داود فیرحی
7.99K subscribers
585 photos
104 videos
359 files
546 links
📚 (بازنشر) آثار و اندیشه ها 📚


ارتباط با ادمین:
@sadeqall
@Rezataran
Download Telegram
مباني حاكميت و الگوهاي دولت در فقه معاصر شيعه(2)
بررسی چهار الگوی حکمرانی
دموکراسی اسلامی/ حکومت اسلامی/ دولت مشروطه/ جمهوری اسلامی
دموكراسي اسلامي
اين انديشه تقريبا بين سال هاي ١٢٩٦ شمسي تا ١٣٠٤ شمسي يعني حدود ١٠ سال پيش از شكل گيري دولت پهلوي مطرح شد. اين ايده دو اصل داشت، نخست اينكه قانون ما قرآن و شريعت است، دومين اصل اين ايده مجريان انتخابي بود. خلاصه ايده دموكراسي اسلامي اين بود كه ما احتياجي به قانون مجلس نداريم و نيازي به قانونگذاري در ايران از طريق انتخابات نيست. قانون ما همين شريعت است و كتاب اساسي ما نيز قرآن است. اما براي اجراي شريعت نياز به رئيس انتخابي داريم. بنابراين دموكراسي براي انتخاب رييس يا مجريان لازم است و قانون نيز كه از شريعت بر مي آيد.

اين نظريه دو ايراد اساسي داشت و دارد. نخست اينكه در اين نظريه به حاكميت ملي و به مفهومي به نام ايران توجه لازم نشده بود. مشكل دوم اين نظريه آن بود كه به جاي مجلس تقنيني يا قانونگذاري، مجلس برنامه ريزي داشت، منظور از مجلس برنامه ريزي اين بود كه چگونه احكام شرعي را به كدهاي قانوني تبديل كنيم. در اين ايده مجلس، مجلس كارشناسان به جاي مجلس وكلا و نمايندگان مطرح مي شود. اما ايده دموكراسي اسلامي به دليل دو مشكل مذكور نسبتش با انتخابات و راي مردم و حاكميت ملي قطع مي شود.
@Davood_Feirahi
مباني حاكميت و الگوهاي دولت در فقه معاصر شيعه(3)
حكومت اسلامي
در اين ايده نيز مفهوم ملي وجود ندارد. اين نظريه ٥ اصل دارد: نخست ولايت و نصب، دوم ولايت مشروط به بيعت نيست، سوم اينكه ولايت نياز به شورا ندارد، چهارم گستره مكاني ولايت نامحدود است و مرزهاي ملي ندارد، پنجم حدود حاكميت نامحدود است. در اين بحث نيز چيزي به اسم ايران ديده نمي شود. در اين بحث وقتي ايده پيشرفت مطرح مي شود، مراد عموم مسلمانان است و ربطي به ايران تنها ندارد. يكي از مهم ترين مسائلي كه اين ايده با آن مواجه است، اين است كه اين دولت در مكاني به اسم ايران مستقر بود، اما به مكان توجه نداشت.
مشكلات اين الگو:
اول اينكه در اين ايده مجلس قوه مقننه نبود و در نتيجه يد تقنيني فقيه حاكم بود و وابسته به مردم نبود و در آن مشاركت نيست، دوم اينكه به مساله مليت توجهي ندارد، سومين مشكل نفي دولت مدرن مثل تفكيك قوا و مكانيزم قانونگذاري و احزاب و انتخابات است، چهارمين مشكل بي توجهي به تجربه يك صد ساله كشور است. كشور ما بدون تاريخ ١٠٠ ساله قابل فهم نيست. هر انديشه اي كه اين ١٠٠ را ناديده بگيرد، به مشكلاتي بر مي خورد. مشكل پنجم نيز نفي حقوق مردم است.
@Davood_Feirahi
مباني حاكميت و الگوهاي دولت در فقه معاصر شيعه(4)

دولت مشروطه

در دولت مشروطه چند اصل داريم. نخستين كار در اين دوره تفكيك ميان حقوق مردم و احكام شريعت است. تا آن زمان چنين تفكيكي وجود نداشت و جامعه متوجه نبود كه مردم در حوزه عمومي حقي دارند و مي توانند انتخاب كنند و راي بدهند
نتایج این تفکیک: نخستين نتيجه اش اصل ظهور حقوق عمومي و حوزه عمومي در ايران است. هر كجايي كه مفهوم حقوق عمومي پيدا شده، براي نخستين بار دولت عوض شده و تغييرات اساسي كرده است. حدود حقوق عمومي چيست و در عين استقلال چه نسبتي با شريعت دارد؟ اين مساله در دوره مشروطه پديد آمد. اصل دیگر اين است كه در اين دوره مفهوم ايران به شدت جدي شده است و مليت در حال شكل دهي به خودش است. اصل بعدی ايده قرارداد و قانون اساسي گرايي است. قرارداد كار مهمي در ايران كرد و گفتند دولت امانتي از جانب مردم است.

دو نوع امانت در فقه:
نوع اول امانت، امانت مالكانه يا مالكي است كه مالك حضور دارد و مي تواند شرط و شروطي براي امانت قايل شود و دوم امانت شرعي است. در اين حالت مالك حضور عيني ندارد و مشخص نيست و در نتيجه شارع جاي مالك مي نشيند.
ادبيات سنتي كلاسيك ما حكومت را امانت شرعي مي دانست كه يا دست سلطان بود، يا دست فقيه . در امانت شرعي چون مالك معين نيست، شرط و شروط مشخص نيست، مثلا موقت بودن دولت شرط نيست، تنظيم قانون اساسي لازم نيست زيرا كسي كه دارايي دست او افتاده بود، در مقابل مردم مسوول نبود و در مقابل خدا مسوول بود. اما در دولت مشروطه، حكومت امانت مالكانه تمام مردمي شد كه حضور دارند و زنده اند و از طريق انتخابات نمايندگي را به حاكم مي دهند و هر موقع كه بخواهند نيز از آن مي گيرند. بنابراين فلسفه قانون اساسي اين بود كه حاكم، امين مردم و شهروندان است و معيار درستي و غلطي كار او نيز قانوني است كه مردم نوشته اند. شرط مهم اين بود كه اين قانون اساسي نبايد مغاير شريعت باشد و جز آن شرط ديگري نبود.
نتيجه مهم اين ديدگاه، فرماليزم بود. فرماليزم يعني ظاهر مهم است. يعني حتي اگر خود سلطان هم قانون امضا كند، مجبور است به آن قانون پايبند باشد. فرماليزم مي گفت ظاهر باطن را درست مي كند. يعني اگر انتخابات و تشريفات انتخابات و تشريفات تنظيم قانون نباشد، خود قانون هم كارايي ندارد.

ایرادات این الگو:
نخست اينكه نوعي دوگانگي ميان قانون و شريعت بود و هيچگاه متفكران دوره مشروطه نتوانستند اين تضاد را حل كنند، در نتيجه موجب شد كه روشنفكران مذهبي ها را به استبداد و خرافه متهم كنند و مذهبي ها نيز روشنفكران را به وابستگي و زندقه متهم كنند. در نتيجه جامعه دوپاره شد.
مشكل دوم اين بود كه محاكم جامعه دو دسته شدند، يك محكمه شرع و دوم محكمه عرف، در نتيجه قوه قضاييه روشني شكل نگرفت.
مشكل سوم اين بود كه دولت از درون دو پاره شد. وقتي به دولت مشروطه مي نگريستيد، احساس مي كرديد يك لايه اش شريعتمدارانند و يك لايه اش روشنفكران. در نتيجه دولت يگانه و حاكميت دوگانه بود. جامعه ما نتوانست دولت سازي روشني بكند.
مشكل پنجم پارلمانتاريسم ناتوان بود، زيرا مساله شريعت و قانون روشن و شفاف نشده بود.
@Davood_Feirahi
مباني حاكميت و الگوهاي دولت در فقه معاصر شيعه(5)
جمهوري اسلامي

ظهور الگوي جمهوري اسلامي مبتني بر ولايت فقيه: در دولت مشروطه اگر چه حق مردم نتوانست به خوبي دولتي تشكيل دهد، اما اين مساله در ذهن ايراني باقي ماند و دنبال اين بود كه جايي را پيدا كند كه روزي به بار بنشيند. يعني نوعي سايه سرگردان در جامعه ما بود.
در الگوي جمهوري اسلامي، اصل اول پيوند دو حوزه حق و حكم بود. يعني بر خلاف گسستي كه در مشروطه ميان حقوق مردم و شريعت ايجاد شد و دوگانگي ايجاد كرد، در ادبيات جمهوري اسلامي تلاش شد، اين دو، دوباره به هم پيوند بخورند.
اصل دوم نيز اين است كه جمهوري اسلامي حقوق عمومي كه در مشروطه بود را نه تنها نبست، بلكه باز هم كرد، يعني به هر حال اصولي از قانون اساسي نشان مي دهد كه جمهوري اسلامي كم و بيش ادامه آرمان هاي مشروطه نيز هست و بازگشت به حقوق مردم در آن وجود دارد.
ويژگي سوم مليت است و انتخابات آن در داخل مرزهاي ملي تعریف شده است.
اصل چهارم اينكه اين دولت نگفت قانون اساسي ما قرآن است، بلكه گفت ما نيازمند آن هستيم كه قانون اساسي بنويسيم. اين با دولت هاي محض شريعت مدار خيلي فرق مي كند. به هر حال در این الگو نوعي فرماليزم وجود دارد. يعني هر كس به هر دليلي از قانون اساسي بگريزد، به هر حال صداي رسانه ها و مردم در مي آيد و قانون اساسي به هر حال معياري براي نقد است.
اصل ششم نيز اين است كه مجلس در اين الگو در بخشي حاكميتي و قانونگذارانه است. البته بخشي چون قانون مجازات اسلامي شكل برنامه ريزي دارد.

نقد الگوی جمهوری اسلامی :
نخست اينكه درست است كه قانون جامع شريعت و حقوق ملت است، اما توضيح دقيق و شفاف آن هنوز صورت نگرفته است،
دوم هنوز در جمهوري اسلامي با وجود پذيرش مفهوم دولت، فعالان سياسي ما اجماع ندارند كه اين دولت ملي است يا ام القرا و در نتيجه مشخص نيست سوژه پيشرفت كيست،
مشكل سوم اين است كه ميان اصولي در قانون اساسي هماهنگي وجود ندارد و مشخص نيست كه حرف نهايي چيست. البته قانون اساسي ما در ٣-٢ ماه تنظيم شد و شرايط جنگ و ترور و منافقين و شرايط دشوار اول انقلاب سبب شد گفت وگو از قانون اساسي به تعويق بيفتد. بنابراين الان در افكار عمومي جامعه نوعي توضيح روشن و شفاف وجود ندارد. همچنين ما فرماليزم داريم، ولي نوعي فرار هم از آن هست. يعني اصول خودشكننده در قانون اساسي ما زياد هست.

@Davood_Feirahi
نشست بررسی و نقد کتاب " آستانه تجدد"

نشست بررسی و نقد کتاب " آستانه تجدد " نوشته دکتر داود فیرحی، استاد دانشگاه تهران، دوشنبه 11 بهمن ماه از ساعت 14:30 الی 17 برگزار می شود.



به گزارش روابط عمومی سازمان انتشارات جهاددانشگاهی، این نشست با حضور حجت الاسلام والمسلمین دکتر داود فیرحی عضو هیات علمی دانشگاه تهران و مولف کتاب، حجت السلام والمسلمین دکتر کاظم قاضی زاده عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، و دکتر عبدالله نصری عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی و جمعی از صاحبنظران این حوزه برگزار می شود.

گفتنی است، این نشست در سالن نشست های خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) واقع در خیابان انقلاب، خیابان فلسطین جنوبی، خیابان شهید وحید نظری، پلاک 25 برگزار خواهد شد و از پژوهشگران، دانشجویان و سایر علاقه مندان دعوت می شود تا در این نشست علمی حضور یابند.

@Davood_Feirahi
توضیحاتی در مورد کتاب «آستانه تجدد» در شرح «تنبیه الأمه و تنزیه الملة» از زبان نویسنده
مؤسسه فهیم، 1395/2/18

تنبیه‌الأمة، یک سال و نیم بعد از انقلاب مشروطه و بعد از به توپ بسته‌شدن مجلس نوشته شد و اولین‌بار بود که یک متفکر بزرگ شیعه که نام و نشان و اثر زیادی در حوزه‌های علمیه دارد، دست به چنین کاری می‌زد. در این کتاب، فقیهی برجسته و متفکری اصولی، تبیینی از دولت مدرن و دولت ملی ارائه کرده و درباره دولتی که مبتنی بر مرزهای ملی، قوانین موضوعه، نظام انتخابات و حقوق عمومی است، سخن گفته است.

این کتاب موقعیت جالبی دارد؛ شخصیت بزرگی آن را نوشته و علمای برجسته آن زمان، هم به آن اعتراض کرده‌اند و هم از آن دفاع کرده‌اند. کتاب تنبیه‌الأمة، به دلیل آن‌که سخنی جدی را بیان کرده، همواره در موضع بحث و جدل بوده است. همه‌ی این کتاب، نوآوری است و به هیچ‌وجه تکراری در آن دیده نمی‌شود؛ با این حال از دل دستگاه‌های سنتی و از درون ادبیات فقهی و اصولی و از درون کتاب و سنت دست به استنباط زده و دولت مدرن را از نگاه فقه و اصول شیعه تشریح کرده است.
کتاب از این جهت خیلی ارزشمند است؛ اما با این حال پیچیدگی‌هایی دارد؛ زیرا فقیهی اصولی آن را نوشته که ادبیات تخصصی دارد و متن فشرده‌ای هم دارد و می‌توان گفت تمامی کتاب را اصطلاحات علمی فراگرفته است. اگر فقط لغات مشکل بود، می‌توانستیم لغات را با بیان یک یا چند کلمه روشن کنیم؛ اما اصطلاح را باید توضیح داد. بنابراین برداشت من این بود که این کتاب نیاز به شرح دارد؛ نه‌تنها یک شرح؛ بلکه شروح مختلف. درباره کتاب مرحوم نائینی، تلاش‌های فراوانی صورت گرفته؛ اما من کتابی که حاصل تصحیح حجت‌الاسلام ورعی است را مبنای کار قرار داده‌ام؛ چون دقیق‌ترین تصحیح را آقای ورعی داشته است.
@Davood_Feirahi
• چند نکته پیرامون شرح «تنبیه الأمه و تنزیه الملة» از زبان نویسنده «آستانه تجدد»

۱. تلاش کردم کتاب را طوری شرح کنم که اصل متن و پیوستگی آن حفظ شود. اصل متن با حروف مشخص در بالای صفحه آمده و کسی که علاقه دارد فقط متن مرحوم نائینی را بخواند، دچار گسست نمی‌شود. در کنار این متن، لغت‌های دشوار را ترجمه کرده‌ام.

۲. تلاش کردم کار مرحوم آیت‌الله طالقانی را حفظ کنم. سید محمود طالقانی، بعد از کودتای اسفند ۱۳۳۲ش، چون ایران دچار بحران شده بود، به ادبیات دموکراتیک در مخالفان و اپوزیسیون احساس نیاز کرد و با عجله کار را شروع و پاورقی‌هایی به کتاب اضافه کرد؛ بااین‌حال این پاورقی‌ها را نمی‌توان شرح دانست. آیت‌الله طالقانی در سال ۱۳۳۴ش، کتاب تنبیه‌الأمة را تلخیص کرده و در برخی موارد پاورقی‌هایی اضافه کرده که با خواندن آن‌ها احساس می‌کنیم این توضیحات اضافه‌شده توسط طالقانی، روایت نائینی در سال ۱۳۳۴ش است. برداشت من این است که طالقانی، کتاب را انقلابی کرده و آن را به ادبیات خود نزدیک نموده است. من پاورقی‌های مرحوم طالقانی را حفظ کردم تا خواننده، با سه دوره‌ی این کتاب، از زمان مرحوم نائینی، تا دوران مرحوم طالقانی و بالاخره تا زمان معاصر آشنا شود. این کار به خواننده کمک می‌کند هم زمان دو شرح را بخواند؛ شرحی که ۵۰ سال بعد از متن اصلی نوشته شده و شرح دیگری که ۶۰ سال بعد از شرح اول نگارش یافته است؛ بدین‌ترتیب خواننده با تفاوت برداشت‌های امروزی ما نسبت به برداشت‌ها در دهه‌ی سی و سال‌های حوالی ۱۲۸۰ش آشنا می‌شود.

۳. چهار حلقه برای شرح و فهم اصطلاحات نائینی:

در این کتاب، تلاش کردم برای شرح اصطلاحات مرحوم نائینی در کتاب تنبیه‌الأمة، چهار حلقه فراهم کنم و هر واژه‌ای که در این کتاب به کار رفته را ابتدا در ادبیات فقهی و اصولی نائینی ببینم و دریابم که منظور او چیست. مثلاً این‌که منظور مرحوم نائینی از طبیعت تمدن یا حقیقت دولت چیست. تلاش کردم این معانی را از ادبیات خود او استخراج کنم. این حلقه اول استخراج معنای اصطلاحات بود.

اگر یک اصطلاح را در ادبیات مرحوم نائینی نمی‌یافتم، در فقها و اصولیون هم زمان با دوره مشروطه به‌ دنبال معنای آن می‌گشتم. این حلقه دوم برای کشف ادبیات مرحوم نائینی بود.

حلقه سوم، این بود که اگر در فقه و اصول مرحوم نائینی و همچنین در متون فقها و اصولیون همزمان با مشروطه، چیزی نمی‌یافتم، به سراغ فلسفه مشاء و مخصوصاً فلسفه ملاصدرا می‌رفتم؛ چون برخی از اصطلاحات استفاده‌شده توسط مرحوم نائینی، از ادبیات فلسفی ما گرفته شده است.

در حلقه چهارم، تلاش کردم زمینه تاریخی اصطلاحات و عبارات را توضیح بدهم تا روشن شود در مواجهه با چه کسانی زده شده و اصطلاحات همان‌ها چه بوده است و معنایی که آن‌ها اراده کرده بودند چه بوده است.

@Davood_Feirahi
پیوست های مهم کتاب آستانه تجدد( شرح «تنبیه الأمه و تنزیه الملة» ) و چرایی پرداختن به آن ها

• داود فیرحی

۱ .نظر مرحوم نائینی درباره ولایت فقیه و ولایت عدول مؤمنین که در دو تقریر از درس او آمده است؛ «منیة الطالب» نجفی خوانساری و «المکاسب و البیع» محمدتقی آملی.
تقریر مرحوم خوانساری، مبنای بسیاری از فقها از جمله آیت‌الله‌العظمی خویی است. بنابراین تلاش کردم آن را ترجمه کنم و در پیوست بیاورم. دو دلیل و حجت داشتم؛ اول این‌که بحث‌هایی درباره ولایت فقیه هست که باید روشن شود. خیلی‌ها معتقدند دو فصل از کتاب نائینی که خود مرحوم نائینی آن‌ها را حذف کرده و در کتاب نیاورده، به کتاب صدمه زده؛ اما من فکر می‌کنم حذف آن‌ها صدمه‌ای به کتاب وارد نمی‌کند و با این حال نظرات مرحوم نائینی درباره ولایت فقیه را آوردم تا کامل‌کننده کتاب باشد.

۲. متن نیمه‌استدلالی و فتوایی شیخ‌فضل‌الله نوری؛ کتاب مرحوم نائینی، در بعضی موارد عکس‌العملی به گفتارهای شیخ فضل‌الله نوری است و آوردن متن شیخ فضل‌الله کمک می‌کند تا مخاطب دریابد که این نکات واکنش به کدام عبارات شیخ فضل‌الله نوری است.

۳. مقدمه مرحوم طالقانی را هم در پیوست سوم آورده‌ام تا خواننده، تمام متن را یک‌جا ببیند و فاصله ۶۰ سال منِ شارح را با مرحوم طالقانی درک کند و با آن هم آشنا شود.
@Davood_Feirahi
• جلسه نقد کتاب «آستانه ی تجدد»

با حضور نویسنده(دکتر فیرحی)، دکتر کاظم قاضی زاده، و دکتر عبدالله نصری

زمان: دوشنبه 11 بهمن ماه، از ساعت 14:30 الی 17

مکان: خیابان انقلاب اسلامی، خیابان فلسطین جنوبی، خیابان شهید نظری، پلاک25، ساختمان جلسات خبرگزاری ایسنا.

@Davood_Feirahi
جلسه نقد و بررسی کتاب آستانه ی تجدد، امروز،یازدهم بهمن ماه👆👆👆

@Davood_Feirahi
داود فیرحی
http://www.isna.ir/news/95111107889 @Davood_Feirahi
یک گزارش بسیار مغشوش و آشفته از یک نشست علمی خوب؛ تیتر غلط و محتوای درهم ریخته.
Audio
فایل صوتی جلسه نقد و بررسی کتاب "آستانه تجدد"، دوشنبه 11 بهمن 95، خبرگزاری ایسنا

@Davood_Feirahi