موسسات علمی به پستهای حکومتی و سیاسی و قرار دادن افراد تُنکمایه در این جایگاهها است، که سلسلهمراتب علمی را برهم میزند و باعث انزوا و گوشهگیر شدن متفکرین برجسته و اندیشمندان توانمند میشود.
@feirahi
پاسخ یکی از خوانندگان به انتقادات رئیس انجمن حکمت و فلسفه از دکتر فیرحی:
1- هر ایجاد ارتباطی بین مفاهیم علوم مدرن با علوم اسلامی را نباید اسلامیسازی دانست. فیرحی به دنبال آن است تا از دل فقه آزادی و دموکراسی را استخراج کند و این پویا کردن فقه با بهرهگیری از علوم مدرن است. اما آنچه طرفداران علم دینی انجام میدهند، تفوق دادن دین بر علم و تقلیل و تحدید علم توسط دین است. فیرحی برای امری که علم آن را توصیه کردهاست، مبنایی فقهی جستوجو میکند تا تضاد میان علم و دین را از بین ببرد، نه آنکه بر اساس این تضاد به ساخت علوم دینی همت گمارد.
2- علوم اجتماعی ذاتاً ایدئولوژیک نیست. علم چه اجتماعی و چه طبیعی «علم» است و «علم» از ایدئولوژی جداست. علم روشمند است و در واقع باید آن را «خروجی روش علمی» دانست. روش هم دو مقام دارد. یکی مقام گردآوری و دیگر مقام داوری. در مقام گردآوری میتوان از مبانی علوم الهیاتی یا هر منبع دیگری بهره گرفت و نظریاتی را ساخته و پرداخته کرد. در مقام داوری اما این نتایج آزمونهای قیاسی و استقرایی است که علم را از سایر معارف جدا میکند. علم باید توان تبیین و پیشبینی داشتهباشد و این توانمندی را اجتماع علمی است که تایید میکند. اجتماع علمی درون خود سازوکارها، قواعد و هنجارهایی دارد که تضمینکننده «عینیت» علم است. عینیت علم همان سدی است که از ورود ایدئولوژی به علم جلوگیری میکند.
3- آنچه علم را حکومتی میکند نه تامین بودجه توسط دولت و گرفتن سفارش از آن، بلکه ایجاد اختلال در نظام درونی علم است. خسروپناه درست میگوید که تمام دانشگاههای ما حکومتی است، اما دلیل آن وجود شورای عالیانقلاب فرهنگی، استخدام و اخراجهای حکومتی، ایجاد اختلال در نظام ارتقاء، تعیین سرفصلها و دروس و به طور کلی برهم زدن منطق درونی نظام علم است. دانشگاه میتواند دولتی باشد، یعنی با بودجه دولت اداره شود، اما نباید حکومتی شود، به این معنا که آییننامهها و قوانین و قواعد آن را حکومت طرح کند. در نتیجه هیچ پارادوکس و دوگانگیای در کار فیرحی و منتقدین دانشگاهیِ علمِ دینی نیست. اگر تناقض و عدم تجانسی هست تبدیل کردن ریاست پژوهشکدهها و موسسات علمی به پستهای حکومتی و سیاسی و قرار دادن افراد تُنکمایه در این جایگاهها است، که سلسلهمراتب علمی را برهم میزند و باعث انزوا و گوشهگیر شدن متفکرین برجسته و اندیشمندان توانمند میشود.
@feirahi
افراط گرایی مذهبی.docx
27 KB
✅افراطگرایی در خاورمیانه از کجا شکل گرفت و به کجا ختم خواهد شد؟
داعش؛ از خلافت سرزمینی تا خلافت ذهنی
@Feirahi
داعش؛ از خلافت سرزمینی تا خلافت ذهنی
@Feirahi
🍀تاریخ تحولات(مسائل ایران) در امتداد اندیشه سیاسی و جامعه شناسی سیاسی
🍁تاریخ تحولات را به لحاظ سنتی ما با مرحوم دکتر شیخ الاسلامی می شناختیم. درباره تاریخ تحولات باید گفت که از یک نظر به طور سنتی کرونولوژی تاریخ را دنبال می کند و از جنبه دیگر به دنبال پیدا کردن قواعد تحولات در ایران است. این جنبه دوم لاجرم احتیاج به یک جنبه نظری دارد. حالا این مبنای نظری یا در جامعه شناسی نهفته است یا در فلسفه سیاسی و راه دیگری ندارد. فرض کنید گاهی شما در مورد جهان سوم اتخاذ موضع می کنید. این اتخاذ موضوع تا حدودی والرشتاینی است و این بحث ها به پس زمینه های چپ والرشتاین باز می گردد. یا این که شما درباره طبقه بندی نیروهای تولید درباره ایران اتخاذ موضع می کنید یا در مورد ماهیت فکر در ایران و از ادبیات مارکسیستی خارج می شوید. به این ترتیب با سیطره دو جریان جامعه شناسی و فکری، انسان احساس می کرد که تاریخ تحولات در حال تبدیل شدن به امتداد این دو گرایش است. در واقع تبدیل به یک کیس استنادی برای این دو جریان فکری می شود و این بحث هنوز هم وجود دارد.
🍁آیا ایران به عنوان مکان یک دیسیپلین خاص خود را دارد یا ایران به عنوان یک امکان امتداد مسأله ای است برای فلسفه که دکتر طباطبایی آن را دنبال می کند. یا بحث جامعه ایرانی که در ادبیات همایون کاتوزیان در مباحثی چون استبداد شرقی و غیره دنبال می شود یا بحث قبله عالم گراهام فولر و غیره. به هر حال مکان به عنوان یک مسأله جامعه شناختی مطرح می شد. هر چقدر ما از تاریخ نگاری سنتی تحولات ایران عبور می کردیم، چاره ای نداشتیم که به لحاظ دیسیپلین یا از زاویه جامعه شناختی حرکت کنیم یا از زاویه فلسفی. به همین دلیل بود که در واقع دانشجویانی که در این مسأله کار می کردند بعدها به این مسائل یا از زاویه فلسفی نگاه کردند، حالا چه چپ یا غیر آن، یا از زاویه جامعه شناختی نگاه کردند. اکنون نیز که گرایش مسائل ایران در دوره دکتری وجود دارد، چاره ای نداریم که یا درباره جامعه شناسی ایران حرف بزنیم یا بگوییم این فکر ایران است. البته من فکر نمی کنم که این مسأله مربوط به حضور دکتر طباطبایی یا دکتر بشیریه باشد. در واقع زمانی که از تاریخ نگاری سنتی وارد تاریخ نگاری تحلیلی می شویم چاره ای نداریم که یک موضع تحلیلی داشته باشیم. این حوزه تحلیل به ضرورت یا در حوزه اندیشه بوده یا در جامعه شناسی.
🔹سیاست نامه، مرداد97، ص24.
@Feirahi
🍁تاریخ تحولات را به لحاظ سنتی ما با مرحوم دکتر شیخ الاسلامی می شناختیم. درباره تاریخ تحولات باید گفت که از یک نظر به طور سنتی کرونولوژی تاریخ را دنبال می کند و از جنبه دیگر به دنبال پیدا کردن قواعد تحولات در ایران است. این جنبه دوم لاجرم احتیاج به یک جنبه نظری دارد. حالا این مبنای نظری یا در جامعه شناسی نهفته است یا در فلسفه سیاسی و راه دیگری ندارد. فرض کنید گاهی شما در مورد جهان سوم اتخاذ موضع می کنید. این اتخاذ موضوع تا حدودی والرشتاینی است و این بحث ها به پس زمینه های چپ والرشتاین باز می گردد. یا این که شما درباره طبقه بندی نیروهای تولید درباره ایران اتخاذ موضع می کنید یا در مورد ماهیت فکر در ایران و از ادبیات مارکسیستی خارج می شوید. به این ترتیب با سیطره دو جریان جامعه شناسی و فکری، انسان احساس می کرد که تاریخ تحولات در حال تبدیل شدن به امتداد این دو گرایش است. در واقع تبدیل به یک کیس استنادی برای این دو جریان فکری می شود و این بحث هنوز هم وجود دارد.
🍁آیا ایران به عنوان مکان یک دیسیپلین خاص خود را دارد یا ایران به عنوان یک امکان امتداد مسأله ای است برای فلسفه که دکتر طباطبایی آن را دنبال می کند. یا بحث جامعه ایرانی که در ادبیات همایون کاتوزیان در مباحثی چون استبداد شرقی و غیره دنبال می شود یا بحث قبله عالم گراهام فولر و غیره. به هر حال مکان به عنوان یک مسأله جامعه شناختی مطرح می شد. هر چقدر ما از تاریخ نگاری سنتی تحولات ایران عبور می کردیم، چاره ای نداشتیم که به لحاظ دیسیپلین یا از زاویه جامعه شناختی حرکت کنیم یا از زاویه فلسفی. به همین دلیل بود که در واقع دانشجویانی که در این مسأله کار می کردند بعدها به این مسائل یا از زاویه فلسفی نگاه کردند، حالا چه چپ یا غیر آن، یا از زاویه جامعه شناختی نگاه کردند. اکنون نیز که گرایش مسائل ایران در دوره دکتری وجود دارد، چاره ای نداریم که یا درباره جامعه شناسی ایران حرف بزنیم یا بگوییم این فکر ایران است. البته من فکر نمی کنم که این مسأله مربوط به حضور دکتر طباطبایی یا دکتر بشیریه باشد. در واقع زمانی که از تاریخ نگاری سنتی وارد تاریخ نگاری تحلیلی می شویم چاره ای نداریم که یک موضع تحلیلی داشته باشیم. این حوزه تحلیل به ضرورت یا در حوزه اندیشه بوده یا در جامعه شناسی.
🔹سیاست نامه، مرداد97، ص24.
@Feirahi
🍀نشر اندیشه های بشیریه و طباطبایی در قم
🔹دکتر طباطبایی به دو شکل بر بحث های اسلامی در دانشکده اثر گذاشت. اولین اثر، قالب تئوریک دادن به مسائل اسلامی بود که دیگران نیز دنبال کردند. دوم، ماهیت هجومی و سلبی بود که ایشان نسبت به اندیشه های اسلامی به نام زوال اندیشه داشتند. این بحث ها حساسیت ها را برمی انگیخت و کمک می کرد که پژوهش هایی در این زمینه انجام گیرد یعنی کاری که گفته می شود مارکس برای نظریه لیبرالیسم کرد و با نقدهای خود باعث رونق آن شد، کار آقای طباطبایی نیز باعث تحولی بزرگ در این زمینه شد. این امر باعث شد به تدریج دیسیپلینی که به نام اندیشه سیاسی در تمدن اسلامی وجود دارد و آنچه آثار و متفکران در این عرصه بیان می کردند، کاوش و شناخته شود. مثلا در این زمینه کار روی فارابی، ابن سینا، ملاصدرا و دیگران و بحث های مربوط به فقه و سیاست
شروع به رونق گرفتن کرد.
🔹حوزه علمیه هم وارد این مباحث شد. در قم به تدریج در دفتر تبلیغات اسلامی تحت علایق و اشراف دکتر آل غفور اتاق کوچک مطالعات سیاسی توسعه داده شد و تبدیل به مؤسسه ای شد. ما هم که به تازگی فوق لیسانس گرفته بودیم به آنجا رفتیم و به دعوت دوستان جزو هیأت رئیسه شدیم. آقای آل غفور در عین حالی که بسیاری از اساتید را برای تدریس به آنجا دعوت می کرد به شدت علاقه داشت که دکتر طباطبایی و دکتر بشیریه را برای حضور دعوت کند.
🔹دکتر طباطبایی زیاد به قم نیامد و این امر با روزهای اخراج ایشان هم زمان شد و از ایران رفت اما آثار ایشان در آنجا بازتولید می شد و آموخته هایی که ما داشتیم نیز به این موضوع کمک می کرد.
🔹طلبه هایی که وارد این مؤسسه شده بودند این سؤال برایشان وجود داشت که اصلا بین رشته علوم سیاسی و دروس حوزه می توان ارتباطی برقرار کرد یا نه. این مسأله خیلی گنگ بود و به تدریج مرکزی به نام مرکز اندیشه سیاسی اسلام تأسیس شد و تبدیل به مجموعه آثاری شدند که هرچند توصیفی هستند اما بالاخره تأثیراتی داشتند.
🔹دکتر بشیریه در زمان حضور بنده و حمایت آقای آل غفور قبول کرد که برخی درس ها را تدریس کند و بعضی از کتاب های او نیز با حمایت آنجا نوشته شد.
🔹تعداد زیادی از طلبه دانشجوها از آنجا فارغ التحصیل شدند که یا علایق جامعه شناختی داشتند یا علایق اندیشه و جالب این است که علایق اندیشه ای رونق بیشتری پیدا کرد. از این جا این بحث ها آغاز شد تا زمانی که در سال 1376 به تدریج بخشی از نیروهای سنتی حوزه به آن مؤسسه عکس العمل نشان دادند و در سال های پایانی دهه هفتاد آقای آل غفور را کنار گذاشتند. دانشگاه باقرالعلوم نیز ادامه همان مؤسسه بود که به لحاظ مدیریتی به دست نیروهای سنت گرا تر افتاد و همچنان زیر نفوذ شاگردان حاج آقا مصباح است.
🔹سیاست نامه، مرداد97، ص25_26
@Feirahi
🔹دکتر طباطبایی به دو شکل بر بحث های اسلامی در دانشکده اثر گذاشت. اولین اثر، قالب تئوریک دادن به مسائل اسلامی بود که دیگران نیز دنبال کردند. دوم، ماهیت هجومی و سلبی بود که ایشان نسبت به اندیشه های اسلامی به نام زوال اندیشه داشتند. این بحث ها حساسیت ها را برمی انگیخت و کمک می کرد که پژوهش هایی در این زمینه انجام گیرد یعنی کاری که گفته می شود مارکس برای نظریه لیبرالیسم کرد و با نقدهای خود باعث رونق آن شد، کار آقای طباطبایی نیز باعث تحولی بزرگ در این زمینه شد. این امر باعث شد به تدریج دیسیپلینی که به نام اندیشه سیاسی در تمدن اسلامی وجود دارد و آنچه آثار و متفکران در این عرصه بیان می کردند، کاوش و شناخته شود. مثلا در این زمینه کار روی فارابی، ابن سینا، ملاصدرا و دیگران و بحث های مربوط به فقه و سیاست
شروع به رونق گرفتن کرد.
🔹حوزه علمیه هم وارد این مباحث شد. در قم به تدریج در دفتر تبلیغات اسلامی تحت علایق و اشراف دکتر آل غفور اتاق کوچک مطالعات سیاسی توسعه داده شد و تبدیل به مؤسسه ای شد. ما هم که به تازگی فوق لیسانس گرفته بودیم به آنجا رفتیم و به دعوت دوستان جزو هیأت رئیسه شدیم. آقای آل غفور در عین حالی که بسیاری از اساتید را برای تدریس به آنجا دعوت می کرد به شدت علاقه داشت که دکتر طباطبایی و دکتر بشیریه را برای حضور دعوت کند.
🔹دکتر طباطبایی زیاد به قم نیامد و این امر با روزهای اخراج ایشان هم زمان شد و از ایران رفت اما آثار ایشان در آنجا بازتولید می شد و آموخته هایی که ما داشتیم نیز به این موضوع کمک می کرد.
🔹طلبه هایی که وارد این مؤسسه شده بودند این سؤال برایشان وجود داشت که اصلا بین رشته علوم سیاسی و دروس حوزه می توان ارتباطی برقرار کرد یا نه. این مسأله خیلی گنگ بود و به تدریج مرکزی به نام مرکز اندیشه سیاسی اسلام تأسیس شد و تبدیل به مجموعه آثاری شدند که هرچند توصیفی هستند اما بالاخره تأثیراتی داشتند.
🔹دکتر بشیریه در زمان حضور بنده و حمایت آقای آل غفور قبول کرد که برخی درس ها را تدریس کند و بعضی از کتاب های او نیز با حمایت آنجا نوشته شد.
🔹تعداد زیادی از طلبه دانشجوها از آنجا فارغ التحصیل شدند که یا علایق جامعه شناختی داشتند یا علایق اندیشه و جالب این است که علایق اندیشه ای رونق بیشتری پیدا کرد. از این جا این بحث ها آغاز شد تا زمانی که در سال 1376 به تدریج بخشی از نیروهای سنتی حوزه به آن مؤسسه عکس العمل نشان دادند و در سال های پایانی دهه هفتاد آقای آل غفور را کنار گذاشتند. دانشگاه باقرالعلوم نیز ادامه همان مؤسسه بود که به لحاظ مدیریتی به دست نیروهای سنت گرا تر افتاد و همچنان زیر نفوذ شاگردان حاج آقا مصباح است.
🔹سیاست نامه، مرداد97، ص25_26
@Feirahi
🍁مداخلات در دانشگاه
🔹در نتیجه شور و شوق پس از دوم خرداد سال 1376 و روی کار آمدن ایده اصلاحات در شرایطی که تا حدی فضا رونق گرفته بود، دانشگاه شروع به افت کرد. مداخلات از بیرون زیاد شد و تنها جایی که دانشگاه توانست به صورت تخصصی اعضای هیأت علمی استخدام کند، سال78 بود. مثلاً خانم مشیرزاده، آقای معینی، بنده و دیگران استخدام شدیم. گروه اختیاری داشت و توانست گروهی نیروی تازه نفس که محصول همین دانشکده بود را استخدام کند. به لحاظ فضای دانشجویی فضای روشنی برابر ما بود اما فضا به تدریج در حال بسته تر شدن بود. می خواهم بگویم برخلاف نظام سیاسی که قدرت اجرایی دست نیروهای اصلاحات بود، فشار زیادی به دانشکده آمد.
🔹بعد از استخدام های این دوره، دانشگاه دیگر اجازه ای به گروه ها نداد و به تدریج اختیار استخدام هیأت علمی را از گروه¬های دانشکده گرفتند و کسانی که وارد گروه می شدند مدیون نهادهای بیرون از دانشگاه بودند و گروه آن حجیت و مرجعیت و انسجام خود را از دست داد. اکنون شما دیگر در گروه علوم سیاسی هویتی نمی بینید چون هر کسی قبل از این که به گروه یا آن دیسیپلین علمی یا گروه مرجع آکادمیک مدیون باشد، علقه ای بیرون از دانشگاه دارد. بنابراین وقتی که گروه می خواهد تصمیم بگیرد باید ببیند این چشم ها به کجا نگاه می کنند و گوش ها کدام پیام را می شنوند. گروه علوم سیاسی در دانشکده، دیگر آن استقلال را ندارد و تبدیل به کارهای صوری چون تصویب پایان نامه و چینش درس ها و ... آن هم به گونه ای که به کسی برنخورد، شده است.
🔹دانشکده در این سال ها آن استقلال آکادمیک خود را از دست داده و چه بسا در این شرایط حتی ممکن است نیروهای خوبی هم استخدام شوند که البته چنین است، اما شخصیت نیرو یک چیز است و فشارهای نهادی هم چیز دیگری است. این فشارهای نهادی اجازه نمی دهد که خود استاد فکر و تولید ایده کند و در معرض نقد قرار گیرد. البته خود اساتید هم خطاهایی داشته اند. برخی مواقع می بینید که برخی از اساتید ما ادبیات کاملاً غیرعلمی و گزنده دارند که کمک می کرد تا گرایش های ضد استقلال دانشگاه بیشتر شکل گیرد و تقویت شود. فکر می کنم که برای احیای دوباره استقلال دانشکده و رشته ها و گروه علوم سیاسی یک نگاه انتقادی به گذشته خیلی لازم است.
🔹سیاست نامه، مرداد97، ص27-28.
@Feirahi
🔹در نتیجه شور و شوق پس از دوم خرداد سال 1376 و روی کار آمدن ایده اصلاحات در شرایطی که تا حدی فضا رونق گرفته بود، دانشگاه شروع به افت کرد. مداخلات از بیرون زیاد شد و تنها جایی که دانشگاه توانست به صورت تخصصی اعضای هیأت علمی استخدام کند، سال78 بود. مثلاً خانم مشیرزاده، آقای معینی، بنده و دیگران استخدام شدیم. گروه اختیاری داشت و توانست گروهی نیروی تازه نفس که محصول همین دانشکده بود را استخدام کند. به لحاظ فضای دانشجویی فضای روشنی برابر ما بود اما فضا به تدریج در حال بسته تر شدن بود. می خواهم بگویم برخلاف نظام سیاسی که قدرت اجرایی دست نیروهای اصلاحات بود، فشار زیادی به دانشکده آمد.
🔹بعد از استخدام های این دوره، دانشگاه دیگر اجازه ای به گروه ها نداد و به تدریج اختیار استخدام هیأت علمی را از گروه¬های دانشکده گرفتند و کسانی که وارد گروه می شدند مدیون نهادهای بیرون از دانشگاه بودند و گروه آن حجیت و مرجعیت و انسجام خود را از دست داد. اکنون شما دیگر در گروه علوم سیاسی هویتی نمی بینید چون هر کسی قبل از این که به گروه یا آن دیسیپلین علمی یا گروه مرجع آکادمیک مدیون باشد، علقه ای بیرون از دانشگاه دارد. بنابراین وقتی که گروه می خواهد تصمیم بگیرد باید ببیند این چشم ها به کجا نگاه می کنند و گوش ها کدام پیام را می شنوند. گروه علوم سیاسی در دانشکده، دیگر آن استقلال را ندارد و تبدیل به کارهای صوری چون تصویب پایان نامه و چینش درس ها و ... آن هم به گونه ای که به کسی برنخورد، شده است.
🔹دانشکده در این سال ها آن استقلال آکادمیک خود را از دست داده و چه بسا در این شرایط حتی ممکن است نیروهای خوبی هم استخدام شوند که البته چنین است، اما شخصیت نیرو یک چیز است و فشارهای نهادی هم چیز دیگری است. این فشارهای نهادی اجازه نمی دهد که خود استاد فکر و تولید ایده کند و در معرض نقد قرار گیرد. البته خود اساتید هم خطاهایی داشته اند. برخی مواقع می بینید که برخی از اساتید ما ادبیات کاملاً غیرعلمی و گزنده دارند که کمک می کرد تا گرایش های ضد استقلال دانشگاه بیشتر شکل گیرد و تقویت شود. فکر می کنم که برای احیای دوباره استقلال دانشکده و رشته ها و گروه علوم سیاسی یک نگاه انتقادی به گذشته خیلی لازم است.
🔹سیاست نامه، مرداد97، ص27-28.
@Feirahi
ماهیت استعاری «حکومت داری»
درباره حکومت، به طور کلی، دو دیدگاه عمده وجود دارد: ذات گرایی و مخالف آن. مفهوم «حکومت داری» با عبور از تحلیل های جوهرگرایانه، حکومت را امری اعتباری، و حتی «اعتبار از اعتبار» می بیند و بر ماهیت استعاری حکومت داری ها نظر دارد. کتاب «فقه و سیاست در ایران معاصر» نیز چنین دیدگاهی دارد و از رابطه استعاری حکومت شناسی ها و فقه حکومت در ایران معاصر سخن گفته است.
فقه سیاسی استعاره های زیادی دارد که بنیانی بر نظریه های متفاوت حکومت فراهم کرده اند. اما، دو استعاره «وقف» و «قضاوت» جایگاه برجسته ای در فقه سیاسی معاصر یافته و رابط بین شریعت و دموکراسی در دولت مدرن شده اند؛ وقف در فقه مشروطه و قضاوت در نظریه های حکومت اسلامی. جلد نخست به فقه مشروطه و تحولات دولت مشروطه اختصاص داشت و در این نوشته نیز سه محور عمده کاوش شده است؛ الف) رابطه استعاری قضاء و حکومت، و لوازم مردم سالار آن؛ ب) دگرگونی حکومت داری ایرانی، و سویه اقتداری آن از دهه 1320 تاکنون؛ ج) و در نهایت، تخلیه تدریجی فقه سیاسی از عناصر دموکراتیک و رواج نظریه های اقتداری در فقه حکومت اسلامی.
حکومت داری مفهومی تحلیلی است که زایش و زوال تصورات متفاوت از «اعتبار حکومت» در ایران معاصر را نشان میدهد؛ تصویرهای ناهمگون و انباشته از انواع حکمرانی ها که ظاهراً بیرون دستگاه فقه، و در جهان اجتماعی ما شکل یافته و به تدریج به مبانی تصوری اجتهاد در فقه حکومت اسلامی بدل شده و موجبات دگرگونی در فقه سیاسی را فراهم نموده اند.
@Feirahi
درباره حکومت، به طور کلی، دو دیدگاه عمده وجود دارد: ذات گرایی و مخالف آن. مفهوم «حکومت داری» با عبور از تحلیل های جوهرگرایانه، حکومت را امری اعتباری، و حتی «اعتبار از اعتبار» می بیند و بر ماهیت استعاری حکومت داری ها نظر دارد. کتاب «فقه و سیاست در ایران معاصر» نیز چنین دیدگاهی دارد و از رابطه استعاری حکومت شناسی ها و فقه حکومت در ایران معاصر سخن گفته است.
فقه سیاسی استعاره های زیادی دارد که بنیانی بر نظریه های متفاوت حکومت فراهم کرده اند. اما، دو استعاره «وقف» و «قضاوت» جایگاه برجسته ای در فقه سیاسی معاصر یافته و رابط بین شریعت و دموکراسی در دولت مدرن شده اند؛ وقف در فقه مشروطه و قضاوت در نظریه های حکومت اسلامی. جلد نخست به فقه مشروطه و تحولات دولت مشروطه اختصاص داشت و در این نوشته نیز سه محور عمده کاوش شده است؛ الف) رابطه استعاری قضاء و حکومت، و لوازم مردم سالار آن؛ ب) دگرگونی حکومت داری ایرانی، و سویه اقتداری آن از دهه 1320 تاکنون؛ ج) و در نهایت، تخلیه تدریجی فقه سیاسی از عناصر دموکراتیک و رواج نظریه های اقتداری در فقه حکومت اسلامی.
حکومت داری مفهومی تحلیلی است که زایش و زوال تصورات متفاوت از «اعتبار حکومت» در ایران معاصر را نشان میدهد؛ تصویرهای ناهمگون و انباشته از انواع حکمرانی ها که ظاهراً بیرون دستگاه فقه، و در جهان اجتماعی ما شکل یافته و به تدریج به مبانی تصوری اجتهاد در فقه حکومت اسلامی بدل شده و موجبات دگرگونی در فقه سیاسی را فراهم نموده اند.
@Feirahi
✅پروژه فکری
🔸تفکر فلسفی در ایران، تفکر تشریفاتی و تزئینی بود. وقتی می خواست اثر بگذارد، اثر خود را از طریق رفتن به خورد درخت تناوری مثل فقه قرار می داد. مثلاً خود را در «اصول» قرار می داد تا به تحلیل های فقهی می رسید. بحث فلسفی در اروپا از طریق متدولوژی های علمی خود را در زندگی جاری می کند. در ادبیات ما بحث فلسفی مستقیم وارد زندگی نمی شد و اکنون نیز این اتفاق نمی افتد.
دیدگاه های فلسفی باید به تدریج وارد دیسیپلین سنگین دستگاه های فکری و از آنجا وارد حوزه حقوق و مسایل دیگر شود. دستگاه های فقهی یک فیلتر تنومند است.
🔸آنچه باعث شد که به بحث هایی که من دنبال می کردم توجه شود، تأکید بر این نکته بود که فقه باید بیشتر کالبد شکافی شود. یعنی فقهی که برای ما در همه جا حضور دارد، برای ما ولایت فقیه، قیام، تحریم، قانون مجازات و تمامی شؤونات زندگی درست می کند. درک من این بود که زندگی سیاسی نسبتش با این مقوله است. این ایده ای بود که ممکن است خیلی نقد روی آن باشد و اتفاقاً این خوب است. ممکن است فردا کسی بگوید که بدون فلسفه این بحث اصلاً فایده ای ندارد و بحث فلسفی بنیادی تر است.
🔹سیاست نامه، مرداد97، ص28
@Feirahi
🔸تفکر فلسفی در ایران، تفکر تشریفاتی و تزئینی بود. وقتی می خواست اثر بگذارد، اثر خود را از طریق رفتن به خورد درخت تناوری مثل فقه قرار می داد. مثلاً خود را در «اصول» قرار می داد تا به تحلیل های فقهی می رسید. بحث فلسفی در اروپا از طریق متدولوژی های علمی خود را در زندگی جاری می کند. در ادبیات ما بحث فلسفی مستقیم وارد زندگی نمی شد و اکنون نیز این اتفاق نمی افتد.
دیدگاه های فلسفی باید به تدریج وارد دیسیپلین سنگین دستگاه های فکری و از آنجا وارد حوزه حقوق و مسایل دیگر شود. دستگاه های فقهی یک فیلتر تنومند است.
🔸آنچه باعث شد که به بحث هایی که من دنبال می کردم توجه شود، تأکید بر این نکته بود که فقه باید بیشتر کالبد شکافی شود. یعنی فقهی که برای ما در همه جا حضور دارد، برای ما ولایت فقیه، قیام، تحریم، قانون مجازات و تمامی شؤونات زندگی درست می کند. درک من این بود که زندگی سیاسی نسبتش با این مقوله است. این ایده ای بود که ممکن است خیلی نقد روی آن باشد و اتفاقاً این خوب است. ممکن است فردا کسی بگوید که بدون فلسفه این بحث اصلاً فایده ای ندارد و بحث فلسفی بنیادی تر است.
🔹سیاست نامه، مرداد97، ص28
@Feirahi
🌱نقدی بر مقاله " آواز قوی هاشمی"؛
محسن جبارنژاد:
🔴 نقدی بر مقاله ی "آواز قوی هاشمی" نوشته استاد فیرحی
🔽 سال گذشته استاد فیرحی، به مناسبت نخستین سالگرد رحلت آیت الله هاشمی رفسنجانی، مقاله ای با عنوان " آواز قوی هاشمی" منتشر کردند. ایشان، آخرین دغدغه و اقدامِ البته ناتمام آیت الله هاشمی را مسئله ی "آزاداندیشی دینی" می دانند. استاد، علت نامگذاری آخرین پروژه فکری آیت الله هاشمی به آواز قو را اینچنین توضیح می دهند:
"معروف است که هر انسان اندیشمند و پر ثمری، آخرین محصول فکری و آخرین اقدام عملی اش، کوچک ترین و در عین حال، مهم ترین حاصل عمرش است که به یادگار به تاریخ می سپارد؛ عصاره عمر است...باری آخرین کار سنجیده و هدفمند افرادی که در زندگی، برنامه و هدفی اندیشیده دارند، آواز قوی او خوانده می شود"
🔽 استاد فیرحی، خروجی "آزاداندیشی دینی" را نهادی به نام "شورای عالی آزاداندیشی دینی" می داند و در بخشی از مقاله، گزارشی هم از سابقه ی فعالیت های شورا که ریاست آن با آیت الله هاشمی بوده، ارائه می دهد. نگارنده ضمن آنکه نفس طرح مجدد مسئله آزاداندیشی را نقطه قوت مقاله استاد میداند، در ادامه ارزیابی انتقادی کوتاهی از این مقاله نیز ارائه می دهد:
ایده آزاداندیشی دینی مد نظر آیت الله هاشمی، به خودی خود، ایده ای مطلوب است. نگارنده بر این باور است که آزاداندیشی در شرایط فعلی، نه یک انتخاب که یک ضرورت تاریخی است. آزاداندیشی را میتوان شریف ترین نوع از میان انواع آزادی های مضاف دانست.
تعریفی که استاد فیرحی به نقل از آیین نامه ی شورای عالی آزاداندیشی، از آزاداندیشی دینی ارائه کرده اند، اینچنین است:
" آزاداندیشی دینی، تلاشی متعهدانه و برنامه ریزی شده است که نقش والای عقل و فکر را به عنوان مهم ترین عامل سعادت و کمال انسان و جامعه در پرتو آموزه های وحیانی و در همه عرصه های علوم و فنون برجسته می کند.".
🔽 آزاداندیشی مد نظر آیت الله هاشمی، بیش از هر چیز در مقابله با "تحجر" تعریف می شود، حال آنکه آزاداندیشی هم مرزهای جدی با "تحجر" دارد و هم مرزهای دقیقی با "بدعت و شالوده شکنی" دارد. آزاداندیشی، مرزبندی قاطعی با هتاکی و شالوده شکنی از یک طرف و تحجر و مقدس مآبی از طرف دیگر دارد
🔽 همان گونه که قبلا هم گفته شد، نگارنده متعرض تعریف ارائه شده از آزاداندیشی در مقاله حاضر نیست ، بلکه سوالی در اینجا به ذهن می رسد که چرا دغدغه آزاداندیشی از یک "برهه خاص" به بعد، به دغدغه جدی آیت الله هاشمی، تبدیل می شود؟ معیار اصلی برای سنجش و داوری در باب اینکه پروژه ی آزاداندیشی، دغدغه ی حقیقی آیت الله هاشمی است، چیست و آن را باید در کدام برهه از حیات ایشان جستجو کرد؟
🔽 اگزیستانسیالیست ها معتقدند در زندگی یکنواخت، انسان ها شناختی از خود ندارند و از این رو باید یک حادثه ی استثنایی رخ دهد تا خود را بهتر بشناسند. این حادثه ی استثنایی را "شرایط حدی" نیز می گویند، چنانچه یاسپرس این شرایط حدی را احساس نزديكي به مرگ، احساس گناه، احساس نااميدي، و حالت اضطراب می داند. در این شرایط است که "خود واقعی" از "خود غیر واقعی" بازشناخته می شود. نگارنده با وام گرفتن این مفهوم، آن را سنجه ای برای تعیین نسبت "واقعی" میان آیت الله هاشمی و مساله ی آزاداندیشی قرار میدهد و در ادامه به تبیین این مساله می پردازد.
🔽 طرح مساله آزاداندیشی توسط آیت الله هاشمی را باید فی نفسه ارزشمند شمرد، اما بر این نکته هم باید تاکید کرد که به صرف "طرح" این دغدغه و "تشکیل شورای عالی آزاداندیشی"، نمی توان تعبیر گران "آواز قو" را بر آن بار کرد.
🔽 معیار سنجش و داوری آزاداندیشی آیت الله هاشمی، در همان "شرایط حدی" قابل داوری است و این شرایط حدی برای هاشمی، دقیقا زمان "ریاست جمهوری "ایشان است. ایشان، 8 سال، به عنوان رئیس جمهور و بالاترین مقام اجرایی کشور، سکان مدیریت کشور را عملا در اختیار داشت. هر گونه دغدغه مندی هاشمی در باب آزاداندیشی را باید در این برهه جست و هر گونه ادعای آزاداندیشی را باید با واقعیت های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی دولت سازندگی محک زد.
🔽 نگاهی به تاریخچه حیات سیاسی آیت الله هاشمی پس از انقلاب، نشان می دهد که در طول 8 سال ریاست جمهوری ایشان ( علی رغم همه خدماتی که داشتند)، مساله آزاداندیشی حتی به عنوان یک "شعار و مطالبه " هم مطرح نشد، چه رسد به اینکه دغدغه "اجرا و پیاده سازی" آن هم وجود داشته باشد. شعارهای آقای هاشمی در دهه 60 به طرز غلیظی، مساله "عدالت اجتماعی" بود و در دهه 70 نیز عمدتا متمرکز بر "توسعه اقتصادی" بود و شعارهایی نظیر آزادی و آزاداندیشی و دمکراسی و ... عموما اواسط دهه ۸۰ و پس از پیروزی گفتمان سوم تیر است که در ادبیات ایشان برجسته می شود. به علاوه، کنش بردبارانه و روادارانه ی عملی با مخالفان،.....ادامه👇
یکی از همان شرایط حدی است که میتوان در مورد
محسن جبارنژاد:
🔴 نقدی بر مقاله ی "آواز قوی هاشمی" نوشته استاد فیرحی
🔽 سال گذشته استاد فیرحی، به مناسبت نخستین سالگرد رحلت آیت الله هاشمی رفسنجانی، مقاله ای با عنوان " آواز قوی هاشمی" منتشر کردند. ایشان، آخرین دغدغه و اقدامِ البته ناتمام آیت الله هاشمی را مسئله ی "آزاداندیشی دینی" می دانند. استاد، علت نامگذاری آخرین پروژه فکری آیت الله هاشمی به آواز قو را اینچنین توضیح می دهند:
"معروف است که هر انسان اندیشمند و پر ثمری، آخرین محصول فکری و آخرین اقدام عملی اش، کوچک ترین و در عین حال، مهم ترین حاصل عمرش است که به یادگار به تاریخ می سپارد؛ عصاره عمر است...باری آخرین کار سنجیده و هدفمند افرادی که در زندگی، برنامه و هدفی اندیشیده دارند، آواز قوی او خوانده می شود"
🔽 استاد فیرحی، خروجی "آزاداندیشی دینی" را نهادی به نام "شورای عالی آزاداندیشی دینی" می داند و در بخشی از مقاله، گزارشی هم از سابقه ی فعالیت های شورا که ریاست آن با آیت الله هاشمی بوده، ارائه می دهد. نگارنده ضمن آنکه نفس طرح مجدد مسئله آزاداندیشی را نقطه قوت مقاله استاد میداند، در ادامه ارزیابی انتقادی کوتاهی از این مقاله نیز ارائه می دهد:
ایده آزاداندیشی دینی مد نظر آیت الله هاشمی، به خودی خود، ایده ای مطلوب است. نگارنده بر این باور است که آزاداندیشی در شرایط فعلی، نه یک انتخاب که یک ضرورت تاریخی است. آزاداندیشی را میتوان شریف ترین نوع از میان انواع آزادی های مضاف دانست.
تعریفی که استاد فیرحی به نقل از آیین نامه ی شورای عالی آزاداندیشی، از آزاداندیشی دینی ارائه کرده اند، اینچنین است:
" آزاداندیشی دینی، تلاشی متعهدانه و برنامه ریزی شده است که نقش والای عقل و فکر را به عنوان مهم ترین عامل سعادت و کمال انسان و جامعه در پرتو آموزه های وحیانی و در همه عرصه های علوم و فنون برجسته می کند.".
🔽 آزاداندیشی مد نظر آیت الله هاشمی، بیش از هر چیز در مقابله با "تحجر" تعریف می شود، حال آنکه آزاداندیشی هم مرزهای جدی با "تحجر" دارد و هم مرزهای دقیقی با "بدعت و شالوده شکنی" دارد. آزاداندیشی، مرزبندی قاطعی با هتاکی و شالوده شکنی از یک طرف و تحجر و مقدس مآبی از طرف دیگر دارد
🔽 همان گونه که قبلا هم گفته شد، نگارنده متعرض تعریف ارائه شده از آزاداندیشی در مقاله حاضر نیست ، بلکه سوالی در اینجا به ذهن می رسد که چرا دغدغه آزاداندیشی از یک "برهه خاص" به بعد، به دغدغه جدی آیت الله هاشمی، تبدیل می شود؟ معیار اصلی برای سنجش و داوری در باب اینکه پروژه ی آزاداندیشی، دغدغه ی حقیقی آیت الله هاشمی است، چیست و آن را باید در کدام برهه از حیات ایشان جستجو کرد؟
🔽 اگزیستانسیالیست ها معتقدند در زندگی یکنواخت، انسان ها شناختی از خود ندارند و از این رو باید یک حادثه ی استثنایی رخ دهد تا خود را بهتر بشناسند. این حادثه ی استثنایی را "شرایط حدی" نیز می گویند، چنانچه یاسپرس این شرایط حدی را احساس نزديكي به مرگ، احساس گناه، احساس نااميدي، و حالت اضطراب می داند. در این شرایط است که "خود واقعی" از "خود غیر واقعی" بازشناخته می شود. نگارنده با وام گرفتن این مفهوم، آن را سنجه ای برای تعیین نسبت "واقعی" میان آیت الله هاشمی و مساله ی آزاداندیشی قرار میدهد و در ادامه به تبیین این مساله می پردازد.
🔽 طرح مساله آزاداندیشی توسط آیت الله هاشمی را باید فی نفسه ارزشمند شمرد، اما بر این نکته هم باید تاکید کرد که به صرف "طرح" این دغدغه و "تشکیل شورای عالی آزاداندیشی"، نمی توان تعبیر گران "آواز قو" را بر آن بار کرد.
🔽 معیار سنجش و داوری آزاداندیشی آیت الله هاشمی، در همان "شرایط حدی" قابل داوری است و این شرایط حدی برای هاشمی، دقیقا زمان "ریاست جمهوری "ایشان است. ایشان، 8 سال، به عنوان رئیس جمهور و بالاترین مقام اجرایی کشور، سکان مدیریت کشور را عملا در اختیار داشت. هر گونه دغدغه مندی هاشمی در باب آزاداندیشی را باید در این برهه جست و هر گونه ادعای آزاداندیشی را باید با واقعیت های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی دولت سازندگی محک زد.
🔽 نگاهی به تاریخچه حیات سیاسی آیت الله هاشمی پس از انقلاب، نشان می دهد که در طول 8 سال ریاست جمهوری ایشان ( علی رغم همه خدماتی که داشتند)، مساله آزاداندیشی حتی به عنوان یک "شعار و مطالبه " هم مطرح نشد، چه رسد به اینکه دغدغه "اجرا و پیاده سازی" آن هم وجود داشته باشد. شعارهای آقای هاشمی در دهه 60 به طرز غلیظی، مساله "عدالت اجتماعی" بود و در دهه 70 نیز عمدتا متمرکز بر "توسعه اقتصادی" بود و شعارهایی نظیر آزادی و آزاداندیشی و دمکراسی و ... عموما اواسط دهه ۸۰ و پس از پیروزی گفتمان سوم تیر است که در ادبیات ایشان برجسته می شود. به علاوه، کنش بردبارانه و روادارانه ی عملی با مخالفان،.....ادامه👇
یکی از همان شرایط حدی است که میتوان در مورد
ارزیابی درونی بودن دغدغه آزاداندیشی در آیت الله هاشمی، آن را مبنا قرار داد.
🔽 تقریبا اجماع وجود دارد که فضای بسته ی دانشگاهها در زمان ریاست جمهوری آیت الله هاشمی و پایین بودن آستانه تحمل در قبال مخالفان و به محاق رفتن مساله آزادی بیان( به عنوان جلوه ی بیرونی آزاداندیشی و مفهومی به شدت در هم تنیده با آن) و طرح شعارهایی نظیر "مخالف هاشمی، دشمن پیغمبر است"، هیچ یک، نسبتی با آزاداندیشی به مثابه یک "دغدغه" ندارد؛ چنانکه خاتمی دقیقا محصول فضای بسته همین دوران است؛ آقای خاتمی در "نامه ای برای فردا "در سال 83، از کنار گذاشته شدن شعار مخالف هاشمی، دشمن پیغمبر است" به عنوان یکی از موفقیت ها و دست آوردهای اصلاحات یاد می کند.
🔽 پروژه ی آزاداندیشی دینی، بر خلاف بعد نظری آن، با نیم نگاهی به برخی واقعیت های تاریخی، بیش از آنکه از یک دغدغه درونی و جدی ناشی شده باشد، ریشه هایی جدی در ساحت "سیاست" و نه ساحت "اندیشه و باور " دارد. پروژه آزاداندیشی دینی، هنگامی به معنای واقعی کلمه، "آواز قو" خواهد بود که بتواند همزمان میانجی " فکر یا ایده ی آزاداندیشی" و "فعالیت های یک جهان آزاد باشد" و گرنه در حد یک "آواز" باقی خواهد ماند.
محسن جبارنژاد
۶شهریور۹۷
@Feirahi
🔽 تقریبا اجماع وجود دارد که فضای بسته ی دانشگاهها در زمان ریاست جمهوری آیت الله هاشمی و پایین بودن آستانه تحمل در قبال مخالفان و به محاق رفتن مساله آزادی بیان( به عنوان جلوه ی بیرونی آزاداندیشی و مفهومی به شدت در هم تنیده با آن) و طرح شعارهایی نظیر "مخالف هاشمی، دشمن پیغمبر است"، هیچ یک، نسبتی با آزاداندیشی به مثابه یک "دغدغه" ندارد؛ چنانکه خاتمی دقیقا محصول فضای بسته همین دوران است؛ آقای خاتمی در "نامه ای برای فردا "در سال 83، از کنار گذاشته شدن شعار مخالف هاشمی، دشمن پیغمبر است" به عنوان یکی از موفقیت ها و دست آوردهای اصلاحات یاد می کند.
🔽 پروژه ی آزاداندیشی دینی، بر خلاف بعد نظری آن، با نیم نگاهی به برخی واقعیت های تاریخی، بیش از آنکه از یک دغدغه درونی و جدی ناشی شده باشد، ریشه هایی جدی در ساحت "سیاست" و نه ساحت "اندیشه و باور " دارد. پروژه آزاداندیشی دینی، هنگامی به معنای واقعی کلمه، "آواز قو" خواهد بود که بتواند همزمان میانجی " فکر یا ایده ی آزاداندیشی" و "فعالیت های یک جهان آزاد باشد" و گرنه در حد یک "آواز" باقی خواهد ماند.
محسن جبارنژاد
۶شهریور۹۷
@Feirahi
🔴 حکیم ابوالقاسم فردوسی:
به گفتار پیغبرت راه جوی
دل از تیرگی ها بدین آب شوی
چه گفت آن خداوند تنزیل و وحی
خداوند امر و خداوند نهی
که من شهر علمم علیم درست
درست این سخن قول پیغمبرست
گواهی دهم کاین سخن راز اوست
توگویی دو گوشم پر آواز اوست
منم بنده ی اهل بیت نبی
ستاینده ی خاک پای وصی
حکیم این جهان را چو دریا نهاد
برانگیخته موج از او تندباد
چوهفتاد کشتی بر او ساخته
همه بادبانها برافراخته
یکی پهن کشتی به سان عروس
بیاراسته همچو چشم خروس
محمد بدو اندرون با علی
همان اهل بیت نبی و وصی
خردمند کز دور دریا بدید
کرانه نه پیدا و بن ناپدید
بدانست کو موج خواهد زدن
کس از غرق بیرون نخواهد شدن
به دل گفت اگر با نبی و وصی
شوم غرقه دارم دو یار وفی
همانا که باشد مرا دستگیر
خداوندتاج و لوا و سریر
خداوند جوی می و انگبین
همان چشمه شیر و ماء معین
اگر چشم داری به دیگر سرای
به نزد نبی و وصی گیر جای
گرت زین بد آید گناه من است
چنین است و ،این دین و راه من است
دلت گر به راه خطا مایل است
تو را دشمن اندر جهان خود دل است
هر آن کو که در جانش بغض علیست
از او خوار تر در جهان خوار کیست؟
نباشد جز از بی پدر دشمنش
که یزدان بسوزد به آتش تنش
برین زادم وهم بر این بگذرم
چنان دان که خاک پی حیدرم
@Feirahi
به گفتار پیغبرت راه جوی
دل از تیرگی ها بدین آب شوی
چه گفت آن خداوند تنزیل و وحی
خداوند امر و خداوند نهی
که من شهر علمم علیم درست
درست این سخن قول پیغمبرست
گواهی دهم کاین سخن راز اوست
توگویی دو گوشم پر آواز اوست
منم بنده ی اهل بیت نبی
ستاینده ی خاک پای وصی
حکیم این جهان را چو دریا نهاد
برانگیخته موج از او تندباد
چوهفتاد کشتی بر او ساخته
همه بادبانها برافراخته
یکی پهن کشتی به سان عروس
بیاراسته همچو چشم خروس
محمد بدو اندرون با علی
همان اهل بیت نبی و وصی
خردمند کز دور دریا بدید
کرانه نه پیدا و بن ناپدید
بدانست کو موج خواهد زدن
کس از غرق بیرون نخواهد شدن
به دل گفت اگر با نبی و وصی
شوم غرقه دارم دو یار وفی
همانا که باشد مرا دستگیر
خداوندتاج و لوا و سریر
خداوند جوی می و انگبین
همان چشمه شیر و ماء معین
اگر چشم داری به دیگر سرای
به نزد نبی و وصی گیر جای
گرت زین بد آید گناه من است
چنین است و ،این دین و راه من است
دلت گر به راه خطا مایل است
تو را دشمن اندر جهان خود دل است
هر آن کو که در جانش بغض علیست
از او خوار تر در جهان خوار کیست؟
نباشد جز از بی پدر دشمنش
که یزدان بسوزد به آتش تنش
برین زادم وهم بر این بگذرم
چنان دان که خاک پی حیدرم
@Feirahi
🍀آشنایی با ادبیات فوکو
🍁از همان دوره کارشناسی ارشد این سؤال برایم وجود داشت که نظریه هایی که جنبه اقتدارگرایانه دارند، مربوط به خود نص است یا از جای دیگری وارد دنیای مسلمانی شده و توجیهی بر مبنای نص هم دارند؟ از قضا به تدریج داشتم روی این مسائل فکر و کار می کردم تا این که با ادبیات فوکویی در دانشکده آشنا شدم. بعد از آن با ادبیات هگلی آشنا شدم که ادبیات آقای دکتر طباطبایی بیشتر آن را توضیح می داد. همان زمان ها در دنیای عرب هم دو یا سه کتاب منتشر شد که مهم بودند. بعضی از کتاب ها ترجمه فوکو بودند که بعد از حدود ده یا پانزده سال در ایران ترجمه شد. در بخشی از دنیای عرب- در الجزایر و مراکش که با فرانسه همسایگی دارند- ادبیات فوکویی را خیلی زودتر ترجمه کرده بودند.
🍁این آثار عربی مثلاً کارهای کسانی چون «سالم یفوت» برایم جذاب شد. یک سری ترجمه ها دراین زمینه انجام شده بود و یک سری هم تحقیقاتی بودند که به ریشه آن مکتبی که خود فوکو هم از آن ملهم بود، باز می گشت. مثلاً افرادی مانند «محمد ارکون» تحت تأثیر این مکتب بودند. پایان نامه ارکون به عربی تحت عنوان «نزعه الانسنه فی الفکر العربی» چاپ شده بود. «انسنه» از انسان گرایی می آید و معنی اومانیسم می دهد. او در این کتاب درباره زایش اومانیسم در دوره میانه اسلامی بحث می کند. این کتاب برای من مهم بود از این رو که احتمالاً در درون تمدن اسلامی بحث هایی هم وجود داشته که از جنس اومانیسم بوده و آن هم خودش را به نص ارجاع می دهد؛ اما نظریه اقتدارگرا قوی است. در همین زمان، برخی از آثار مرحوم «محمد عابد الجابری» را هم دیدم. ایشان هم از یکی دو اثر فوکو الهام گرفته بود به خصوص در مقاله بسیار مهم «چوپان و گله» که بعدها آقای فولادوند آن را ترجمه کرد.
🍁به این ترتیب، شرایط خواندن فوکو از سه منبع ترجمه های اولیه فارسی، منابع عربی و برخی ترجمه های انگلیسی فراهم شد. از سوی دیگر در همان زمان آقای دکتر طباطبایی اصل کتاب «هیوبرت دریفوس» درباره فوکو را به من داد. یک بار در دانشگاه باقرالعلوم این کتاب را به دکتر بشیریه دادم و ایشان گفت که در حال ترجمه آن هستند. «میشل فوکو فراسوی ساخت گرایی و هرمنوتیک» نتیجه همین کار بود. آقای دکتر بشیریه چون لطفی هم به من داشتند دست نوشته هایشان را به من دادند.
🍁در همان زمان و با فاصله ای اندک، آقای دکتر نقیب زاده هم کتاب «دو دولت» اثر «برتراند بدیع» را ترجمه می کرد. کتابی که ایده آن می گوید دولتی که در جهان اسلام شکل گرفته تفاوتی با تبار آن دولت در غرب دارد. این آثار به من کمک کردند تا به ایده «قدرت، دانش، و مشروعیت در اسلام» برسم. تم اصلی این بحث این است که اساساً همه نظریه های اقتدارگرا، نظریه هایی نیستند که اسلامی باشند بلکه در یک دوره تاریخی یعنی در شرایط تمدنی دوره میانه اسلامی ساخته شده و کمک هایی هم از نص گرفته اند. یعنی آن بخش های مناسب با اقتدارگرایی را برجسته کرده اند. من این بحث را در آثار بعدی هم دنبال کردم. آن نوشته ها درصدد این بودند که امکانات دموکراتیک نص و نظریه های جدید اسلامی را دنبال کنند.
✔️سیاست نامه، شماره 9، ص30-31.
#فوکو
@Feirahi
🍁از همان دوره کارشناسی ارشد این سؤال برایم وجود داشت که نظریه هایی که جنبه اقتدارگرایانه دارند، مربوط به خود نص است یا از جای دیگری وارد دنیای مسلمانی شده و توجیهی بر مبنای نص هم دارند؟ از قضا به تدریج داشتم روی این مسائل فکر و کار می کردم تا این که با ادبیات فوکویی در دانشکده آشنا شدم. بعد از آن با ادبیات هگلی آشنا شدم که ادبیات آقای دکتر طباطبایی بیشتر آن را توضیح می داد. همان زمان ها در دنیای عرب هم دو یا سه کتاب منتشر شد که مهم بودند. بعضی از کتاب ها ترجمه فوکو بودند که بعد از حدود ده یا پانزده سال در ایران ترجمه شد. در بخشی از دنیای عرب- در الجزایر و مراکش که با فرانسه همسایگی دارند- ادبیات فوکویی را خیلی زودتر ترجمه کرده بودند.
🍁این آثار عربی مثلاً کارهای کسانی چون «سالم یفوت» برایم جذاب شد. یک سری ترجمه ها دراین زمینه انجام شده بود و یک سری هم تحقیقاتی بودند که به ریشه آن مکتبی که خود فوکو هم از آن ملهم بود، باز می گشت. مثلاً افرادی مانند «محمد ارکون» تحت تأثیر این مکتب بودند. پایان نامه ارکون به عربی تحت عنوان «نزعه الانسنه فی الفکر العربی» چاپ شده بود. «انسنه» از انسان گرایی می آید و معنی اومانیسم می دهد. او در این کتاب درباره زایش اومانیسم در دوره میانه اسلامی بحث می کند. این کتاب برای من مهم بود از این رو که احتمالاً در درون تمدن اسلامی بحث هایی هم وجود داشته که از جنس اومانیسم بوده و آن هم خودش را به نص ارجاع می دهد؛ اما نظریه اقتدارگرا قوی است. در همین زمان، برخی از آثار مرحوم «محمد عابد الجابری» را هم دیدم. ایشان هم از یکی دو اثر فوکو الهام گرفته بود به خصوص در مقاله بسیار مهم «چوپان و گله» که بعدها آقای فولادوند آن را ترجمه کرد.
🍁به این ترتیب، شرایط خواندن فوکو از سه منبع ترجمه های اولیه فارسی، منابع عربی و برخی ترجمه های انگلیسی فراهم شد. از سوی دیگر در همان زمان آقای دکتر طباطبایی اصل کتاب «هیوبرت دریفوس» درباره فوکو را به من داد. یک بار در دانشگاه باقرالعلوم این کتاب را به دکتر بشیریه دادم و ایشان گفت که در حال ترجمه آن هستند. «میشل فوکو فراسوی ساخت گرایی و هرمنوتیک» نتیجه همین کار بود. آقای دکتر بشیریه چون لطفی هم به من داشتند دست نوشته هایشان را به من دادند.
🍁در همان زمان و با فاصله ای اندک، آقای دکتر نقیب زاده هم کتاب «دو دولت» اثر «برتراند بدیع» را ترجمه می کرد. کتابی که ایده آن می گوید دولتی که در جهان اسلام شکل گرفته تفاوتی با تبار آن دولت در غرب دارد. این آثار به من کمک کردند تا به ایده «قدرت، دانش، و مشروعیت در اسلام» برسم. تم اصلی این بحث این است که اساساً همه نظریه های اقتدارگرا، نظریه هایی نیستند که اسلامی باشند بلکه در یک دوره تاریخی یعنی در شرایط تمدنی دوره میانه اسلامی ساخته شده و کمک هایی هم از نص گرفته اند. یعنی آن بخش های مناسب با اقتدارگرایی را برجسته کرده اند. من این بحث را در آثار بعدی هم دنبال کردم. آن نوشته ها درصدد این بودند که امکانات دموکراتیک نص و نظریه های جدید اسلامی را دنبال کنند.
✔️سیاست نامه، شماره 9، ص30-31.
#فوکو
@Feirahi
💥تأملات خودمانی(18)
⚡️زنگ خطری بزرگ تر از بحران اقتصادی
بی قراری شدید در حوزۀ اقتصاد و نوسان اخیر در ارزش پول ملی، علاوه بر ناتوانی عمومی در حوزۀ حکمرانی، حاکی از بحران به مراتب بزرگ تری است که دامنه و عوارض آن به شدت در حال ظاهر شدن است؛ « بحران در باورهای دینی و ارزش های ملی». برخی مصلحان اجتماعی، ارکان مدنیت هر ملت و ستون های سازندۀ تمدن در هر جامعه ای را در باورها و ارزش های شش گانه ای می دانند که بی آن پایه ها، قوام و دوام هیچ مدنیتی ممکن نمی نماید.
سه گانۀ باورها عبارتند از؛
1) انسان اشرف مخلوقات و اخلاقی ترین موجود جهان است
2) امت و ملت او اشرف ملت ها و امت ها است
3) پسِ این عالَم و اعمال، جهان برتر و حساب و کتابی هست.
اما آن ارزش ها و خصال سه گانه که حیات جمعی و زندگی مدنی ملتی را تضمین می کند عبارتند از؛
1) حیاء و شرم، که موجب انفعال نفس و خجالت از خویشتن در انجام کاری است که مغایر مصلحت عمومی و به هر حال نقض حرمت و حقوق دیگری است.
2) امانت، که اساس معاملات و مبادلۀ کالا، اعمال و خدمات است. امانت روح داد و ستد مدنی است و مبنای معیشت، آسایش و آرامش است.
3) صداقت و راستی که اعتماد متقابل فرد، نهاد، جامعه و دولت را تأمین می کند.
روشن است که در غیاب این ارزش های اخلاقی، هر شهروندی گرگ دیگری می شود و با فقدان باورهای سه گانه پیشین، هر ملتی بی آن که احساس غرور ملی کند، خود و جامعه خود را حقیر و مفلوک می پندارد. بدیهی است که انسان و ملت تحقیر شده نه توان مقابله با تهدید خارجی را دارد و نه قادر به ترمیم آسیب های اجتماعی و ملی خود است.
بسیاری از متفکران بر این عقیده اند که دین و ایمان مذهبی، مهم ترین منبع تولید این ارکان ششگانه است، و لاجرم، فروپاشی این ششگانه نیز نشانۀ قطعی بحران در باورهای دینی و ارزش های ملی است؛ نوعی نهیلیسم در وجدان جامعه.
#تأملات_خودمانی
@Feirahi
⚡️زنگ خطری بزرگ تر از بحران اقتصادی
بی قراری شدید در حوزۀ اقتصاد و نوسان اخیر در ارزش پول ملی، علاوه بر ناتوانی عمومی در حوزۀ حکمرانی، حاکی از بحران به مراتب بزرگ تری است که دامنه و عوارض آن به شدت در حال ظاهر شدن است؛ « بحران در باورهای دینی و ارزش های ملی». برخی مصلحان اجتماعی، ارکان مدنیت هر ملت و ستون های سازندۀ تمدن در هر جامعه ای را در باورها و ارزش های شش گانه ای می دانند که بی آن پایه ها، قوام و دوام هیچ مدنیتی ممکن نمی نماید.
سه گانۀ باورها عبارتند از؛
1) انسان اشرف مخلوقات و اخلاقی ترین موجود جهان است
2) امت و ملت او اشرف ملت ها و امت ها است
3) پسِ این عالَم و اعمال، جهان برتر و حساب و کتابی هست.
اما آن ارزش ها و خصال سه گانه که حیات جمعی و زندگی مدنی ملتی را تضمین می کند عبارتند از؛
1) حیاء و شرم، که موجب انفعال نفس و خجالت از خویشتن در انجام کاری است که مغایر مصلحت عمومی و به هر حال نقض حرمت و حقوق دیگری است.
2) امانت، که اساس معاملات و مبادلۀ کالا، اعمال و خدمات است. امانت روح داد و ستد مدنی است و مبنای معیشت، آسایش و آرامش است.
3) صداقت و راستی که اعتماد متقابل فرد، نهاد، جامعه و دولت را تأمین می کند.
روشن است که در غیاب این ارزش های اخلاقی، هر شهروندی گرگ دیگری می شود و با فقدان باورهای سه گانه پیشین، هر ملتی بی آن که احساس غرور ملی کند، خود و جامعه خود را حقیر و مفلوک می پندارد. بدیهی است که انسان و ملت تحقیر شده نه توان مقابله با تهدید خارجی را دارد و نه قادر به ترمیم آسیب های اجتماعی و ملی خود است.
بسیاری از متفکران بر این عقیده اند که دین و ایمان مذهبی، مهم ترین منبع تولید این ارکان ششگانه است، و لاجرم، فروپاشی این ششگانه نیز نشانۀ قطعی بحران در باورهای دینی و ارزش های ملی است؛ نوعی نهیلیسم در وجدان جامعه.
#تأملات_خودمانی
@Feirahi
🔶🔶 دولت دینی و دولت ایدئولوژیک
۱) دولت دینی برخلاف دولت ایدئولوژیک تنها یک روایت ندارد. دولت دینی بنا به التزام ذاتی اجتهاد، نظام از درون متغیر است و هرگز نمی¬تواند به یک روایت واحد و رسمی محدود شود.
2) دولت های ایدئولوژیک همواره تمایل دارند که فهم خود از دین یا اجتماع را فهم نهایی دانسته، تمام ابزارها و نهادهای رسمی و غیررسمی دولت را برای تحقق و دفاع از آن به کار ببندند.
3) ایدئولوژی نظریه رقیب را به چشم توطئه و رقیب می بیند. دولت ایدئولوژیک دولتی مستدل نیست.
4) دولت دینی بر پیش فرض خطا پذیر بودن هر گونه آرا استوار است. اما دولت های ایدئولوژیک دچار توهم استغنا و گرفتار پندار کمال هستند .
5) دولت دینی بر بنیاد نقد و اجتهاد استوار است و در نظریه حداقل چیزی به نام کیش شخصیت در آن وجود ندارد اما در دولت ایدئولوژیک «اعتبار نظریه ها به شخصیت هاست».
«نظام سیاسی و دولت در اسلام»؛ دکتر فیرحی
👇👇👇👇👇
@enterpolitics
@Nedaye_siyasat
۱) دولت دینی برخلاف دولت ایدئولوژیک تنها یک روایت ندارد. دولت دینی بنا به التزام ذاتی اجتهاد، نظام از درون متغیر است و هرگز نمی¬تواند به یک روایت واحد و رسمی محدود شود.
2) دولت های ایدئولوژیک همواره تمایل دارند که فهم خود از دین یا اجتماع را فهم نهایی دانسته، تمام ابزارها و نهادهای رسمی و غیررسمی دولت را برای تحقق و دفاع از آن به کار ببندند.
3) ایدئولوژی نظریه رقیب را به چشم توطئه و رقیب می بیند. دولت ایدئولوژیک دولتی مستدل نیست.
4) دولت دینی بر پیش فرض خطا پذیر بودن هر گونه آرا استوار است. اما دولت های ایدئولوژیک دچار توهم استغنا و گرفتار پندار کمال هستند .
5) دولت دینی بر بنیاد نقد و اجتهاد استوار است و در نظریه حداقل چیزی به نام کیش شخصیت در آن وجود ندارد اما در دولت ایدئولوژیک «اعتبار نظریه ها به شخصیت هاست».
«نظام سیاسی و دولت در اسلام»؛ دکتر فیرحی
👇👇👇👇👇
@enterpolitics
@Nedaye_siyasat