🍃 نشست مجازی نقد و بررسی کتاب "قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام"
🔹یکشنبه، ۱۲ اردیبهشت، ساعت ۱۸
🔺لینک شرکت در نشست:
https://instagram.com/andishgah.nlai?igshid=1thp6ralutl4j
🆔 @feirahi
🔹یکشنبه، ۱۲ اردیبهشت، ساعت ۱۸
🔺لینک شرکت در نشست:
https://instagram.com/andishgah.nlai?igshid=1thp6ralutl4j
🆔 @feirahi
🍃 نشست مجازی نقد و بررسی کتاب "قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام"
🔺با حضور علی علی حسینی، محمد رضا احمدی طباطبایی، و محمد پزشکی.
- قسمت اول:
https://www.instagram.com/tv/COXR_fQHbpL/?igshid=10h97h663k4yr
- قسمت دوم:
https://www.instagram.com/tv/COXR4tXnPvo/?igshid=36ln2sel25x6
🔹برگزارکنندگان: اندیشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی با همکاری انجمن مطالعات سیاسی حوزه علمیه قم، دوازدهم اردیبهشت ماه ۱۴۰۰
🆔 @feirahi
🔺با حضور علی علی حسینی، محمد رضا احمدی طباطبایی، و محمد پزشکی.
- قسمت اول:
https://www.instagram.com/tv/COXR_fQHbpL/?igshid=10h97h663k4yr
- قسمت دوم:
https://www.instagram.com/tv/COXR4tXnPvo/?igshid=36ln2sel25x6
🔹برگزارکنندگان: اندیشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی با همکاری انجمن مطالعات سیاسی حوزه علمیه قم، دوازدهم اردیبهشت ماه ۱۴۰۰
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۱۵؛ اخلاق و شخصیت انسان خودبنیاد
جلسه گذشته به رازداری و هنر رازداری و اهمیت رازداری از دیدگاه نهجالبلاغه اشاره کردیم، گفتیم که شخصیت و شرف انسانی وابسته به امانتداری است و از مهمترین نشانههای امانتداری حفظ راز مردم است. امروز به یک ویژگی دیگر از شخصیت انسان ایدهآل نهجالبلاغه اشاره میکنیم و آن عبارت است از اخلاق و شخصیت خودبنیاد.
انسانِ ایدهآل از دیدگاه نهجالبلاغه انسانی است که بر تبار، ژن، خانواده و نژاد خود تکیه نمیکند، بلکه روی دو پای خود و بر مدار تعقل و تدبیر خودش زندگی کند. امام علی علیهالسلام در حکمت ۴۷ به این نکته به درستی اشاره میکند و میگوید: قَدْرُ الرَّجُلِ عَلَی قَدْرِ هِمَّتِهِ: ارزش هر انسان به اندازه قدرِ همت اوست.
اختلاف است بین علمای اخلاق و اندیشمندان حوزه سیاست و اجتماع که آیا همت و اراده است که انسان را پیش میبرد و فکر آدمی را شکوفا میکند، یا اینکه این فکر درست و یا اولویت فکر است که اراده را میسازد؟
امام در این حکمت ۴۷ به اولویت اراده و همت تکیه میکند و میفرماید:
قَدْرُ الرَّجُلِ عَلَی قَدْرِ هِمَّتِهِ: ارزش یک انسان به اندازه و قامت همت اوست.
وَ صِدْقُهُ عَلَی قَدْرِ مُرُوءَتِهِ: و صدق و صفای او به قدر مردانگیاش است.
وَ شَجَاعَتُهُ عَلَی قَدْرِ أَنَفَتِهِ: و شجاعتش به اندازه طبعش، طبع غیور انسان خودبنیاد درست میکند.
وَ عِفَّتُهُ عَلی قَدْرِ غَیرَتِهِ: و پاکدامنی او به اندازه غیرتش.
حافظ هم در یکی از ابیاتش بر همین موضوع تاکید میکند، که همت است که فکر را میسازد:
تو و طوبی و ما و قامت یار
فکر هرکس به قدر همت اوست
در حکمت ۲۳ نهجالبلاغه، باز هم امام به مطلب مهمی اشاره میکند، و آن این است که انسان خودبنیاد بر مثلث همت، خدمت و اخلاص تکیه میکند. همت یعنی خودبنیاد بودن، به دیگری وابسته نبودن. خدمت یعنی تکیهگاه دیگران در موقع نیاز بودن، و اخلاص یعنی برای این خدمت منت نگذاشتن. اینها از ویژگیهای انسان خودبنیاد در نهجالبلاغه است. حکمت ۲۳ میگوید:
مَنْ أَبْطَأَ بِهِ عَمَلُهُ، لَمْ يُسْرِعْ بِهِ نَسَبُهُ: هرکس که عملش که ناشی از همتش است او را عقب بیندازد، نژاد و نسب و ژن نمیتواند او را پیش ببرد.
🍃رمضان۱۳۹۹
🆔 @feirahi
جلسه گذشته به رازداری و هنر رازداری و اهمیت رازداری از دیدگاه نهجالبلاغه اشاره کردیم، گفتیم که شخصیت و شرف انسانی وابسته به امانتداری است و از مهمترین نشانههای امانتداری حفظ راز مردم است. امروز به یک ویژگی دیگر از شخصیت انسان ایدهآل نهجالبلاغه اشاره میکنیم و آن عبارت است از اخلاق و شخصیت خودبنیاد.
انسانِ ایدهآل از دیدگاه نهجالبلاغه انسانی است که بر تبار، ژن، خانواده و نژاد خود تکیه نمیکند، بلکه روی دو پای خود و بر مدار تعقل و تدبیر خودش زندگی کند. امام علی علیهالسلام در حکمت ۴۷ به این نکته به درستی اشاره میکند و میگوید: قَدْرُ الرَّجُلِ عَلَی قَدْرِ هِمَّتِهِ: ارزش هر انسان به اندازه قدرِ همت اوست.
اختلاف است بین علمای اخلاق و اندیشمندان حوزه سیاست و اجتماع که آیا همت و اراده است که انسان را پیش میبرد و فکر آدمی را شکوفا میکند، یا اینکه این فکر درست و یا اولویت فکر است که اراده را میسازد؟
امام در این حکمت ۴۷ به اولویت اراده و همت تکیه میکند و میفرماید:
قَدْرُ الرَّجُلِ عَلَی قَدْرِ هِمَّتِهِ: ارزش یک انسان به اندازه و قامت همت اوست.
وَ صِدْقُهُ عَلَی قَدْرِ مُرُوءَتِهِ: و صدق و صفای او به قدر مردانگیاش است.
وَ شَجَاعَتُهُ عَلَی قَدْرِ أَنَفَتِهِ: و شجاعتش به اندازه طبعش، طبع غیور انسان خودبنیاد درست میکند.
وَ عِفَّتُهُ عَلی قَدْرِ غَیرَتِهِ: و پاکدامنی او به اندازه غیرتش.
حافظ هم در یکی از ابیاتش بر همین موضوع تاکید میکند، که همت است که فکر را میسازد:
تو و طوبی و ما و قامت یار
فکر هرکس به قدر همت اوست
در حکمت ۲۳ نهجالبلاغه، باز هم امام به مطلب مهمی اشاره میکند، و آن این است که انسان خودبنیاد بر مثلث همت، خدمت و اخلاص تکیه میکند. همت یعنی خودبنیاد بودن، به دیگری وابسته نبودن. خدمت یعنی تکیهگاه دیگران در موقع نیاز بودن، و اخلاص یعنی برای این خدمت منت نگذاشتن. اینها از ویژگیهای انسان خودبنیاد در نهجالبلاغه است. حکمت ۲۳ میگوید:
مَنْ أَبْطَأَ بِهِ عَمَلُهُ، لَمْ يُسْرِعْ بِهِ نَسَبُهُ: هرکس که عملش که ناشی از همتش است او را عقب بیندازد، نژاد و نسب و ژن نمیتواند او را پیش ببرد.
🍃رمضان۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۱۶؛ توکل، مهمترین ویژگی انسانِ خودبنیاد است
در گفتار گذشته به انسان خودبنیاد و سه ویژگی همت، خدمت و اخلاص در چنین انسانی از دیدگاه نهجالبلاغه پرداختیم، امروز به یکی از مهمترین اوصاف انسان خودبنیاد و شخصیت خودساخته اشاره میکنیم و آن مسئله توکل و به ویژه توکل فعال است.
خطبه ۲۲۷ نهجالبلاغه توضیح جالبی در مورد توکل دارد، اشاره میکند که انسانهای خودساخته جز بر خداوند تکیه ندارند و تکیهگاهی جز او هم نمیجویند. دعای مهمی را مطرح میکند، میفرماید:
اللَّهُمَّ إِنَّكَ آنَسُ الْآنِسِينَ لِأَوْلِيَائِكَ وَ أَحْضَرُهُمْ بِالْكِفَايَةِ لِلْمُتَوَكِّلِينَ عَلَيْكَ عَلَيْكَ تُشَاهِدُهُمْ فِي سَرَائِرِهِمْ وَ تَطَّلِعُ عَلَيْهِمْ فِي ضَمَائِرِهِمْ وَ تَعْلَمُ مَبْلَغَ بَصَائِرِهِمْ: بارالها تویی مانوسترین انسگیرندگان بر دوستانت و حاضرترین آنان برای کفایت به کسانی که توکل بر تو مینمایند. آنان را در درونیترین درونشان شاهدی و بر آنان در وجدانهای باطنیشان اطلاع داری. تویی که به مقدار بیناییهای آنان دانایی. آرزوها و تواناییها و هراسها و ناتوانیشان را میشناسی.
بعد اشاره میکند:
فَأَسْرَارُهُمْ لَكَ مَكْشُوفَةٌ... : اسرار چنین انسانهای خودبنیادی برای تو آشکار است و دلهایشان به سوی تو شیفته و بیقرار. اگر غربت آنان را به وحشت بیندازد، ذکر تو تنها مونسشان گردد، و اگر مصیبتهای روزگار بر سرشان تاختن آورد پناهندگی به تو جویند، زیرا میدانند که زمام همه امور به دست توست و صدور آنها از مقام قضای توست.
در قرآن هم به این بحث به شدت تاکید شده و بهخصوص در سوره طلاق اشاره میکند:
«وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجا ِ وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ...»: هرکس بر خداوند تکیه کند او کفایت میکند و روزیاش را یک جوری میرساند، خداوند برای هر چیزی تواناست.
ادبیات دینی ما هم تاکید زیادی بر توکل دارند و این توکل را میشود به دو نوع منفی و مثبت تقسیم کرد: توکل منفی توکلی است که انسان بیتلاش در انتظار روزی از خداوند باشد. اما توکل مثبت یا فعال توکلی است که انسان با تمام تلاش خودش در عین حال پشتگرمی خدا را داشته باشد.
حافظ بیت جالبی در این زمینه دارد: «تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافریست/ راهرو گر صد هنر دارد توکل بایدش»؛ یعنی هنر توکل، صدمین هنر مجموعه هنرهای انسان خودساخته است.
مولانا هم شبیه همین بیت را دارد و به گونه دیگری میگوید: «گر توکل میکنی در کار کن/ کشت کن، پس تکیه بر جبار کن».
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
در گفتار گذشته به انسان خودبنیاد و سه ویژگی همت، خدمت و اخلاص در چنین انسانی از دیدگاه نهجالبلاغه پرداختیم، امروز به یکی از مهمترین اوصاف انسان خودبنیاد و شخصیت خودساخته اشاره میکنیم و آن مسئله توکل و به ویژه توکل فعال است.
خطبه ۲۲۷ نهجالبلاغه توضیح جالبی در مورد توکل دارد، اشاره میکند که انسانهای خودساخته جز بر خداوند تکیه ندارند و تکیهگاهی جز او هم نمیجویند. دعای مهمی را مطرح میکند، میفرماید:
اللَّهُمَّ إِنَّكَ آنَسُ الْآنِسِينَ لِأَوْلِيَائِكَ وَ أَحْضَرُهُمْ بِالْكِفَايَةِ لِلْمُتَوَكِّلِينَ عَلَيْكَ عَلَيْكَ تُشَاهِدُهُمْ فِي سَرَائِرِهِمْ وَ تَطَّلِعُ عَلَيْهِمْ فِي ضَمَائِرِهِمْ وَ تَعْلَمُ مَبْلَغَ بَصَائِرِهِمْ: بارالها تویی مانوسترین انسگیرندگان بر دوستانت و حاضرترین آنان برای کفایت به کسانی که توکل بر تو مینمایند. آنان را در درونیترین درونشان شاهدی و بر آنان در وجدانهای باطنیشان اطلاع داری. تویی که به مقدار بیناییهای آنان دانایی. آرزوها و تواناییها و هراسها و ناتوانیشان را میشناسی.
بعد اشاره میکند:
فَأَسْرَارُهُمْ لَكَ مَكْشُوفَةٌ... : اسرار چنین انسانهای خودبنیادی برای تو آشکار است و دلهایشان به سوی تو شیفته و بیقرار. اگر غربت آنان را به وحشت بیندازد، ذکر تو تنها مونسشان گردد، و اگر مصیبتهای روزگار بر سرشان تاختن آورد پناهندگی به تو جویند، زیرا میدانند که زمام همه امور به دست توست و صدور آنها از مقام قضای توست.
در قرآن هم به این بحث به شدت تاکید شده و بهخصوص در سوره طلاق اشاره میکند:
«وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجا ِ وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ...»: هرکس بر خداوند تکیه کند او کفایت میکند و روزیاش را یک جوری میرساند، خداوند برای هر چیزی تواناست.
ادبیات دینی ما هم تاکید زیادی بر توکل دارند و این توکل را میشود به دو نوع منفی و مثبت تقسیم کرد: توکل منفی توکلی است که انسان بیتلاش در انتظار روزی از خداوند باشد. اما توکل مثبت یا فعال توکلی است که انسان با تمام تلاش خودش در عین حال پشتگرمی خدا را داشته باشد.
حافظ بیت جالبی در این زمینه دارد: «تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافریست/ راهرو گر صد هنر دارد توکل بایدش»؛ یعنی هنر توکل، صدمین هنر مجموعه هنرهای انسان خودساخته است.
مولانا هم شبیه همین بیت را دارد و به گونه دیگری میگوید: «گر توکل میکنی در کار کن/ کشت کن، پس تکیه بر جبار کن».
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۱۷؛ توکل میزانالحراره قلب است
در گفتار گذشته به اهمیت و جایگاه توکل در انسان خودبنیاد اشاره کردیم و گفتیم که توکل مهمترین عاملیست که انسان را به تعادل میرساند. امروز به یکی از مهمترین میوههای توکل اشاره میکنیم.
علامه طباطبایی، اندیشمند معاصر شیعه، به درستی اشاره میکند که: «انسان مرکزیست که هماورد نیروهای متضاد است.»؛ فطرت انسان فطرتی است که میانه ناسازهها قرار دارد، خیر و شر، سعادت و شقاوت. در ادبیات سنتی قلب مرکز تضاد این نیروهاست. امام علی علیهالسلام در حکمت ۱۰۸ نهجالبلاغه با اشاره به این نکته توضیح مهمی دارد، و از تعارضهای موجود در قلب انسان یا به تعبیر ادبیات فارسی در دل انسان سخن میگوید. میفرماید:
لَقَدْ عُلِّقَ بِنِيَاطِ هَذَا الْإِنْسَانِ بَضْعَةٌ هِيَ أَعْجَبُ مَا فِيهِ وَ ذَلِكَ الْقَلْبُ وَ ذَلِكَ أَنَّ لَهُ مَوَادَّ مِنَ الْحِكْمَةِ وَ أَضْدَاداً مِنْ خِلَافِهَا؛ فَإِنْ سَنَحَ لَهُ الرَّجَاءُ أَذَلَّهُ الطَّمَعُ، وَ إِنْ هَاجَ بِهِ الطَّمَعُ أَهْلَكَهُ الْحِرْصُ...
به رگهای دل انسان قطعهای گوشت آویخته است که شگفتانگیزترین چیزیست که در وجود اوست، و این همان قلب است. شگفتی در این است که برای این قلب موادی از حکمت و اضدادی از خلاف آن وجود دارد؛ پس اگر امیدی در دل خطور کند، طمع ذلیلش کند و اگر طمع به هیجان درآید حرص و آز انسان را به هلاکت میکشاند.
و باز اشاره میکند:
وَ إِنْ مَلَكَهُ الْيَأْسُ قَتَلَهُ الْأَسَفُ وَ إِنْ عَرَضَ لَهُ الْغَضَبُ اشْتَدَّ بِهِ الْغَيْظُ، وَ إِنْ أَسْعَدَهُ [الرِّضَا] الرِّضَى نَسِيَ التَّحَفُّظَ، وَ إِنْ غَالَهُ الْخَوْفُ شَغَلَهُ الْحَذَرُ، وَ إِنِ اتَّسَعَ لَهُ الْأَمْرُ اسْتَلَبَتْهُ الْغِرَّةُ، وَ إِنْ أَفَادَ مَالًا أَطْغَاهُ الْغِنَى، وَ إِنْ أَصَابَتْهُ مُصِيبَةٌ فَضَحَهُ الْجَزَعُ، وَ إِنْ عَضَّتْهُ الْفَاقَةُ شَغَلَهُ الْبَلَاءُ، وَ إِنْ جَهَدَهُ الْجُوعُ [قَعَدَتْ بِهِ الضَّعَةُ] قَعَدَ بِهِ الضَّعْفُ، وَ إِنْ أَفْرَطَ بِهِ الشِّبَعُ كَظَّتْهُ الْبِطْنَةُ؛ فَكُلُّ تَقْصِيرٍ بِهِ مُضِرٌّ وَ كُلُّ إِفْرَاطٍ لَهُ مُفْسِد.
دل انسان جایی است که به ناگاه امیدوار میشود و دل میبندد و گاهی نیز بیدلیل نومید میگردد و اگر نومیدی او را فراگیرد تاسف او را بکشد، و اکر غضب بر او عارض شود خشم و آشفتگی اختیار از کفش برباید و اگر سعادت و خشنودی به سراغش آید غفلت، دقت و اختیار را از دستش بگیرد و اگر ترس عارضش شود بیم و هراس مشغولش دارد و اگر گشایشی در کارش رخ دهد غرور او را از خویشتن برباید، و اگر مالی به دست آورد بینیازی به طغیانش آورد، و اگر مصیبتی بر رسد داد و فریاد رسوایش سازد. و اگر تنگدستی بیاید دچار بلا شود. و اگر گرسنگی به مشقتش بیندازد، ناتوانی از پایش درآورد. پس هر تقصیری برای او ضرربار است و هر افراطی فسادآفرین.
این ویژگیهای دل است که انسان را به این سو و آن سو میکشاند، و علی علیهالسلام تاکید دارد که توکل میزانالحراره قلب است و آن را در مرز تعادل نگه میدارد.
در ادبیات فارسی هم به این قضیه توجه شده و از اهمیت و در عین حال آسیب دل سخن به میان آمده، حافظ میگوید: «صد باد صبا اینجا با سلسله میرقصند/ این است حریف ای دل تا باد نپیمایی» مولوی نیز در دیوان شمس از دست دل به ذله آمده و میگوید: «رفت عمرم در سر سودای دل، وز غم دل نیستم پروای دل/ دل به قصد جان من برخاسته، من نشسته تا چه باشد رای دل».
🍃رمضان۱۳۹۹
🆔 @feirahi
در گفتار گذشته به اهمیت و جایگاه توکل در انسان خودبنیاد اشاره کردیم و گفتیم که توکل مهمترین عاملیست که انسان را به تعادل میرساند. امروز به یکی از مهمترین میوههای توکل اشاره میکنیم.
علامه طباطبایی، اندیشمند معاصر شیعه، به درستی اشاره میکند که: «انسان مرکزیست که هماورد نیروهای متضاد است.»؛ فطرت انسان فطرتی است که میانه ناسازهها قرار دارد، خیر و شر، سعادت و شقاوت. در ادبیات سنتی قلب مرکز تضاد این نیروهاست. امام علی علیهالسلام در حکمت ۱۰۸ نهجالبلاغه با اشاره به این نکته توضیح مهمی دارد، و از تعارضهای موجود در قلب انسان یا به تعبیر ادبیات فارسی در دل انسان سخن میگوید. میفرماید:
لَقَدْ عُلِّقَ بِنِيَاطِ هَذَا الْإِنْسَانِ بَضْعَةٌ هِيَ أَعْجَبُ مَا فِيهِ وَ ذَلِكَ الْقَلْبُ وَ ذَلِكَ أَنَّ لَهُ مَوَادَّ مِنَ الْحِكْمَةِ وَ أَضْدَاداً مِنْ خِلَافِهَا؛ فَإِنْ سَنَحَ لَهُ الرَّجَاءُ أَذَلَّهُ الطَّمَعُ، وَ إِنْ هَاجَ بِهِ الطَّمَعُ أَهْلَكَهُ الْحِرْصُ...
به رگهای دل انسان قطعهای گوشت آویخته است که شگفتانگیزترین چیزیست که در وجود اوست، و این همان قلب است. شگفتی در این است که برای این قلب موادی از حکمت و اضدادی از خلاف آن وجود دارد؛ پس اگر امیدی در دل خطور کند، طمع ذلیلش کند و اگر طمع به هیجان درآید حرص و آز انسان را به هلاکت میکشاند.
و باز اشاره میکند:
وَ إِنْ مَلَكَهُ الْيَأْسُ قَتَلَهُ الْأَسَفُ وَ إِنْ عَرَضَ لَهُ الْغَضَبُ اشْتَدَّ بِهِ الْغَيْظُ، وَ إِنْ أَسْعَدَهُ [الرِّضَا] الرِّضَى نَسِيَ التَّحَفُّظَ، وَ إِنْ غَالَهُ الْخَوْفُ شَغَلَهُ الْحَذَرُ، وَ إِنِ اتَّسَعَ لَهُ الْأَمْرُ اسْتَلَبَتْهُ الْغِرَّةُ، وَ إِنْ أَفَادَ مَالًا أَطْغَاهُ الْغِنَى، وَ إِنْ أَصَابَتْهُ مُصِيبَةٌ فَضَحَهُ الْجَزَعُ، وَ إِنْ عَضَّتْهُ الْفَاقَةُ شَغَلَهُ الْبَلَاءُ، وَ إِنْ جَهَدَهُ الْجُوعُ [قَعَدَتْ بِهِ الضَّعَةُ] قَعَدَ بِهِ الضَّعْفُ، وَ إِنْ أَفْرَطَ بِهِ الشِّبَعُ كَظَّتْهُ الْبِطْنَةُ؛ فَكُلُّ تَقْصِيرٍ بِهِ مُضِرٌّ وَ كُلُّ إِفْرَاطٍ لَهُ مُفْسِد.
دل انسان جایی است که به ناگاه امیدوار میشود و دل میبندد و گاهی نیز بیدلیل نومید میگردد و اگر نومیدی او را فراگیرد تاسف او را بکشد، و اکر غضب بر او عارض شود خشم و آشفتگی اختیار از کفش برباید و اگر سعادت و خشنودی به سراغش آید غفلت، دقت و اختیار را از دستش بگیرد و اگر ترس عارضش شود بیم و هراس مشغولش دارد و اگر گشایشی در کارش رخ دهد غرور او را از خویشتن برباید، و اگر مالی به دست آورد بینیازی به طغیانش آورد، و اگر مصیبتی بر رسد داد و فریاد رسوایش سازد. و اگر تنگدستی بیاید دچار بلا شود. و اگر گرسنگی به مشقتش بیندازد، ناتوانی از پایش درآورد. پس هر تقصیری برای او ضرربار است و هر افراطی فسادآفرین.
این ویژگیهای دل است که انسان را به این سو و آن سو میکشاند، و علی علیهالسلام تاکید دارد که توکل میزانالحراره قلب است و آن را در مرز تعادل نگه میدارد.
در ادبیات فارسی هم به این قضیه توجه شده و از اهمیت و در عین حال آسیب دل سخن به میان آمده، حافظ میگوید: «صد باد صبا اینجا با سلسله میرقصند/ این است حریف ای دل تا باد نپیمایی» مولوی نیز در دیوان شمس از دست دل به ذله آمده و میگوید: «رفت عمرم در سر سودای دل، وز غم دل نیستم پروای دل/ دل به قصد جان من برخاسته، من نشسته تا چه باشد رای دل».
🍃رمضان۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۱۸؛ غرور ارتباط انسان را با دیگران قطع میکند
در گفتار گذشته به خاصیت و خصوصیت دل یا قلب اشاره کردیم و گفتیم که مطابق نهجالبلاغه دل انسان میدان هماوردیِ نیروهای متضاد خیر و شر، سعادت و شقاوت است. به تعبیر علامه طباطبایی فطرت انسان به گونهای خلق شده است که به خودیِ خود قادر به حفظ توازن نیست و نیاز به یک عنایت و شریعتی بیرونی است که یکی از آنها ایمان و توکل بود.
امروز به یکی از ویژگیها یا گرایشهای دل اشاره میکنیم، دل وقتی که دچار عدم تعادل میشود چه در سمت قصور و چه در سمت افراط دچار مشکل اساسی میشود. یکی از مشکلاتی که دل انسانی دچار و گرفتار آن میشود مسئله غرور است. غرور مشکلات زیادی را برای انسان فراهم میآورد؛ خود و امکانات خود را فراموش میکند، هدف خود را چونان متضاد از واقعیت میگیرد که دستنایافاتنیست و حتی ارتباط انسان را با دیگران قطع میکند و اجازه نمیدهد که انسان از فکر و تجربه دیگران استفاده کند.
در حکمت ۲۸۲ نهجالبلاغه تاکید میکند:
بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَ الْمَوْعِظَةِ حِجَابٌ مِنَ الْغِرَّةِ: غرور حجابی است که بین شما و بین نصیحت یا سخن خیر دیگران فاصله میاندازد و به شما اجازه نمیدهد که از تجربه و دانش دیگران استفاده کنید.
یکی از نشانههای غرور که از ثروت ناشی میشود و از سلامتی، خطرناکترین نوع غرورهاست. امام در حکمت ۴۲۶ به این نکته تاکید میکند که:
لَا يَنْبَغِي لِلْعَبْدِ أَنْ يَثِقَ بِخَصْلَتَيْنِ: الْعَافِيَةِ وَ الْغِنَى؛ بَيْنَا تَرَاهُ مُعَافًى إِذْ سَقِمَ، وَ بَيْنَا تَرَاهُ غَنِيّاً إِذِ افْتَقَرَ.
برای انسان شایسته نیست که به شدت به دو خصلتی که ماندگار نیست و هر لحظه ممکن است از کف برود: یکی تندرستی و دیگری بینیازی. در همان هنگام که بنده را تندرست میبینی ناگهان بیمار میشود و در همان موقع که انسانی را بینیاز میبینی، فقر و نیازمندی در کمین او نشسته است.
اینها ویژگیهای مهم غرور است.که اجازه نمیدهد انسان به ناتوانیها و امکانات خود بیشتر توجه کند.
در یکی دیگر از ادبیات نهجالبلاغه تاکید جالبی دارد که آن را هم اگر اشاره کنیم بهتر است و مهمترین نکتهای بود که امام میفرماید: ظاهرا حکمت ۱۱۳ است که امام میگوید:
وَ لَا وَحْدَةَ أَوْحَشُ مِنَ الْعُجْبِ وَ لَا عَقْلَ كَالتَّدْبِيرِ، وَ لَا كَرَمَ كَالتَّقْوَى، وَ لَا قَرِينَ كَحُسْنِ الْخُلُقِ...
هیچ تنهایی وحشتناکتر از خودپسندی نیست، هیچ عقلی همانند تدبیر نیست و هیچ بخششی مثل پرهیزکاری، و هیچ دوستی مثل حسن اخلاق نیست.
اینها ویژگیهایی هست که امام علی علیهالسلام برای غرور برمیشمارد و عیوب آن را توضیح میدهد.
حافظ هم در این زمینه دوبیتی جالبی دارد:
بیار باده که رنگین کنیم جامه زرق
که مست جام غروریم و نام هوشیاریست
زاهد غرور داشت سلامت نبرد راه
رند از ره نیاز به دارالسلام رفت
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
در گفتار گذشته به خاصیت و خصوصیت دل یا قلب اشاره کردیم و گفتیم که مطابق نهجالبلاغه دل انسان میدان هماوردیِ نیروهای متضاد خیر و شر، سعادت و شقاوت است. به تعبیر علامه طباطبایی فطرت انسان به گونهای خلق شده است که به خودیِ خود قادر به حفظ توازن نیست و نیاز به یک عنایت و شریعتی بیرونی است که یکی از آنها ایمان و توکل بود.
امروز به یکی از ویژگیها یا گرایشهای دل اشاره میکنیم، دل وقتی که دچار عدم تعادل میشود چه در سمت قصور و چه در سمت افراط دچار مشکل اساسی میشود. یکی از مشکلاتی که دل انسانی دچار و گرفتار آن میشود مسئله غرور است. غرور مشکلات زیادی را برای انسان فراهم میآورد؛ خود و امکانات خود را فراموش میکند، هدف خود را چونان متضاد از واقعیت میگیرد که دستنایافاتنیست و حتی ارتباط انسان را با دیگران قطع میکند و اجازه نمیدهد که انسان از فکر و تجربه دیگران استفاده کند.
در حکمت ۲۸۲ نهجالبلاغه تاکید میکند:
بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَ الْمَوْعِظَةِ حِجَابٌ مِنَ الْغِرَّةِ: غرور حجابی است که بین شما و بین نصیحت یا سخن خیر دیگران فاصله میاندازد و به شما اجازه نمیدهد که از تجربه و دانش دیگران استفاده کنید.
یکی از نشانههای غرور که از ثروت ناشی میشود و از سلامتی، خطرناکترین نوع غرورهاست. امام در حکمت ۴۲۶ به این نکته تاکید میکند که:
لَا يَنْبَغِي لِلْعَبْدِ أَنْ يَثِقَ بِخَصْلَتَيْنِ: الْعَافِيَةِ وَ الْغِنَى؛ بَيْنَا تَرَاهُ مُعَافًى إِذْ سَقِمَ، وَ بَيْنَا تَرَاهُ غَنِيّاً إِذِ افْتَقَرَ.
برای انسان شایسته نیست که به شدت به دو خصلتی که ماندگار نیست و هر لحظه ممکن است از کف برود: یکی تندرستی و دیگری بینیازی. در همان هنگام که بنده را تندرست میبینی ناگهان بیمار میشود و در همان موقع که انسانی را بینیاز میبینی، فقر و نیازمندی در کمین او نشسته است.
اینها ویژگیهای مهم غرور است.که اجازه نمیدهد انسان به ناتوانیها و امکانات خود بیشتر توجه کند.
در یکی دیگر از ادبیات نهجالبلاغه تاکید جالبی دارد که آن را هم اگر اشاره کنیم بهتر است و مهمترین نکتهای بود که امام میفرماید: ظاهرا حکمت ۱۱۳ است که امام میگوید:
وَ لَا وَحْدَةَ أَوْحَشُ مِنَ الْعُجْبِ وَ لَا عَقْلَ كَالتَّدْبِيرِ، وَ لَا كَرَمَ كَالتَّقْوَى، وَ لَا قَرِينَ كَحُسْنِ الْخُلُقِ...
هیچ تنهایی وحشتناکتر از خودپسندی نیست، هیچ عقلی همانند تدبیر نیست و هیچ بخششی مثل پرهیزکاری، و هیچ دوستی مثل حسن اخلاق نیست.
اینها ویژگیهایی هست که امام علی علیهالسلام برای غرور برمیشمارد و عیوب آن را توضیح میدهد.
حافظ هم در این زمینه دوبیتی جالبی دارد:
بیار باده که رنگین کنیم جامه زرق
که مست جام غروریم و نام هوشیاریست
زاهد غرور داشت سلامت نبرد راه
رند از ره نیاز به دارالسلام رفت
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
💠 #امام_علی (ع)
🔹امام علی(ع) و مسئله مشروعیت: بین نظریه و نصّ
🔹امام علی(ع) و تحول حکمرانی در صدر اسلام
رمضان ۱۴۴۰/ مجمع دینی احیای فضیلت
🔹امام علی(ع) و سنت حکمرانی در صدر اسلام
رمضان ۱۴۴۰/هیأت فاطمه زهرا(س)
🔹میان پرده صلح، از شهادت حضرت علی (ع) تا روی کار آمدن امویان
۲۰ اردیبهشت ۹۹/ خانه اندیشمندان علوم انسانی
🔹امام علی (ع)، حکمرانی و بحران های اجتماعی
۲۲ اردیبهشت ۹۹/ موسسه رحمان
🔹امام علی (ع)، افکار عمومی و مشروعیت
۲۵اردیبهشت ۹۹/ حزب اتحاد ملت ایران
@feirahi
🔹امام علی(ع) و مسئله مشروعیت: بین نظریه و نصّ
🔹امام علی(ع) و تحول حکمرانی در صدر اسلام
رمضان ۱۴۴۰/ مجمع دینی احیای فضیلت
🔹امام علی(ع) و سنت حکمرانی در صدر اسلام
رمضان ۱۴۴۰/هیأت فاطمه زهرا(س)
🔹میان پرده صلح، از شهادت حضرت علی (ع) تا روی کار آمدن امویان
۲۰ اردیبهشت ۹۹/ خانه اندیشمندان علوم انسانی
🔹امام علی (ع)، حکمرانی و بحران های اجتماعی
۲۲ اردیبهشت ۹۹/ موسسه رحمان
🔹امام علی (ع)، افکار عمومی و مشروعیت
۲۵اردیبهشت ۹۹/ حزب اتحاد ملت ایران
@feirahi
🌙#نیمرخ ۱۹؛ پیروی از هوای نفس انسان را از پیروی حق بازمیدارد
در گفتار گذشته به غرور به عنوان یکی از صفات منفی انسان از دیدگاه نهجالبلاغه پرداختیم که موجب زندانی شدن انسان در باورهای فریبنده خود میشود، و در تنهاییِ خود چونان میماند که حجابی برای استفاده از تدبیر و اندیشه و علم دیگران میتند.
اما امروز به یک نکته دیگر اشاره میکنیم و آن صفت هوسرانی است، هوسرانی یا آرزوهای بیمبنا از غرایز منفی است که در نهجالبلاغه مذمت شده است. در خطبه ۴۲ حضرت اشاره میکند:
أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمُ اثْنَانِ: اتِّبَاعُ الْهَوَى وَ طُولُ الْأَمَلِ، فَأَمَّا اتِّبَاعُ الْهَوَى فَيَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ وَ أَمَّا طُولُ الْأَمَلِ فَيُنْسِي الْآخِرَةَ.
هان! ای مردم بدترین خوف و هراسی که درباره شما دارم و از آن نگرانم از دو چیز است: پیروی از هوا و هوس و درازای آرزوهای بیمبنا. پیروی از هوای نفس انسان را از حق و پیروی حق بازمیدارد، و درازای آرزو مرگ و آخرت را به فراموشی میسپارد.
در حکمت ۳۵۹ باز به این نکته برمیگردد و توصیه میکند:
يَا أَسْرَى الرَّغْبَةِ أَقْصِرُوا، فَإِنَّ الْمُعَرِّجَ عَلَى الدُّنْيَا لَا يَرُوعُهُ مِنْهَا إِلَّا صَرِيفُ أَنْيَابِ الْحِدْثَانِ.
هان! ای اسیرانِ تمایلات، در آن رغبتها و امیال کوتاه بیایید؛ زیرا کسی که به دنیا تکیه کند، او را نترساند مگر شبح مصیبت که دندانهای خود را به هم میساید و او را تهدید میکند.
باز اشاره میکند:
أَيُّهَا النَّاسُ تَوَلَّوْا مِنْ أَنْفُسِكُمْ تَأْدِيبَهَا، وَ اعْدِلُوا بِهَا عَنْ ضَرَاوَةِ عَادَاتِهَا: خویشتن را تربیت کنید و نفسها و جانهای خود را از عادات پلید دور دارید.
در خطبه ۸۳ که معروف به خطبه غَرّا است با صراحت بیشتری توضیح میدهد، میفرماید: انسان موجودی است که از نطفهای ضعیف شروع به رشد میکند، به دنیا میآید، شیرخوار، کودک، جوان و سپس برومند میشود، برای او قلبی حافظ و زبانی گویا و چشمی بینا دادهاند تا از روی تجربه و عبرت بفهمد و از مصائب و گناهان پرهیز کند.
حَتَّى إِذَا قَامَ اعْتِدَالُهُ نَفَرَ مُسْتَكْبِراً: تا آنگاه که به حد جوانی رسید و برومند شد، پیکرش راست شد، استکبار وجودش را احاطه نمود و از مسیر حق رمیدن گرفت و بیپروا به خبط و خطا افتاد. با دلو هوا و هوس آب کشید. کوشش و حرکات مشقتبار برای دنیایش صرف کرد و از آینده خود غافل ماند و آنچه را که باید به دست نیاورد.
به قول حافظ:
عمر بگذشت به بیحاصلی بوالهوسی
ای پسر جام میام ده که به پیری برسی
چه شکرهاست در این شهر که قانع شدهاند
شاهبازان طریقت به مقام مگسی
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
در گفتار گذشته به غرور به عنوان یکی از صفات منفی انسان از دیدگاه نهجالبلاغه پرداختیم که موجب زندانی شدن انسان در باورهای فریبنده خود میشود، و در تنهاییِ خود چونان میماند که حجابی برای استفاده از تدبیر و اندیشه و علم دیگران میتند.
اما امروز به یک نکته دیگر اشاره میکنیم و آن صفت هوسرانی است، هوسرانی یا آرزوهای بیمبنا از غرایز منفی است که در نهجالبلاغه مذمت شده است. در خطبه ۴۲ حضرت اشاره میکند:
أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمُ اثْنَانِ: اتِّبَاعُ الْهَوَى وَ طُولُ الْأَمَلِ، فَأَمَّا اتِّبَاعُ الْهَوَى فَيَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ وَ أَمَّا طُولُ الْأَمَلِ فَيُنْسِي الْآخِرَةَ.
هان! ای مردم بدترین خوف و هراسی که درباره شما دارم و از آن نگرانم از دو چیز است: پیروی از هوا و هوس و درازای آرزوهای بیمبنا. پیروی از هوای نفس انسان را از حق و پیروی حق بازمیدارد، و درازای آرزو مرگ و آخرت را به فراموشی میسپارد.
در حکمت ۳۵۹ باز به این نکته برمیگردد و توصیه میکند:
يَا أَسْرَى الرَّغْبَةِ أَقْصِرُوا، فَإِنَّ الْمُعَرِّجَ عَلَى الدُّنْيَا لَا يَرُوعُهُ مِنْهَا إِلَّا صَرِيفُ أَنْيَابِ الْحِدْثَانِ.
هان! ای اسیرانِ تمایلات، در آن رغبتها و امیال کوتاه بیایید؛ زیرا کسی که به دنیا تکیه کند، او را نترساند مگر شبح مصیبت که دندانهای خود را به هم میساید و او را تهدید میکند.
باز اشاره میکند:
أَيُّهَا النَّاسُ تَوَلَّوْا مِنْ أَنْفُسِكُمْ تَأْدِيبَهَا، وَ اعْدِلُوا بِهَا عَنْ ضَرَاوَةِ عَادَاتِهَا: خویشتن را تربیت کنید و نفسها و جانهای خود را از عادات پلید دور دارید.
در خطبه ۸۳ که معروف به خطبه غَرّا است با صراحت بیشتری توضیح میدهد، میفرماید: انسان موجودی است که از نطفهای ضعیف شروع به رشد میکند، به دنیا میآید، شیرخوار، کودک، جوان و سپس برومند میشود، برای او قلبی حافظ و زبانی گویا و چشمی بینا دادهاند تا از روی تجربه و عبرت بفهمد و از مصائب و گناهان پرهیز کند.
حَتَّى إِذَا قَامَ اعْتِدَالُهُ نَفَرَ مُسْتَكْبِراً: تا آنگاه که به حد جوانی رسید و برومند شد، پیکرش راست شد، استکبار وجودش را احاطه نمود و از مسیر حق رمیدن گرفت و بیپروا به خبط و خطا افتاد. با دلو هوا و هوس آب کشید. کوشش و حرکات مشقتبار برای دنیایش صرف کرد و از آینده خود غافل ماند و آنچه را که باید به دست نیاورد.
به قول حافظ:
عمر بگذشت به بیحاصلی بوالهوسی
ای پسر جام میام ده که به پیری برسی
چه شکرهاست در این شهر که قانع شدهاند
شاهبازان طریقت به مقام مگسی
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۲۰؛ انسان محتاج رابطه با دیگران است
در گفتار گذشته به دو صفت منفی در انسان امروز اشاره کردیم که یکی غرور و دیگری هوس بیجا است. و گفتیم که این دو صفت موجب تنهایی انسان در میان بیشمار انسانها میشود و تنگدستی و ذلت او را فراهم میآورد. اما یک صفت بسیار مهم و مثبت در انسانِ ایدهآل نهجالبلاغه مسئله دوستی است. بر خلاف ادبیات برخی لیبرالهای امروز، یونانیان و مسلمانان بر این اعتقادند که انسان ذاتی مدنی دارد و نه به خاطر صرفا برآوردن نیازهایش به دیگران توجه دارد، بلکه ذاتا محتاج رابطه با دیگران است، حتی اگر انبانی از ثروت و قدرت باشد.
دوستی ویژگی مهمی دارد. امام در حکمت ۲۱۱ تاکید میکند که دوستی خویشاوندی اکتسابی و انتخابی است «وَ الْمَوَدَّةُ قَرَابَةٌ مُسْتَفَادَةٌ» و باعث میشود که انسان از تنگدلی و تنهایی رهایی یابد. دوستی ضرورت زندگی است و امام در حکمت ۱۲ باز هم تاکید میکند:
أَعْجَزُ النَّاسِ مَنْ عَجَزَ عَنِ اكْتِسَابِ الْإِخْوَانِ وَ أَعْجَزُ مِنْهُ مَنْ ضَيَّعَ مَنْ ظَفِرَ بِهِ مِنْهُمْ.
بیچارهترین انسان، کسی است که نتواند دوستان خوبی به دست آورد. و ناتوانتر از آن (بیچارهترین بیچارهها) هم کسی است که دوستی را پیدا کند و سپس او را از دست بدهد.
این ویژگی دوستی از ویژگیهای مهم زندگی است و گفتیم که ملات زندگی محسوب میشود. دوستی در خانواده هم اهمیت زیادی دارد؛ هرگاه خانوادهای به هر دلیلی از دوستی به تفرقه و دشمنی گراید اعضای آن سعی میکنند دوستانی باب یا ناباب بیرون از فامیل و خانواده پیدا کنند. حکمت ۱۴ میگوید:
مَنْ ضَيَّعَهُ الْأَقْرَبُ، أُتِيحَ لَهُ الْأَبْعَدُ: هرکس که نزدیکانش او را دوست نداشته باشند و طرد کنند، دوستی و الفت با دیگران را انتخاب خواهد کرد.
امام در در حکمت ۱۳۴ سه نشانه دوستی را به خوبی توضیح داده است و به طور مختصر تاکید میکند:
لَا يَكُونُ الصَّدِيقُ صَدِيقاً حَتَّى يَحْفَظَ أَخَاهُ فِي ثَلَاثٍ: فِي نَكْبَتِهِ وَ غَيْبَتِهِ وَ وَفَاتِهِ.
هیچ دوستی، دوست درست و حسابی محسوب نمیشود مگر اینکه این سه نشانه را یکجا داشته باشد، دوستی حقیقی هنگامی است که دوست و برادر خود را در سه چیز مراعات کند:
۱- در هنگام سختی؛ در هنگام سختی میتواند یار و غمخوارش باشد و حتی ثروت و امکاناتش را تا آنجا که ممکن است با او تقسیم نماید. در ادبیات دینی از این دوستی به مواخات تعبیر میشود؛ یعنی برادرخوانده یا برادری که بر اساس قرارداد شکل گرفته است.
۲- در غیابش؛ امانتدارش باشد، هم بتواند از حیثیت و آبروی دوستش حمایت کند و هم تا آنجا که میتواند سود و زیانش را کنترل نماید.
۳- در وفاتش؛ وقتی که دوستی میمیرد، بر دوست است که تمام توانش را در حفظ میراث او و همینطور تمام آبرو و اعتبار او به کار ببندد.
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
در گفتار گذشته به دو صفت منفی در انسان امروز اشاره کردیم که یکی غرور و دیگری هوس بیجا است. و گفتیم که این دو صفت موجب تنهایی انسان در میان بیشمار انسانها میشود و تنگدستی و ذلت او را فراهم میآورد. اما یک صفت بسیار مهم و مثبت در انسانِ ایدهآل نهجالبلاغه مسئله دوستی است. بر خلاف ادبیات برخی لیبرالهای امروز، یونانیان و مسلمانان بر این اعتقادند که انسان ذاتی مدنی دارد و نه به خاطر صرفا برآوردن نیازهایش به دیگران توجه دارد، بلکه ذاتا محتاج رابطه با دیگران است، حتی اگر انبانی از ثروت و قدرت باشد.
دوستی ویژگی مهمی دارد. امام در حکمت ۲۱۱ تاکید میکند که دوستی خویشاوندی اکتسابی و انتخابی است «وَ الْمَوَدَّةُ قَرَابَةٌ مُسْتَفَادَةٌ» و باعث میشود که انسان از تنگدلی و تنهایی رهایی یابد. دوستی ضرورت زندگی است و امام در حکمت ۱۲ باز هم تاکید میکند:
أَعْجَزُ النَّاسِ مَنْ عَجَزَ عَنِ اكْتِسَابِ الْإِخْوَانِ وَ أَعْجَزُ مِنْهُ مَنْ ضَيَّعَ مَنْ ظَفِرَ بِهِ مِنْهُمْ.
بیچارهترین انسان، کسی است که نتواند دوستان خوبی به دست آورد. و ناتوانتر از آن (بیچارهترین بیچارهها) هم کسی است که دوستی را پیدا کند و سپس او را از دست بدهد.
این ویژگی دوستی از ویژگیهای مهم زندگی است و گفتیم که ملات زندگی محسوب میشود. دوستی در خانواده هم اهمیت زیادی دارد؛ هرگاه خانوادهای به هر دلیلی از دوستی به تفرقه و دشمنی گراید اعضای آن سعی میکنند دوستانی باب یا ناباب بیرون از فامیل و خانواده پیدا کنند. حکمت ۱۴ میگوید:
مَنْ ضَيَّعَهُ الْأَقْرَبُ، أُتِيحَ لَهُ الْأَبْعَدُ: هرکس که نزدیکانش او را دوست نداشته باشند و طرد کنند، دوستی و الفت با دیگران را انتخاب خواهد کرد.
امام در در حکمت ۱۳۴ سه نشانه دوستی را به خوبی توضیح داده است و به طور مختصر تاکید میکند:
لَا يَكُونُ الصَّدِيقُ صَدِيقاً حَتَّى يَحْفَظَ أَخَاهُ فِي ثَلَاثٍ: فِي نَكْبَتِهِ وَ غَيْبَتِهِ وَ وَفَاتِهِ.
هیچ دوستی، دوست درست و حسابی محسوب نمیشود مگر اینکه این سه نشانه را یکجا داشته باشد، دوستی حقیقی هنگامی است که دوست و برادر خود را در سه چیز مراعات کند:
۱- در هنگام سختی؛ در هنگام سختی میتواند یار و غمخوارش باشد و حتی ثروت و امکاناتش را تا آنجا که ممکن است با او تقسیم نماید. در ادبیات دینی از این دوستی به مواخات تعبیر میشود؛ یعنی برادرخوانده یا برادری که بر اساس قرارداد شکل گرفته است.
۲- در غیابش؛ امانتدارش باشد، هم بتواند از حیثیت و آبروی دوستش حمایت کند و هم تا آنجا که میتواند سود و زیانش را کنترل نماید.
۳- در وفاتش؛ وقتی که دوستی میمیرد، بر دوست است که تمام توانش را در حفظ میراث او و همینطور تمام آبرو و اعتبار او به کار ببندد.
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙#نیمرخ ۲۱؛ فروتنی، سنگبنای دوستی است
در گفتار گذشته به ارزش و هنر دوستی و نیز ضرورت و ویژگیهای دوستی به عنوان یکی از ارکان شخصیت انسان ایدهآل در نهجالبلاغه پرداختیم. امروز به یکی از مهمترین ارکان و سنگبنای دوستی اشاره میکنیم که عبارت است از: تواضع و فروتنی.
تواضع، سنگبنای دوستی است و باعث تداوم دوستی میشود، همچنانکه غرور موجب از هم گسستن روابط دوستی و دیگر روابط در میان انسانهاست.
گفتیم که امام علی علیهالسلام دوستی را از مهمترین نعمتهای خداوند میداند، مهمترین گرایش فطری که در ذات انسان نهفته است و او را مدنی بار میآورد و با دیگر انسانها پیوند میزند. در حکمت ۲۲۴ نکته جالبی دارد، اشاره میکند که «انصاف پیوند انسانها را تداوم میدهد و با فروتنی است که این نعمت دوستی تکمیل میشود (وَ بِالتَّوَاضُعِ تَتِمُّ النِّعْمَةُ)»
در حکمت ۱۱۳ تاکید جالبی دارد و تحلیل مهمی ارائه میدهد؛ حیا، صبر و تواضع را سه ضلع مثلث تشکیلدهنده دوستی قرار میدهد و میگوید:
وَ لَا حَسَبَ كَالتَّوَاضُعِ: هیچ تبار و پشتیبانی همانند تواضع نیست زیرا تواضع است که انسان را به دیگران پشتگرم نگه میدارد و امیدوار است که در شرایط سخت دوستانی هستند که بی هیچ توقعی به حمایتش برمیخیزند، و آنان نیز بر این حمایت افتخار خواهند کرد.
دوستی ارزش بسیار زیادی دارد و امام علیهالسلام دوستی را بر دو حوزه مدنی و سیاسی تقسیم میکند. گفتیم که همچنانکه انسان متواضع دوستان زیادی دارد، جامعه و ملت متواضع نیز دوستان زیادی دارد و در تمام جاها از او حمایت خواهند کرد. امام در یکی از نامههای خودش به محمدبن ابی بکر آنگاه که او را برای حکمرانی مصر اعزام میکرد، این توصیه جالب را داشتند، فرمودند:
فَاخْفِضْ لَهُمْ جَنَاحَكَ، وَ أَلِنْ لَهُمْ جَانِبَكَ، وَ ابْسُطْ لَهُمْ وَجْهَكَ وَ آسِ بَيْنَهُمْ فِي اللَّحْظَةِ وَ النَّظْرَةِ، حَتَّى لَا يَطْمَعَ الْعُظَمَاءُ فِي حَيْفِكَ لَهُمْ، وَ لَا يَيْأَسَ الضُّعَفَاءُ مِنْ عَدْلِكَ عَلَيْهِمْ...
بال فروتنی را بر مردم آن سرزمین بگستران، و با آنان با نرمش رفتار کن. و همواره گشادهرو باش. و به آنان در هرگونه نگاه چه گذرا و چه دقیق چونان با مهربانی و تساوی بنگر که هیچ ظالمی طمع ظلم و هیچ ناتوانی از دادگری تو ناامید نگردد.
امام در این نامه تواضع حاکم را شرط پیروزی حکمرانی قرار میدهد.
در خطبه ۱۹۳ نهجالبلاغه نیز باز اشاراتی دارد و میگوید:
انسانی که کسی را به دوستی انتخاب کرده است، هرگز اگر ظلمی از او دید بیصبری نمیکند و به عداوت برنمیخیزد «وَ لَا يَأْثَمُ فِيمَنْ يُحِبُّ» و درباره کسی که او را دوست دارد، مرتکب خیانت و گناه نمیشود.
فیض کاشانی دوبیتی جالبی در این زمینه دارد:
رازها با اهل گفتن ز اهل عرفان خوش نماست
يار يکديگر شدن از قوم و خويشان خوش نماست
سهل باشد گر کنند افتادگان افتادگي
مهرباني و تواضع از بزرگان خوش نماست
🍃رمضان۱۳۹۹
🆔 @feirahi
در گفتار گذشته به ارزش و هنر دوستی و نیز ضرورت و ویژگیهای دوستی به عنوان یکی از ارکان شخصیت انسان ایدهآل در نهجالبلاغه پرداختیم. امروز به یکی از مهمترین ارکان و سنگبنای دوستی اشاره میکنیم که عبارت است از: تواضع و فروتنی.
تواضع، سنگبنای دوستی است و باعث تداوم دوستی میشود، همچنانکه غرور موجب از هم گسستن روابط دوستی و دیگر روابط در میان انسانهاست.
گفتیم که امام علی علیهالسلام دوستی را از مهمترین نعمتهای خداوند میداند، مهمترین گرایش فطری که در ذات انسان نهفته است و او را مدنی بار میآورد و با دیگر انسانها پیوند میزند. در حکمت ۲۲۴ نکته جالبی دارد، اشاره میکند که «انصاف پیوند انسانها را تداوم میدهد و با فروتنی است که این نعمت دوستی تکمیل میشود (وَ بِالتَّوَاضُعِ تَتِمُّ النِّعْمَةُ)»
در حکمت ۱۱۳ تاکید جالبی دارد و تحلیل مهمی ارائه میدهد؛ حیا، صبر و تواضع را سه ضلع مثلث تشکیلدهنده دوستی قرار میدهد و میگوید:
وَ لَا حَسَبَ كَالتَّوَاضُعِ: هیچ تبار و پشتیبانی همانند تواضع نیست زیرا تواضع است که انسان را به دیگران پشتگرم نگه میدارد و امیدوار است که در شرایط سخت دوستانی هستند که بی هیچ توقعی به حمایتش برمیخیزند، و آنان نیز بر این حمایت افتخار خواهند کرد.
دوستی ارزش بسیار زیادی دارد و امام علیهالسلام دوستی را بر دو حوزه مدنی و سیاسی تقسیم میکند. گفتیم که همچنانکه انسان متواضع دوستان زیادی دارد، جامعه و ملت متواضع نیز دوستان زیادی دارد و در تمام جاها از او حمایت خواهند کرد. امام در یکی از نامههای خودش به محمدبن ابی بکر آنگاه که او را برای حکمرانی مصر اعزام میکرد، این توصیه جالب را داشتند، فرمودند:
فَاخْفِضْ لَهُمْ جَنَاحَكَ، وَ أَلِنْ لَهُمْ جَانِبَكَ، وَ ابْسُطْ لَهُمْ وَجْهَكَ وَ آسِ بَيْنَهُمْ فِي اللَّحْظَةِ وَ النَّظْرَةِ، حَتَّى لَا يَطْمَعَ الْعُظَمَاءُ فِي حَيْفِكَ لَهُمْ، وَ لَا يَيْأَسَ الضُّعَفَاءُ مِنْ عَدْلِكَ عَلَيْهِمْ...
بال فروتنی را بر مردم آن سرزمین بگستران، و با آنان با نرمش رفتار کن. و همواره گشادهرو باش. و به آنان در هرگونه نگاه چه گذرا و چه دقیق چونان با مهربانی و تساوی بنگر که هیچ ظالمی طمع ظلم و هیچ ناتوانی از دادگری تو ناامید نگردد.
امام در این نامه تواضع حاکم را شرط پیروزی حکمرانی قرار میدهد.
در خطبه ۱۹۳ نهجالبلاغه نیز باز اشاراتی دارد و میگوید:
انسانی که کسی را به دوستی انتخاب کرده است، هرگز اگر ظلمی از او دید بیصبری نمیکند و به عداوت برنمیخیزد «وَ لَا يَأْثَمُ فِيمَنْ يُحِبُّ» و درباره کسی که او را دوست دارد، مرتکب خیانت و گناه نمیشود.
فیض کاشانی دوبیتی جالبی در این زمینه دارد:
رازها با اهل گفتن ز اهل عرفان خوش نماست
يار يکديگر شدن از قوم و خويشان خوش نماست
سهل باشد گر کنند افتادگان افتادگي
مهرباني و تواضع از بزرگان خوش نماست
🍃رمضان۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙نیمرخ ۲۲؛ هرکس لباس حیا بپوشد، مردم عیب او را نخواهند دید
در دو گفتار گذشته به مفهوم دوستی و نیز تواضع و فروتنی اشاره کردیم. در این گفتار به مفهوم حیا و ویژگی و اثر حیا و شرم در انسان ایدهال نهجالبلاغه میپردازیم.
حیا مفهوم لغزندهای دارد و گاهی به معنای خجالت و انسان خجول نیز به کار میرود، خجول بودن نوعی کاستی روانی است، نوعی کمرویی منفی در برخورد با دیگران است که خارج از بحث امروز ماست. اما خجالت یک معنای اخلاقی هم دارد و آن نوعی پشیمانی و سرزنش خویشتن بعد از ارتکاب گناه یا خطا است، حیا اما غیر از این دو معنا از خجالت است. حیا یک فضلیت اخلاقی، یک تربیت آگاهانه و یک تصمیم ارادی است که یک نوع بازدارندگی در مقابل لغزشها و خطایا در انسان ایجاد میکند. یک خصلت فعال و پیشگیرانه است، اجازه نمیدهد که انسانی خطا کند، آنگاه پشیمان شود و از خود و دیگران خجالت بکشد. امام علی علیهالسلام در حکمت ۲۲۳ جمله کوتاهی دارد:
مَنْ كَسَاهُ الْحَيَاءُ ثَوْبَهُ، لَمْ يَرَ النَّاسُ عَيْبَهُ: هرکس که لباس حیا بپوشد، مردم عیب او را نخواهند دید.
در حکمت ۱۱۳ حیا را از ارکان تشکیلدهنده ایمان میداند و میفرماید:
لَا إِيمَانَ كَالْحَيَاءِ: هیچ ایمانی مانند شرم و حیا نیست.
اما حکمت ۳۴۹ توضیح دقیقی دارد و تاکید میکند که حیا یک امر اخلاقی بازدارنده است که اجازه نمیدهد انسان به عیوب دیگران بپردازد و یا به حریم خصوصی دیگران تعرض نماید. میفرماید:
مَنْ نَظَرَ فِي عَيْبِ نَفْسِهِ اشْتَغَلَ عَنْ عَيْبِ غَيْرِهِ: کسی که به عیب خود مشغول است (که خود را اصلاح کند) از عیبجویی دیگران پرهیز میکند.
و بعد ادامه میدهد، چندین جملهاش را میخوانم:
مَنْ كَابَدَ الْأُمُورَ عَطِبَ؛ وَ مَنِ اقْتَحَمَ اللُّجَجَ غَرِقَ؛ وَ مَنْ دَخَلَ مَدَاخِلَ السُّوءِ اتُّهِمَ؛
هرکس که با حوادث روزگار گلاویز شود، خسته میگردد و هرکس که به جایگاههایی که احتمال بدی در آن است داخل شود به همان بدی متهم گردد.
از اینجا اشاره دقیقی دارد:
وَ مَنْ كَثُرَ خَطَؤُهُ قَلَّ حَيَاؤُهُ: هرکس که زیاد خطا میکند، احتیاط نمیکند در زندگی و عمل و گفتار خودش، حیای او کم میشود.
وَ مَنْ قَلَّ حَيَاؤُهُ قَلَّ وَرَعُهُ: هرکس که حیاءش کم شود، پرهیزکاریاش کم میشود.
وَ مَنْ قَلَّ وَرَعُهُ مَاتَ قَلْبُهُ: و هرکس پرهیزکاریاش کم شود، قلب او میمیرد.
وَ مَنْ مَاتَ قَلْبُهُ دَخَلَ النَّارَ: و هرکه قلبش بمیرد در سراشیب گناه و سقوط قرار میگیرد.
امام علی علیهالسلام چنین چیزی را هم در فرد و هم در جوامع و هم در ملتها و کشورها توضیح داده است. حیا در ادبیات فارسی هم اهمیت زیادی دارد. پروین اعتصامی دوبیتی در این زمینه دارد:
به نرد زندگاني مهرههای وقت و فرصت را
همه يکباره میبازی، نه میپرسی، نه میدانی
تو را پاک آفريد ايزد، ز خود شرمت نمیآيد
که روزی پاک بودستی، کنون آلوده دامانی؟!
باز هم حافظ دوبیتی جالبی دارد:
شرمم از خرقه آلوده خود میآید
که بر او وصله به صد شعبده پیراستهام
ادب و شرم تو را خسرو مه رویان کرد
آفرین بر تو که شایسته صد چندینی
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
در دو گفتار گذشته به مفهوم دوستی و نیز تواضع و فروتنی اشاره کردیم. در این گفتار به مفهوم حیا و ویژگی و اثر حیا و شرم در انسان ایدهال نهجالبلاغه میپردازیم.
حیا مفهوم لغزندهای دارد و گاهی به معنای خجالت و انسان خجول نیز به کار میرود، خجول بودن نوعی کاستی روانی است، نوعی کمرویی منفی در برخورد با دیگران است که خارج از بحث امروز ماست. اما خجالت یک معنای اخلاقی هم دارد و آن نوعی پشیمانی و سرزنش خویشتن بعد از ارتکاب گناه یا خطا است، حیا اما غیر از این دو معنا از خجالت است. حیا یک فضلیت اخلاقی، یک تربیت آگاهانه و یک تصمیم ارادی است که یک نوع بازدارندگی در مقابل لغزشها و خطایا در انسان ایجاد میکند. یک خصلت فعال و پیشگیرانه است، اجازه نمیدهد که انسانی خطا کند، آنگاه پشیمان شود و از خود و دیگران خجالت بکشد. امام علی علیهالسلام در حکمت ۲۲۳ جمله کوتاهی دارد:
مَنْ كَسَاهُ الْحَيَاءُ ثَوْبَهُ، لَمْ يَرَ النَّاسُ عَيْبَهُ: هرکس که لباس حیا بپوشد، مردم عیب او را نخواهند دید.
در حکمت ۱۱۳ حیا را از ارکان تشکیلدهنده ایمان میداند و میفرماید:
لَا إِيمَانَ كَالْحَيَاءِ: هیچ ایمانی مانند شرم و حیا نیست.
اما حکمت ۳۴۹ توضیح دقیقی دارد و تاکید میکند که حیا یک امر اخلاقی بازدارنده است که اجازه نمیدهد انسان به عیوب دیگران بپردازد و یا به حریم خصوصی دیگران تعرض نماید. میفرماید:
مَنْ نَظَرَ فِي عَيْبِ نَفْسِهِ اشْتَغَلَ عَنْ عَيْبِ غَيْرِهِ: کسی که به عیب خود مشغول است (که خود را اصلاح کند) از عیبجویی دیگران پرهیز میکند.
و بعد ادامه میدهد، چندین جملهاش را میخوانم:
مَنْ كَابَدَ الْأُمُورَ عَطِبَ؛ وَ مَنِ اقْتَحَمَ اللُّجَجَ غَرِقَ؛ وَ مَنْ دَخَلَ مَدَاخِلَ السُّوءِ اتُّهِمَ؛
هرکس که با حوادث روزگار گلاویز شود، خسته میگردد و هرکس که به جایگاههایی که احتمال بدی در آن است داخل شود به همان بدی متهم گردد.
از اینجا اشاره دقیقی دارد:
وَ مَنْ كَثُرَ خَطَؤُهُ قَلَّ حَيَاؤُهُ: هرکس که زیاد خطا میکند، احتیاط نمیکند در زندگی و عمل و گفتار خودش، حیای او کم میشود.
وَ مَنْ قَلَّ حَيَاؤُهُ قَلَّ وَرَعُهُ: هرکس که حیاءش کم شود، پرهیزکاریاش کم میشود.
وَ مَنْ قَلَّ وَرَعُهُ مَاتَ قَلْبُهُ: و هرکس پرهیزکاریاش کم شود، قلب او میمیرد.
وَ مَنْ مَاتَ قَلْبُهُ دَخَلَ النَّارَ: و هرکه قلبش بمیرد در سراشیب گناه و سقوط قرار میگیرد.
امام علی علیهالسلام چنین چیزی را هم در فرد و هم در جوامع و هم در ملتها و کشورها توضیح داده است. حیا در ادبیات فارسی هم اهمیت زیادی دارد. پروین اعتصامی دوبیتی در این زمینه دارد:
به نرد زندگاني مهرههای وقت و فرصت را
همه يکباره میبازی، نه میپرسی، نه میدانی
تو را پاک آفريد ايزد، ز خود شرمت نمیآيد
که روزی پاک بودستی، کنون آلوده دامانی؟!
باز هم حافظ دوبیتی جالبی دارد:
شرمم از خرقه آلوده خود میآید
که بر او وصله به صد شعبده پیراستهام
ادب و شرم تو را خسرو مه رویان کرد
آفرین بر تو که شایسته صد چندینی
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙نیمرخ ۲۳؛ هرکس صبر را نیاموزد، اضطراب او را خواهد کشت
در گفتار گذشته به فضیلت حیا و شرم به مثابه یک عامل اختیاری بازدارنده در مقابل خبط و خطای زندگی اشاره کردیم که باعث سربلندی انسان میشود و نمیگذارد آدمی به دلیل خطاهایی که کرده است از خویشتن و دیگران خجالت بکشد یا مجبور به پوزش و حقارت پوزش شود.
گفتار امروز به صبر و شکیبایی اختصاص دارد؛ امام علی علیهالسلام شکیبایی و صبر را نیز از ارکان چهارگانه ایمان در کنار یقین به خداوند، عدل و جهاد میداند. در گفتار دیگری باز اشاره میکند:
علیکم بالصبر فان الصبر من الایمان کالراس من الجسد: بر شماست که صبر کنید، زیرا نسبت صبر به ایمان، چونان نسبت سر به بدن است؛ همچنانکه بدن بیسر مرده است، ایمان بیصبر نیز بیفایده است.
امام اهمیت زیادی به صبر میدهد و گفتار فراوانی درباره صبر دارد. اهمیت صبر در این است که انسان در عین حال که نوعی رنج میکشد و نوعی محرومیت اختیاری را بر خود تحمیل میکند، اما به آینده روشن آن امیدوار است. صبر را علی علیهالسلام به اعتبار موضوعش به دو قسمت تقسیم کرده است:
الصَّبْرُ صَبْرَانِ صَبْرٌ عَلَى مَا تَكْرَهُ وَ صَبْرٌ عَمَّا تُحِبُ: صبر دو گونه است: یکی شکیبایی در برابر آنچه از آن کراهت داری اما مجبوری به هر دلیلی انجام بدهی. از جمله این صبوریها مشقت کار برای اهل و عیال و خانواده است، مشقت تحصیل برای تخصص و مشقت سفر برای به دست آوردن منفعت. و دومی شکیبایی در برابر آنچه دوست داری؛ یعنی آدمی کششهای زیادی دارد که ممکن است که همه این کششها برای انسان نه اخلاقی، نه مطلوب و نه ممکن باشد و به همین دلیل هر دوست داشتنی خواستنی نیست و نباید هم به دنبال آن رفت. به همین دلیل است که حضرت میفرماید که صبر نوعی پذیرش رنج و محرومیت اختیاری به خاطر وظایف اخلاقی است که انسان دارد.
علی علیهالسلام درباره صبر و نتایج اجتماعی آن هم به نکته جالبی اشاره میکند:
لَا يَعْدَمُ الصَّبُورُ الظَّفَرَ، وَ إِنْ طَالَ بِهِ الزَّمَانُ: هیچ آدم شکیبایی پیروزی را از دست نمیدهد، اگرچه زمان به درازا بکشد.
و باز اشاره میکند: اگر کسی صبر را نیاموزد و با صبر راه نجاتش را پیدا نکند، اضطراب و داد و فریاد زندگی او را خواهد کشت.
صبر را میتوان به صبر اختیاری و اجباری تقسیم کرد، اما آنچه ارزشمند است صبر اختیاری است؛ یعنی آدمی میتواند اما انجام نمیدهد و به همین دلیل، هم ثواب دارد و هم عاقبت.
پروین اعتصامی میگوید:
بگفت ار صبوری کنی یک نفس
کشد بار جور تو بسیار کس
باز از قول حافظ است که:
صبر کن حافظ به سختی روز و شب
عاقبت روزی بیابی کام را
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
در گفتار گذشته به فضیلت حیا و شرم به مثابه یک عامل اختیاری بازدارنده در مقابل خبط و خطای زندگی اشاره کردیم که باعث سربلندی انسان میشود و نمیگذارد آدمی به دلیل خطاهایی که کرده است از خویشتن و دیگران خجالت بکشد یا مجبور به پوزش و حقارت پوزش شود.
گفتار امروز به صبر و شکیبایی اختصاص دارد؛ امام علی علیهالسلام شکیبایی و صبر را نیز از ارکان چهارگانه ایمان در کنار یقین به خداوند، عدل و جهاد میداند. در گفتار دیگری باز اشاره میکند:
علیکم بالصبر فان الصبر من الایمان کالراس من الجسد: بر شماست که صبر کنید، زیرا نسبت صبر به ایمان، چونان نسبت سر به بدن است؛ همچنانکه بدن بیسر مرده است، ایمان بیصبر نیز بیفایده است.
امام اهمیت زیادی به صبر میدهد و گفتار فراوانی درباره صبر دارد. اهمیت صبر در این است که انسان در عین حال که نوعی رنج میکشد و نوعی محرومیت اختیاری را بر خود تحمیل میکند، اما به آینده روشن آن امیدوار است. صبر را علی علیهالسلام به اعتبار موضوعش به دو قسمت تقسیم کرده است:
الصَّبْرُ صَبْرَانِ صَبْرٌ عَلَى مَا تَكْرَهُ وَ صَبْرٌ عَمَّا تُحِبُ: صبر دو گونه است: یکی شکیبایی در برابر آنچه از آن کراهت داری اما مجبوری به هر دلیلی انجام بدهی. از جمله این صبوریها مشقت کار برای اهل و عیال و خانواده است، مشقت تحصیل برای تخصص و مشقت سفر برای به دست آوردن منفعت. و دومی شکیبایی در برابر آنچه دوست داری؛ یعنی آدمی کششهای زیادی دارد که ممکن است که همه این کششها برای انسان نه اخلاقی، نه مطلوب و نه ممکن باشد و به همین دلیل هر دوست داشتنی خواستنی نیست و نباید هم به دنبال آن رفت. به همین دلیل است که حضرت میفرماید که صبر نوعی پذیرش رنج و محرومیت اختیاری به خاطر وظایف اخلاقی است که انسان دارد.
علی علیهالسلام درباره صبر و نتایج اجتماعی آن هم به نکته جالبی اشاره میکند:
لَا يَعْدَمُ الصَّبُورُ الظَّفَرَ، وَ إِنْ طَالَ بِهِ الزَّمَانُ: هیچ آدم شکیبایی پیروزی را از دست نمیدهد، اگرچه زمان به درازا بکشد.
و باز اشاره میکند: اگر کسی صبر را نیاموزد و با صبر راه نجاتش را پیدا نکند، اضطراب و داد و فریاد زندگی او را خواهد کشت.
صبر را میتوان به صبر اختیاری و اجباری تقسیم کرد، اما آنچه ارزشمند است صبر اختیاری است؛ یعنی آدمی میتواند اما انجام نمیدهد و به همین دلیل، هم ثواب دارد و هم عاقبت.
پروین اعتصامی میگوید:
بگفت ار صبوری کنی یک نفس
کشد بار جور تو بسیار کس
باز از قول حافظ است که:
صبر کن حافظ به سختی روز و شب
عاقبت روزی بیابی کام را
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙نیمرخ ۲۴؛ عدالت از مهمترین اوصاف بشر است
در گفتار گذشته به ویژگی صبر و نتایج اجتماعی آن در انسان ایدهآل اشاره کردیم و در این گفتار و گفتار بعد به ویژگی و مفهوم عدالت در انسان و جامعه میپردازیم.
عدالت از مهمترین اوصاف بشر است و آن را به سه معنا تعریف کردهاند:
۱- عدالت در فرد: عبارت است از اعتدال قوا و ایجاد توازن بین گرایشهای متضاد و غرایز گوناگونی که در درون انسان وجود دارد.
۲- برابر کردن نابرابرها: که در حوزه اجتماع اهمیت پیدا میکند به ویژه در جامعه مدنی.
۳- قرار دادن هر چیز در جای مناسبش.
امام علی علیهالسلام در تفسیر سوره نحل آیه ۹۰ «إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ...» توضیح جالبی دارد، میفرماید: «خداوند به عدل و احسان دستور داده است اما بالاترین عدل انصاف است.»
در جامعه انسانی، اندیشمندان از سه نوع عدل صحبت کردهاند:
۱- عدل اصغر: منظور همان پول است که هدف از پول برابر کردن نابرابریهاست؛ یعنی اینکه چقدر نان سنگک باید فروخت که یک پیراهن تهیه کرد.
۲- عدل اوسط: یعنی قانون. کسی را که مطابق قانون عمل میکند، عادل میگویند، اما گاهی ممکن است ظاهر قانون درست باشد ولی عادلانه نتیجه ندهد و به همین دلیل پای «عدل اکبر» به میان میآید.
۳- عدل اکبر: عبارت است از تطبیق کردن قوانین موضوعه جامعه با انصاف، یعنی اینکه جامعه چگونه میتواند درست و منصفانه زندگی کند. تطبیق قانون با انصاف را امام علی علیهالسلام عدل تعریف کرده و گفته است: بالاترین عدل همان انصاف است.
عدل ویژگیهای زیادی دارد و من امروز بیشتر به اوصاف فردی و اجتماعی آن اشاره میکنم و در گفتار بعد به نتایج سیاسی آن خواهم پرداخت.
در ادبیات علی علیهالسلام عدالت امور حیات را در جاهای متفاوت تنظیم میکند و به گونهای اهمیت دارد که مانع از تحقق ظلم یا نابرابری میشود. در ادبیات ایشان ظلم باعث ویرانی اخلاق فردی و نیز ویرانی تمدنها میشود و عدالت چیزی است که نتیجهاش آبادی و آبادانی در زندگی اجتماعی و تمدنهاست، و موجب تعادل در انسان میگردد.
در ادبیات فارسی هم راجع به عدال سخن زیادی گفته شده است؛ نظامی گنجوی در خمسه خسر و شیرین چند بیت زیبا در این زمینه دارد:
ز بسیار و ز کم بگذر که خام است
نگهدار اعتدال اینت تمام است
دو زیرک خواندهام کاندر دیاری
رسیدند از قضا بر چشمه ساری
یکی کم خورد کاین جان میگزاید
یکی پر خورد کاین جان میفزاید
چو بر حد عدالت ره نبردند
ز محرومی و سیری هر دو مردند
در گفتار بعد به نتایج و ویژگیهای اجتماعی و سیاسی عدالت اشاره خواهیم کرد.
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
در گفتار گذشته به ویژگی صبر و نتایج اجتماعی آن در انسان ایدهآل اشاره کردیم و در این گفتار و گفتار بعد به ویژگی و مفهوم عدالت در انسان و جامعه میپردازیم.
عدالت از مهمترین اوصاف بشر است و آن را به سه معنا تعریف کردهاند:
۱- عدالت در فرد: عبارت است از اعتدال قوا و ایجاد توازن بین گرایشهای متضاد و غرایز گوناگونی که در درون انسان وجود دارد.
۲- برابر کردن نابرابرها: که در حوزه اجتماع اهمیت پیدا میکند به ویژه در جامعه مدنی.
۳- قرار دادن هر چیز در جای مناسبش.
امام علی علیهالسلام در تفسیر سوره نحل آیه ۹۰ «إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ...» توضیح جالبی دارد، میفرماید: «خداوند به عدل و احسان دستور داده است اما بالاترین عدل انصاف است.»
در جامعه انسانی، اندیشمندان از سه نوع عدل صحبت کردهاند:
۱- عدل اصغر: منظور همان پول است که هدف از پول برابر کردن نابرابریهاست؛ یعنی اینکه چقدر نان سنگک باید فروخت که یک پیراهن تهیه کرد.
۲- عدل اوسط: یعنی قانون. کسی را که مطابق قانون عمل میکند، عادل میگویند، اما گاهی ممکن است ظاهر قانون درست باشد ولی عادلانه نتیجه ندهد و به همین دلیل پای «عدل اکبر» به میان میآید.
۳- عدل اکبر: عبارت است از تطبیق کردن قوانین موضوعه جامعه با انصاف، یعنی اینکه جامعه چگونه میتواند درست و منصفانه زندگی کند. تطبیق قانون با انصاف را امام علی علیهالسلام عدل تعریف کرده و گفته است: بالاترین عدل همان انصاف است.
عدل ویژگیهای زیادی دارد و من امروز بیشتر به اوصاف فردی و اجتماعی آن اشاره میکنم و در گفتار بعد به نتایج سیاسی آن خواهم پرداخت.
در ادبیات علی علیهالسلام عدالت امور حیات را در جاهای متفاوت تنظیم میکند و به گونهای اهمیت دارد که مانع از تحقق ظلم یا نابرابری میشود. در ادبیات ایشان ظلم باعث ویرانی اخلاق فردی و نیز ویرانی تمدنها میشود و عدالت چیزی است که نتیجهاش آبادی و آبادانی در زندگی اجتماعی و تمدنهاست، و موجب تعادل در انسان میگردد.
در ادبیات فارسی هم راجع به عدال سخن زیادی گفته شده است؛ نظامی گنجوی در خمسه خسر و شیرین چند بیت زیبا در این زمینه دارد:
ز بسیار و ز کم بگذر که خام است
نگهدار اعتدال اینت تمام است
دو زیرک خواندهام کاندر دیاری
رسیدند از قضا بر چشمه ساری
یکی کم خورد کاین جان میگزاید
یکی پر خورد کاین جان میفزاید
چو بر حد عدالت ره نبردند
ز محرومی و سیری هر دو مردند
در گفتار بعد به نتایج و ویژگیهای اجتماعی و سیاسی عدالت اشاره خواهیم کرد.
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙نیمرخ ۲۵؛ عدالت، در حوزه عمومی اشرف فضایل است
در گفتار گذشته به قاعده عدالت و اهمیت و فایده عدالت در انسان ایدهآل نهجالبلاغه پرداختیم، در این گفتار به رابطه عدالت و حکومت اشاره میکنیم و آثار تمدنی آن را مورد توجه قرار میدهیم.
گفتیم که در ادبیات علی علیهالسلام بالاترین عدالت انصاف است و آن نزدیک به قاعده زرین در حوزه حکمرانیست، یعنی شخص حاکم در تطبیق و وضع قانون و حتی در اجرای شریعت باید به گونهای با دیگران رفتار کند که دوست دارد دیگران در شرایط مشابه با او آنگونه رفتار کنند. و نیز حاکم نباید به گونهای با دیگران رفتار کند که دوست ندارد آنگونه با او رفتار شود.
امام علی علیهالسلام در مقایسه بین عدالت و احسان تحلیل جالبی دارد، بخشش در حوزه خصوصی اهمیت بسیاری دارد و نسبت به عدالت رجحان دارد اما عدالت قاعدهایست که در حوزه عمومی کاربرد دارد و به همین دلیل امام علیهالسلام در پاسخ به این پرسش که «آیا عدل برتر است یا بخشش؟» به روشنی میفرمایند: «بخشش در حوزه خصوصی بالاترین فضیلت است، اما عدالت در حوزه عمومی اشرف فضایل است.»
العدل یضع الامور مواضعها و الجود یخرجها من جهتها، والعدل سأس عام والجود عارض خاص، فالعدل اشرفهما و افضلهما.
عدالت امور حیات را در جای خود قرار میدهد، ولی بخشش از جهتی آن را به حوزه خاصی سوق میدهد. عدالت مدیر عام زندگی است، جود پدیده خاص زندگی فردی است؛ پس در مقایسه این دو با هم عدالت در حوزه حکمرانی اشرف و برتر است.
اما خطبه ۱۳۱ از عجایب تاریخ حکمرانیست، قاعده این است و تاریخ هم چنین نشان داده که معمولا مردم دنبال عدالت میگردند و حاکمان از آنان دریغ میکنند، و گاهی این جست و خیز و این فرار و گریز به جنگ و درگیری و شورش اجتماعی هم ختم میشود. ولی علی علیهالسلام برعکس، او هست که از مردم مطالبه میکند که به سمت عدالت بیایید. انسان را یاد شعر معروف «صیاد پی صید دویدن عجبی نیست/ صید از پی صیاد دویدن مزه دارد» امام میفرمایند:
أَيَّتُهَا النُّفُوسُ الْمُخْتَلِفَةُ هَيْهَاتَ أَنْ أُطْلِعَ بِكُمْ سَرَارَ الْعَدْلِ أَوْ أُقِيمَ اعْوِجَاجَ الْحَقِّ: هان ای مردم شما به گونهای شدهاید هرچه شما را به سوی حق میکشانم، شما از آن گریزانید، همانند فرار بزغالهها از غرش شیر.
اما امام باور دارد که بدون عدالت نه حکومت پابرجاست و نه تمدن دوام میآورد و نه انسانها آرامش دارند. به همین دلیل تلاش میکند که عدالت را در جامعه تزریق کند. میفرماید: «هیهات که به وسیله شما بتوانم پرده ظلمت را از چهره عدالت برکنار نمایم، یا کجی عارض شده بر حق را راست کنم.»
امام دنبال مردم بود که آنان را با عدالت آشنا کند.
ادبیات فارسی هم اهمیت زیادی به رابطه عدالت و حکومت میدهد. نظامی گنجوی چند بیت جالب در این زمینه دارد:
رسمِ ستم نیست جهان یافتن
مُلک به انصاف توان یافتن
هرچه نه عدلست چه دادت دهد
وآنچه نه انصاف به بادت دهد
عدل بشیریست خرد شادکن
کارگری مملکت آبادکن
مملکت از عدل شود پایدار
کار تو از عدل تو گیرد قرار
🍃رمضان۱۳۹۹
🆔 @feirahi
در گفتار گذشته به قاعده عدالت و اهمیت و فایده عدالت در انسان ایدهآل نهجالبلاغه پرداختیم، در این گفتار به رابطه عدالت و حکومت اشاره میکنیم و آثار تمدنی آن را مورد توجه قرار میدهیم.
گفتیم که در ادبیات علی علیهالسلام بالاترین عدالت انصاف است و آن نزدیک به قاعده زرین در حوزه حکمرانیست، یعنی شخص حاکم در تطبیق و وضع قانون و حتی در اجرای شریعت باید به گونهای با دیگران رفتار کند که دوست دارد دیگران در شرایط مشابه با او آنگونه رفتار کنند. و نیز حاکم نباید به گونهای با دیگران رفتار کند که دوست ندارد آنگونه با او رفتار شود.
امام علی علیهالسلام در مقایسه بین عدالت و احسان تحلیل جالبی دارد، بخشش در حوزه خصوصی اهمیت بسیاری دارد و نسبت به عدالت رجحان دارد اما عدالت قاعدهایست که در حوزه عمومی کاربرد دارد و به همین دلیل امام علیهالسلام در پاسخ به این پرسش که «آیا عدل برتر است یا بخشش؟» به روشنی میفرمایند: «بخشش در حوزه خصوصی بالاترین فضیلت است، اما عدالت در حوزه عمومی اشرف فضایل است.»
العدل یضع الامور مواضعها و الجود یخرجها من جهتها، والعدل سأس عام والجود عارض خاص، فالعدل اشرفهما و افضلهما.
عدالت امور حیات را در جای خود قرار میدهد، ولی بخشش از جهتی آن را به حوزه خاصی سوق میدهد. عدالت مدیر عام زندگی است، جود پدیده خاص زندگی فردی است؛ پس در مقایسه این دو با هم عدالت در حوزه حکمرانی اشرف و برتر است.
اما خطبه ۱۳۱ از عجایب تاریخ حکمرانیست، قاعده این است و تاریخ هم چنین نشان داده که معمولا مردم دنبال عدالت میگردند و حاکمان از آنان دریغ میکنند، و گاهی این جست و خیز و این فرار و گریز به جنگ و درگیری و شورش اجتماعی هم ختم میشود. ولی علی علیهالسلام برعکس، او هست که از مردم مطالبه میکند که به سمت عدالت بیایید. انسان را یاد شعر معروف «صیاد پی صید دویدن عجبی نیست/ صید از پی صیاد دویدن مزه دارد» امام میفرمایند:
أَيَّتُهَا النُّفُوسُ الْمُخْتَلِفَةُ هَيْهَاتَ أَنْ أُطْلِعَ بِكُمْ سَرَارَ الْعَدْلِ أَوْ أُقِيمَ اعْوِجَاجَ الْحَقِّ: هان ای مردم شما به گونهای شدهاید هرچه شما را به سوی حق میکشانم، شما از آن گریزانید، همانند فرار بزغالهها از غرش شیر.
اما امام باور دارد که بدون عدالت نه حکومت پابرجاست و نه تمدن دوام میآورد و نه انسانها آرامش دارند. به همین دلیل تلاش میکند که عدالت را در جامعه تزریق کند. میفرماید: «هیهات که به وسیله شما بتوانم پرده ظلمت را از چهره عدالت برکنار نمایم، یا کجی عارض شده بر حق را راست کنم.»
امام دنبال مردم بود که آنان را با عدالت آشنا کند.
ادبیات فارسی هم اهمیت زیادی به رابطه عدالت و حکومت میدهد. نظامی گنجوی چند بیت جالب در این زمینه دارد:
رسمِ ستم نیست جهان یافتن
مُلک به انصاف توان یافتن
هرچه نه عدلست چه دادت دهد
وآنچه نه انصاف به بادت دهد
عدل بشیریست خرد شادکن
کارگری مملکت آبادکن
مملکت از عدل شود پایدار
کار تو از عدل تو گیرد قرار
🍃رمضان۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙نیمرخ ۲۶؛ کرامت، یعنی احترام گذاشتن به خویشتن خویش و انسانیت دیگران
در دو گفتار گذشته به اهمیت عدالت در شخصیت انسان و نیز در جامعه اشاره کردیم، در این گفتار به ویژگی کرامت نفس؛ یکی از مهمترین مختصات انسان ایدهآل نهجالبلاغه میپردازیم. کرامت نفس یا کرامت، یعنی احترام گذاشتن به خویشتن خویش و نیز انسانیت دیگران، از آن حیث که انساناند قطع نظر از آنکه هر دین و مسلک و نژاد و زبانی داشته باشند. امام علی علیهالسلام دیدگاه خاصی در نهجالبلاغه نسبت به کرامت دارد. ما مجبور به کرامتیم. خداوند ما را کریم آفریده است و چنین خلق شدهایم. شخصیت کریم ویژگیهای مهمی دارد، نمونه و نسخهای از کرامت خداوند است.
نهجالبلاغه در مورد کرامت چند نکته هم تصریح دارد، در حکمت ۴۴۹ میفرماید:
مَنْ كَرُمَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ، هَانَتْ عَلَيْهِ شَهَوَاتُهُ.
هرکس که نفسش برایش دارای کرامت و اعتبار باشد، شهوتها و تمایلات پست را نادیده میگیرد.
باز در حکمت ۴۳۶ تاکید میکند: «انسان کریم، نسبت به کریمان حسادت نمیکند و بلکه آنان را به جامعه و دیگران میشناساند.»
در حکمت ۲۴۷ تاکید میکند که: «کرامت نفس مهرانگیزتر از خویشاوندی است و باعث چسبندگی اجتماع و احترام شخص کریم در بین مردم میشود.»
یکی دیگر از ویژگیهای اساسی انسانِ کریم، این است که از لغزشهای دیگران چشمپوشی کند. حکمت ۲۲۲ میگوید:
مِنْ أَشْرَفِ [أَفْعَالِ] أَعْمَالِ الْكَرِيمِ، غَفْلَتُهُ عَمَّا يَعْلَم. از برترین رفتارهای انسان کریم این است که رازها و لغزشهای دیگران را فراموش میکند.
حکمت ۲۴۷ بسیار زیباست، امام به کمیل بن زیاد نخعی وصیتی دارد که زیباترین وصیت در حوزه کرامت اخلاقی است و آن رابطه کرامت با شادیآفرینی در دل فرد و جامعه است. میفرماید:
یَا کُمَیْلُ مُرْ أَهْلَکَ أَنْ یَرُوحُوا فِی کَسْبِ الْمَکَارِمِ
به کسانت دستور بده در ساعات آخر روز در پی کسب کرامتهای اخلاقی باشند و انسانها را شاد کنند، زیرا سوگند به آن خداوندی که تمامی صداها وارد شنوایی او میشوند، هیچکسی در قلب یک انسان شادی به وجود نیاورد مگر آنکه خداوند از آن شادی لطفی میآفریند و هنگامی که به ایجادکننده سرور و شادی مصیبتی فرود آید آن لطف مانند آب که از سراشیبی جاری شود به طرف آن شخص شادیآفرین جریان پیدا میکند و آن مصیبت را از آن شخص دور میکند، همانگونه که شتر بیگانه را از چراگاه دور مینماید.
ادبیات فارسی نیز کرامت را از ویژگیهای اعطایی خداوند میداند که در جِبِلت انسان نهفته است. شیخ محمود شبستری میگوید:
سزاوار خدایی لطف و قهر است
ولیکن بندگی در جبر و فقر است
کرامت آدمی را اضطرار است
نه زان کو را نصیبی ز اختیار است
باز منوچهری میگوید:
این عز و این کرامت و این فضل و این هنر
زان اصل ثابت است و از آن گوهر اثیر
کس را خدای بیهنری مرتبت نداد
بیهوده هیچ سیل نیاید سوی غدیر
اما مولانا تاکید میکند:
پس کریم آنست کو خود را دهد
آب حیوانی که ماند تا ابد
باقیات الصالحات آمد کریم
رسته از صد آفت و اخطار و بیم
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
در دو گفتار گذشته به اهمیت عدالت در شخصیت انسان و نیز در جامعه اشاره کردیم، در این گفتار به ویژگی کرامت نفس؛ یکی از مهمترین مختصات انسان ایدهآل نهجالبلاغه میپردازیم. کرامت نفس یا کرامت، یعنی احترام گذاشتن به خویشتن خویش و نیز انسانیت دیگران، از آن حیث که انساناند قطع نظر از آنکه هر دین و مسلک و نژاد و زبانی داشته باشند. امام علی علیهالسلام دیدگاه خاصی در نهجالبلاغه نسبت به کرامت دارد. ما مجبور به کرامتیم. خداوند ما را کریم آفریده است و چنین خلق شدهایم. شخصیت کریم ویژگیهای مهمی دارد، نمونه و نسخهای از کرامت خداوند است.
نهجالبلاغه در مورد کرامت چند نکته هم تصریح دارد، در حکمت ۴۴۹ میفرماید:
مَنْ كَرُمَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ، هَانَتْ عَلَيْهِ شَهَوَاتُهُ.
هرکس که نفسش برایش دارای کرامت و اعتبار باشد، شهوتها و تمایلات پست را نادیده میگیرد.
باز در حکمت ۴۳۶ تاکید میکند: «انسان کریم، نسبت به کریمان حسادت نمیکند و بلکه آنان را به جامعه و دیگران میشناساند.»
در حکمت ۲۴۷ تاکید میکند که: «کرامت نفس مهرانگیزتر از خویشاوندی است و باعث چسبندگی اجتماع و احترام شخص کریم در بین مردم میشود.»
یکی دیگر از ویژگیهای اساسی انسانِ کریم، این است که از لغزشهای دیگران چشمپوشی کند. حکمت ۲۲۲ میگوید:
مِنْ أَشْرَفِ [أَفْعَالِ] أَعْمَالِ الْكَرِيمِ، غَفْلَتُهُ عَمَّا يَعْلَم. از برترین رفتارهای انسان کریم این است که رازها و لغزشهای دیگران را فراموش میکند.
حکمت ۲۴۷ بسیار زیباست، امام به کمیل بن زیاد نخعی وصیتی دارد که زیباترین وصیت در حوزه کرامت اخلاقی است و آن رابطه کرامت با شادیآفرینی در دل فرد و جامعه است. میفرماید:
یَا کُمَیْلُ مُرْ أَهْلَکَ أَنْ یَرُوحُوا فِی کَسْبِ الْمَکَارِمِ
به کسانت دستور بده در ساعات آخر روز در پی کسب کرامتهای اخلاقی باشند و انسانها را شاد کنند، زیرا سوگند به آن خداوندی که تمامی صداها وارد شنوایی او میشوند، هیچکسی در قلب یک انسان شادی به وجود نیاورد مگر آنکه خداوند از آن شادی لطفی میآفریند و هنگامی که به ایجادکننده سرور و شادی مصیبتی فرود آید آن لطف مانند آب که از سراشیبی جاری شود به طرف آن شخص شادیآفرین جریان پیدا میکند و آن مصیبت را از آن شخص دور میکند، همانگونه که شتر بیگانه را از چراگاه دور مینماید.
ادبیات فارسی نیز کرامت را از ویژگیهای اعطایی خداوند میداند که در جِبِلت انسان نهفته است. شیخ محمود شبستری میگوید:
سزاوار خدایی لطف و قهر است
ولیکن بندگی در جبر و فقر است
کرامت آدمی را اضطرار است
نه زان کو را نصیبی ز اختیار است
باز منوچهری میگوید:
این عز و این کرامت و این فضل و این هنر
زان اصل ثابت است و از آن گوهر اثیر
کس را خدای بیهنری مرتبت نداد
بیهوده هیچ سیل نیاید سوی غدیر
اما مولانا تاکید میکند:
پس کریم آنست کو خود را دهد
آب حیوانی که ماند تا ابد
باقیات الصالحات آمد کریم
رسته از صد آفت و اخطار و بیم
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙نیمرخ ۲۷؛ الهیات برابری در متن به الهیات نابرابری در سنت مسلمانها تبدیل شده
در گفتار گذشته به صفت کرامت پرداختیم و رابطه کرامت و شادی در انسان و جامعه. امروز به یکی از مهمترین ویژگیهای انسان ایدهآل میپردازیم، و آن برابراندیشی انسانها و اعتقاد به الهیات برابری است. برابری هرگز نافیِ تفاوت نیست، در عین حال هرگز منکر فاصلههایی نیست که به صورت اکتسابی یا تاریخی در جوامع بین انسانها پیدا شده است. برابریاندیشی یا الهیات برابری بر برابری بنیادین انسانها تاکید دارد و شایسته است که در جامعه و در سیاست و حقوق رعایت شود. امام علی علیهالسلام تاکید زیادی بر برابری دارد. میفرماید: «با مردم به مهربانی و احترام برخورد کنید زیرا آنان از دو قسم خارج نیستند (صِنْفَانِ: إِمَّا أَخٌ لَكَ فِي الدِّينِ وَ إِمَّا نَظِيرٌ لَكَ فِي الْخَلْقِ) یا برادر شما در دین هستند و یا همنوع شما در خلقت که تفاوتی با هم ندارید.»
در متن دیگری همین اندیشه تکرار شده اما یک تفاوت اساسی دارد که مهم است، میفرماید:
با مردم به انصاف و احترام برخورد کنید زیرا آنان از دو قسم خارج نیستند: آنان یا برادران سببی و نسبی و نژادی و زبانی شما هستند، یا همنوعان شما در خلقتاند.
پیامبر اسلام هم از این برابری سخن گفته است، معروف است که وقتی شنید که دو نفر با هم مناقشه میکنند و یکی خطاب به دیگری میگوید: «خداوند چهره تو را زشت کند.» پیامبر اعتراض کرد و فرمود: «ای بنده خدا! صبر کن، چنین چیزی به برادرت نگو، خداوند آدم را بر صورت خودش خلق کرده است.»
متاسفانه ادبیات سنتی مسلمانها به طور تاریخی به سمت الهیات نابرابری رفته است. به عنوان مثال بر این اندیشه شدند که: انسانها از ماده واحدی خلق شدهاند اما خداوند یکی را تاج سروری بر سر نهاد و در شأن او «آتَيْناهُمْ مُلْكاً عَظِيماً» خواند و دیگری را بنده سایر بندگان کرد و در وصف او «عَبْداً مَمْلُوكاً لا يَقْدِرُ عَلى شَيْءٍ» گفت.
روشن است که الهیات برابری در نصوص با الهیات نابرابری در سنت تاریخی مسلمانها فاصله بسیار و رابطه عکس دارد. ادبیات برابری چنان مورد غفلت قرار گرفته است که در تاریخ مسلمانی صرفا به یک حوزه آرمان رانده شده و ادبیات فارسی و شعرای ما نیز همچنان آرزو میکردند که انسانها دوباره به برابری برگردند. سعدی در یک جا میگوید:
ای نفس اگر به دیده تحقیق بنگری
درویشی اختیار کنی بر توانگری
ای پادشاه شهر چو وقتت فرا رسد
تو نیز با گدای محلت برابری
گر پنج نوبتت به در قصر میزنند
نوبت به دیگری بگذاری و بگذری
فرخی سیستانی نیز به عنوان یک آرزو آینده را تصویر میکند و میگوید:
گر در گذشته حمل غنی بر فقیر بود
امروز با غنی متساوی بود فقیر
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
در گفتار گذشته به صفت کرامت پرداختیم و رابطه کرامت و شادی در انسان و جامعه. امروز به یکی از مهمترین ویژگیهای انسان ایدهآل میپردازیم، و آن برابراندیشی انسانها و اعتقاد به الهیات برابری است. برابری هرگز نافیِ تفاوت نیست، در عین حال هرگز منکر فاصلههایی نیست که به صورت اکتسابی یا تاریخی در جوامع بین انسانها پیدا شده است. برابریاندیشی یا الهیات برابری بر برابری بنیادین انسانها تاکید دارد و شایسته است که در جامعه و در سیاست و حقوق رعایت شود. امام علی علیهالسلام تاکید زیادی بر برابری دارد. میفرماید: «با مردم به مهربانی و احترام برخورد کنید زیرا آنان از دو قسم خارج نیستند (صِنْفَانِ: إِمَّا أَخٌ لَكَ فِي الدِّينِ وَ إِمَّا نَظِيرٌ لَكَ فِي الْخَلْقِ) یا برادر شما در دین هستند و یا همنوع شما در خلقت که تفاوتی با هم ندارید.»
در متن دیگری همین اندیشه تکرار شده اما یک تفاوت اساسی دارد که مهم است، میفرماید:
با مردم به انصاف و احترام برخورد کنید زیرا آنان از دو قسم خارج نیستند: آنان یا برادران سببی و نسبی و نژادی و زبانی شما هستند، یا همنوعان شما در خلقتاند.
پیامبر اسلام هم از این برابری سخن گفته است، معروف است که وقتی شنید که دو نفر با هم مناقشه میکنند و یکی خطاب به دیگری میگوید: «خداوند چهره تو را زشت کند.» پیامبر اعتراض کرد و فرمود: «ای بنده خدا! صبر کن، چنین چیزی به برادرت نگو، خداوند آدم را بر صورت خودش خلق کرده است.»
متاسفانه ادبیات سنتی مسلمانها به طور تاریخی به سمت الهیات نابرابری رفته است. به عنوان مثال بر این اندیشه شدند که: انسانها از ماده واحدی خلق شدهاند اما خداوند یکی را تاج سروری بر سر نهاد و در شأن او «آتَيْناهُمْ مُلْكاً عَظِيماً» خواند و دیگری را بنده سایر بندگان کرد و در وصف او «عَبْداً مَمْلُوكاً لا يَقْدِرُ عَلى شَيْءٍ» گفت.
روشن است که الهیات برابری در نصوص با الهیات نابرابری در سنت تاریخی مسلمانها فاصله بسیار و رابطه عکس دارد. ادبیات برابری چنان مورد غفلت قرار گرفته است که در تاریخ مسلمانی صرفا به یک حوزه آرمان رانده شده و ادبیات فارسی و شعرای ما نیز همچنان آرزو میکردند که انسانها دوباره به برابری برگردند. سعدی در یک جا میگوید:
ای نفس اگر به دیده تحقیق بنگری
درویشی اختیار کنی بر توانگری
ای پادشاه شهر چو وقتت فرا رسد
تو نیز با گدای محلت برابری
گر پنج نوبتت به در قصر میزنند
نوبت به دیگری بگذاری و بگذری
فرخی سیستانی نیز به عنوان یک آرزو آینده را تصویر میکند و میگوید:
گر در گذشته حمل غنی بر فقیر بود
امروز با غنی متساوی بود فقیر
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙نیمرخ ۲۸؛ در بحث آزادی شاهد اوج تضادِ متن دینی و سنت تاریخی هستیم
در گفتار گذشته به فضیلت و الهیات برابری در نهجالبلاغه اشاره کردیم و گفتیم که سوگمندانه چگونه الهیات برابری که در متن وجود دارد به تدریج به الهیات نابرابری در سنت مسلمانها در طول تاریخ بدل شده است. امروز به الهیات و فضیلت آزادی به عنوان یک صفت مهم در انسان ایدهآل نهجالبلاغه اشاره میکنیم. امام علی علیهالسلام آزادی را ذاتی انسان میداند و نه اعطایی شخص یا مقامی به انسانها.
آزادی ذاتی است به این معنا که ایمان به انسان آزادی نمیدهد، ایمان او را به آزادی ذاتی و خلقتی خود آگاه میکند. آزادی برای انسان مثل شنا برای ماهی و مثل قامت بلند برای سرو است. متاسفانه استعاره عبد و مولی و فهم کجِ عبادت و عبودیت موجب کجفهمیِ خدای محمد و علی در طول تاریخ شده است و در بحث آزادی شاهد اوج تضادِ متن دینی و سنت تاریخی هستیم، متن از آزادی ذاتی انسان سخن میگوید و سنت تاریخی از بردگی انسانها.
حکمت ۲۳۷ آزادی را حتی در عبادت مورد تاکید قرار میدهد. امام عبادتکنندگان را به سه قسمت تقسیم میکند:
گروهی از ترس خداوند عبادت میکنند، که عبادت بردگان است
گروهی به امید سود، که عبادت تاجران است.
و اما قومی خدا را شایسته شکر میدانند و ستایش میکنند.
عبادت به معنای ستایش به تدریج جای خود را به عبادت به معنی عبد یعنی بردگی داده است.
در متنی از بحارالانوار امام نکته کلیدی مهمی دارد در تفسیر «وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً» سخنی از پیامبر نقل میکند و میگوید: «پیامبر گفت: من و علی پدران این امت هستیم و برای آنها مهمترین سوغات را آوردیم و آن آگاهی بخشیدن به آزدای آنهاست. ما بودیم که آنها را از بردگی تاریخی به اندیشه آزادی رساندیم که به فکر آزادی بیفتند.»
مولانا این متن بحارالانوار و این حدیث را در دفتر ششم مثنوی به زیبایی به نظم کشیده و میگوید:
زین سبب پیغامبر با اجتهاد
نام خود وان علی مولا نهاد
گفت هر کو را منم مولا و دوست
ابن عم من علی مولای اوست
کیست مولا آنک آزادت کند
بند رقیت ز پایت بر کند
چون به آزادی نبوت هادیاست
مؤمنان را ز انبیا آزادیاست
ای گروه مؤمنان شادی کنید
همچو سرو و سوسن آزادی کنید
مولانا در یک دوبیتی دیگر از آزادی ذاتی انسانها سخن میگوید:
جانی که ز نور مصطفی زاد
با او تو مگو ز داد و بیداد
هرگز ماهی سباحت [شنا] آموخت
آزادی جست سرو آزاد
این تکه مهمی از نهجالبلاغه است که مولانا توضیح بسیار ارزشمندی در این باره دارد:
آن که زو هر سرو آزادی کند، قادر است ار غصه را شادی کند
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
در گفتار گذشته به فضیلت و الهیات برابری در نهجالبلاغه اشاره کردیم و گفتیم که سوگمندانه چگونه الهیات برابری که در متن وجود دارد به تدریج به الهیات نابرابری در سنت مسلمانها در طول تاریخ بدل شده است. امروز به الهیات و فضیلت آزادی به عنوان یک صفت مهم در انسان ایدهآل نهجالبلاغه اشاره میکنیم. امام علی علیهالسلام آزادی را ذاتی انسان میداند و نه اعطایی شخص یا مقامی به انسانها.
آزادی ذاتی است به این معنا که ایمان به انسان آزادی نمیدهد، ایمان او را به آزادی ذاتی و خلقتی خود آگاه میکند. آزادی برای انسان مثل شنا برای ماهی و مثل قامت بلند برای سرو است. متاسفانه استعاره عبد و مولی و فهم کجِ عبادت و عبودیت موجب کجفهمیِ خدای محمد و علی در طول تاریخ شده است و در بحث آزادی شاهد اوج تضادِ متن دینی و سنت تاریخی هستیم، متن از آزادی ذاتی انسان سخن میگوید و سنت تاریخی از بردگی انسانها.
حکمت ۲۳۷ آزادی را حتی در عبادت مورد تاکید قرار میدهد. امام عبادتکنندگان را به سه قسمت تقسیم میکند:
گروهی از ترس خداوند عبادت میکنند، که عبادت بردگان است
گروهی به امید سود، که عبادت تاجران است.
و اما قومی خدا را شایسته شکر میدانند و ستایش میکنند.
عبادت به معنای ستایش به تدریج جای خود را به عبادت به معنی عبد یعنی بردگی داده است.
در متنی از بحارالانوار امام نکته کلیدی مهمی دارد در تفسیر «وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً» سخنی از پیامبر نقل میکند و میگوید: «پیامبر گفت: من و علی پدران این امت هستیم و برای آنها مهمترین سوغات را آوردیم و آن آگاهی بخشیدن به آزدای آنهاست. ما بودیم که آنها را از بردگی تاریخی به اندیشه آزادی رساندیم که به فکر آزادی بیفتند.»
مولانا این متن بحارالانوار و این حدیث را در دفتر ششم مثنوی به زیبایی به نظم کشیده و میگوید:
زین سبب پیغامبر با اجتهاد
نام خود وان علی مولا نهاد
گفت هر کو را منم مولا و دوست
ابن عم من علی مولای اوست
کیست مولا آنک آزادت کند
بند رقیت ز پایت بر کند
چون به آزادی نبوت هادیاست
مؤمنان را ز انبیا آزادیاست
ای گروه مؤمنان شادی کنید
همچو سرو و سوسن آزادی کنید
مولانا در یک دوبیتی دیگر از آزادی ذاتی انسانها سخن میگوید:
جانی که ز نور مصطفی زاد
با او تو مگو ز داد و بیداد
هرگز ماهی سباحت [شنا] آموخت
آزادی جست سرو آزاد
این تکه مهمی از نهجالبلاغه است که مولانا توضیح بسیار ارزشمندی در این باره دارد:
آن که زو هر سرو آزادی کند، قادر است ار غصه را شادی کند
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙نیمرخ ۲۹؛ آزادی مستقل از دین ارزش
در گفتار گذشته به الهیات آزادی، تضاد متن و تاریخ در بین مسلمانها در باب آزادی اشاره کردیم و نیز ایمان و آزادی. گفتیم که ایمان آزادی نمیدهد بلکه انسان را به آزادی ذاتی و خدادایاش رهنمون میگردد. در این گفتار به هنر آزاد زیستن یا مهارت آزادی اشاره میکنیم.
گفتیم که نه همه دینداران آزادند و نه همه آزادگان دیندار. اما اصل دین توجه دادن به آزادی ذاتی بشر است. فرزند علی، حسین بن علی، در کربلا میگفت: « إِنْ لَمْ یَکُنْ لَکُمْ دینٌ فَکُونُوا أَحْراراً فِی دُنْیاکُمْ» (اگر دین ندارید در دنیا که باید آزاده باشید.) به این معنا که آزادی مستقل از دین ارزش دارد.
علی علیهالسلام در نامه ۳۱ در وصیتی به فرزند بزرگش حسن علیهالسلام نکته مهمی دارد، میفرماید: «لا تَكُنْ عَبْدَ غَيْرِكَ وَ قَدْ جَعَلَكَ اللّهُ حُرّاً» (بنده هیچکس نباش، خداوند تو را آزاد آفریده است) هرگز حتی لحظهای بنده دیگری مباش، چون خداوند تو را برای همیشه آزاد آفریده است.
از جمله ویژگیهای این آزادی کرامت نفس است و انسان را از هر نوع ظلم و ظلمپذیری بر خود و دیگران بالاتر میداند، اگرچه چنین چیزی منافعی برای شخص داشته باشد. امام توصیه میکند: از هر چیزی که کرامت نفس را بشکند دوری کن زیرا تو در برابر آنچه که از شرف نفس خود از دست خواهی داد عوضی نخواهی گرفت.
هنر آزاد زیستن ویژگیهای مهمی دارد: یکی رهایی از بند عادت است؛ انسانها برده عادتهای خودساخته یا تاریخیاند ولی امام میفرماید از اوصاف آزادگان یا متقین: آزادی از هر عادت ثابت است؛ یعنی هنر انسان آزاده ارزیابی دائمی عادات بر مبنای ارزشهای پایدار است.
دومین ویژگی انسان آزاده، اهمیت دادن به ارزش عمل و ماندگاری آن است. عمل خوب برای همیشه میماند و در تاریخ رد پای خودش را حفظ میکند و قطع نظر از اینکه انسان زنده بماند یا نه عمل او برای همگان در معرض داوری است. امام در خطبه ۲۳۰ میفرماید: «فَاعْمَلُوا، وَ الْعَمَلُ يُرْفَعُ»: درست عمل کنید زیرا عمل به پیشگاه خداوند صعود میکند، بالا میرود و در آسمانها برای همیشه میماند و یادگاری از شما بر جای برای آیندگان.
سومین ویژگی انسان آزاده شفاف زیستن است؛ شفافیت در کارها و صریح بودن در مواضع است. امام در خطبه ۹۴ میفرماید: اِعمَلوا رَحِمَكُمُ اللّه ُ عَلى أعلامٍ بَيِّنَةٍ: خداوند شما را رحمت کند؛ در روشنایی و آشکار عمل کنید هیچ پنهانکاری در کار و مواضعتان نباشد.
و در جای دیگر میفرماید: زندگی یک فرصتی است که عمل را ذخیره کنید. «عباد الله ! الان فاعملوا» الان عمل کنید که زبانتان آزاد، بدنتان صحیح و اعضا و جوارحتان آماده است.
پنجمین ویژگی انسان آزاده منع از بردگی اختیاری است. انسان حق ندارد آزادی خود را بفروشد و این به طور قطع مورد مخالفت علی علیهالسلام قرار گرفته است و اساس مذهب هم هست.
و ششمی گرانجانی و ارزش به خویشتن دادن است.
دو شاعر تبریزی نکتههای جالبی در این زمینه دارند:
صائب میگوید: داشتم چون سرو از آزادگی امیدها/ من چه دانستم چنین سر در هوا خواهم شدن
شهریار هم میگوید: سازش به هر سری نکند تاج افتخار/ آزادگی به سرو سرافراز میدهند، آری بهشت را به بها میدهند.
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
در گفتار گذشته به الهیات آزادی، تضاد متن و تاریخ در بین مسلمانها در باب آزادی اشاره کردیم و نیز ایمان و آزادی. گفتیم که ایمان آزادی نمیدهد بلکه انسان را به آزادی ذاتی و خدادایاش رهنمون میگردد. در این گفتار به هنر آزاد زیستن یا مهارت آزادی اشاره میکنیم.
گفتیم که نه همه دینداران آزادند و نه همه آزادگان دیندار. اما اصل دین توجه دادن به آزادی ذاتی بشر است. فرزند علی، حسین بن علی، در کربلا میگفت: « إِنْ لَمْ یَکُنْ لَکُمْ دینٌ فَکُونُوا أَحْراراً فِی دُنْیاکُمْ» (اگر دین ندارید در دنیا که باید آزاده باشید.) به این معنا که آزادی مستقل از دین ارزش دارد.
علی علیهالسلام در نامه ۳۱ در وصیتی به فرزند بزرگش حسن علیهالسلام نکته مهمی دارد، میفرماید: «لا تَكُنْ عَبْدَ غَيْرِكَ وَ قَدْ جَعَلَكَ اللّهُ حُرّاً» (بنده هیچکس نباش، خداوند تو را آزاد آفریده است) هرگز حتی لحظهای بنده دیگری مباش، چون خداوند تو را برای همیشه آزاد آفریده است.
از جمله ویژگیهای این آزادی کرامت نفس است و انسان را از هر نوع ظلم و ظلمپذیری بر خود و دیگران بالاتر میداند، اگرچه چنین چیزی منافعی برای شخص داشته باشد. امام توصیه میکند: از هر چیزی که کرامت نفس را بشکند دوری کن زیرا تو در برابر آنچه که از شرف نفس خود از دست خواهی داد عوضی نخواهی گرفت.
هنر آزاد زیستن ویژگیهای مهمی دارد: یکی رهایی از بند عادت است؛ انسانها برده عادتهای خودساخته یا تاریخیاند ولی امام میفرماید از اوصاف آزادگان یا متقین: آزادی از هر عادت ثابت است؛ یعنی هنر انسان آزاده ارزیابی دائمی عادات بر مبنای ارزشهای پایدار است.
دومین ویژگی انسان آزاده، اهمیت دادن به ارزش عمل و ماندگاری آن است. عمل خوب برای همیشه میماند و در تاریخ رد پای خودش را حفظ میکند و قطع نظر از اینکه انسان زنده بماند یا نه عمل او برای همگان در معرض داوری است. امام در خطبه ۲۳۰ میفرماید: «فَاعْمَلُوا، وَ الْعَمَلُ يُرْفَعُ»: درست عمل کنید زیرا عمل به پیشگاه خداوند صعود میکند، بالا میرود و در آسمانها برای همیشه میماند و یادگاری از شما بر جای برای آیندگان.
سومین ویژگی انسان آزاده شفاف زیستن است؛ شفافیت در کارها و صریح بودن در مواضع است. امام در خطبه ۹۴ میفرماید: اِعمَلوا رَحِمَكُمُ اللّه ُ عَلى أعلامٍ بَيِّنَةٍ: خداوند شما را رحمت کند؛ در روشنایی و آشکار عمل کنید هیچ پنهانکاری در کار و مواضعتان نباشد.
و در جای دیگر میفرماید: زندگی یک فرصتی است که عمل را ذخیره کنید. «عباد الله ! الان فاعملوا» الان عمل کنید که زبانتان آزاد، بدنتان صحیح و اعضا و جوارحتان آماده است.
پنجمین ویژگی انسان آزاده منع از بردگی اختیاری است. انسان حق ندارد آزادی خود را بفروشد و این به طور قطع مورد مخالفت علی علیهالسلام قرار گرفته است و اساس مذهب هم هست.
و ششمی گرانجانی و ارزش به خویشتن دادن است.
دو شاعر تبریزی نکتههای جالبی در این زمینه دارند:
صائب میگوید: داشتم چون سرو از آزادگی امیدها/ من چه دانستم چنین سر در هوا خواهم شدن
شهریار هم میگوید: سازش به هر سری نکند تاج افتخار/ آزادگی به سرو سرافراز میدهند، آری بهشت را به بها میدهند.
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
🌙نیمرخ ۳۰؛ اساس جامعه آزاد چیست؟
در گفتار گذشته به هنر آزادی و اوصاف آزادگان پرداختیم که یکی از آنها رهایی از زندان عادت بود و دیگری اهمیت دادن به ارزش عمل خیر. انسان آزاد جامعه آزاد میسازد. امام علی علیهالسلام میفرماید: کسی که خود را شناخت، خدایش را میشناسد و کسی که خود را شناخت دیگرا را نیکو میشناسد. مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ كانَ لِغَيْرِهِ أَعْرَفَ.
آزادی ارزش کمیاب و گرانبهایی است که در حفظ و بازتولید آن کوشش مدام لازم است. انسانهای آزاد اسوههای جامعه هستند، میخهای چادر جامعه که یک جامعه را از طوفانها حفظ میکنند و از غلطیدن به یک جامعه تودهای بیقاعده پرهیز میدهند. امام در نامه ۵۳ به مالک تاکید میکند که انسانهای آزاده را دریاب که آنها مجموعه و جزیرهای از کرامتاند و نماد و نشانه عرف نیکوی جامعه خودشان.
ثم الصق بذوي المروءات والسوابق الحسنة، فإنهم جماع من الكرم، وشعب من العرف. آنان شعبههای نیکویی از عرف جامعه خود هستند.
در خطبه ۱۲۹ تاکید میکند: جامعهای که ستاره آزادگان و نخبگان در آن غروب بکنند، دچار مصائبی میشود از جمله آن بینظمی، و تودهای شدن جامعه و بیقراری تودههاست.
تاریخ نشان داده است که همواره این جماعت، یعنی جماعت نخبگی واسطه بین جامعه و حکومت هستند و البته این جامعه نخبگی ممکن است به دو دسته خوب و بد تقسیم شود. کلیله و دمنه اشاره میکند: «صحبت اشرار مایه شقاوت است و همنشینی اخیار کیمیای سعادت. مثَل دولت و حکومت چون باد سحری است که اگر بر باغچه آزادگان وزد نسیم خوب آن به دماغ جامعه میرسد و اگر بر پارگین نخبگان اشرار گذرد بوی بد آن به جامعه سرایت خواهد کرد.»
مولوی با تکیه بر همین قاعده میگوید:
آن یکی چون نیست با اخیار یار
لاجرم شد پهلوی فجار جار
به هر حال انسان آزاده است که با این اوصاف ۳۰ گانهای که در این ۳۰ روز شمردیم، میتواند جامعه آزاد داشته باشد.
عطار میگوید:
تو میدان روح انسانیست سیمرغ
به آخر میشود این جسم بیمرغ
تو این انسان به معنی کان لطفی
همه اشیا درون توست مخفی
بدان خود را و آزاد جهان شو
چو عیسی بر فرازِ آسمان شو
این تاکید خاصی است که حتی عطار نیز به آن روایت معروف پیامبر از زبان علی علیهالسلام دارد که: « مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ كانَ لِغَيْرِهِ اعرف»» هرکس خودش را بشناسد هم خدایش را و هم همنوعانش را بهتر خواهد شناخت و با آنان بهترین و صمیمانهترین رابطه را برقرار خواهد کرد که اساس پیدایی جامعه آزاد است.
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
در گفتار گذشته به هنر آزادی و اوصاف آزادگان پرداختیم که یکی از آنها رهایی از زندان عادت بود و دیگری اهمیت دادن به ارزش عمل خیر. انسان آزاد جامعه آزاد میسازد. امام علی علیهالسلام میفرماید: کسی که خود را شناخت، خدایش را میشناسد و کسی که خود را شناخت دیگرا را نیکو میشناسد. مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ كانَ لِغَيْرِهِ أَعْرَفَ.
آزادی ارزش کمیاب و گرانبهایی است که در حفظ و بازتولید آن کوشش مدام لازم است. انسانهای آزاد اسوههای جامعه هستند، میخهای چادر جامعه که یک جامعه را از طوفانها حفظ میکنند و از غلطیدن به یک جامعه تودهای بیقاعده پرهیز میدهند. امام در نامه ۵۳ به مالک تاکید میکند که انسانهای آزاده را دریاب که آنها مجموعه و جزیرهای از کرامتاند و نماد و نشانه عرف نیکوی جامعه خودشان.
ثم الصق بذوي المروءات والسوابق الحسنة، فإنهم جماع من الكرم، وشعب من العرف. آنان شعبههای نیکویی از عرف جامعه خود هستند.
در خطبه ۱۲۹ تاکید میکند: جامعهای که ستاره آزادگان و نخبگان در آن غروب بکنند، دچار مصائبی میشود از جمله آن بینظمی، و تودهای شدن جامعه و بیقراری تودههاست.
تاریخ نشان داده است که همواره این جماعت، یعنی جماعت نخبگی واسطه بین جامعه و حکومت هستند و البته این جامعه نخبگی ممکن است به دو دسته خوب و بد تقسیم شود. کلیله و دمنه اشاره میکند: «صحبت اشرار مایه شقاوت است و همنشینی اخیار کیمیای سعادت. مثَل دولت و حکومت چون باد سحری است که اگر بر باغچه آزادگان وزد نسیم خوب آن به دماغ جامعه میرسد و اگر بر پارگین نخبگان اشرار گذرد بوی بد آن به جامعه سرایت خواهد کرد.»
مولوی با تکیه بر همین قاعده میگوید:
آن یکی چون نیست با اخیار یار
لاجرم شد پهلوی فجار جار
به هر حال انسان آزاده است که با این اوصاف ۳۰ گانهای که در این ۳۰ روز شمردیم، میتواند جامعه آزاد داشته باشد.
عطار میگوید:
تو میدان روح انسانیست سیمرغ
به آخر میشود این جسم بیمرغ
تو این انسان به معنی کان لطفی
همه اشیا درون توست مخفی
بدان خود را و آزاد جهان شو
چو عیسی بر فرازِ آسمان شو
این تاکید خاصی است که حتی عطار نیز به آن روایت معروف پیامبر از زبان علی علیهالسلام دارد که: « مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ كانَ لِغَيْرِهِ اعرف»» هرکس خودش را بشناسد هم خدایش را و هم همنوعانش را بهتر خواهد شناخت و با آنان بهترین و صمیمانهترین رابطه را برقرار خواهد کرد که اساس پیدایی جامعه آزاد است.
🍃رمضان ۱۳۹۹
🆔 @feirahi
Forwarded from نشر نی
چاپ چهارم منتشر شد
«آستانهی تجدد»
در شرح تنبیهالأمة و تنزیهالملّة
داود فیرحی
اثر شایستهی تقدیر در سیوچهارمین دورهی کتاب سال ۱۳۹۵
تنبیهالأمه و مؤلف ارجمندش نماد مکتبی فقهی ـ سیاسی شد که بیان دینی از آزادی و دموکراسی در مذهب شیعه فراهم میکرد و یا حداقل مقدمات چنین مهمی را تدارک میدید. به همین دلیل است که تنبیهالأمه در مرکز مناقشات معاصر ما، دربارهی استبداد و مردمسالاری از یکسو، و نوگرایی مذهبی و سکولار از سوی دیگر نشسته و در این چهار سوق، همزمان مورد توجه علاقمندان به مذهب، سیاست، تاریخ و ملیت قرار گرفت و «جاذبه و دافعهی» پردامنهای برانگیخت.
بحران اندیشه و سیاست در ایران معاصر، و اهتمام و توسعهی علوم انسانی در سطوح آموزش عالی، موجب اقبال روزافزون به تاریخ اندیشهی سیاسی معاصر گردید و باز هم تنبیهالأمه نائینی اهمیت مضاعفی از دیدگاه رابطهی دین و دموکراسی پیدا کرد. اما ادبیات کتاب نائینی چنان فشرده و دشوار است که خواننده و پژوهشگر امروز را با مشکلات جدی مواجه میکند...
🔸 ارسال رایگان به سراسر کشور www.nashreney.com
▫️بخشی از کتاب
@neypub
چاپ چهارم منتشر شد
«آستانهی تجدد»
در شرح تنبیهالأمة و تنزیهالملّة
داود فیرحی
اثر شایستهی تقدیر در سیوچهارمین دورهی کتاب سال ۱۳۹۵
تنبیهالأمه و مؤلف ارجمندش نماد مکتبی فقهی ـ سیاسی شد که بیان دینی از آزادی و دموکراسی در مذهب شیعه فراهم میکرد و یا حداقل مقدمات چنین مهمی را تدارک میدید. به همین دلیل است که تنبیهالأمه در مرکز مناقشات معاصر ما، دربارهی استبداد و مردمسالاری از یکسو، و نوگرایی مذهبی و سکولار از سوی دیگر نشسته و در این چهار سوق، همزمان مورد توجه علاقمندان به مذهب، سیاست، تاریخ و ملیت قرار گرفت و «جاذبه و دافعهی» پردامنهای برانگیخت.
بحران اندیشه و سیاست در ایران معاصر، و اهتمام و توسعهی علوم انسانی در سطوح آموزش عالی، موجب اقبال روزافزون به تاریخ اندیشهی سیاسی معاصر گردید و باز هم تنبیهالأمه نائینی اهمیت مضاعفی از دیدگاه رابطهی دین و دموکراسی پیدا کرد. اما ادبیات کتاب نائینی چنان فشرده و دشوار است که خواننده و پژوهشگر امروز را با مشکلات جدی مواجه میکند...
🔸 ارسال رایگان به سراسر کشور www.nashreney.com
▫️بخشی از کتاب
@neypub