🍁روایت یک مرگ (۴)؛ گویا دگر فسانه به پایان رسیده بود
✍دکتر بهنام مِدی
🔹۱۳ آبان سال ۱۳۹۰، ساعت حدوداً ۷ صبح بود، من تنها در خانه بودم. پدر و مادر رفته بودند. ناگهان تلفن زنگ زد! مادر بود. گفت که حال پدر بد شده است، سریع خود را برسان. سریع راه افتادم و بالا رفتم. به محلِ مورد نظر رسیدم. مادر و یکی از دوستانِ پدر دور میدانچه منتظر بودند. پرسیدم چه شده است؟ جواب درستی نگرفتم. سوار ماشین شدیم و بالاتر رفتیم. به کنار پدر رسیدیم. پدر را از کوه پایین آورده بودند. روی زمین خوابانده بودند. فهمیدم چه شده است. مادر نمیدانست. مادر را به گوشهای بردند. به چهرهی پدر نگاه کردم. آرامترین حالت را داشت. تا به حال چنین آرام ندیده بودمش. با بزرگترین برادرم تماس گرفتم. بغضم ترکید...
...
🔹۹ سال بعد، آن روز بیست آبان ۹۹ بود. بیش از دو هفته از ابتلایم به کرونا می گذشت. چند روز پیش پدر را در آی سی یو دیده بودم. بیهوش بود اما چهره اش روشن و آرام بود. به نظر وضعیتش خوب میآمد. اوضاع پدر نیز رو به بهبود بود و همه خوشحال بودیم. روزهای سختی را گذارنده بودم. در ظرف ۲۴ ساعت ۳ بار زیر سرم رفته بودم تا توان سرپا ایستادن و مقاومت را داشته باشم.
🔹با توجه به زمان ابتلایم بیش از دو هفته از شروع بیماریم گذشته بود و دیگر کسی را مبتلا نمیکردم. چند روزی بود که فرزانه به خانهی خودمان برگشته بود. در این مدت جز چند دقیقه اصلا ندیده بودمش. با توجه به روندِ امور و اینکه احتمالاً مبتلایش نمیکردم، تصمیم گرفتم به خانهی خودمان برگردم. وسایلم را جمع کردم و به خانه برگشتم. کلی حرف برای گفتن داشتیم...
🔹شب را آرام خوابیدم. گوشی را خاموش کردم یا در حالت پرواز گذاشتم که راحت بخوابم. ساعت نزدیک به هشت صبح شده بود که بیدار شدم و طبق معمول اولین چیزی را که نگاه کردم گوشی بود! دیدم حامد زنگ زده است. تعجب کردم. معمولاً این ساعت تماس نمیگرفت. در جواب، با او تماس گرفتم. گفت از بیمارستان زنگ زدهاند و گفتهاند که باید دارویی را برای پدر تهیه کنیم و نیاز به حضور من دارد. باز هم تعجب کردم چون بیمارستان آن ساعت برای تهیهی دارو تماس نمیگرفت. به حامد گفتم الان راهی میشوم.
🔹راه افتادم. در مسیر نگرانیِ خاصی نداشتم ولی فکر میکردم که چه دارویی ممکن است باشد؟ حتماً برای مرحلهی بعدیِ درمان است. به بیمارستان رسیدم. خودرو را در کنار یکی از درهای بیمارستان پارک کردم. ناگهان دیدم که حامد و داییاش جلوی در بیمارستان ایستادهاند. نمیدانم چه به ذهنم آمد. مغزم متوقف شد. دایی اینجا چه میکرد؟
به پیشِ آنها رفتم. پرسیدم چه شده است؟ خیلی سریع و بی مقدمه گفتند که صبح تماس گرفتهاند و گفتهاند که پدر فوت کرده است. قلب نازنینش از حرکت ایستاده بود... نمیدانستم چه بگویم. خشک شده بودم. مغزم یخ زده بود. دهانم خشک شده بود. نمیدانستم چه بکنم. با یکی از پزشکانِ بیمارستان تماس گرفتم جواب نداد. مثل مرغ سرکنده در حیاطِ بیمارستان از این سو به آن سو میرفتم. جرأت نمیکردم به داخلِ بیمارستان بروم. حسِ شکست تمام وجودم را فراگرفته بود. مگر قرار نبود بهتر شود؟ مگر قرار نبود نجاتش دهم آن گونه که او ما را نجات میداد؟ مگر قرار نبود ارادهام در برابر چیزی کم نیاورد؟ مگر با خود عهد نبسته بودم که نجاتش دهم؟ مگر قرار نبود در این جنگ پیروز شوم؟ اکنون با این همه امیدِ ناامید شده و با این همه سؤال های بیجواب چه کنم؟ با فرزانه چه کنم؟ با فاطمه و زهرا خانم چه؟
🔹با بزرگ ترین برادرم تماس گرفتم. بغضم ترکید. گفتم چه شده است. شوکه شد. همچون ۹ سال پیش خبر مرگِ پدری را به او میدادم. با گِلِه گفت که باز هم در این اولِ وقت خبر مرگ دادی... با دیگر برادرم تماس گرفتم. او نیز وامانده بود...
چه باید میکردم؟ حامد و دایی همانجا مانده بودند و در مورد آنچه بعداً باید انجام میشد صحبت میکردند. تصمیم گرفتیم به خانه برگردیم و فعلاً به کسی چیزی نگوییم تا دایی و همسرش فرزانه را به بهانهای به خانهی پدر بیاورند. نمیدانم چگونه به خانه برگشتم تنها میدانم که سیلاب اشک امانم را بریده بود. اکنون با این چشمان سرخ چگونه باید مرگ پدر را پنهان میکردم؟
🔹به خانه رسیدم. حامد بالا رفته بود و من تنها جلوی محوطهی ساختمان ماندم. دایی و همسرش رسیدند. فرزانه هم همراهشان بود. خودم را جمع و جور کردم و لبخندی را به چهره آوردم. میدانستم که هر قدر هم نقش بازی کنم فرزانه حقیقت را از پشت آن خندهها خواهد فهمید. احوال پرسی کردیم و به بالا رفتیم.
🔹چند دقیقه ای گذشت. به اتاقی رفتم و کنار یکی از تخت ها تنها نشستم. چشمم به کیسهی داروهای پدر کنار دیوار و کاسهی کوچکی بود که بهجای قنددان استفاده میکرد. بغض تمام تلاشش را میکرد که بیرون بزند و من همه تلاشم را میکردم که خفهاش کنم. فرزانه به داخل اتاق آمد
(ادامه👇👇👇)
🆔 @feirahi
✍دکتر بهنام مِدی
🔹۱۳ آبان سال ۱۳۹۰، ساعت حدوداً ۷ صبح بود، من تنها در خانه بودم. پدر و مادر رفته بودند. ناگهان تلفن زنگ زد! مادر بود. گفت که حال پدر بد شده است، سریع خود را برسان. سریع راه افتادم و بالا رفتم. به محلِ مورد نظر رسیدم. مادر و یکی از دوستانِ پدر دور میدانچه منتظر بودند. پرسیدم چه شده است؟ جواب درستی نگرفتم. سوار ماشین شدیم و بالاتر رفتیم. به کنار پدر رسیدیم. پدر را از کوه پایین آورده بودند. روی زمین خوابانده بودند. فهمیدم چه شده است. مادر نمیدانست. مادر را به گوشهای بردند. به چهرهی پدر نگاه کردم. آرامترین حالت را داشت. تا به حال چنین آرام ندیده بودمش. با بزرگترین برادرم تماس گرفتم. بغضم ترکید...
...
🔹۹ سال بعد، آن روز بیست آبان ۹۹ بود. بیش از دو هفته از ابتلایم به کرونا می گذشت. چند روز پیش پدر را در آی سی یو دیده بودم. بیهوش بود اما چهره اش روشن و آرام بود. به نظر وضعیتش خوب میآمد. اوضاع پدر نیز رو به بهبود بود و همه خوشحال بودیم. روزهای سختی را گذارنده بودم. در ظرف ۲۴ ساعت ۳ بار زیر سرم رفته بودم تا توان سرپا ایستادن و مقاومت را داشته باشم.
🔹با توجه به زمان ابتلایم بیش از دو هفته از شروع بیماریم گذشته بود و دیگر کسی را مبتلا نمیکردم. چند روزی بود که فرزانه به خانهی خودمان برگشته بود. در این مدت جز چند دقیقه اصلا ندیده بودمش. با توجه به روندِ امور و اینکه احتمالاً مبتلایش نمیکردم، تصمیم گرفتم به خانهی خودمان برگردم. وسایلم را جمع کردم و به خانه برگشتم. کلی حرف برای گفتن داشتیم...
🔹شب را آرام خوابیدم. گوشی را خاموش کردم یا در حالت پرواز گذاشتم که راحت بخوابم. ساعت نزدیک به هشت صبح شده بود که بیدار شدم و طبق معمول اولین چیزی را که نگاه کردم گوشی بود! دیدم حامد زنگ زده است. تعجب کردم. معمولاً این ساعت تماس نمیگرفت. در جواب، با او تماس گرفتم. گفت از بیمارستان زنگ زدهاند و گفتهاند که باید دارویی را برای پدر تهیه کنیم و نیاز به حضور من دارد. باز هم تعجب کردم چون بیمارستان آن ساعت برای تهیهی دارو تماس نمیگرفت. به حامد گفتم الان راهی میشوم.
🔹راه افتادم. در مسیر نگرانیِ خاصی نداشتم ولی فکر میکردم که چه دارویی ممکن است باشد؟ حتماً برای مرحلهی بعدیِ درمان است. به بیمارستان رسیدم. خودرو را در کنار یکی از درهای بیمارستان پارک کردم. ناگهان دیدم که حامد و داییاش جلوی در بیمارستان ایستادهاند. نمیدانم چه به ذهنم آمد. مغزم متوقف شد. دایی اینجا چه میکرد؟
به پیشِ آنها رفتم. پرسیدم چه شده است؟ خیلی سریع و بی مقدمه گفتند که صبح تماس گرفتهاند و گفتهاند که پدر فوت کرده است. قلب نازنینش از حرکت ایستاده بود... نمیدانستم چه بگویم. خشک شده بودم. مغزم یخ زده بود. دهانم خشک شده بود. نمیدانستم چه بکنم. با یکی از پزشکانِ بیمارستان تماس گرفتم جواب نداد. مثل مرغ سرکنده در حیاطِ بیمارستان از این سو به آن سو میرفتم. جرأت نمیکردم به داخلِ بیمارستان بروم. حسِ شکست تمام وجودم را فراگرفته بود. مگر قرار نبود بهتر شود؟ مگر قرار نبود نجاتش دهم آن گونه که او ما را نجات میداد؟ مگر قرار نبود ارادهام در برابر چیزی کم نیاورد؟ مگر با خود عهد نبسته بودم که نجاتش دهم؟ مگر قرار نبود در این جنگ پیروز شوم؟ اکنون با این همه امیدِ ناامید شده و با این همه سؤال های بیجواب چه کنم؟ با فرزانه چه کنم؟ با فاطمه و زهرا خانم چه؟
🔹با بزرگ ترین برادرم تماس گرفتم. بغضم ترکید. گفتم چه شده است. شوکه شد. همچون ۹ سال پیش خبر مرگِ پدری را به او میدادم. با گِلِه گفت که باز هم در این اولِ وقت خبر مرگ دادی... با دیگر برادرم تماس گرفتم. او نیز وامانده بود...
چه باید میکردم؟ حامد و دایی همانجا مانده بودند و در مورد آنچه بعداً باید انجام میشد صحبت میکردند. تصمیم گرفتیم به خانه برگردیم و فعلاً به کسی چیزی نگوییم تا دایی و همسرش فرزانه را به بهانهای به خانهی پدر بیاورند. نمیدانم چگونه به خانه برگشتم تنها میدانم که سیلاب اشک امانم را بریده بود. اکنون با این چشمان سرخ چگونه باید مرگ پدر را پنهان میکردم؟
🔹به خانه رسیدم. حامد بالا رفته بود و من تنها جلوی محوطهی ساختمان ماندم. دایی و همسرش رسیدند. فرزانه هم همراهشان بود. خودم را جمع و جور کردم و لبخندی را به چهره آوردم. میدانستم که هر قدر هم نقش بازی کنم فرزانه حقیقت را از پشت آن خندهها خواهد فهمید. احوال پرسی کردیم و به بالا رفتیم.
🔹چند دقیقه ای گذشت. به اتاقی رفتم و کنار یکی از تخت ها تنها نشستم. چشمم به کیسهی داروهای پدر کنار دیوار و کاسهی کوچکی بود که بهجای قنددان استفاده میکرد. بغض تمام تلاشش را میکرد که بیرون بزند و من همه تلاشم را میکردم که خفهاش کنم. فرزانه به داخل اتاق آمد
(ادامه👇👇👇)
🆔 @feirahi
پرسید بهنام راستش را بگو چه شده است؟ دیگر نتوانستم مقاومت کنم. بغضم ترکید و رسوا شدم. زهرا خانم به دم در آمد. او نیز فهمید. گریه امانش را بریده بود. فاطمه به جمع گریانمان پیوست. همه میگریستیم.
🔹بار دیگر پایانِ یک حیات را تجربه می کردم. حیات بود یا مرگ؟ پایان بود یا آغاز؟ چرا چنین شد؟ از آن حیات چه مانده بود؟ یک خاطره؟ چند کتاب؟ «طرحی از یک زندگی»؟ چگونه مرگش را بفهمم؟ گویی همه چیز تمام شده بود، گویی خطی ممتد بود که پایان نداشت، گویی تنها یک سکوت بود، تاریکیِ محض، یک رؤیا بود شاید یا یک خیال، یا فسانهای که دیگر به پایان رسیده بود...
🔹«گویا دگر فسانه به پایان رسیده بود
دیگر نمانده بود برایم بهانه ای
جنبید مُشتِ مرگ و در آن خاك سرد گور
می خواست پر كند
روح مرا ، چو روزن تاریكخانه ای
اما بسان بازپسین پرسشی كه هیچ
دیگر نه پرسشی ست از آن پس نه پاسخی
چشمی كه خوشترین خبر سرنوشت بود
از آشیان سادهی روحی فرشته وار
كز روشنی چو پنجرهای از بهشت بود
خندید با ملامت، با مهر، با غرور
با حالتی كه خوشتر از آن كس ندیده است
كای تخته سنگ پیر
آیا دگر فسانه به پایان رسیده است؟
چشمم پرید ناگه و گوشم كشید سوت
خون در رگم دوید
امشب صلیب رسم كنید، ای ستاره ها
برخاستم ز بستر تاریكی و سكوت
گویی شنیدم از نفس گرم این پیام
عطر نوازشی كه دل از یاد برده بود
اما دریغ، كاین دل خوشباورم هنوز
باور نكرده بود
كآورده را به همره خود باد برده بود
گویی خیال بود ، شبح بود، سایه بود
یا آن ستاره بود كه یك لمحه زاد و مرد
چشمك زد و فسرد
لشكر نداشت در پی ، تنها طلایه بود
ای آخرین دریچهی زندان عمر من
ای واپسین خیال شبحوار سایهرنگ
از پشت پردههای بلورین اشك خویش
با یاد دلفریب تو بدرود می كنم
...
من ماندم و ملال و غمم، رفتهای تو شاد
با حالتی كه بدتر از آن كس ندیده است
ای چشمهی جوان
گویا دگر فسانه به پایان رسیده است»...
🆔@feirahi
🔹بار دیگر پایانِ یک حیات را تجربه می کردم. حیات بود یا مرگ؟ پایان بود یا آغاز؟ چرا چنین شد؟ از آن حیات چه مانده بود؟ یک خاطره؟ چند کتاب؟ «طرحی از یک زندگی»؟ چگونه مرگش را بفهمم؟ گویی همه چیز تمام شده بود، گویی خطی ممتد بود که پایان نداشت، گویی تنها یک سکوت بود، تاریکیِ محض، یک رؤیا بود شاید یا یک خیال، یا فسانهای که دیگر به پایان رسیده بود...
🔹«گویا دگر فسانه به پایان رسیده بود
دیگر نمانده بود برایم بهانه ای
جنبید مُشتِ مرگ و در آن خاك سرد گور
می خواست پر كند
روح مرا ، چو روزن تاریكخانه ای
اما بسان بازپسین پرسشی كه هیچ
دیگر نه پرسشی ست از آن پس نه پاسخی
چشمی كه خوشترین خبر سرنوشت بود
از آشیان سادهی روحی فرشته وار
كز روشنی چو پنجرهای از بهشت بود
خندید با ملامت، با مهر، با غرور
با حالتی كه خوشتر از آن كس ندیده است
كای تخته سنگ پیر
آیا دگر فسانه به پایان رسیده است؟
چشمم پرید ناگه و گوشم كشید سوت
خون در رگم دوید
امشب صلیب رسم كنید، ای ستاره ها
برخاستم ز بستر تاریكی و سكوت
گویی شنیدم از نفس گرم این پیام
عطر نوازشی كه دل از یاد برده بود
اما دریغ، كاین دل خوشباورم هنوز
باور نكرده بود
كآورده را به همره خود باد برده بود
گویی خیال بود ، شبح بود، سایه بود
یا آن ستاره بود كه یك لمحه زاد و مرد
چشمك زد و فسرد
لشكر نداشت در پی ، تنها طلایه بود
ای آخرین دریچهی زندان عمر من
ای واپسین خیال شبحوار سایهرنگ
از پشت پردههای بلورین اشك خویش
با یاد دلفریب تو بدرود می كنم
...
من ماندم و ملال و غمم، رفتهای تو شاد
با حالتی كه بدتر از آن كس ندیده است
ای چشمهی جوان
گویا دگر فسانه به پایان رسیده است»...
🆔@feirahi
🍁حجت مسلمانی
✍دکتر محمد رضا مرادی طادی
🔹پارسال، دقیقاً همین امروز بود. لبتاپم بالا نیامد. هر کاری کردم، نشد. بارها ری استارت کردم و نشد. رفتم تعمیرات؛ گفت ویندوز و هارد به کما رفته و بخشی از اطلاعات هم قابل بازیابی نیست. گفتم از اهالی قبیلۀ قلماَم؛ عکس و فیلم و گالری را بیخیال شو، فقط فایلهای ورد را بازیابی کن. احساس کردم در این دنیا لبتاپم را از بسیاری کسان بیشتر دوست دارم و شاید فقط دو-سه نفر را بر آن ترجیح بدهم. تعمیرکار دم غروبی زنگ زد. گفت تلاشش زیاد موفقیت آمیز نبوده، غم دنیا در دلم ریخت. سه کتاب منتشر ناشده داشتم که پرید و بسیاری از یادداشتها و فیش برداریها و خُرده مطالب. قرار شد، فردا بروم و لبتاپ را با ویندوز جدید و فرمت شده تحویل بگیرم.
🔹صبح چهارشنبه بود؛ از آبان؛ و بیست و یک روزی سپری شده از آن ماه؛ ساعت ده نشده بود. از تعمیراتی بیرون زده بودم که گوشی زنگ خورد. از جیبم درآوردم و به صفحه نگاهی انداختم، رضا [دکتر رضا نجف زاده] پشت خط بود. بند دلم پاره شد. تردید نداشتم که حامل یکی از تلخ ترین خبرهای همۀ زندگیام است. بدون سلام فقط گفتم: نه... رضا ... نه! تو را بخدا بگو که دروغه... رضا با صدایی شکسته که گویی از اعماق خلاء و هیچ بر می آمد، گفت: همۀ ما رفتنی هستیم! با هر چه در توان داشتم نعره زدم: نه! خدای من نه! دوباره یتیم شدم رضا! خدایا چرا؟ خدایا چرا؟
🔹چند روزی بود که فیرحی در بستر کرونا با مرگ دست و پنجه نرم میکرد، اوضاع وخیم شده بود و اوایل هفته درخواست پلاسما کرده بودند. صف مشتاقانی که برای اعطای پلاسما و خون و کمکهای دیگر به بیمارستان هجوم آورده بودند، تیم درمان را شگفت زده کرده بود که مگر میشود، در این دوره و زَمونه، یک «آخوند» این قدر عاشق سینهچاک داشته باشد. نمیدانستند که او از معدود آدمهای این صنف است که به راستی لباس رسول الله(ص) را پوشیده است. با آن صدای مخملین، صورتِ زیبا و سیرتِ الهی، با آن کلام همیشه مدلل، سیمایی که هیچگاه ابرو در هم نکشید و همیشه و هماره آرام و با طمأنینه و آکنده از متانت بود، فیرحی برای من (و بسیاری دیگر) تندیسِ بی بدیل اسلام عقلانی و رحمانی بود؛ او حجتی برای مسلمانی بود که به راحتی نمیشد نادیدهاش گرفت. با فیرحی تردیدی برای مومن بودن باقی نمیماند. و حالا فیرحی رفته بود. سر بلند کردم، با اینکه صبح بود اما به نظرم آسمان شهر،از هر شبِ دیجوری سیاهتر و تیرهتر بود. با خود، زیر لب، گفتم و تکرار کردم: یعنی دیگر این دنیا داود فیرحی ندارد؟ مگر میشود؟ و حال یک سالی از آن روزِ تَلخاتَلخ گذشته است. به تقریب، هفتهای نمیشود که یادی از او نکنم و اشک از دیدگانم روان نشود: ای عزیزِ رفته، در غم فراق تو تا ابد بِگریم!
🆔 @feirahi
✍دکتر محمد رضا مرادی طادی
🔹پارسال، دقیقاً همین امروز بود. لبتاپم بالا نیامد. هر کاری کردم، نشد. بارها ری استارت کردم و نشد. رفتم تعمیرات؛ گفت ویندوز و هارد به کما رفته و بخشی از اطلاعات هم قابل بازیابی نیست. گفتم از اهالی قبیلۀ قلماَم؛ عکس و فیلم و گالری را بیخیال شو، فقط فایلهای ورد را بازیابی کن. احساس کردم در این دنیا لبتاپم را از بسیاری کسان بیشتر دوست دارم و شاید فقط دو-سه نفر را بر آن ترجیح بدهم. تعمیرکار دم غروبی زنگ زد. گفت تلاشش زیاد موفقیت آمیز نبوده، غم دنیا در دلم ریخت. سه کتاب منتشر ناشده داشتم که پرید و بسیاری از یادداشتها و فیش برداریها و خُرده مطالب. قرار شد، فردا بروم و لبتاپ را با ویندوز جدید و فرمت شده تحویل بگیرم.
🔹صبح چهارشنبه بود؛ از آبان؛ و بیست و یک روزی سپری شده از آن ماه؛ ساعت ده نشده بود. از تعمیراتی بیرون زده بودم که گوشی زنگ خورد. از جیبم درآوردم و به صفحه نگاهی انداختم، رضا [دکتر رضا نجف زاده] پشت خط بود. بند دلم پاره شد. تردید نداشتم که حامل یکی از تلخ ترین خبرهای همۀ زندگیام است. بدون سلام فقط گفتم: نه... رضا ... نه! تو را بخدا بگو که دروغه... رضا با صدایی شکسته که گویی از اعماق خلاء و هیچ بر می آمد، گفت: همۀ ما رفتنی هستیم! با هر چه در توان داشتم نعره زدم: نه! خدای من نه! دوباره یتیم شدم رضا! خدایا چرا؟ خدایا چرا؟
🔹چند روزی بود که فیرحی در بستر کرونا با مرگ دست و پنجه نرم میکرد، اوضاع وخیم شده بود و اوایل هفته درخواست پلاسما کرده بودند. صف مشتاقانی که برای اعطای پلاسما و خون و کمکهای دیگر به بیمارستان هجوم آورده بودند، تیم درمان را شگفت زده کرده بود که مگر میشود، در این دوره و زَمونه، یک «آخوند» این قدر عاشق سینهچاک داشته باشد. نمیدانستند که او از معدود آدمهای این صنف است که به راستی لباس رسول الله(ص) را پوشیده است. با آن صدای مخملین، صورتِ زیبا و سیرتِ الهی، با آن کلام همیشه مدلل، سیمایی که هیچگاه ابرو در هم نکشید و همیشه و هماره آرام و با طمأنینه و آکنده از متانت بود، فیرحی برای من (و بسیاری دیگر) تندیسِ بی بدیل اسلام عقلانی و رحمانی بود؛ او حجتی برای مسلمانی بود که به راحتی نمیشد نادیدهاش گرفت. با فیرحی تردیدی برای مومن بودن باقی نمیماند. و حالا فیرحی رفته بود. سر بلند کردم، با اینکه صبح بود اما به نظرم آسمان شهر،از هر شبِ دیجوری سیاهتر و تیرهتر بود. با خود، زیر لب، گفتم و تکرار کردم: یعنی دیگر این دنیا داود فیرحی ندارد؟ مگر میشود؟ و حال یک سالی از آن روزِ تَلخاتَلخ گذشته است. به تقریب، هفتهای نمیشود که یادی از او نکنم و اشک از دیدگانم روان نشود: ای عزیزِ رفته، در غم فراق تو تا ابد بِگریم!
🆔 @feirahi
🍁مراسم بزرگداشت و نخستین سالگرد درگذشت استاد فقید دکتر داود فیرحی بر مزار ایشان، بهشت معصومه(س) قم، به تاریخ ۲۱ آبان ماه۱۴۰۰.
🆔 @feirahi
🆔 @feirahi
🍂 الهی دان سیاست
▫️ یادنامه استاد داود فیرحی
🔹 به کوشش پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (ادم) در نخستین سالگرد درگذشت دکتر داود فیرحی ارائه گردید.
@feirahi
▫️ یادنامه استاد داود فیرحی
🔹 به کوشش پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (ادم) در نخستین سالگرد درگذشت دکتر داود فیرحی ارائه گردید.
@feirahi
🎥 پخش همایش «همایش بزرگداشت متفکر نواندیش حجت الاسلام و المسلمین دکتر داود فیرحی»
🔹سخنرانان به ترتیب حروف الفبا:
دکتر کیومرث اشتریان/ دکتر سید محمدرضا بهشتی/ دکتر سید صادق حقیقت/ آیت الله محمد سروش محلاتی/ حجة الاسلام و المسلمین دکتر ابوالفضل شکوری/ دکتر ابوالفضل دلاوری/آیت الله کاظم قاضی زاده/ دکتر محمد مهدی مجاهدی/ دکتر عباس منوچهری/ حجة الاسلام و المسلمین دکتر منصور میراحمدی/ دکتر سیدعلی میرموسوی
👈 »» فیلم همایش در پنل صبح ««
👈 »» فیلم همایش در پنل بعد از ظهر ««
👈 »» صوت همایش در پنل صبح ««
👈 »» صوت همایش در پنل بعد از ظهر ««
🔺 پژوهشکده اندیشه دینی معاصر
🔺 خانه اندیشمندان علوم انسانی
🔺 اندیشگاه کتابخانه ملی
🔺 انجمن علوم سیاسی ایران
⭕️ برگزار شده در: چهارشنبه ۱۹ آبان ماه ۱۴۰۰، از ساعت ۹ صبح تا ۱۷
🆔@feirahi
🔹سخنرانان به ترتیب حروف الفبا:
دکتر کیومرث اشتریان/ دکتر سید محمدرضا بهشتی/ دکتر سید صادق حقیقت/ آیت الله محمد سروش محلاتی/ حجة الاسلام و المسلمین دکتر ابوالفضل شکوری/ دکتر ابوالفضل دلاوری/آیت الله کاظم قاضی زاده/ دکتر محمد مهدی مجاهدی/ دکتر عباس منوچهری/ حجة الاسلام و المسلمین دکتر منصور میراحمدی/ دکتر سیدعلی میرموسوی
👈 »» فیلم همایش در پنل صبح ««
👈 »» فیلم همایش در پنل بعد از ظهر ««
👈 »» صوت همایش در پنل صبح ««
👈 »» صوت همایش در پنل بعد از ظهر ««
🔺 پژوهشکده اندیشه دینی معاصر
🔺 خانه اندیشمندان علوم انسانی
🔺 اندیشگاه کتابخانه ملی
🔺 انجمن علوم سیاسی ایران
⭕️ برگزار شده در: چهارشنبه ۱۹ آبان ماه ۱۴۰۰، از ساعت ۹ صبح تا ۱۷
🆔@feirahi
Audio
✅سخنرانی در همایش نکوداشت سالگرد دکتر فیرحی . ۱۹ آبان ۱۴۰۰
🔷موضوع : قلمرو عقل در فقه سیاسی
▫️آیت الله محمد سروش محلاتی
🔻گزارشی از این سخنرانی توسط خبرگزاری ایکنا و گزارش کامل تری توسط خبرگزاری شفقنا منتشر شده است .
@mohammadsorooshmahallati
@feirahi
🔷موضوع : قلمرو عقل در فقه سیاسی
▫️آیت الله محمد سروش محلاتی
🔻گزارشی از این سخنرانی توسط خبرگزاری ایکنا و گزارش کامل تری توسط خبرگزاری شفقنا منتشر شده است .
@mohammadsorooshmahallati
@feirahi
Forwarded from محمد سروش محلاتی
قلمرو عقل در فقه سیاسی.pdf
374.7 KB
Forwarded from سایت خبری-تحلیلی کلمه
🔴 شریعت، هدف است یا وسیلهای برای عدالت؟
،، گفتاری در بزرگداشت زندهیاد داود فیرحی
🎙آیتالله سروش محلاتی
🔺احکام اجتماعی و سیاسی اسلام غرض دارند و این احکام اجتماعی و سیاسی برای رسیدن به عدالت است و عدالت در بسیاری از موارد در حوزه عقل و فهم خردمندان قرار دارد و اگر چنین است باید درباره اینکه این احکام ما را در زمان و شرایط حاضر به چه مرحلهای میرساند، تامل و بررسی کنیم.
🔺بشر امروز مواجه با موضوعاتی مثل تمرکز قدرت و نقش تمرکز قدرت در ایجاد فساد است. عقلا در این زمینه حرف دارند. ما میخواهیم مسئله تمرکز قدرت را با اطلاق نصوص شرعی حل کنیم یا اینگونه اطلاقات محکوم بنائاتی است که نزد عقلا وجود دارد؟ چراکه این اطلاقات موجب این میشود که در رسیدن به غایت که عدالت باشیم به مشکل بخوریم.
🔺عقلای عالم اتفاق دارند که نظارت بر قدرت در کاهش فساد موثر است. آیا ما در فقه میتوانیم نصوص را به گونهای معنا کنیم که مستلزم نفی نظارت بر قدرت باشد؟ هرگز چنین چیزی امکانپذیر نیست.
*خبرگزاری ایکنا
📎متن کامل:
https://tinyurl.com/nz2acr2m
@kaleme
،، گفتاری در بزرگداشت زندهیاد داود فیرحی
🎙آیتالله سروش محلاتی
🔺احکام اجتماعی و سیاسی اسلام غرض دارند و این احکام اجتماعی و سیاسی برای رسیدن به عدالت است و عدالت در بسیاری از موارد در حوزه عقل و فهم خردمندان قرار دارد و اگر چنین است باید درباره اینکه این احکام ما را در زمان و شرایط حاضر به چه مرحلهای میرساند، تامل و بررسی کنیم.
🔺بشر امروز مواجه با موضوعاتی مثل تمرکز قدرت و نقش تمرکز قدرت در ایجاد فساد است. عقلا در این زمینه حرف دارند. ما میخواهیم مسئله تمرکز قدرت را با اطلاق نصوص شرعی حل کنیم یا اینگونه اطلاقات محکوم بنائاتی است که نزد عقلا وجود دارد؟ چراکه این اطلاقات موجب این میشود که در رسیدن به غایت که عدالت باشیم به مشکل بخوریم.
🔺عقلای عالم اتفاق دارند که نظارت بر قدرت در کاهش فساد موثر است. آیا ما در فقه میتوانیم نصوص را به گونهای معنا کنیم که مستلزم نفی نظارت بر قدرت باشد؟ هرگز چنین چیزی امکانپذیر نیست.
*خبرگزاری ایکنا
📎متن کامل:
https://tinyurl.com/nz2acr2m
@kaleme
Telegraph
شریعت، هدف است یا وسیلهای برای عدالت؟
گفتاری در بزرگداشت زندهیاد داود فیرحی
Forwarded from محمد سروش محلاتی
iqna.ir | خبرگزاری بین المللی قرآن
پیشنهاد گسترش کاربرد عقل در فقه سیاسی/ رکود فقه در اثر غفلت از طریقیت احکام اجتماعی است
محمد سروش محلاتی ضمن پیشنهاد روش برای گسترش کاربرد عقل در قلمرو فقه سیاسی تصریح کرد: احکام اجتماعی و سیاسی اسلام غرض دارند و این برای رسیدن به عدالت است و عدالت در بسیاری از موارد در حوزه عقل و فهم خردمندان قرار دارد.
Audio
✅سخنرانی در همایش نکوداشت سالگرد دکتر فیرحی . ۱۹ آبان ۱۴۰۰
🔹 دکتر فیرحی خار چشم گفتمان اسلام گرایی رادیکال بود
▪️دکتر صادق حقیقت
استاد مطهری بر این باور بود فقه متورم شده است. در عصر جمهوری اسلامی، فقه سیاسی متورمتر از قبل ارزیابی میشود.
@s_sadegh_haghighat
@feirahi
🔹 دکتر فیرحی خار چشم گفتمان اسلام گرایی رادیکال بود
▪️دکتر صادق حقیقت
استاد مطهری بر این باور بود فقه متورم شده است. در عصر جمهوری اسلامی، فقه سیاسی متورمتر از قبل ارزیابی میشود.
@s_sadegh_haghighat
@feirahi
Forwarded from سید صادق حقیقت
فیرحی و وضعیت اندیشه سیاسی اسلام
<قسمت اول>
🔹این یادداشت که به مناسبت سالگرد ارتحال استاد فقید جناب دکتر داود فیرحی به نگارش درآمده، درصدد بررسی وضعیت اندیشه سیاسی شیعه در ایران معاصر است. به جد میتوان گفت او مؤثرترین استاد در حوزه اندیشه سیاسی اسلام در سالهای اخیر محسوب میشود. سطح تحلیل این یادداشت، توصیف وضعیت و نگاهی به شواهد آن است، نه تبیین، تحلیل، نقد و تجویز.
🔹چون هدف اصلی این نوشتار نوعی آسیبشناسی تلقی میشود، طبق قاعده از ذکر نقاط مثبت صرف نظر میشود؛ بنابراین، نباید نوعی منفینگری به نظر برسد. شواهدی که در راستای تأیید مدعا ذکر میشود صرفا در حد اشاره است؛ چراکه تفصیل آن در دیگر آثار نگارنده قابلیت پیگیری دارد. مدعای اصلی این است که وضعیت اندیشه سیاسی اسلام (یا اسلامی) بسیار آشفته به نظر میرسد. شواهدی که میتوان برای تأیید این مدعا اشاره کرد، عبارتاند از:
1⃣ آشفتگی و کژتابی مفاهیم:
🔹این حق یک دانشجوی کارشناسی است که با اصطلاحات اصلی آن رشته آشنا شود. هرچند کتاب «سیاست» هیوود، که کتابی درسی به شمار میرود، این خواسته را در علوم سیاسی برآورده میکند؛ اما در ایران نواقصی مشاهده میشود. این مسئله در رشته- یا دروس مربوط به- اندیشه سیاسی اسلام شدت دارد. به طور مثال، کمتر دانشجویی در دوره کارشناسی یاد میگیرد که سه معنای مشروعیت (مشروعیت در دین، مشروعیت در جامعهشناسی سیاسی و مشروعیت در علوم هنجاری مثل فلسفه سیاسی) را از هم جدا کند.
🔹یا در کمتر متنی معلوم میشود که سکولاریسم در دنیا به معنای جدایی نهاد دین از نهاد سیاست (دولت) است؛ ولی در ایران هم به آن معناست، هم به معنای جدایی دین از سیاست. جالب آن است که ذهن ایرانی به معنای دوم انسباق دارد؛ بنابراین اگر با یک غربی درخصوص سکولاریسم صحبت کنیم، چه بسا ما معنایی را لحاظ کنیم (رابطه دین و سیاست) و او معنایی دیگر بفهمد (رابطه دو نهاد)! با این وصف وقتی از «حوزه سکولار» بحث به میان آمد، در درجه اول لازم بود از پیچیدگی معنای آن سؤال شود. مثال دیگر آن است که کتاب «نظریههای دولت در فقه شیعه» ناظر به نظریههای دولت نیست و بحث آن به نظریههای مشروعیت اشاره دارد.
🔹کتاب «فربهتر از ایدئولوژی» درصدد است نشان دهد قرائت متفکرانی مانند دکتر شریعتی ایدئولوژیک است؛ درحالیکه دین فربهتر از ایدئولوژی به نظر میرسد. استاد ملکیان به این نقد اشکال کرده که دین به خودی خود ایدئولوژیک هست و شریعتی نمیتوانسته آن را ایدئولوژیک کند (چون تحصیل حاصل است). تری ایگلتون اشاره کرده که ایدئولوژی 15 معنا دارد. درحالیکه این نقد به شریعتی وارد است که دین را ایدئولوژیک کرده، باید یادآور شد که این اصطلاح نزد او (مجموعه عقاید- انقلابی-) و ناقد او، یعنی دکتر سروش (اندیشههای باطل بدون دلیل- تعریف مارکسیستی-) و استاد ملکیان (گزارههای بدون دلیل عقلی، همانند گزارههای دینی و وحیانی) به سه معنای متفاوت به کار رفته است. مثال دیگر «جامعه مدنی» است که ادعا شده ریشه در «مدینهالنبی» دارد؛ یعنی مفهوم برساخته در دوران مدرن ریشه در مفاهیم اسلامی دارد! داستان «مردمسالاری دینی» نیز اینگونه است.
🔹برخی متفکران اصولگرایی گفتهاند اگر معنای مردمسالاری دینی به این معنای خاص باشد، ما هم به آن اعتقاد داریم! آیتالله جوادیآملی، در آخرین خطبه خود در قم در سال 1388 بیان کرد که تفکیک قوا مفهومی است که قبل از آن که شرع بر آن مهر صحت بگذارد، عقل به آن حکم کرده است. این در حالی است که اساسا براساس نظریه کلاسیک اسلامی نمیتوان به تفکیک قوا، به معنای رایجش، اعتقاد داشت. در مباحث سیاسی نیز بهراحتی از دو واژه «اصلاحطلبی» و «اصولگرایی» استفاده میکنیم؛ درحالیکه تعریف منقحی از آن ارائه نمیکنیم. اگر اصلاحطلبی یکی از مؤلفههای اصولگرایی باشد، در عرض و در مقابل هم قرار نمیگیرند.
2⃣ آشفتگی روشی:
🔹در این زمینه نیز به مواردی چند بسنده میشود. نظریه سیستمها نمیتواند بر نظام خلافت و امامت- مفهومی اندیشهای که در طول چند قرن تداوم داشته- تطبیق داده شود. ترکیب روشها به خودی خود امری معقول است و با همروی روششناختی سازگاری دارد. البته، شرط ترکیب روشها آن است که مبانی معرفتشناختی آنها تعارض نداشته باشند.
🔹پستمدرنیسم (و فوکو)، از این جهت با هرمنوتیک در تضاد است که اولی معنازدا و دومی به دنبال کشف معناست. اساسا نگاه ابزاری به روش توجیه معرفتشناختی ندارد. مثال دیگر، مکتب جماعتگرایی است که به اشتباه بهعنوان روش هم از آن یاد شده است. همانگونه که مایکل سندل اشاره میکند چیزی به نام «روش جماعتگرایانه» نداریم. همچنین است هرمنوتیک هستیشناسانه که هرگز نمیتواند ابعاد روششناسانه داشته باشد.
🔸سیدصادق حقیقت، روزنامه شرق (19 ابان 1400)
@s_sadegh_haghighat
<قسمت اول>
🔹این یادداشت که به مناسبت سالگرد ارتحال استاد فقید جناب دکتر داود فیرحی به نگارش درآمده، درصدد بررسی وضعیت اندیشه سیاسی شیعه در ایران معاصر است. به جد میتوان گفت او مؤثرترین استاد در حوزه اندیشه سیاسی اسلام در سالهای اخیر محسوب میشود. سطح تحلیل این یادداشت، توصیف وضعیت و نگاهی به شواهد آن است، نه تبیین، تحلیل، نقد و تجویز.
🔹چون هدف اصلی این نوشتار نوعی آسیبشناسی تلقی میشود، طبق قاعده از ذکر نقاط مثبت صرف نظر میشود؛ بنابراین، نباید نوعی منفینگری به نظر برسد. شواهدی که در راستای تأیید مدعا ذکر میشود صرفا در حد اشاره است؛ چراکه تفصیل آن در دیگر آثار نگارنده قابلیت پیگیری دارد. مدعای اصلی این است که وضعیت اندیشه سیاسی اسلام (یا اسلامی) بسیار آشفته به نظر میرسد. شواهدی که میتوان برای تأیید این مدعا اشاره کرد، عبارتاند از:
1⃣ آشفتگی و کژتابی مفاهیم:
🔹این حق یک دانشجوی کارشناسی است که با اصطلاحات اصلی آن رشته آشنا شود. هرچند کتاب «سیاست» هیوود، که کتابی درسی به شمار میرود، این خواسته را در علوم سیاسی برآورده میکند؛ اما در ایران نواقصی مشاهده میشود. این مسئله در رشته- یا دروس مربوط به- اندیشه سیاسی اسلام شدت دارد. به طور مثال، کمتر دانشجویی در دوره کارشناسی یاد میگیرد که سه معنای مشروعیت (مشروعیت در دین، مشروعیت در جامعهشناسی سیاسی و مشروعیت در علوم هنجاری مثل فلسفه سیاسی) را از هم جدا کند.
🔹یا در کمتر متنی معلوم میشود که سکولاریسم در دنیا به معنای جدایی نهاد دین از نهاد سیاست (دولت) است؛ ولی در ایران هم به آن معناست، هم به معنای جدایی دین از سیاست. جالب آن است که ذهن ایرانی به معنای دوم انسباق دارد؛ بنابراین اگر با یک غربی درخصوص سکولاریسم صحبت کنیم، چه بسا ما معنایی را لحاظ کنیم (رابطه دین و سیاست) و او معنایی دیگر بفهمد (رابطه دو نهاد)! با این وصف وقتی از «حوزه سکولار» بحث به میان آمد، در درجه اول لازم بود از پیچیدگی معنای آن سؤال شود. مثال دیگر آن است که کتاب «نظریههای دولت در فقه شیعه» ناظر به نظریههای دولت نیست و بحث آن به نظریههای مشروعیت اشاره دارد.
🔹کتاب «فربهتر از ایدئولوژی» درصدد است نشان دهد قرائت متفکرانی مانند دکتر شریعتی ایدئولوژیک است؛ درحالیکه دین فربهتر از ایدئولوژی به نظر میرسد. استاد ملکیان به این نقد اشکال کرده که دین به خودی خود ایدئولوژیک هست و شریعتی نمیتوانسته آن را ایدئولوژیک کند (چون تحصیل حاصل است). تری ایگلتون اشاره کرده که ایدئولوژی 15 معنا دارد. درحالیکه این نقد به شریعتی وارد است که دین را ایدئولوژیک کرده، باید یادآور شد که این اصطلاح نزد او (مجموعه عقاید- انقلابی-) و ناقد او، یعنی دکتر سروش (اندیشههای باطل بدون دلیل- تعریف مارکسیستی-) و استاد ملکیان (گزارههای بدون دلیل عقلی، همانند گزارههای دینی و وحیانی) به سه معنای متفاوت به کار رفته است. مثال دیگر «جامعه مدنی» است که ادعا شده ریشه در «مدینهالنبی» دارد؛ یعنی مفهوم برساخته در دوران مدرن ریشه در مفاهیم اسلامی دارد! داستان «مردمسالاری دینی» نیز اینگونه است.
🔹برخی متفکران اصولگرایی گفتهاند اگر معنای مردمسالاری دینی به این معنای خاص باشد، ما هم به آن اعتقاد داریم! آیتالله جوادیآملی، در آخرین خطبه خود در قم در سال 1388 بیان کرد که تفکیک قوا مفهومی است که قبل از آن که شرع بر آن مهر صحت بگذارد، عقل به آن حکم کرده است. این در حالی است که اساسا براساس نظریه کلاسیک اسلامی نمیتوان به تفکیک قوا، به معنای رایجش، اعتقاد داشت. در مباحث سیاسی نیز بهراحتی از دو واژه «اصلاحطلبی» و «اصولگرایی» استفاده میکنیم؛ درحالیکه تعریف منقحی از آن ارائه نمیکنیم. اگر اصلاحطلبی یکی از مؤلفههای اصولگرایی باشد، در عرض و در مقابل هم قرار نمیگیرند.
2⃣ آشفتگی روشی:
🔹در این زمینه نیز به مواردی چند بسنده میشود. نظریه سیستمها نمیتواند بر نظام خلافت و امامت- مفهومی اندیشهای که در طول چند قرن تداوم داشته- تطبیق داده شود. ترکیب روشها به خودی خود امری معقول است و با همروی روششناختی سازگاری دارد. البته، شرط ترکیب روشها آن است که مبانی معرفتشناختی آنها تعارض نداشته باشند.
🔹پستمدرنیسم (و فوکو)، از این جهت با هرمنوتیک در تضاد است که اولی معنازدا و دومی به دنبال کشف معناست. اساسا نگاه ابزاری به روش توجیه معرفتشناختی ندارد. مثال دیگر، مکتب جماعتگرایی است که به اشتباه بهعنوان روش هم از آن یاد شده است. همانگونه که مایکل سندل اشاره میکند چیزی به نام «روش جماعتگرایانه» نداریم. همچنین است هرمنوتیک هستیشناسانه که هرگز نمیتواند ابعاد روششناسانه داشته باشد.
🔸سیدصادق حقیقت، روزنامه شرق (19 ابان 1400)
@s_sadegh_haghighat
Forwarded from سید صادق حقیقت
فیرحی و وضعیت اندیشه سیاسی اسلام
<قسمت دوم>
3⃣ جایگاه فقه سیاسی:
🔹استاد مطهری بر این باور بود فقه متورم شده است. در عصر جمهوری اسلامی، فقه سیاسی متورمتر از قبل ارزیابی میشود. ادعای حداکثری نسبت به اعتبار دین و فقه نیاز به بررسی و نقد جدی دارد. فقه سیاسی اساسا نمیتواند نظریه دولت داشته باشد. درحالیکه کتاب «فقه سیاسی» آیتالله عمید زنجانی 13 نوع «دار» را مطرح میکند، آیتالله حیدری آنها را به دو نوع (دارالاسلام و دارالکفر یا دارالحرب) کاهش میدهد. همان کتاب مدعی است براساس فقه سیاسی از «هر نوع کمک» به جنبشهای اسلامی حمایت میکنیم و درعینحال در امور داخلی کشورها دخالت نمیکنیم!
🔹مثال دیگر اقوال مختلف فقهای شیعه درخصوص جهاد ابتدایی است. در این زمینه، اقوال مختلف و حتی متعارضی وجود دارد، به شکلی که ضرورت پژوهش در این زمینه را دوچندان میکند. در کتاب «بردگی در اسلام» (سال 1393) از استاد مطهری، این موضوع مطرح شده که اگر کشوری نخواهد با ما بجنگد، صرفا به دلیل نپذیرفتن توحید میتوانیم به مردم آنجا حمله کنیم!
🔹مسئله دیگر آن است که برخی فقها باری دوچندان بر دوش فقه گذاشتهاند. به طور مثال، دلیلی وجود ندارد که ثابت کنیم تحزب از نظر فقهی وجوب شرعی دارد.
4⃣ نامشخصبودن اندیشه برخی متفکران:
🔹انتظار این است که اندیشه سیاسی اسلام کتب مرجعی داشته باشد، به شکلی که دانشپژوهان بتوانند اقوال مختلف را در آنجا پیدا کنند. به نظر میرسد ابهامهایی درخصوص اندیشه سیاسی برخی متفکران وجود داشته باشد. به طور مثال، نسبت دو کتاب میرزای قمی یا نسبت به دو کتاب شیخ انصاری و دیدگاه اندیشه آیتالله بروجردی نیاز به تفحص بیشتر دارد.
🔹حتی درباره اندیشه سیاسی استاد مطهری، برخی معتقد به ولایت فقیه و برخی به نظارت قائل شدهاند. آیا آیتالله منتظری در اواخر عمر نظر دیگری پیدا کردند، به شکلی که بتوان از منتظری اول و دوم سخن گفت؟ در این زمینه بیش از یکی، دو مقاله وجود ندارد! آیا انتقادات استاد فیرحی به اسلام سیاسی در کتاب «دولت مدرن و بحران قانون» به شکلی است که بتوان از فیرحی اول و دوم بحث کرد؟ به نظر میرسد انتقادات ایشان به اسلام سیاسی عصر جمهوری (بهعنوان مشیر) است. ایشان در طول زمان همواره به اعتبار فقه سیاسی قائل بودهاند؛ بنابراین نمیتوان از فیرحی اول و دوم سخن گفت.
5⃣ اسلام سیاسی و غیرسیاسی:
🔹یکی از مباحث مهم در حوزه اندیشه سیاسی اسلام، تمایز بین اسلام سیاسی و اسلام غیرسیاسی است.
🔹دروس حضرت امام در نجف توسط چند نفر به رشته تحریر درآمد و هم «ولایت فقیه» نام گرفت و هم «حکومت اسلامی»؛ درحالیکه بین این دو اصطلاح تفاوت ماهوی زیادی وجود دارد. برخی نیز به این مبنا قائل شدهاند که همه فقها به ولایت فقیه -به معنای ضرورت تشکیل حکومت بر اساس شریعت- قائل بودهاند.
🔹در مقابل، مبانی اسلام غیرسیاسی چندان بحث نشده است. در این زمینه، آیتالله سیستانی فرمودند که «همه مشروعیت از مردم است». در واقع، هژمونی گفتمان مسلط باعث به حاشیه رفتن دیگر نظریات -مثل اسلام غیرسیاسی و نظریههایی مثل نظریه وکالت- میشود.
6⃣ الحاق برخی اندیشهها به انقلاب اسلامی:
🔹بر اساس مباحث پیشگفته در نظریه گفتمان، بسیاری از مباحثی که ربط مستقیم و قابل اثباتی ندارند، به حضرت امام و انقلاب اسلامی پیوند زده شدهاند. فیالمثل، سعی برخی بر آن است که بین حکمت سیاسی متعالیه و اندیشه سیاسی ملاصدرا با انقلاب اسلامی و نظریه امام خمینی نسبت مستقیم و قابل اثباتی تعریف کنند.
✅ نتیجه:
🔹اندیشه سیاسی اسلام چه بهعنوان یک رشته و چه بهعنوان چند واحد درسی، وضعیت مطلوبی در کشور ندارد. این مسئله در حوزه مفاهیم، روششناسی، نظریهها و دانشهای مربوطه به چشم میخورد. برخی مسائل دیگر بر مشکلات فوق افزودهاند. جریان های خاصی با رانتی که در اختیار دارند، به این معضلات اندیشگی دامن میزنند. متأسفانه، در زمان کنونی متون درسی مغلوطی داریم که نهادهای رسمی چاپ کردهاند. از سویی دیگر، دانشگاهها شکل سیاسی پیدا کردهاند و دانش ذیل سیاست (روزانه) قرار گرفته است.
🔹در این راستا، تعداد زیادی با رانت سیاسی هیئت علمی دانشگاهها شدهاند. معضل ترجمه هم بر مشکلات فوق میافزاید. از سویی دیگر، برخی از علمای حوزوی در رشته علوم سیاسی جعل اصطلاح کردهاند. به طور مثال، یکی از علما چهار معنا برای «فلسفه سیاسی» و شخصی دیگر تعریفی جدید از «علم سیاست» ارائه کرده است! باید اقرار کرد که محافظهکاری علمی حاکم و قدرت نوآوری و آزاداندیشی کمتر و کمتر شده است. در یک کلام، باید کاری کرد، هم در سطح افراد و هم در سطح نهادها.
🔸سیدصادق حقیقت، روزنامه شرق (19 ابان 1400)
@s_sadegh_haghighat
<قسمت دوم>
3⃣ جایگاه فقه سیاسی:
🔹استاد مطهری بر این باور بود فقه متورم شده است. در عصر جمهوری اسلامی، فقه سیاسی متورمتر از قبل ارزیابی میشود. ادعای حداکثری نسبت به اعتبار دین و فقه نیاز به بررسی و نقد جدی دارد. فقه سیاسی اساسا نمیتواند نظریه دولت داشته باشد. درحالیکه کتاب «فقه سیاسی» آیتالله عمید زنجانی 13 نوع «دار» را مطرح میکند، آیتالله حیدری آنها را به دو نوع (دارالاسلام و دارالکفر یا دارالحرب) کاهش میدهد. همان کتاب مدعی است براساس فقه سیاسی از «هر نوع کمک» به جنبشهای اسلامی حمایت میکنیم و درعینحال در امور داخلی کشورها دخالت نمیکنیم!
🔹مثال دیگر اقوال مختلف فقهای شیعه درخصوص جهاد ابتدایی است. در این زمینه، اقوال مختلف و حتی متعارضی وجود دارد، به شکلی که ضرورت پژوهش در این زمینه را دوچندان میکند. در کتاب «بردگی در اسلام» (سال 1393) از استاد مطهری، این موضوع مطرح شده که اگر کشوری نخواهد با ما بجنگد، صرفا به دلیل نپذیرفتن توحید میتوانیم به مردم آنجا حمله کنیم!
🔹مسئله دیگر آن است که برخی فقها باری دوچندان بر دوش فقه گذاشتهاند. به طور مثال، دلیلی وجود ندارد که ثابت کنیم تحزب از نظر فقهی وجوب شرعی دارد.
4⃣ نامشخصبودن اندیشه برخی متفکران:
🔹انتظار این است که اندیشه سیاسی اسلام کتب مرجعی داشته باشد، به شکلی که دانشپژوهان بتوانند اقوال مختلف را در آنجا پیدا کنند. به نظر میرسد ابهامهایی درخصوص اندیشه سیاسی برخی متفکران وجود داشته باشد. به طور مثال، نسبت دو کتاب میرزای قمی یا نسبت به دو کتاب شیخ انصاری و دیدگاه اندیشه آیتالله بروجردی نیاز به تفحص بیشتر دارد.
🔹حتی درباره اندیشه سیاسی استاد مطهری، برخی معتقد به ولایت فقیه و برخی به نظارت قائل شدهاند. آیا آیتالله منتظری در اواخر عمر نظر دیگری پیدا کردند، به شکلی که بتوان از منتظری اول و دوم سخن گفت؟ در این زمینه بیش از یکی، دو مقاله وجود ندارد! آیا انتقادات استاد فیرحی به اسلام سیاسی در کتاب «دولت مدرن و بحران قانون» به شکلی است که بتوان از فیرحی اول و دوم بحث کرد؟ به نظر میرسد انتقادات ایشان به اسلام سیاسی عصر جمهوری (بهعنوان مشیر) است. ایشان در طول زمان همواره به اعتبار فقه سیاسی قائل بودهاند؛ بنابراین نمیتوان از فیرحی اول و دوم سخن گفت.
5⃣ اسلام سیاسی و غیرسیاسی:
🔹یکی از مباحث مهم در حوزه اندیشه سیاسی اسلام، تمایز بین اسلام سیاسی و اسلام غیرسیاسی است.
🔹دروس حضرت امام در نجف توسط چند نفر به رشته تحریر درآمد و هم «ولایت فقیه» نام گرفت و هم «حکومت اسلامی»؛ درحالیکه بین این دو اصطلاح تفاوت ماهوی زیادی وجود دارد. برخی نیز به این مبنا قائل شدهاند که همه فقها به ولایت فقیه -به معنای ضرورت تشکیل حکومت بر اساس شریعت- قائل بودهاند.
🔹در مقابل، مبانی اسلام غیرسیاسی چندان بحث نشده است. در این زمینه، آیتالله سیستانی فرمودند که «همه مشروعیت از مردم است». در واقع، هژمونی گفتمان مسلط باعث به حاشیه رفتن دیگر نظریات -مثل اسلام غیرسیاسی و نظریههایی مثل نظریه وکالت- میشود.
6⃣ الحاق برخی اندیشهها به انقلاب اسلامی:
🔹بر اساس مباحث پیشگفته در نظریه گفتمان، بسیاری از مباحثی که ربط مستقیم و قابل اثباتی ندارند، به حضرت امام و انقلاب اسلامی پیوند زده شدهاند. فیالمثل، سعی برخی بر آن است که بین حکمت سیاسی متعالیه و اندیشه سیاسی ملاصدرا با انقلاب اسلامی و نظریه امام خمینی نسبت مستقیم و قابل اثباتی تعریف کنند.
✅ نتیجه:
🔹اندیشه سیاسی اسلام چه بهعنوان یک رشته و چه بهعنوان چند واحد درسی، وضعیت مطلوبی در کشور ندارد. این مسئله در حوزه مفاهیم، روششناسی، نظریهها و دانشهای مربوطه به چشم میخورد. برخی مسائل دیگر بر مشکلات فوق افزودهاند. جریان های خاصی با رانتی که در اختیار دارند، به این معضلات اندیشگی دامن میزنند. متأسفانه، در زمان کنونی متون درسی مغلوطی داریم که نهادهای رسمی چاپ کردهاند. از سویی دیگر، دانشگاهها شکل سیاسی پیدا کردهاند و دانش ذیل سیاست (روزانه) قرار گرفته است.
🔹در این راستا، تعداد زیادی با رانت سیاسی هیئت علمی دانشگاهها شدهاند. معضل ترجمه هم بر مشکلات فوق میافزاید. از سویی دیگر، برخی از علمای حوزوی در رشته علوم سیاسی جعل اصطلاح کردهاند. به طور مثال، یکی از علما چهار معنا برای «فلسفه سیاسی» و شخصی دیگر تعریفی جدید از «علم سیاست» ارائه کرده است! باید اقرار کرد که محافظهکاری علمی حاکم و قدرت نوآوری و آزاداندیشی کمتر و کمتر شده است. در یک کلام، باید کاری کرد، هم در سطح افراد و هم در سطح نهادها.
🔸سیدصادق حقیقت، روزنامه شرق (19 ابان 1400)
@s_sadegh_haghighat
Forwarded from سید صادق حقیقت
رؤیایی بشارت آمیز
سیدصادق حقیقت
ظهر روز 19 آبان ماه 1400 به مناسبت بزرگداشت و سالگرد دوست عزیزم دکتر فیرحی به شکل مجازی سخنرانی کردم. محتوای بحث، وضعیت آشفته و بحران در اندیشه سیاسی اسلامی بود؛ و برای مدعا شش شاهد ارائه کردم.
این بحث چنان برایم به یک امر وجودی تبدیل شده بود که بعدازظهر با همان اندیشه به خواب رفتم. در رؤیا دیدم که با دوستان و همکارانی که در حوزه اندیشه سیاسی اسلامی کار می کنند، در یک اتوبوس هستیم. دکتر فیرحی چند لحظه رانندگی اتوبوس را برعهده گرفت.
در خواب می دانستم که وی به رحمت خدا رفته است. بعد از چند لحظه، رویش را به ما کرد و وارد گفتگو شد، و اتوبوس بدون راننده به شکل هوشمند به حرکت خود ادامه می داد. به نظر می رسد، کاروان اندیشه و اندیشمندان سیاسی اسلامی با عنایات الهی به حرکت خود ادامه خواهد داد؛ و چندان نباید نگران بود.
@s_sadegh_haghighat
سیدصادق حقیقت
ظهر روز 19 آبان ماه 1400 به مناسبت بزرگداشت و سالگرد دوست عزیزم دکتر فیرحی به شکل مجازی سخنرانی کردم. محتوای بحث، وضعیت آشفته و بحران در اندیشه سیاسی اسلامی بود؛ و برای مدعا شش شاهد ارائه کردم.
این بحث چنان برایم به یک امر وجودی تبدیل شده بود که بعدازظهر با همان اندیشه به خواب رفتم. در رؤیا دیدم که با دوستان و همکارانی که در حوزه اندیشه سیاسی اسلامی کار می کنند، در یک اتوبوس هستیم. دکتر فیرحی چند لحظه رانندگی اتوبوس را برعهده گرفت.
در خواب می دانستم که وی به رحمت خدا رفته است. بعد از چند لحظه، رویش را به ما کرد و وارد گفتگو شد، و اتوبوس بدون راننده به شکل هوشمند به حرکت خود ادامه می داد. به نظر می رسد، کاروان اندیشه و اندیشمندان سیاسی اسلامی با عنایات الهی به حرکت خود ادامه خواهد داد؛ و چندان نباید نگران بود.
@s_sadegh_haghighat
Forwarded from اندیشه دینی معاصر (Uçar)
⚡️ باید در نسبت قانون و شریعت بازاندیشی شود!
✔️فیرحی و دشوارهی قانون و شریعت🔻
🔹#دکتر_سیدعلی_میرموسوی در مراسمی که به مناسبت سالگرد دکتر فیرحی از طرف دانشگاه تهران برگزار شده بود در سخنانی با موضوع «فیرحی و دشواره قانون و شریعت» یادآور شد:
🔸به اعتقاد دکتر فیرحی «بحران عمیق در جامعۀ امروز ما، بحرانی ناشی از تلاقی مدرنیت، مذهب و سنن تاریخی ما، که بهویژه در مفهوم قانون تجسد یافته است.» که بر این باورم حل این معضل در گرو باز اندیشی در نسبت قانون و شریعت است.
🔹 سالی سراسر اندوه را در غروب زودرس ستاره تابناک آسمان نواندیشی دینی سپری کردیم. اندیشمندی که با بهره مندی از دانش جدید و قدیم به تامل درباره نسبت سنت و تجدد پرداخت و با تحمل ناملایمات و دشواری ها در این راه، آثاری گران بها در این عرصه از خود برجای نهاد.
🔸 دولت مدرن و مسائل برآمده از آن، یکی از حوزه هایی بود که او با جدیت به آن پرداخت و درآن بسیار تامل کرد. ایشان به درستی معتقد بود که قانون قلب تجدد و دولت مدرن است و دشواره قانون و شریعت در کانون دشواری ها و ناهمواری هایی قرار دارد که در فرایند شکل گیری دولت مدرن در ایران پدیدار شده و راه توسعه و پیشرفت آن را سد کرده است.
🔹دشواره قانون و شریعت، جدال بر سر پذیرش حاکمیت و اراده ملی و محدودیت قدرت سیاسی را بازتاب می دهد که در کانون جدال های فکری و سیاسی در دو سده اخیر بوده است. در ادبیات مربوط به دولت مدرن سه عنصر از اهمیت بیشتری برخوردار است: دموکراسی، حاکمیت قانون و حکمرانی خوب. به هرحال مسئله از هنگامی آغاز شد که مفهوم جدید قانون به ذهنیت و اندیشه ایرانیان راه یافت. به هر روی استاد فیرحی در راستای طرح این مسئله نخست به بررسی سنت حکمرانی در ایران پیشا مشروطه می پردازد.
🔸سنت حکمرانی در ایران بر بنیان دوگانه شرع و عرف استوار بود و در اندیشه قدیم شریعت قانون قلمداد می شد. فیلسوفان و متکلمان مسلمان نیز بر پایه اصل حاکمیت خداوند، ضرورت زندگی اجتماعی و نقصان عقل انسانی برای فهم قواعد لازم برای تحقق عدالت و برقراری نظم بر نیاز به قانونی الهی استدلال می کردند که همان شریعت بود. در کنار شرع البته عرف به معنای حوزه ای از مناسبات و روابط که بر پایه خرد و تجربه بشری شکل گرفته را می پذیرفتند. ساختار پدر سالارانه و اقتدارگرایانه جامعه، اراده سلطان و شاه را به عنوان اراده برتر در این قلمرو طرح می کرد. بنابراین در سنت حکمرانی امور عمومی به دو حوزه شرع و عرف تقسیم و در قلمرو اقتدار فقیهان و سلطان قرار می گرفت.
🔹بحران در نظم سیاسی قدیم و آشنایی با تجدد و اندیشه و مفاهیم برآمده از آن، حکمرانی سنتی را با اختلال روبرو کرد و تحول آن را در پی داشت. در فرایند این تحول مفهوم قانون در کانون اندیشه و تامل قرار گرفت. در برداشت های اولیه از این مفهوم که در گفتمان تنظیمات شکل گرفت، پیوند قانون با اراده سلطان و حاکم برجسته شد و قانون به مثابه اراده سلطان تفسیر شد. هر چند صلاح عامه و برابری همگان هم مورد توجه قرار گرفت.
🔸 اما این تفسیر به زودی از دو سو با چالش روبرو شد: نخست از سوی روشنفکرانی همچون مستشار الدوله که دریافتی از قانون داشتند که در آن عدالت و اراده عمومی از اهمیتی برخوردار بود. دوم از سوی فقیهان که همچنان اراده خدا و شریعت را به عنوان قانون می شناختند......./سایت شفقنا🔺
🔹متن کامل در لینک
@andishedinimoaser
✔️فیرحی و دشوارهی قانون و شریعت🔻
🔹#دکتر_سیدعلی_میرموسوی در مراسمی که به مناسبت سالگرد دکتر فیرحی از طرف دانشگاه تهران برگزار شده بود در سخنانی با موضوع «فیرحی و دشواره قانون و شریعت» یادآور شد:
🔸به اعتقاد دکتر فیرحی «بحران عمیق در جامعۀ امروز ما، بحرانی ناشی از تلاقی مدرنیت، مذهب و سنن تاریخی ما، که بهویژه در مفهوم قانون تجسد یافته است.» که بر این باورم حل این معضل در گرو باز اندیشی در نسبت قانون و شریعت است.
🔹 سالی سراسر اندوه را در غروب زودرس ستاره تابناک آسمان نواندیشی دینی سپری کردیم. اندیشمندی که با بهره مندی از دانش جدید و قدیم به تامل درباره نسبت سنت و تجدد پرداخت و با تحمل ناملایمات و دشواری ها در این راه، آثاری گران بها در این عرصه از خود برجای نهاد.
🔸 دولت مدرن و مسائل برآمده از آن، یکی از حوزه هایی بود که او با جدیت به آن پرداخت و درآن بسیار تامل کرد. ایشان به درستی معتقد بود که قانون قلب تجدد و دولت مدرن است و دشواره قانون و شریعت در کانون دشواری ها و ناهمواری هایی قرار دارد که در فرایند شکل گیری دولت مدرن در ایران پدیدار شده و راه توسعه و پیشرفت آن را سد کرده است.
🔹دشواره قانون و شریعت، جدال بر سر پذیرش حاکمیت و اراده ملی و محدودیت قدرت سیاسی را بازتاب می دهد که در کانون جدال های فکری و سیاسی در دو سده اخیر بوده است. در ادبیات مربوط به دولت مدرن سه عنصر از اهمیت بیشتری برخوردار است: دموکراسی، حاکمیت قانون و حکمرانی خوب. به هرحال مسئله از هنگامی آغاز شد که مفهوم جدید قانون به ذهنیت و اندیشه ایرانیان راه یافت. به هر روی استاد فیرحی در راستای طرح این مسئله نخست به بررسی سنت حکمرانی در ایران پیشا مشروطه می پردازد.
🔸سنت حکمرانی در ایران بر بنیان دوگانه شرع و عرف استوار بود و در اندیشه قدیم شریعت قانون قلمداد می شد. فیلسوفان و متکلمان مسلمان نیز بر پایه اصل حاکمیت خداوند، ضرورت زندگی اجتماعی و نقصان عقل انسانی برای فهم قواعد لازم برای تحقق عدالت و برقراری نظم بر نیاز به قانونی الهی استدلال می کردند که همان شریعت بود. در کنار شرع البته عرف به معنای حوزه ای از مناسبات و روابط که بر پایه خرد و تجربه بشری شکل گرفته را می پذیرفتند. ساختار پدر سالارانه و اقتدارگرایانه جامعه، اراده سلطان و شاه را به عنوان اراده برتر در این قلمرو طرح می کرد. بنابراین در سنت حکمرانی امور عمومی به دو حوزه شرع و عرف تقسیم و در قلمرو اقتدار فقیهان و سلطان قرار می گرفت.
🔹بحران در نظم سیاسی قدیم و آشنایی با تجدد و اندیشه و مفاهیم برآمده از آن، حکمرانی سنتی را با اختلال روبرو کرد و تحول آن را در پی داشت. در فرایند این تحول مفهوم قانون در کانون اندیشه و تامل قرار گرفت. در برداشت های اولیه از این مفهوم که در گفتمان تنظیمات شکل گرفت، پیوند قانون با اراده سلطان و حاکم برجسته شد و قانون به مثابه اراده سلطان تفسیر شد. هر چند صلاح عامه و برابری همگان هم مورد توجه قرار گرفت.
🔸 اما این تفسیر به زودی از دو سو با چالش روبرو شد: نخست از سوی روشنفکرانی همچون مستشار الدوله که دریافتی از قانون داشتند که در آن عدالت و اراده عمومی از اهمیتی برخوردار بود. دوم از سوی فقیهان که همچنان اراده خدا و شریعت را به عنوان قانون می شناختند......./سایت شفقنا🔺
🔹متن کامل در لینک
@andishedinimoaser
Shafaqna
میرموسوی: باید در نسبت قانون و شریعت بازاندیشی شود | خبرگزاری بین المللی شفقنا