Forwarded from اندیشه دینی معاصر
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
عاشورا به روایت #دکتر_داود_فیرحی
⚪️سیدالشهداء؛ نماد اخلاق مقاومت و آزادگی
5⃣جلسه پنجم
دکتر فیرحی:
هیچ دستپخت انسانی به نام دولت، مشروعیت جاودانه ندارد و سرانجام راه به خطا میبرد.
♻️ میزگردی با حضور رضا تاران، علی مهجور، سید حمید موسویان و سینا احمدی
این برنامه را میتوانید در آپارات/ یوتیوب/ اینستاگرام و تلگرام پژوهشکده اندیشه دینی معاصر مشاهده کنید.
#پژوهشکده_اندیشه_دینی_معاصر
#عاشورا_فساد_و_اصلاح
#میزگرد
https://t.me/andishedinimoaser
⚪️سیدالشهداء؛ نماد اخلاق مقاومت و آزادگی
5⃣جلسه پنجم
دکتر فیرحی:
هیچ دستپخت انسانی به نام دولت، مشروعیت جاودانه ندارد و سرانجام راه به خطا میبرد.
♻️ میزگردی با حضور رضا تاران، علی مهجور، سید حمید موسویان و سینا احمدی
این برنامه را میتوانید در آپارات/ یوتیوب/ اینستاگرام و تلگرام پژوهشکده اندیشه دینی معاصر مشاهده کنید.
#پژوهشکده_اندیشه_دینی_معاصر
#عاشورا_فساد_و_اصلاح
#میزگرد
https://t.me/andishedinimoaser
Forwarded from اندیشه دینی معاصر
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
عاشورا به روایت #دکتر_داود_فیرحی
⚪️ترجیح خیر عمومی بر منافع فردی و قبیلگی در واقعه عاشورا
6⃣جلسه ششم
رضا تاران:
واقعهای که در عاشورا اتفاق افتاد این بود که مصلحت جمعی تبدیل شد به مصلحت خصوصی. و حرکت امام حسین(ع) شورش و اعتراضی بود بر تبدیل مصلحت عامه بر مصلحت خصوصی
♻️ میزگردی با حضور رضا تاران، علی مهجور، سید حمید موسویان و سینا احمدی
این برنامه را میتوانید در آپارات/ یوتیوب/ اینستاگرام و تلگرام پژوهشکده اندیشه دینی معاصر مشاهده کنید.
#پژوهشکده_اندیشه_دینی_معاصر
#عاشورا_فساد_و_اصلاح
#میزگرد
https://t.me/andishedinimoaser
⚪️ترجیح خیر عمومی بر منافع فردی و قبیلگی در واقعه عاشورا
6⃣جلسه ششم
رضا تاران:
واقعهای که در عاشورا اتفاق افتاد این بود که مصلحت جمعی تبدیل شد به مصلحت خصوصی. و حرکت امام حسین(ع) شورش و اعتراضی بود بر تبدیل مصلحت عامه بر مصلحت خصوصی
♻️ میزگردی با حضور رضا تاران، علی مهجور، سید حمید موسویان و سینا احمدی
این برنامه را میتوانید در آپارات/ یوتیوب/ اینستاگرام و تلگرام پژوهشکده اندیشه دینی معاصر مشاهده کنید.
#پژوهشکده_اندیشه_دینی_معاصر
#عاشورا_فساد_و_اصلاح
#میزگرد
https://t.me/andishedinimoaser
Audio
✅ پهلوی، ملیّت و مسألۀ زبان
🔹فقه سیاسی. جلسه هفتم (پنجم مجازی) قسمت دوم. یکشنبه 31 فروردین 99.
🔻https://t.me/Feirahi/1878
🆔@Feirahi
🔹فقه سیاسی. جلسه هفتم (پنجم مجازی) قسمت دوم. یکشنبه 31 فروردین 99.
🔻https://t.me/Feirahi/1878
🆔@Feirahi
Forwarded from اندیشه دینی معاصر
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
عاشورا به روایت #دکتر_داود_فیرحی
⚪️مقایسه حرکت امام حسین(ع) با سایر ائمه
7⃣جلسه هفتم
سیدحمید موسویان:
تاریخ امامت، تاریخ چند ماه مدینه تا کربلا نیست و یک تاریخ بیش از ۲۰۰ ساله است. در این تاریخ ۲۰۰ ساله اگر قسمت حکومت امیرالمؤمنین و چندماه حکومت امام حسین(ع) که از مدینه خارج میشوند تا به کربلا و روز عاشورا میرسند را حذف کنیم، سوالی که پیش میآید اینکه فساد در بقیه مواقع چه بوده و بقیه ائمه در برابر فساد چه میکردند؟
♻️ میزگردی با حضور رضا تاران، علی مهجور، سید حمید موسویان و سینا احمدی
این برنامه را میتوانید در آپارات/ یوتیوب/ اینستاگرام و تلگرام پژوهشکده اندیشه دینی معاصر مشاهده کنید.
#پژوهشکده_اندیشه_دینی_معاصر
#عاشورا_فساد_و_اصلاح
#میزگرد
https://t.me/andishedinimoaser
⚪️مقایسه حرکت امام حسین(ع) با سایر ائمه
7⃣جلسه هفتم
سیدحمید موسویان:
تاریخ امامت، تاریخ چند ماه مدینه تا کربلا نیست و یک تاریخ بیش از ۲۰۰ ساله است. در این تاریخ ۲۰۰ ساله اگر قسمت حکومت امیرالمؤمنین و چندماه حکومت امام حسین(ع) که از مدینه خارج میشوند تا به کربلا و روز عاشورا میرسند را حذف کنیم، سوالی که پیش میآید اینکه فساد در بقیه مواقع چه بوده و بقیه ائمه در برابر فساد چه میکردند؟
♻️ میزگردی با حضور رضا تاران، علی مهجور، سید حمید موسویان و سینا احمدی
این برنامه را میتوانید در آپارات/ یوتیوب/ اینستاگرام و تلگرام پژوهشکده اندیشه دینی معاصر مشاهده کنید.
#پژوهشکده_اندیشه_دینی_معاصر
#عاشورا_فساد_و_اصلاح
#میزگرد
https://t.me/andishedinimoaser
🔹جناب محمد علی کوشا در ویراست دوم ترجمه ی خود از قرآن کریم که توسط نشر نی چاپ شده، یاد استاد فیرحی را با این جملات گرامی داشته است:
"یادی از شادروان دکتر فیرحی: صد افسوس و اندوه که دوست باوفا و اندیشمند صادق، استاد نامدار و فرهیخته علوم سیاسی، مرحوم دکتر داود فیرحی، که همواره پیگیر این ترجمه بود و آرزوی انتشار آن را داشت، از میان ما به سرای باقی رخت بربست. روحش شاد و یادش گرامی باد".
@QuranPazhoohi
@namehayehawzavi
@feirahi
"یادی از شادروان دکتر فیرحی: صد افسوس و اندوه که دوست باوفا و اندیشمند صادق، استاد نامدار و فرهیخته علوم سیاسی، مرحوم دکتر داود فیرحی، که همواره پیگیر این ترجمه بود و آرزوی انتشار آن را داشت، از میان ما به سرای باقی رخت بربست. روحش شاد و یادش گرامی باد".
@QuranPazhoohi
@namehayehawzavi
@feirahi
Forwarded from DinOnline دینآنلاین
🔻نگاهی انتقادی به کتاب تازه منتشر شده مرحوم داود فیرحی با عنوان «عاشورا؛ فساد و اصلاح»
استراتژی معاویه؛ رفاه اقتصادی در برابر سکوت سیاسی
✍عظیم محمودآبادی
✔️بخشی از آخرین گفتوگویی که با مرحوم فیرحی در دانشگاه تهران داشتم – مشروح آن گفتوگو چند سال پیش در روزنامه اعتماد منتشر شد – در مورد منبر و روضهای از وی بود که انعکاس رسانهای یافت. مرحوم فیرحی همان وقتها یک سخنرانی در دارالزهرا (س) به مناسبت ایام ماه محرم ایراد کرد و روضهای هم در انتهای آن خوانده بود که در فضای مجازی پژواک نسبتاً وسیعی یافت و با استقبال جمعی از دانشگاهیان و روشنفکران نیز روبهرو شد. او تحلیلی در مورد عاشورا و نهضت امام حسین (ع) ارائه داده بود که گرچه پایههای اصلی آن در آثار گذشتگان – از جمله مرحوم دکتر سیدجعفر شهیدی – بود اما کثیری از مخاطبان به واسطه همان سخنرانی مرحوم فیرحی، به درکی تازه و تحلیلی از قیام عاشورا نهضت امام حسین (ع) رسیدند. صاحب این قلم نیز به همین مناسبت قرار گفتوگویی را با آن مرحوم تنظیم کرد و به دیدارش رفت. در آن گفتوگو که در دفتر وی در دانشگاه تهران برگزار شد، پرسیدم آیا همیشه اهل منبر بوده یا این مورد استثنائا پیش آمد که پاسخ داد خیر استثنا نبوده و از نخستین سالهای طلبگی با خود عهد کرده بود که برای امر تبلیغ همواره در منبر رفتن، بخل نورزد و دست کم دهه عاشورا را به این امر اهتمام جدی داشته باشد. معتقد بود منبر هم که بدون روضه نمیشود … و لذا روضهای هم با همان لهجه آذری شیرینش به آن ضمیمه میکرد و به اصطلاح از آخوندیاش چیزی کم نمیگذاشت!
حالا نشر نی به کوشش علی مهجور همان سخنرانی در دارالزهرا را به اضافه چند سخنرانی دیگر از مرحوم فیرحی در کتابی تحت عنوان «عاشورا؛ فساد و اصلاح» گردآورده است...
📎 پیوند به متن کامل این یادداشت در سایت دینآنلاین
https://www.dinonline.com/43565/
🆔 @dinonline
استراتژی معاویه؛ رفاه اقتصادی در برابر سکوت سیاسی
✍عظیم محمودآبادی
✔️بخشی از آخرین گفتوگویی که با مرحوم فیرحی در دانشگاه تهران داشتم – مشروح آن گفتوگو چند سال پیش در روزنامه اعتماد منتشر شد – در مورد منبر و روضهای از وی بود که انعکاس رسانهای یافت. مرحوم فیرحی همان وقتها یک سخنرانی در دارالزهرا (س) به مناسبت ایام ماه محرم ایراد کرد و روضهای هم در انتهای آن خوانده بود که در فضای مجازی پژواک نسبتاً وسیعی یافت و با استقبال جمعی از دانشگاهیان و روشنفکران نیز روبهرو شد. او تحلیلی در مورد عاشورا و نهضت امام حسین (ع) ارائه داده بود که گرچه پایههای اصلی آن در آثار گذشتگان – از جمله مرحوم دکتر سیدجعفر شهیدی – بود اما کثیری از مخاطبان به واسطه همان سخنرانی مرحوم فیرحی، به درکی تازه و تحلیلی از قیام عاشورا نهضت امام حسین (ع) رسیدند. صاحب این قلم نیز به همین مناسبت قرار گفتوگویی را با آن مرحوم تنظیم کرد و به دیدارش رفت. در آن گفتوگو که در دفتر وی در دانشگاه تهران برگزار شد، پرسیدم آیا همیشه اهل منبر بوده یا این مورد استثنائا پیش آمد که پاسخ داد خیر استثنا نبوده و از نخستین سالهای طلبگی با خود عهد کرده بود که برای امر تبلیغ همواره در منبر رفتن، بخل نورزد و دست کم دهه عاشورا را به این امر اهتمام جدی داشته باشد. معتقد بود منبر هم که بدون روضه نمیشود … و لذا روضهای هم با همان لهجه آذری شیرینش به آن ضمیمه میکرد و به اصطلاح از آخوندیاش چیزی کم نمیگذاشت!
حالا نشر نی به کوشش علی مهجور همان سخنرانی در دارالزهرا را به اضافه چند سخنرانی دیگر از مرحوم فیرحی در کتابی تحت عنوان «عاشورا؛ فساد و اصلاح» گردآورده است...
📎 پیوند به متن کامل این یادداشت در سایت دینآنلاین
https://www.dinonline.com/43565/
🆔 @dinonline
دینآنلاین
نگاهی انتقادی به کتاب تازه منتشر شده مرحوم داود فیرحی با عنوان «عاشورا؛ فساد و اصلاح»
عظیم محمودآبادی: بخشی از آخرین گفتوگویی که با مرحوم فیرحی در دانشگاه تهران داشتم – مشروح آن گفتوگو چند سال پیش در روزنامه اعتماد منتشر شد – در مورد منبر و روضهای از وی بود که انعکاس رسانهای یافت. مرحوم فیرحی همان وقتها یک سخنرانی در دارالزهرا (س) به…
Forwarded from هممیهن
مدینهالنبی و جامعه مدنی
🔹مدینهالنبی داستان یک شهر است. تجربه شکل گرفتن یک شهر بر مبنای وفاق قبایلی پراکنده و درستیز و نیز مسلمانان، مشرکان و یهودیان است. قراردادی که میخواهد رفع تعارض کند و بذر توافق پراکند و بر این مبنا، حکومت را شکل میدهد.
🔹جامعه مدنی جان لاک نیز چندان بیارتباط با مدینةالنبی نیست. دستکم ارتباط آن با سیره فراموششده حکومت نبوی، بیشتر است با نظریهپردازیهایی که برای حکومت اسلامی میشود و مبنای آن، نه بر وفاق و مدنیت که بر قهر و تحکم و خشونت است.
🔹رویکرد عالمانه اندیشهورزانی چون فیرحی است که میتواند حتی منتقدان و مرتدان و بیدینان را نیز به تأمل وادارد. رویکردی که در آن، بزرگان صدر اسلام و حتی شخص پیامبر و آنان که در گفتمان مذهبی «معصوم» خوانده میشوند.
🖊جواد روح | سردبیر هم میهن
📌ادامه مطلب را در لینک زیر بخوانید
https://hammihanonline.ir/fa/tiny/news-20141
@hammihanonline
hammihanonline.ir
🔹مدینهالنبی داستان یک شهر است. تجربه شکل گرفتن یک شهر بر مبنای وفاق قبایلی پراکنده و درستیز و نیز مسلمانان، مشرکان و یهودیان است. قراردادی که میخواهد رفع تعارض کند و بذر توافق پراکند و بر این مبنا، حکومت را شکل میدهد.
🔹جامعه مدنی جان لاک نیز چندان بیارتباط با مدینةالنبی نیست. دستکم ارتباط آن با سیره فراموششده حکومت نبوی، بیشتر است با نظریهپردازیهایی که برای حکومت اسلامی میشود و مبنای آن، نه بر وفاق و مدنیت که بر قهر و تحکم و خشونت است.
🔹رویکرد عالمانه اندیشهورزانی چون فیرحی است که میتواند حتی منتقدان و مرتدان و بیدینان را نیز به تأمل وادارد. رویکردی که در آن، بزرگان صدر اسلام و حتی شخص پیامبر و آنان که در گفتمان مذهبی «معصوم» خوانده میشوند.
🖊جواد روح | سردبیر هم میهن
📌ادامه مطلب را در لینک زیر بخوانید
https://hammihanonline.ir/fa/tiny/news-20141
@hammihanonline
hammihanonline.ir
Forwarded from نامههای حوزوی
✔️فیرحی در کتاب «پیامبری و قرارداد» چه میگوید؟🔻
🔸رضا تاران
▪️کتاب «پیامبری و قرارداد؛ نظریهای درباره سیره حکمرانی پیامبر» حاصل سه دوره تدریس سیره سیاسی پیامبر توسط داود فیرحی در دانشگاه تهران در سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ است که بعد از درگذشت او، اکبر محمدی در پژوهشکده اندیشه دینی معاصر آن را تنظیم و تحقیق و در سال ۱۴۰۳ نشر نی آن را منتشر کرده است.
🔹فیرحی دوگانه «اسلامی» و «جاهلی» به تاریخ شبهجزیره عربستان را رد میکند و دولت مدینه را در امتداد دوره پیش از اسلام تحلیل میکند. او بر این باور است که قبایل عرب توانسته بودند با پیمان و قراردادهای میانقبیلهای خط اقتصادی امنی ایجاد کنند(۳۹۴). از نظر فرهنگی هم بر فرهنگ روم و هم بر فرهنگ ایران آگاهی داشتند(۳۹۵). بر این اساس وضعیت عربستان پیش از اسلام جنگ دائمی نبود و بر پایه پیمان و قرارداد وضعیت باثباتی داشتند(۷۴). شکلگیری دولت مدینه و حکمرانی پیامبر نیز بر پایه و اساس قراردادهای مرسوم آن دوره بود(۵۸). این دیدگاه در مقابل نظریهای نخبهگرایانهای است که معتقد است پیامبر بر پایه نظر و رای خود مدینه را اداره کرده است(۵۴).
🔹فیرحی مهاجرت پیامبر به مدینه را نقطه آغاز تشکیل دولت مدینه میداند که با قراردادی میان او و بزرگان مدینه انجام شد(۶۳). اما مستند اصلی فیرحی پیمان مدینه است که در ماههای اول هجرت انجام شده است. به باور او پیمان مدینه نه فرمان بلکه از جنس قرارداد است؛ قراردادی میان پیامبر، مهاجران، انصار، مشرکان و برخی از گروههای یهودی(۷۶). بر اساس این قرارداد مدینه به عنوان «حّرم» اعلام میشود که منازعات داخلی را به صلح و از تعرضات بیرونی جلوگیری شود(۱۰۸). مرجع حل اختلافات پیامبر است اما جنس تعیین او از قبیل «قاضی تحکیم» است که طرفین دعوا با توافق او را انتخاب کردهاند(۱۰۹). به باور فیرحی در همه قراردادها پیامبر داور نبود بلکه با توافق طرفین قرارداد داور تعیین میشد(۱۷۳). قرارداد مدینه قبیله و هویتهای ایمانی را از بین نبرد بلکه هویت جمعی بزرگتری بهنام شهروند مدینه بودن را افزود(۱۲۱). بر اساس قرارداد قانون مدینه شکل میگیرد که در دو بخش است؛ بخش اول: قانون داخلی قبایل و گروههای عقیدتی است و قانون دوم قانون شهر با توافق جماعتها(۱۲۹). محور این قرارداد ممنوعیت ظلم، گناه، دشمنی و فساد نسبت به اعضای قرارداد بود(۲۱۷).
🔹به باور فیرحی در چند سال اول حضور پیامبر در مدینه، قرارداد مدینه توانست انسجام نسبی داخلی ایجاد کند و دولتشهر مدینه را شکل دهد. از سال ششم قراردادهای جدیدی اضافه شد از جمله مهمترین آن «قرارداد صلح حدیبیه« بود(۱۴۰) که توانست قریش را کنترل کند. قرارداد طائف که پیمانی امنیتی بود بخشی دیگری از مخالفان مدینه را به همپیمان تبدیل کرد(۱۵۷). سال نهم هجریت ویژگی مهمی دارد و این سال را «عام الوفود« یعنی سال قراردادها نامگذاری کردهاند، زیرا در این سال تعداد زیادی از قبایل وارد مدینه شده و با پیامبر قرارداد بستند(۱۶۷).
🔹قرارداد نجران از دیگر قراردادهای مهم پیامبر با مسیحیان است؛ پیامبر دین مسیحیان را به رسمیت شناخته و امنیت آنان را در مقابل پرداخت جزیه تضمین میکند(۳۰۷). فیرحی معتقد است این قرارداد در دوره خلیفه اول تمدید شد اما خلیفه دوم این پیامبر را شکست و مسیحیان را مجبور به کوچ کرد(۳۱۷). همچنین قرارداد مقنا و خیبر نیز که با یهودیان بسته شده است مورد توجه فیرحی است(۳۳۵).
🔹به باور فیرحی حکمرانی پیامبر نه بر آرایش جنگی بلکه بر نرمافزار قرارداد ایستاده است. بر این اساس اصل صلح و قرارداد است و جنگ عارضه است. در تمام قراردادها استقلال قبایل به رسمیت شناخته شده است(۱۷۲). فیرحی پیامبر را نه شخصیتی انقلابی بلکه اصلاحگری محافظهکار میداند که دنبال زیر و رو کردن طبقات اجتماعی نبود(۳۳۷). به باور فیرحی پیامبر با قراردادهای مختلف نوعی فدرالیسم قبیلهای شکل داد که در آن وحدت اصلی با محوریت دفاعی و نظامی بود(۱۶۱). فیرحی بر این باور است که تکیه پیامبر نه بر نیروی نظامی و مسلح بلکه بر قرارداد بوده است و نظامیگری دوره خلفا تخطی از سیره پیامبر است(۳۵۵). بهنظر میرسد فیرحی به «جهاد ابتدایی« باور نداشت و جنگهای پیامبر را در اثر پیمانشکنی و تخطی از قراردادها از جانب قبایل تحلیل میکرد. فیرحی بر این باور است که پیامبر همچون یک استراتژیست توانست با عنصر قرارداد دولتی تشکیل دهد و اسلام را عرضه کند.
@namehayehawzavi
B2n.ir/d78703
🔸رضا تاران
▪️کتاب «پیامبری و قرارداد؛ نظریهای درباره سیره حکمرانی پیامبر» حاصل سه دوره تدریس سیره سیاسی پیامبر توسط داود فیرحی در دانشگاه تهران در سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ است که بعد از درگذشت او، اکبر محمدی در پژوهشکده اندیشه دینی معاصر آن را تنظیم و تحقیق و در سال ۱۴۰۳ نشر نی آن را منتشر کرده است.
🔹فیرحی دوگانه «اسلامی» و «جاهلی» به تاریخ شبهجزیره عربستان را رد میکند و دولت مدینه را در امتداد دوره پیش از اسلام تحلیل میکند. او بر این باور است که قبایل عرب توانسته بودند با پیمان و قراردادهای میانقبیلهای خط اقتصادی امنی ایجاد کنند(۳۹۴). از نظر فرهنگی هم بر فرهنگ روم و هم بر فرهنگ ایران آگاهی داشتند(۳۹۵). بر این اساس وضعیت عربستان پیش از اسلام جنگ دائمی نبود و بر پایه پیمان و قرارداد وضعیت باثباتی داشتند(۷۴). شکلگیری دولت مدینه و حکمرانی پیامبر نیز بر پایه و اساس قراردادهای مرسوم آن دوره بود(۵۸). این دیدگاه در مقابل نظریهای نخبهگرایانهای است که معتقد است پیامبر بر پایه نظر و رای خود مدینه را اداره کرده است(۵۴).
🔹فیرحی مهاجرت پیامبر به مدینه را نقطه آغاز تشکیل دولت مدینه میداند که با قراردادی میان او و بزرگان مدینه انجام شد(۶۳). اما مستند اصلی فیرحی پیمان مدینه است که در ماههای اول هجرت انجام شده است. به باور او پیمان مدینه نه فرمان بلکه از جنس قرارداد است؛ قراردادی میان پیامبر، مهاجران، انصار، مشرکان و برخی از گروههای یهودی(۷۶). بر اساس این قرارداد مدینه به عنوان «حّرم» اعلام میشود که منازعات داخلی را به صلح و از تعرضات بیرونی جلوگیری شود(۱۰۸). مرجع حل اختلافات پیامبر است اما جنس تعیین او از قبیل «قاضی تحکیم» است که طرفین دعوا با توافق او را انتخاب کردهاند(۱۰۹). به باور فیرحی در همه قراردادها پیامبر داور نبود بلکه با توافق طرفین قرارداد داور تعیین میشد(۱۷۳). قرارداد مدینه قبیله و هویتهای ایمانی را از بین نبرد بلکه هویت جمعی بزرگتری بهنام شهروند مدینه بودن را افزود(۱۲۱). بر اساس قرارداد قانون مدینه شکل میگیرد که در دو بخش است؛ بخش اول: قانون داخلی قبایل و گروههای عقیدتی است و قانون دوم قانون شهر با توافق جماعتها(۱۲۹). محور این قرارداد ممنوعیت ظلم، گناه، دشمنی و فساد نسبت به اعضای قرارداد بود(۲۱۷).
🔹به باور فیرحی در چند سال اول حضور پیامبر در مدینه، قرارداد مدینه توانست انسجام نسبی داخلی ایجاد کند و دولتشهر مدینه را شکل دهد. از سال ششم قراردادهای جدیدی اضافه شد از جمله مهمترین آن «قرارداد صلح حدیبیه« بود(۱۴۰) که توانست قریش را کنترل کند. قرارداد طائف که پیمانی امنیتی بود بخشی دیگری از مخالفان مدینه را به همپیمان تبدیل کرد(۱۵۷). سال نهم هجریت ویژگی مهمی دارد و این سال را «عام الوفود« یعنی سال قراردادها نامگذاری کردهاند، زیرا در این سال تعداد زیادی از قبایل وارد مدینه شده و با پیامبر قرارداد بستند(۱۶۷).
🔹قرارداد نجران از دیگر قراردادهای مهم پیامبر با مسیحیان است؛ پیامبر دین مسیحیان را به رسمیت شناخته و امنیت آنان را در مقابل پرداخت جزیه تضمین میکند(۳۰۷). فیرحی معتقد است این قرارداد در دوره خلیفه اول تمدید شد اما خلیفه دوم این پیامبر را شکست و مسیحیان را مجبور به کوچ کرد(۳۱۷). همچنین قرارداد مقنا و خیبر نیز که با یهودیان بسته شده است مورد توجه فیرحی است(۳۳۵).
🔹به باور فیرحی حکمرانی پیامبر نه بر آرایش جنگی بلکه بر نرمافزار قرارداد ایستاده است. بر این اساس اصل صلح و قرارداد است و جنگ عارضه است. در تمام قراردادها استقلال قبایل به رسمیت شناخته شده است(۱۷۲). فیرحی پیامبر را نه شخصیتی انقلابی بلکه اصلاحگری محافظهکار میداند که دنبال زیر و رو کردن طبقات اجتماعی نبود(۳۳۷). به باور فیرحی پیامبر با قراردادهای مختلف نوعی فدرالیسم قبیلهای شکل داد که در آن وحدت اصلی با محوریت دفاعی و نظامی بود(۱۶۱). فیرحی بر این باور است که تکیه پیامبر نه بر نیروی نظامی و مسلح بلکه بر قرارداد بوده است و نظامیگری دوره خلفا تخطی از سیره پیامبر است(۳۵۵). بهنظر میرسد فیرحی به «جهاد ابتدایی« باور نداشت و جنگهای پیامبر را در اثر پیمانشکنی و تخطی از قراردادها از جانب قبایل تحلیل میکرد. فیرحی بر این باور است که پیامبر همچون یک استراتژیست توانست با عنصر قرارداد دولتی تشکیل دهد و اسلام را عرضه کند.
@namehayehawzavi
B2n.ir/d78703
🔹نقد و بررسی کتاب ریشه های الهیاتی مدرنیته، ۱۸ آذر ۱۳۹۸
https://youtu.be/FQgHPKkM3Yc?si=Vmb0AtGOp9mFgKHV
@feirahi
https://youtu.be/FQgHPKkM3Yc?si=Vmb0AtGOp9mFgKHV
@feirahi
YouTube
نقد و بررسی کتاب ریشههای الهیاتی مدرنیته _ داود فیرحی، شروین مقیمی و زانیار ابراهیمی (مترجم کتاب)
#فلسفه #الهیات #مسیحیت #تاریخ #نقد_و_بررسی #کتاب #سخنرانی #عهد_عتیق #عهد_جدید #یهودیت
Forwarded from مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم
⚡️جمله زیبای زینب (ع) که «جز زیبایی چیزی ندیدم» یعنی می فهمد که چه معامله ای انجام داده است. مسأله این نیست که تحت فشار جامعه است اما او هم دارد آگاهانه مسأله را پیش می برد
🔰بیعت از کلیدی ترین مفاهیم جهان اسلام است که هم اهل تشیع و هم اهل تسنن آن را دچار نسیان کرده اند
📍#داود_فیرحی
🔹بیعت یکی از کلیدی ترین مفاهیم فراموش شده جهان اسلام است که هم اهل تشیع و هم اهل تسنن آن را دچار نسیان کرده اند. در واقع تشیع با تکیه بر مفهوم امامت احساس کرد که دیگر بیعت کارایی ندارد و اهل سنت هم خیلی زود به گردونه استبداد افتاد و کم کم مفهوم بیعت را فراموش کرد. در حالی که بیعت درخشان ترین محور کنترل نظم سیاسی در صدر اسلام بود و اهمیت شایانی داشت تا جایی که فرد زیرکی مانند معاویه نمی توانست از بند آن خلاص شود و مجبور بود که ظاهر بیعت را حفظ کند.
🔹این خلدون در تعریف بیعت می گوید «بیعت تعهد بر فرمانبرداری است.» مثل اینکه معامله ای شده و امیر ملزم هست بعضی کارها مثل حفظ شریعت و رسیدگی به امور مسلمین را انجام دهد و از طرف دیگر هم شهروند مکلف به اطاعت است. یعنی بیعت یک طرفه نیست و مشروط به منافع شهروند و حفظ شریعت است و هر جایی که این اتفاق نمی افتاد بیعت هم متلاشی می شد.
🔹دلیل اینکه اسلام در آن دوره رشد کرد این است که معدل هزیه ای که به شهروند تحمیل می کرد از دولت های رقیب کمتر بود. یعنی اداره ارزان دولت وجود داشت. به همین دلیل بین اقتصاد شهروند و علایق مذهبی شهروند ارتباط وجود داشت. اما از دوره بنی امیه دولت هم گران و هم نابرابر می شود و هم قبیله گرایی دارد رشد می کند. یکی از محصولات قبیله گرایی خود یزید بن معاویه است.
🔹در فقه اهل سنت فرزند می تواند پدر را کاندیدا کند اما قطعا پدر نمی تواند فرزند را کاندیدای خلافت کند. مدینه با یزید بیعت نکرد و معاویه نتوانست از مردم مدینه بیعت بگیرد. دلیلش این بود که نخبگان مدینه پاسخ منفی دادند و مردم هم پشت آنها را گرفتند. معاویه برای اینکه این قضیه را شکست تلقی نکند از ابوبکر نقل کرد که اگر در جهان اسلام دو خلیفه پیدا شد یک نفر را بکشید؛ یعنی نمی شود با دو نفر بیعت کرد. بنابر این طرفین را راضی کردند که بیعت برای زمان بعد از مرگ معاویه بماند.
🔹نامه سال 60 می گوید که مردم مدینه نباید بهانه داشته باشند و باید بیعت کنند. بزرگان مدینه عبدالله بن زبیر، عبدالرحمان بن ابوبکر، عبدالله بن عمر و حسین بن علی (ع) هستند که نفوذ خیلی سنگینی دارند اما فشار اجتماعی اجازه نمی دهد که بیعت کنند. بعد از امام حسین (ع) هم قیام زبیر نشان داد که ابن زبیری ها نمی توانند تن به بیعت دهند.
🔹روانشناسی اجتماعی می گوید نخبگان خیلی آزاد نیستند که حتی اگر دلشان خواست با دولت معامله کنند. چون جامعه الزامات بزرگی دارد آن نخبه خیلی زود فراموش می شود. از یک نخبه سیاسی مذهبی این است که در این پیچ های تاریخی نقش خود را ایفا کند. امام حسین (ع) می گوید «مثل من با مثل او بیعت نخواهد کرد». بعضی از علمای آن دوره گفتند که بعضی افراد با اکراه بیعت کرده اند و شما هم بیعت کنید. حتی بعضی فقها گفته اند که طلحه و زبیر به اکراه با علی (ع) بیعت کرده اند و خود حضرت به شدت انکار می کند و می گوید من از شما بیعت نخواستم و شما با من بیعت کردید.
🔹در سنت عربی بیعت نکردن آسان بود اما بیعت شکستن ننگ بسیار بزرگی تلقی می شد و اباعبدالله (ع) نمی خواست به این سمت حرکت کند و دیگران هم حرکت نکردند. اما اباعبدالله الحسین (ع) می گوید «این آدم نا بکار مرا بین تیغه شمشیر و ذلت بیعت قرار داده است.» ایشان می گوید خداوند و پیامبر (ص) به این بیعت راضی نیستند و ساخت اجتماعی هم به او اجازه نمی دهد که چنین کاری را انجام دهد.
🔹مفهوم بیعت یکی از کلیدی ترین مفاهیم در تحلیل واقعه عاشورا است، اگر این شاه کلید را حذف کنیم احتمالا امکان تحلیل را از دست بدهیم. این وضعیت به قدری مهم است که برای اباعبدالله (ع) می ارزد این همه هزینه بدهد. امام سجاد (ع) که در واقعه کربلا حدود 22 سال سن داشت جمله هایی می گوید که نشان می دهد مسأله گفتمان است؛ یعنی خانواده پذیرفته که حسین (ع) نباید بیعت کند. یعنی برای کوچک و بزرگ این خاندان مفهوم است که حسین (ع) دارد چه تصمیمی می گیرد.
🔹یعنی کسی که اسیر است، شکنجه می شود و کسی که کشته می شود همه می فهمند که چه اتفاقی افتاده است. جمله زیبای زینب (ع) که «جز زیبایی چیزی ندیدم» یعنی می فهمد که چه معامله ای انجام داده است. مسأله این نیست که تحت فشار جامعه است اما او هم دارد آگاهانه مسأله را پیش می برد.
🌐https://t.me/majmaqomh
🔰بیعت از کلیدی ترین مفاهیم جهان اسلام است که هم اهل تشیع و هم اهل تسنن آن را دچار نسیان کرده اند
📍#داود_فیرحی
🔹بیعت یکی از کلیدی ترین مفاهیم فراموش شده جهان اسلام است که هم اهل تشیع و هم اهل تسنن آن را دچار نسیان کرده اند. در واقع تشیع با تکیه بر مفهوم امامت احساس کرد که دیگر بیعت کارایی ندارد و اهل سنت هم خیلی زود به گردونه استبداد افتاد و کم کم مفهوم بیعت را فراموش کرد. در حالی که بیعت درخشان ترین محور کنترل نظم سیاسی در صدر اسلام بود و اهمیت شایانی داشت تا جایی که فرد زیرکی مانند معاویه نمی توانست از بند آن خلاص شود و مجبور بود که ظاهر بیعت را حفظ کند.
🔹این خلدون در تعریف بیعت می گوید «بیعت تعهد بر فرمانبرداری است.» مثل اینکه معامله ای شده و امیر ملزم هست بعضی کارها مثل حفظ شریعت و رسیدگی به امور مسلمین را انجام دهد و از طرف دیگر هم شهروند مکلف به اطاعت است. یعنی بیعت یک طرفه نیست و مشروط به منافع شهروند و حفظ شریعت است و هر جایی که این اتفاق نمی افتاد بیعت هم متلاشی می شد.
🔹دلیل اینکه اسلام در آن دوره رشد کرد این است که معدل هزیه ای که به شهروند تحمیل می کرد از دولت های رقیب کمتر بود. یعنی اداره ارزان دولت وجود داشت. به همین دلیل بین اقتصاد شهروند و علایق مذهبی شهروند ارتباط وجود داشت. اما از دوره بنی امیه دولت هم گران و هم نابرابر می شود و هم قبیله گرایی دارد رشد می کند. یکی از محصولات قبیله گرایی خود یزید بن معاویه است.
🔹در فقه اهل سنت فرزند می تواند پدر را کاندیدا کند اما قطعا پدر نمی تواند فرزند را کاندیدای خلافت کند. مدینه با یزید بیعت نکرد و معاویه نتوانست از مردم مدینه بیعت بگیرد. دلیلش این بود که نخبگان مدینه پاسخ منفی دادند و مردم هم پشت آنها را گرفتند. معاویه برای اینکه این قضیه را شکست تلقی نکند از ابوبکر نقل کرد که اگر در جهان اسلام دو خلیفه پیدا شد یک نفر را بکشید؛ یعنی نمی شود با دو نفر بیعت کرد. بنابر این طرفین را راضی کردند که بیعت برای زمان بعد از مرگ معاویه بماند.
🔹نامه سال 60 می گوید که مردم مدینه نباید بهانه داشته باشند و باید بیعت کنند. بزرگان مدینه عبدالله بن زبیر، عبدالرحمان بن ابوبکر، عبدالله بن عمر و حسین بن علی (ع) هستند که نفوذ خیلی سنگینی دارند اما فشار اجتماعی اجازه نمی دهد که بیعت کنند. بعد از امام حسین (ع) هم قیام زبیر نشان داد که ابن زبیری ها نمی توانند تن به بیعت دهند.
🔹روانشناسی اجتماعی می گوید نخبگان خیلی آزاد نیستند که حتی اگر دلشان خواست با دولت معامله کنند. چون جامعه الزامات بزرگی دارد آن نخبه خیلی زود فراموش می شود. از یک نخبه سیاسی مذهبی این است که در این پیچ های تاریخی نقش خود را ایفا کند. امام حسین (ع) می گوید «مثل من با مثل او بیعت نخواهد کرد». بعضی از علمای آن دوره گفتند که بعضی افراد با اکراه بیعت کرده اند و شما هم بیعت کنید. حتی بعضی فقها گفته اند که طلحه و زبیر به اکراه با علی (ع) بیعت کرده اند و خود حضرت به شدت انکار می کند و می گوید من از شما بیعت نخواستم و شما با من بیعت کردید.
🔹در سنت عربی بیعت نکردن آسان بود اما بیعت شکستن ننگ بسیار بزرگی تلقی می شد و اباعبدالله (ع) نمی خواست به این سمت حرکت کند و دیگران هم حرکت نکردند. اما اباعبدالله الحسین (ع) می گوید «این آدم نا بکار مرا بین تیغه شمشیر و ذلت بیعت قرار داده است.» ایشان می گوید خداوند و پیامبر (ص) به این بیعت راضی نیستند و ساخت اجتماعی هم به او اجازه نمی دهد که چنین کاری را انجام دهد.
🔹مفهوم بیعت یکی از کلیدی ترین مفاهیم در تحلیل واقعه عاشورا است، اگر این شاه کلید را حذف کنیم احتمالا امکان تحلیل را از دست بدهیم. این وضعیت به قدری مهم است که برای اباعبدالله (ع) می ارزد این همه هزینه بدهد. امام سجاد (ع) که در واقعه کربلا حدود 22 سال سن داشت جمله هایی می گوید که نشان می دهد مسأله گفتمان است؛ یعنی خانواده پذیرفته که حسین (ع) نباید بیعت کند. یعنی برای کوچک و بزرگ این خاندان مفهوم است که حسین (ع) دارد چه تصمیمی می گیرد.
🔹یعنی کسی که اسیر است، شکنجه می شود و کسی که کشته می شود همه می فهمند که چه اتفاقی افتاده است. جمله زیبای زینب (ع) که «جز زیبایی چیزی ندیدم» یعنی می فهمد که چه معامله ای انجام داده است. مسأله این نیست که تحت فشار جامعه است اما او هم دارد آگاهانه مسأله را پیش می برد.
🌐https://t.me/majmaqomh
Telegram
مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم
کانال رسمی مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم
📍آدرس اینستاگرام :
https://www.instagram.com/majma_qomh
📍آدرس ایتا :
https://eitaa.com/majmaqomh
📍آدرس اینستاگرام :
https://www.instagram.com/majma_qomh
📍آدرس ایتا :
https://eitaa.com/majmaqomh
Forwarded from مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم
🔖#یادداشت_اختصاصی
⚡️(یادداشتی به مناسبت چهارمین سال درگذشت استاد فقید دکتر داود فیرحی و انتشار کتاب پیامبری و قرارداد)
🔰داود فیرحی، پیامبرشناسی و بازتأسیسِ اساس
📝#بهنام_مدی
🔻فیرحی آنگونه که خود در بعضی از سخنانش آورده است از زمان دانشجویی درگیر مسألهی «قرارداد»، جایگاهِ آن در سیاست و رابطهاش با دولت بوده است. این دغدغه در آخرین سالهای عمرش نیز همچنان پابرجا بود؛ به نحوی که یکی از مهمترین تلاشهای فکریِ فیرحی نشاندادنِ اهمیت و جایگاهِ قرارداد/رضایت در سنت و سیرهی سیاسی پیامبر اسلام (ص) بود، هر چند فیرحی خود نتوانست این پروژه را برخلاف دیگر پروژههای فکریاش به سرانجام برساند. «شاید» با نگاهی وسیعتر بتوان ادعا کرد که این حوزه، محلِ اتصالِ میشل فوکو و جان لاک نیز برای فیرحی هست. البته او خود به این نکته اشارهای نکرده بود و این ادعا، صرفاً تفسیر من از آراء و آثار و تأملات فیرحی در طول سالهای حیاتاش است.
🔻فیرحی در تاریخنگاریاش از صدر اسلام بر این نظر بود که اصولاً و عمدتاً، پیشرفتِ کار پیامبر نه به زورِ سلاح و شمشیر، بلکه با اتکاء به قرارداد و جلب رضایت طرفهای مقابل برای پیوستن به حوزۀ اقتدار پیامبر بود. به تعبیر دیگر، پیامبر اسلام نه «مُصلِحِ مُسَلَّح» آنگونه که علی شریعتی میگفت، بلکه پیامبرِ رضایت و قرارداد بود. تعداد جنگهای پیامبر بسیار کمتر از تعداد قراردادهایی بود که او بسته است؛ قراردادهایی که به لحاظ محتوایی ارزش تحلیلیِ بالایی دارند و به تعبیر فیرحی قراردادهای هوشمند (smart) هستند و در میدان عمل نیز گره بسیاری از مشکلات را گشودهاند و درهای بستهی بسیاری را برای پیامبر باز کردند؛ حتی میتوان ادعا کرد که اتکاء به قرارداد، کلید دروازهی مکه برای پیامبر و خلع سلاح قریش بود.
🔻در اینجا این توضیح را لازم میدانم که فیرحی در تلاش بود تا این پروژه را با همکاریِ بعضی از پژوهشگرانِ جوان پیش ببرد؛ او همزمان ثمرۀ تحقیقاتش را در طول سه ترم در دانشگاه تهران برای دانشجویان عرضه کرد تا آنکه مرگ امان نداد، او چهره در نقاب خاک کشید و خود نتوانست چاپ و انتشارِ این مهمترین پروژهی تحقیقیِ زندگیاش را شاهد باشد. اما به همت مؤسسهی اندیشهی دینی معاصر و بعضی از شاگردان و نزدیکان مرحوم دکتر فیرحی، آن درسگفتارها تدوین و ویرایش شده و مدتی است که با همیاری نشر محترم نی منتشر شده است.
🔻به مناسبت چهارمین سال درگذشتِ استاد و نیز انتشار این درسگفتارها، در این نوشته تلاش میکنم تا در چند قسمت، سیمای کلیای از «پیامبرشناسی فیرحی»، روشِ کار او و فهمِ او از زمان و زمینۀ حیات پیامبر و نیز روش کار پیامبر ارائه کنم.
✔️تاریخ تحلیلی به جای تاریخ قدسی؛
🔻فیرحی هر چند یک مسلمان شیعه بود و حتی لباس روحانیت بر تن و تعلقِخاطر به این صنف داشت، در تاریخنگاریِ خود از صدر اسلام تلاش میکرد تا یک تفسیر «غیرقدسی» و به تعبیر خودش «تحلیلی» ارائه کند. به بیان دیگر، فیرحی در عین آنکه به منزلهی یک مسلمان به رسالت قدسیِ پیامبر اسلام باور داشت، اما در مقام پژوهشگر، تفسیری غیرقدسی از تاریخ صدر اسلام ارائه کرد و کوشید تا با معیارهای عینی و علمیِ موجود مناسبات صدر اسلام را «تحلیل» کرده و توصیف نماید.
🔻همین امر به فیرحی کمک نمود تا از سیره یا رفتار پیامبر الگویی ایجاد کند تا معیار سیاست برای زمانه و زندگی عادی باشد. به تعبیری دیگر، فیرحی بیآنکه منکرِ اَبعاد ماورایی و قدسیِ رسالت پیامبر باشد، مرکز توجه خود را بر امور یا انگیزههایی قرار داد که در سنجش رفتار سیاسی انسانهای عادی نیز به کار آید.
🌐پیوند به متن کامل در سایت مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم
https://t.me/majmaqomh
⚡️(یادداشتی به مناسبت چهارمین سال درگذشت استاد فقید دکتر داود فیرحی و انتشار کتاب پیامبری و قرارداد)
🔰داود فیرحی، پیامبرشناسی و بازتأسیسِ اساس
📝#بهنام_مدی
🔻فیرحی آنگونه که خود در بعضی از سخنانش آورده است از زمان دانشجویی درگیر مسألهی «قرارداد»، جایگاهِ آن در سیاست و رابطهاش با دولت بوده است. این دغدغه در آخرین سالهای عمرش نیز همچنان پابرجا بود؛ به نحوی که یکی از مهمترین تلاشهای فکریِ فیرحی نشاندادنِ اهمیت و جایگاهِ قرارداد/رضایت در سنت و سیرهی سیاسی پیامبر اسلام (ص) بود، هر چند فیرحی خود نتوانست این پروژه را برخلاف دیگر پروژههای فکریاش به سرانجام برساند. «شاید» با نگاهی وسیعتر بتوان ادعا کرد که این حوزه، محلِ اتصالِ میشل فوکو و جان لاک نیز برای فیرحی هست. البته او خود به این نکته اشارهای نکرده بود و این ادعا، صرفاً تفسیر من از آراء و آثار و تأملات فیرحی در طول سالهای حیاتاش است.
🔻فیرحی در تاریخنگاریاش از صدر اسلام بر این نظر بود که اصولاً و عمدتاً، پیشرفتِ کار پیامبر نه به زورِ سلاح و شمشیر، بلکه با اتکاء به قرارداد و جلب رضایت طرفهای مقابل برای پیوستن به حوزۀ اقتدار پیامبر بود. به تعبیر دیگر، پیامبر اسلام نه «مُصلِحِ مُسَلَّح» آنگونه که علی شریعتی میگفت، بلکه پیامبرِ رضایت و قرارداد بود. تعداد جنگهای پیامبر بسیار کمتر از تعداد قراردادهایی بود که او بسته است؛ قراردادهایی که به لحاظ محتوایی ارزش تحلیلیِ بالایی دارند و به تعبیر فیرحی قراردادهای هوشمند (smart) هستند و در میدان عمل نیز گره بسیاری از مشکلات را گشودهاند و درهای بستهی بسیاری را برای پیامبر باز کردند؛ حتی میتوان ادعا کرد که اتکاء به قرارداد، کلید دروازهی مکه برای پیامبر و خلع سلاح قریش بود.
🔻در اینجا این توضیح را لازم میدانم که فیرحی در تلاش بود تا این پروژه را با همکاریِ بعضی از پژوهشگرانِ جوان پیش ببرد؛ او همزمان ثمرۀ تحقیقاتش را در طول سه ترم در دانشگاه تهران برای دانشجویان عرضه کرد تا آنکه مرگ امان نداد، او چهره در نقاب خاک کشید و خود نتوانست چاپ و انتشارِ این مهمترین پروژهی تحقیقیِ زندگیاش را شاهد باشد. اما به همت مؤسسهی اندیشهی دینی معاصر و بعضی از شاگردان و نزدیکان مرحوم دکتر فیرحی، آن درسگفتارها تدوین و ویرایش شده و مدتی است که با همیاری نشر محترم نی منتشر شده است.
🔻به مناسبت چهارمین سال درگذشتِ استاد و نیز انتشار این درسگفتارها، در این نوشته تلاش میکنم تا در چند قسمت، سیمای کلیای از «پیامبرشناسی فیرحی»، روشِ کار او و فهمِ او از زمان و زمینۀ حیات پیامبر و نیز روش کار پیامبر ارائه کنم.
✔️تاریخ تحلیلی به جای تاریخ قدسی؛
🔻فیرحی هر چند یک مسلمان شیعه بود و حتی لباس روحانیت بر تن و تعلقِخاطر به این صنف داشت، در تاریخنگاریِ خود از صدر اسلام تلاش میکرد تا یک تفسیر «غیرقدسی» و به تعبیر خودش «تحلیلی» ارائه کند. به بیان دیگر، فیرحی در عین آنکه به منزلهی یک مسلمان به رسالت قدسیِ پیامبر اسلام باور داشت، اما در مقام پژوهشگر، تفسیری غیرقدسی از تاریخ صدر اسلام ارائه کرد و کوشید تا با معیارهای عینی و علمیِ موجود مناسبات صدر اسلام را «تحلیل» کرده و توصیف نماید.
🔻همین امر به فیرحی کمک نمود تا از سیره یا رفتار پیامبر الگویی ایجاد کند تا معیار سیاست برای زمانه و زندگی عادی باشد. به تعبیری دیگر، فیرحی بیآنکه منکرِ اَبعاد ماورایی و قدسیِ رسالت پیامبر باشد، مرکز توجه خود را بر امور یا انگیزههایی قرار داد که در سنجش رفتار سیاسی انسانهای عادی نیز به کار آید.
🌐پیوند به متن کامل در سایت مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم
https://t.me/majmaqomh
Telegram
مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم
کانال رسمی مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم
📍آدرس اینستاگرام :
https://www.instagram.com/majma_qomh
📍آدرس ایتا :
https://eitaa.com/majmaqomh
📍آدرس اینستاگرام :
https://www.instagram.com/majma_qomh
📍آدرس ایتا :
https://eitaa.com/majmaqomh