🍁چالش اسلام و حقوق بشر
🔹اعلاميه جهاني حقوق بشر كه در دهم دسامبر 1948م با چهلوهشت رأي موافق و هشت رأي ممتنع به تصويب رسيد،از همان ابتداي شكلگيريِ مقدمات آن، مناقشات مهمي را برانگيخت و تفاوتهاي بنيادي فراواني را در ارزشها و فرهنگ¬هاي ملل آشكار ساخت. اين چالش ها از ابتدا در دو بخش؛ درون تمدن غرب، و بین غرب و غیر غرب، به ویژه اسلام و غرب شکل گرفتند.
الف) چالش های درون تمدن غرب؛
مکاتب عمده حقوق الهی، حقوق طبیعی، حقوق وضعی، و حقوق مارکسیستی.
ب) چالش های بین تمدنی؛ اسلام و غرب؛
سه حوزه چالشی جهان اسلام و اعلامیه جهانی حقوق بشر:
1- چالش الهیاتی- فلسفی؛
الف) کرامت ذاتی- طبیعی / مذهبی- اعتقادی انسان
ب) آزادی و برابری طبیعی/ مذهبی؛ دو حوزه برابری و نابرابری؛ جنسیت و مذهب
2- چالش فرهنگی- تاریخی؛
الف) دوگانه درون تمدنی؛ مؤمن و غیر مؤمن؛ فرقه های تکفیری
ب) دوگانه بین تمدنی؛ مسلمان و غیر مسلمان؛ اسلام و کفر؛ نابرابری مسلمان و کافر
ج) و امروزه؛ اسلام و غرب
3- چالش فقهی- حقوقی؛
الف) مذهب و آزادی در مذهب گزینی؛
ب) مذهب و آزادی در همسر گزینی؛
ج) مذهب و برابری حقوقی مسلمان و غیر مسلمان؛
د) مذهب و برابری حقوقی به اعتبار جنسیت؛
🍂سخنرانی "جهان اسلام و اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ مواجهه دوگانه"، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، به مناسبت "هفتادمین سالگرد اعلامیه جهانی حقوق بشر "،96.9.18.
@Feirahi
🔹اعلاميه جهاني حقوق بشر كه در دهم دسامبر 1948م با چهلوهشت رأي موافق و هشت رأي ممتنع به تصويب رسيد،از همان ابتداي شكلگيريِ مقدمات آن، مناقشات مهمي را برانگيخت و تفاوتهاي بنيادي فراواني را در ارزشها و فرهنگ¬هاي ملل آشكار ساخت. اين چالش ها از ابتدا در دو بخش؛ درون تمدن غرب، و بین غرب و غیر غرب، به ویژه اسلام و غرب شکل گرفتند.
الف) چالش های درون تمدن غرب؛
مکاتب عمده حقوق الهی، حقوق طبیعی، حقوق وضعی، و حقوق مارکسیستی.
ب) چالش های بین تمدنی؛ اسلام و غرب؛
سه حوزه چالشی جهان اسلام و اعلامیه جهانی حقوق بشر:
1- چالش الهیاتی- فلسفی؛
الف) کرامت ذاتی- طبیعی / مذهبی- اعتقادی انسان
ب) آزادی و برابری طبیعی/ مذهبی؛ دو حوزه برابری و نابرابری؛ جنسیت و مذهب
2- چالش فرهنگی- تاریخی؛
الف) دوگانه درون تمدنی؛ مؤمن و غیر مؤمن؛ فرقه های تکفیری
ب) دوگانه بین تمدنی؛ مسلمان و غیر مسلمان؛ اسلام و کفر؛ نابرابری مسلمان و کافر
ج) و امروزه؛ اسلام و غرب
3- چالش فقهی- حقوقی؛
الف) مذهب و آزادی در مذهب گزینی؛
ب) مذهب و آزادی در همسر گزینی؛
ج) مذهب و برابری حقوقی مسلمان و غیر مسلمان؛
د) مذهب و برابری حقوقی به اعتبار جنسیت؛
🍂سخنرانی "جهان اسلام و اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ مواجهه دوگانه"، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، به مناسبت "هفتادمین سالگرد اعلامیه جهانی حقوق بشر "،96.9.18.
@Feirahi
Forwarded from انتشارات دانشگاه مفید
in court-30oct.gif
61.3 KB
راديكاليسم اسلامي در ايران معاصر
نويسنده: دكتر ابراهيم عباسي
قطع: رقعي
تعداد صفحه: 469
قيمت: 30000
انتشارات دانشگاه مفيد
@mofidupress
نويسنده: دكتر ابراهيم عباسي
قطع: رقعي
تعداد صفحه: 469
قيمت: 30000
انتشارات دانشگاه مفيد
@mofidupress
🍁اسلام و حقوق بشر، دوگانه های تعیین کننده
الف) دوگانه نظر و عمل
محمد طالبي، انديشمند معاصر تونسي، در توضيح اين وضعيت(نهيليستي) مي نويسد: "امروز اين مسئله به «مسئلة زمانه»، بهويژه نسبت به اسلام، بدل شده است؛ خصوصاً بعد از تحقق نوعي «شبه اجماع» كه در نيمه دوم قرن بيستم، پيرامون حقوق بشر حاصل شده است [...]. لكن گفتمان ديني همچنان بدون تغيير مانده است، در حاليكه هر روز بر فاصله ميان سلوك فعلي، و موضع اعتقادي سنّتي كه در حوزه هاي ديني، مسجدها و مدرسه ها تلقين ميشود، افزوده ميشود، «مسئله» در سطح اصولي همچنان مبهم و معلّق مانده است و تا زماني كه اين دوگانگي «مانوي» بين «ظلمت/ اضطرار» عملي رايج، از يك سوي، و «نور/ آرمان» آموزش هاي غالباً غيرمنطبق با زمانه در تمام يا اكثر جهان اسلام از سوي ديگر، وجود دارد، تعجب نيست كه هر روز شاهد طوفان هاي تكاندهنده در جوامع خود، و گسترش خشونتي باشيم كه تا مرز تهديد كيان ما پيش مي رود. به همين دليل، بايد اين «مسئله» را به گونه اي مناسب علاج نمود"(محمد الطالبي، اﻣة الوسط؛ الاسلام و تحديات المعاصر، تونس، سراس للنشر, 1996، صص 117-118).
ب) نفی و اثبات؛ مواجهه دوگانه با مفاد اعلامیه جهانی حقوق بشر
1- جریان های اسلامی رادیکال؛ بومی گرایی، نفی میراث غرب؛ تلقی حقوق بشر به مثابه تجربه بشر غربی
2- جریان های نو اندیشی اسلامی؛ تبیین و توضیح دینی مفاد و مبانی اعلامیه؛ تلقی حقوق بشر به مثابه حاصل خرد تاریخی بشریت
🍂سخنرانی جهان اسلام و اعلامیه جهانی حقوق بشر، 18 آذر 96، دانشگاه تهران
@Feirahi
الف) دوگانه نظر و عمل
محمد طالبي، انديشمند معاصر تونسي، در توضيح اين وضعيت(نهيليستي) مي نويسد: "امروز اين مسئله به «مسئلة زمانه»، بهويژه نسبت به اسلام، بدل شده است؛ خصوصاً بعد از تحقق نوعي «شبه اجماع» كه در نيمه دوم قرن بيستم، پيرامون حقوق بشر حاصل شده است [...]. لكن گفتمان ديني همچنان بدون تغيير مانده است، در حاليكه هر روز بر فاصله ميان سلوك فعلي، و موضع اعتقادي سنّتي كه در حوزه هاي ديني، مسجدها و مدرسه ها تلقين ميشود، افزوده ميشود، «مسئله» در سطح اصولي همچنان مبهم و معلّق مانده است و تا زماني كه اين دوگانگي «مانوي» بين «ظلمت/ اضطرار» عملي رايج، از يك سوي، و «نور/ آرمان» آموزش هاي غالباً غيرمنطبق با زمانه در تمام يا اكثر جهان اسلام از سوي ديگر، وجود دارد، تعجب نيست كه هر روز شاهد طوفان هاي تكاندهنده در جوامع خود، و گسترش خشونتي باشيم كه تا مرز تهديد كيان ما پيش مي رود. به همين دليل، بايد اين «مسئله» را به گونه اي مناسب علاج نمود"(محمد الطالبي، اﻣة الوسط؛ الاسلام و تحديات المعاصر، تونس، سراس للنشر, 1996، صص 117-118).
ب) نفی و اثبات؛ مواجهه دوگانه با مفاد اعلامیه جهانی حقوق بشر
1- جریان های اسلامی رادیکال؛ بومی گرایی، نفی میراث غرب؛ تلقی حقوق بشر به مثابه تجربه بشر غربی
2- جریان های نو اندیشی اسلامی؛ تبیین و توضیح دینی مفاد و مبانی اعلامیه؛ تلقی حقوق بشر به مثابه حاصل خرد تاریخی بشریت
🍂سخنرانی جهان اسلام و اعلامیه جهانی حقوق بشر، 18 آذر 96، دانشگاه تهران
@Feirahi
🌱 برای استاد مجتهد شبستری(1)
💥چرا "گذر از فقه شدنی نیست"؟
🌾در مصاحبه کوتاهی اشاره داشتم که با توجه به وضعیت فکری- تمدّنی جوامع مسلمانی، و جایگاه دانش فقه در آن، گذر از فقه برای چنین جوامعی شدنی نیست. استاد اندیشمند جناب آقای مجتهد شبستری، در واکنش به این نکته، مطلبی با این عنوان در شبکه های اجتماعی گذاشتند؛ «چرا از فقه اجتماعی عبور می کنیم؟» همچنین، در ص315 از کتاب جدید الانتشار "نقد بنیادهای فقه و کلام»، هشدار دادند و نوشتند؛« هشدار! دموکراسی "فقهی" نمی شود».
استاد شبستری از این پژوهشگر کوچک خواسته اند ؛«گر محققان ما معتقدند چنین مبناهایی وجود دارد بر آنها فرض است که آن مبانی را به صورت شفاف بیان کنند و مدلّل سازند تا کوششهای آنان درباب پردازش اجتهاد فقهی اجتماعی، استواری و استحکام خود را نشان دهد».
🍃به احترام در خواست استاد، نکاتی را عرض خواهم کرد. به اقتضای ماهیت شبکه های اجتماعی، این مطالب ناگزیر در پاره های متعدد و البته مسلسل خواهد بود. نخست به برخی پیش فرض های مهم اشاره می کنم؛
@Feirahi
💥چرا "گذر از فقه شدنی نیست"؟
🌾در مصاحبه کوتاهی اشاره داشتم که با توجه به وضعیت فکری- تمدّنی جوامع مسلمانی، و جایگاه دانش فقه در آن، گذر از فقه برای چنین جوامعی شدنی نیست. استاد اندیشمند جناب آقای مجتهد شبستری، در واکنش به این نکته، مطلبی با این عنوان در شبکه های اجتماعی گذاشتند؛ «چرا از فقه اجتماعی عبور می کنیم؟» همچنین، در ص315 از کتاب جدید الانتشار "نقد بنیادهای فقه و کلام»، هشدار دادند و نوشتند؛« هشدار! دموکراسی "فقهی" نمی شود».
استاد شبستری از این پژوهشگر کوچک خواسته اند ؛«گر محققان ما معتقدند چنین مبناهایی وجود دارد بر آنها فرض است که آن مبانی را به صورت شفاف بیان کنند و مدلّل سازند تا کوششهای آنان درباب پردازش اجتهاد فقهی اجتماعی، استواری و استحکام خود را نشان دهد».
🍃به احترام در خواست استاد، نکاتی را عرض خواهم کرد. به اقتضای ماهیت شبکه های اجتماعی، این مطالب ناگزیر در پاره های متعدد و البته مسلسل خواهد بود. نخست به برخی پیش فرض های مهم اشاره می کنم؛
@Feirahi
🌱برای استاد مجتهد شبستری(2)
💥فقه یک دانش است؛ مثل هر دانش دیگر جدید و قدیم دارد، اما عبور از دانش بی معنی است؛
🌾چنین می نماید، فقه به عنوان «دستگاه دانش»، تفاوت آشکاری با چهار چیز دیگر دارد؛
الف)تاریخ فقه؛ ب)فتواها و نظریات فقهی؛ ج)ایدئولوژی های فقهی؛ د)سیرۀ عملی فقیهان.
☘️الف) اگر در همه دانش ها و نظام های دانایی، تفکیک بین دانش و تاریخ دانش اهمیت حیاتی دارد، چرا نباید چنین تفکیک در فقه پژوهی و پژوهش های فقهی نیز به رسمیت شناخته شود؟ به عنوان مثال؛ همواره دانش فلسفه و تاریخ فلسفه، تاریخ پزشکی و دانش پزشکی را از هم جدا می کنند؟ این جدا سازی از آن روی اهمیت دارد که فرایند جذب و دفع، و لاجرم نسبت کهنه و نو در هر دانشی، از جمله فقه، توضیح داده شود؟ بدین سان، آیا تقلیل دانش فقه به تاریخ فقه، نوعی از «خطای دید» نخواهد بود؟
@feirahi
💥فقه یک دانش است؛ مثل هر دانش دیگر جدید و قدیم دارد، اما عبور از دانش بی معنی است؛
🌾چنین می نماید، فقه به عنوان «دستگاه دانش»، تفاوت آشکاری با چهار چیز دیگر دارد؛
الف)تاریخ فقه؛ ب)فتواها و نظریات فقهی؛ ج)ایدئولوژی های فقهی؛ د)سیرۀ عملی فقیهان.
☘️الف) اگر در همه دانش ها و نظام های دانایی، تفکیک بین دانش و تاریخ دانش اهمیت حیاتی دارد، چرا نباید چنین تفکیک در فقه پژوهی و پژوهش های فقهی نیز به رسمیت شناخته شود؟ به عنوان مثال؛ همواره دانش فلسفه و تاریخ فلسفه، تاریخ پزشکی و دانش پزشکی را از هم جدا می کنند؟ این جدا سازی از آن روی اهمیت دارد که فرایند جذب و دفع، و لاجرم نسبت کهنه و نو در هر دانشی، از جمله فقه، توضیح داده شود؟ بدین سان، آیا تقلیل دانش فقه به تاریخ فقه، نوعی از «خطای دید» نخواهد بود؟
@feirahi
🌱برای استاد مجتهد شبستری(3)؛
💥چرا « گذر از فقه شدنی نیست»؟
⚜️به عنوان پیش فرض نخست، چنین می اندیشم که فقه، گونه ای "دستگاه دانش" است، و به همین لحاظ هم، تفاوت آشکاری با چهار چیز دیگر دارد؛ الف)تاریخ فقه؛ ب) فتواها و نظریات فقهی؛ ج) ایدئولوژی های فقهی؛ د) سیرۀ عملی فقیهان. در یادداشت قبل، به اهمیت «جدا سازی» دانش فقه از تاریخ فقه اشاره کردم و اکنون دیگر تفاوت ها را به اختصار طرح می کنم. غرض از این نکات، چیزی جز آشکار نمودن دنیای ذهن این پژوهشگر نیست.
⚜️ب) به نظر، فتواها و نظریات فقهی، به رغم اهمیتی که دارند، منطقاً غیر از دانش فقه اند؛ آن ها در بهترین حالت شبیه توصیه-توصیف های عالمانه، و دکترین های رایج در دیگر رشته های علمی نظیر فلسفه و حقوق اند. دانش؛ مشاهده و تبیین و تفسیر مینماید، و نظریه فتوا می دهد، حکم میکند و بهکار می بندد.
🔹اصولاً، نظریه و دانش ، در هیچ علمی، از جمله فقه، همپوشانی کامل ندارند؛ نظریه ها چونان لحاف کوچک بر اندام بزرگ دانش اند که هر قسمتی را بپوشانند لاجرم از احاطه بر بخش دیگر باز می مانند. به همین دلیل نیز، هیچ دانشی در بند و قفسِ حتی مشهور ترین نظریه ها و نظریه سازان نمی ماند.
🔸اکنون اگر تاریخ فلسفه و حقوق را بنگریم، انباری از نظریه های کهن ضد دموکراسی است، آیا به اعتبار این تاریخ طولانی آزادی ستیزی و برابری گریزی می توان حکم کرد که ذات فلسفه و حقوق، و دستگاه این دانش ها ضد دموکراسی است؟ به همین قیاس، آیا می توان از نظریه فقهی و خشونت داعش نتیجه گرفت که دانش فقه به عنوان دانش بر بنیاد خشونت ایستاده است؟
@Feirahi
💥چرا « گذر از فقه شدنی نیست»؟
⚜️به عنوان پیش فرض نخست، چنین می اندیشم که فقه، گونه ای "دستگاه دانش" است، و به همین لحاظ هم، تفاوت آشکاری با چهار چیز دیگر دارد؛ الف)تاریخ فقه؛ ب) فتواها و نظریات فقهی؛ ج) ایدئولوژی های فقهی؛ د) سیرۀ عملی فقیهان. در یادداشت قبل، به اهمیت «جدا سازی» دانش فقه از تاریخ فقه اشاره کردم و اکنون دیگر تفاوت ها را به اختصار طرح می کنم. غرض از این نکات، چیزی جز آشکار نمودن دنیای ذهن این پژوهشگر نیست.
⚜️ب) به نظر، فتواها و نظریات فقهی، به رغم اهمیتی که دارند، منطقاً غیر از دانش فقه اند؛ آن ها در بهترین حالت شبیه توصیه-توصیف های عالمانه، و دکترین های رایج در دیگر رشته های علمی نظیر فلسفه و حقوق اند. دانش؛ مشاهده و تبیین و تفسیر مینماید، و نظریه فتوا می دهد، حکم میکند و بهکار می بندد.
🔹اصولاً، نظریه و دانش ، در هیچ علمی، از جمله فقه، همپوشانی کامل ندارند؛ نظریه ها چونان لحاف کوچک بر اندام بزرگ دانش اند که هر قسمتی را بپوشانند لاجرم از احاطه بر بخش دیگر باز می مانند. به همین دلیل نیز، هیچ دانشی در بند و قفسِ حتی مشهور ترین نظریه ها و نظریه سازان نمی ماند.
🔸اکنون اگر تاریخ فلسفه و حقوق را بنگریم، انباری از نظریه های کهن ضد دموکراسی است، آیا به اعتبار این تاریخ طولانی آزادی ستیزی و برابری گریزی می توان حکم کرد که ذات فلسفه و حقوق، و دستگاه این دانش ها ضد دموکراسی است؟ به همین قیاس، آیا می توان از نظریه فقهی و خشونت داعش نتیجه گرفت که دانش فقه به عنوان دانش بر بنیاد خشونت ایستاده است؟
@Feirahi
🍃برای استاد مجتهد شبستری(4)
💥چرا «گذر از فقه شدنی نیست»؟
💎ج) فقه با ایدئولوژی های فقهی نیز تفاوت آشکاری دارد؛ فقه و الهیات هم بمانند دو دانش مهم دیگر؛ علم و فلسفه، همواره در مرز و معرض ایدئولوژی قرار دارند؛ این پرسشی قابل تأمل است که چند درصد از هر نظریه فقهی یا فلسفی، ممکن است از عیار فقه یا فلسفه برخوردار باشند؟ به عبارت دیگر؛ سهم دانش فقه به عنوان دانش، در نظریه های فقهی چقدر است؟
💎ابن رشد، فیلسوف مشهور اندلس، به درستی بر این باور بود که نظریه های فلسفی افلاطون، نه برهان ناب، بلکه ترکیبی از برهان و آن چیزهایی است که بر شرایط و فرهنگ یونان قابل ارجاع است؛ به تعبیر امروز، ترکیبی از برهان و غیر برهان، و لاجرم فلسفه و غیر فلسفه است. به همین دلیل هم «الضروری فی السیاسة» را نوشت تا سره و ناسره را در نظریه افلاطون تشخیص دهد.
💎آیا چنین فرایند تحلیلی در نظریه های فقهی امکان ندارد؟ بسیاری از نظریه های هر فقیه صاحب نظری، در مقام تحلیل، احتمالاً ترکیبی از ادله فقهی، بعلاوه روانشناسی شخصی و داده های برون فقهی زمانه آن فقیه اند؛ این ترکیب، همان چیزی است که ایدئولوژی های فقهی را می سازد و یا نظریه فقهی را تا مرز و معرض ایدئولوژیک شدن می لغزاند.
🔸د) فقه به عنوان دانش، با سیرۀ عملی فقیهان نیز تفاوت دارد؛ هیچ دانشمندی در دانش خود کاملاً ذوب نمی شود، و چنین چیزی شدنی نیست. فقیه، بسان هر دانشمند دیگر، انسانی با همه تمایلات، منافع و غرایز متضاد است؛ کنش و واکنش های بشری خود را دارد؛ به همین دلیل نیز، در سیرۀ تاریخی فقیهان هم نشانه هایی از خدمت و خیانت می توان دید؛ چیزی که به زیست فقیه در درون فرهنگ و تاریخ یک جامعه بر می گردد.
🔸 اکنون، آیا می توان از سیرۀ عملی فقیهان، حجتی برای قضاوت، مثبت یا منفی، در باره اصل دانش فقه تدارک نمود؟ چه حجتی می توان یافت که به استناد آن بتوان، عبور از دانشی چون فقه، و نه فتواها، نظریه ها و ایدئولوژی های فقهی را بر جامعه ای توصیه نمود؟
@Feirahi
💥چرا «گذر از فقه شدنی نیست»؟
💎ج) فقه با ایدئولوژی های فقهی نیز تفاوت آشکاری دارد؛ فقه و الهیات هم بمانند دو دانش مهم دیگر؛ علم و فلسفه، همواره در مرز و معرض ایدئولوژی قرار دارند؛ این پرسشی قابل تأمل است که چند درصد از هر نظریه فقهی یا فلسفی، ممکن است از عیار فقه یا فلسفه برخوردار باشند؟ به عبارت دیگر؛ سهم دانش فقه به عنوان دانش، در نظریه های فقهی چقدر است؟
💎ابن رشد، فیلسوف مشهور اندلس، به درستی بر این باور بود که نظریه های فلسفی افلاطون، نه برهان ناب، بلکه ترکیبی از برهان و آن چیزهایی است که بر شرایط و فرهنگ یونان قابل ارجاع است؛ به تعبیر امروز، ترکیبی از برهان و غیر برهان، و لاجرم فلسفه و غیر فلسفه است. به همین دلیل هم «الضروری فی السیاسة» را نوشت تا سره و ناسره را در نظریه افلاطون تشخیص دهد.
💎آیا چنین فرایند تحلیلی در نظریه های فقهی امکان ندارد؟ بسیاری از نظریه های هر فقیه صاحب نظری، در مقام تحلیل، احتمالاً ترکیبی از ادله فقهی، بعلاوه روانشناسی شخصی و داده های برون فقهی زمانه آن فقیه اند؛ این ترکیب، همان چیزی است که ایدئولوژی های فقهی را می سازد و یا نظریه فقهی را تا مرز و معرض ایدئولوژیک شدن می لغزاند.
🔸د) فقه به عنوان دانش، با سیرۀ عملی فقیهان نیز تفاوت دارد؛ هیچ دانشمندی در دانش خود کاملاً ذوب نمی شود، و چنین چیزی شدنی نیست. فقیه، بسان هر دانشمند دیگر، انسانی با همه تمایلات، منافع و غرایز متضاد است؛ کنش و واکنش های بشری خود را دارد؛ به همین دلیل نیز، در سیرۀ تاریخی فقیهان هم نشانه هایی از خدمت و خیانت می توان دید؛ چیزی که به زیست فقیه در درون فرهنگ و تاریخ یک جامعه بر می گردد.
🔸 اکنون، آیا می توان از سیرۀ عملی فقیهان، حجتی برای قضاوت، مثبت یا منفی، در باره اصل دانش فقه تدارک نمود؟ چه حجتی می توان یافت که به استناد آن بتوان، عبور از دانشی چون فقه، و نه فتواها، نظریه ها و ایدئولوژی های فقهی را بر جامعه ای توصیه نمود؟
@Feirahi
🍁برای استاد مجتهد شبستری
💥چرا "گذر از فقه شدنی نیست"؟
🔹در مصاحبه کوتاهی اشاره داشتم که با توجه به وضعیت فکری- تمدّنی جوامع مسلمانی، و جایگاه دانش فقه در آن، گذر از فقه برای چنین جوامعی شدنی نیست. استاد اندیشمند جناب آقای مجتهد شبستری، در واکنش به این نکته، مطلبی با این عنوان در شبکه های اجتماعی گذاشتند؛ «چرا از فقه اجتماعی عبور می کنیم؟» همچنین، در ص315 از کتاب جدید الانتشار "نقد بنیادهای فقه و کلام»، هشدار دادند و نوشتند؛ «هشدار! دموکراسی "فقهی" نمی شود».
🔹استاد شبستری از این پژوهشگر کوچک خواسته اند؛ «اگر محققان ما معتقدند چنین مبناهایی وجود دارد بر آنها فرض است که آن مبانی را به صورت شفاف بیان کنند و مدلّل سازند تا کوششهای آنان در باب پردازش اجتهاد فقهی اجتماعی، استواری و استحکام خود را نشان دهد».
🔹به احترام در خواست استاد، نکاتی را عرض خواهم کرد. به اقتضای ماهیت شبکه های اجتماعی، این مطالب ناگزیر در پاره های متعدد و البته مسلسل خواهد بود. نخست به برخی پیش فرض های مهم اشاره می کنم؛ چنین می نماید، فقه به عنوان «دستگاه دانش»، تفاوت آشکاری با چهار چیز دیگر دارد؛
الف)تاریخ فقه؛ ب)فتواها و نظریات فقهی؛ ج)ایدئولوژی های فقهی؛ د)سیرۀ عملی فقیهان.
الف) اگر در همه دانش ها و نظام های دانایی، تفکیک بین دانش و تاریخ دانش اهمیت حیاتی دارد، چرا نباید چنین تفکیکی در فقه پژوهی و پژوهش های فقهی نیز به رسمیت شناخته شود؟ به عنوان مثال؛ همواره دانش فلسفه و تاریخ فلسفه، تاریخ پزشکی و دانش پزشکی را از هم جدا می کنند. این جدا سازی از آن روی اهمیت دارد که فرایند جذب و دفع، و لاجرم نسبت کهنه و نو در هر دانشی، از جمله فقه، توضیح داده شود. بدین سان، آیا تقلیل دانش فقه به تاریخ فقه، نوعی از "خطای دید" نخواهد بود؟
ب) به نظر، فتواها و نظریات فقهی، به رغم اهمیتی که دارند، منطقاً غیر از دانش فقه اند؛ آن ها در بهترین حالت شبیه توصیه-توصیف های عالمانه، و دکترین های رایج در دیگر رشته های علمی نظیر فلسفه و حقوق اند. دانش؛ مشاهده و تبیین و تفسیر مینماید، و نظریه فتوا می دهد، حکم میکند و به کار می بندد.
🔹اصولاً، نظریه و دانش، در هیچ علمی، از جمله فقه، همپوشانی کامل ندارند؛ نظریه ها چونان لحاف کوچک بر اندام بزرگ دانش اند که هر قسمتی را بپوشانند لاجرم از احاطه بر بخش دیگر باز می مانند. به همین دلیل نیز، هیچ دانشی در بند و قفسِ حتی مشهورترین نظریه ها و نظریه سازان نمی ماند.
🔹اکنون اگر تاریخ فلسفه و حقوق را بنگریم، انباری از نظریه های کهن ضد دموکراسی است، آیا به اعتبار این تاریخ طولانی آزادی ستیزی و برابری گریزی می توان حکم کرد که ذات فلسفه و حقوق، و دستگاه این دانش ها ضد دموکراسی است؟ به همین قیاس، آیا می توان از نظریه فقهی و خشونت داعش نتیجه گرفت که دانش فقه به عنوان دانش بر بنیاد خشونت ایستاده است؟
ج) فقه با ایدئولوژی های فقهی نیز تفاوت آشکاری دارد؛ فقه و الهیات هم بمانند دو دانش مهم دیگر؛ علم و فلسفه، همواره در مرز و معرض ایدئولوژی قرار دارند؛ این پرسشی قابل تأمل است که چند درصد از هر نظریه فقهی یا فلسفی، ممکن است از عیار فقه یا فلسفه برخوردار باشد؟ به عبارت دیگر؛ سهم دانش فقه به عنوان دانش، در نظریه های فقهی چقدر است؟
🔹ابن رشد، فیلسوف مشهور اندلس، به درستی بر این باور بود که نظریه های فلسفی افلاطون، نه برهان ناب، بلکه ترکیبی از برهان و آن چیزهایی است که بر شرایط و فرهنگ یونان قابل ارجاع است؛ به تعبیر امروز، ترکیبی از برهان و غیر برهان، و لاجرم فلسفه و غیر فلسفه است. به همین دلیل هم «الضروری فی السیاسة» را نوشت تا سره و ناسره را در نظریه افلاطون تشخیص دهد.
🔹آیا چنین فرایند تحلیلی در نظریه های فقهی امکان ندارد؟ بسیاری از نظریه های هر فقیه صاحب نظری، در مقام تحلیل، احتمالاً ترکیبی از ادله فقهی، به علاوه روانشناسی شخصی و داده های برون فقهی زمانه آن فقیه اند؛ این ترکیب، همان چیزی است که ایدئولوژی های فقهی را می سازد و یا نظریه فقهی را تا مرز و معرض ایدئولوژیک شدن می لغزاند.
د) فقه به عنوان دانش، با سیرۀ عملی فقیهان نیز تفاوت دارد؛ هیچ دانشمندی در دانش خود کاملاً ذوب نمی شود، و چنین چیزی شدنی نیست. فقیه، بسان هر دانشمند دیگر، انسانی با همه تمایلات، منافع و غرایز متضاد است؛ کنش و واکنش های بشری خود را دارد؛ به همین دلیل نیز، در سیرۀ تاریخی فقیهان هم نشانه هایی از خدمت و خیانت می توان دید؛ چیزی که به زیست فقیه در درون فرهنگ و تاریخ یک جامعه بر می گردد.
🔹اکنون، آیا می توان از سیرۀ عملی فقیهان، حجتی برای قضاوت، مثبت یا منفی، درباره اصل دانش فقه تدارک نمود؟ چه حجتی می توان یافت که به استناد آن بتوان، عبور از دانشی چون فقه، و نه فتواها، نظریه ها و ایدئولوژی های فقهی را بر جامعه ای توصیه نمود؟
@Feirahi
💥چرا "گذر از فقه شدنی نیست"؟
🔹در مصاحبه کوتاهی اشاره داشتم که با توجه به وضعیت فکری- تمدّنی جوامع مسلمانی، و جایگاه دانش فقه در آن، گذر از فقه برای چنین جوامعی شدنی نیست. استاد اندیشمند جناب آقای مجتهد شبستری، در واکنش به این نکته، مطلبی با این عنوان در شبکه های اجتماعی گذاشتند؛ «چرا از فقه اجتماعی عبور می کنیم؟» همچنین، در ص315 از کتاب جدید الانتشار "نقد بنیادهای فقه و کلام»، هشدار دادند و نوشتند؛ «هشدار! دموکراسی "فقهی" نمی شود».
🔹استاد شبستری از این پژوهشگر کوچک خواسته اند؛ «اگر محققان ما معتقدند چنین مبناهایی وجود دارد بر آنها فرض است که آن مبانی را به صورت شفاف بیان کنند و مدلّل سازند تا کوششهای آنان در باب پردازش اجتهاد فقهی اجتماعی، استواری و استحکام خود را نشان دهد».
🔹به احترام در خواست استاد، نکاتی را عرض خواهم کرد. به اقتضای ماهیت شبکه های اجتماعی، این مطالب ناگزیر در پاره های متعدد و البته مسلسل خواهد بود. نخست به برخی پیش فرض های مهم اشاره می کنم؛ چنین می نماید، فقه به عنوان «دستگاه دانش»، تفاوت آشکاری با چهار چیز دیگر دارد؛
الف)تاریخ فقه؛ ب)فتواها و نظریات فقهی؛ ج)ایدئولوژی های فقهی؛ د)سیرۀ عملی فقیهان.
الف) اگر در همه دانش ها و نظام های دانایی، تفکیک بین دانش و تاریخ دانش اهمیت حیاتی دارد، چرا نباید چنین تفکیکی در فقه پژوهی و پژوهش های فقهی نیز به رسمیت شناخته شود؟ به عنوان مثال؛ همواره دانش فلسفه و تاریخ فلسفه، تاریخ پزشکی و دانش پزشکی را از هم جدا می کنند. این جدا سازی از آن روی اهمیت دارد که فرایند جذب و دفع، و لاجرم نسبت کهنه و نو در هر دانشی، از جمله فقه، توضیح داده شود. بدین سان، آیا تقلیل دانش فقه به تاریخ فقه، نوعی از "خطای دید" نخواهد بود؟
ب) به نظر، فتواها و نظریات فقهی، به رغم اهمیتی که دارند، منطقاً غیر از دانش فقه اند؛ آن ها در بهترین حالت شبیه توصیه-توصیف های عالمانه، و دکترین های رایج در دیگر رشته های علمی نظیر فلسفه و حقوق اند. دانش؛ مشاهده و تبیین و تفسیر مینماید، و نظریه فتوا می دهد، حکم میکند و به کار می بندد.
🔹اصولاً، نظریه و دانش، در هیچ علمی، از جمله فقه، همپوشانی کامل ندارند؛ نظریه ها چونان لحاف کوچک بر اندام بزرگ دانش اند که هر قسمتی را بپوشانند لاجرم از احاطه بر بخش دیگر باز می مانند. به همین دلیل نیز، هیچ دانشی در بند و قفسِ حتی مشهورترین نظریه ها و نظریه سازان نمی ماند.
🔹اکنون اگر تاریخ فلسفه و حقوق را بنگریم، انباری از نظریه های کهن ضد دموکراسی است، آیا به اعتبار این تاریخ طولانی آزادی ستیزی و برابری گریزی می توان حکم کرد که ذات فلسفه و حقوق، و دستگاه این دانش ها ضد دموکراسی است؟ به همین قیاس، آیا می توان از نظریه فقهی و خشونت داعش نتیجه گرفت که دانش فقه به عنوان دانش بر بنیاد خشونت ایستاده است؟
ج) فقه با ایدئولوژی های فقهی نیز تفاوت آشکاری دارد؛ فقه و الهیات هم بمانند دو دانش مهم دیگر؛ علم و فلسفه، همواره در مرز و معرض ایدئولوژی قرار دارند؛ این پرسشی قابل تأمل است که چند درصد از هر نظریه فقهی یا فلسفی، ممکن است از عیار فقه یا فلسفه برخوردار باشد؟ به عبارت دیگر؛ سهم دانش فقه به عنوان دانش، در نظریه های فقهی چقدر است؟
🔹ابن رشد، فیلسوف مشهور اندلس، به درستی بر این باور بود که نظریه های فلسفی افلاطون، نه برهان ناب، بلکه ترکیبی از برهان و آن چیزهایی است که بر شرایط و فرهنگ یونان قابل ارجاع است؛ به تعبیر امروز، ترکیبی از برهان و غیر برهان، و لاجرم فلسفه و غیر فلسفه است. به همین دلیل هم «الضروری فی السیاسة» را نوشت تا سره و ناسره را در نظریه افلاطون تشخیص دهد.
🔹آیا چنین فرایند تحلیلی در نظریه های فقهی امکان ندارد؟ بسیاری از نظریه های هر فقیه صاحب نظری، در مقام تحلیل، احتمالاً ترکیبی از ادله فقهی، به علاوه روانشناسی شخصی و داده های برون فقهی زمانه آن فقیه اند؛ این ترکیب، همان چیزی است که ایدئولوژی های فقهی را می سازد و یا نظریه فقهی را تا مرز و معرض ایدئولوژیک شدن می لغزاند.
د) فقه به عنوان دانش، با سیرۀ عملی فقیهان نیز تفاوت دارد؛ هیچ دانشمندی در دانش خود کاملاً ذوب نمی شود، و چنین چیزی شدنی نیست. فقیه، بسان هر دانشمند دیگر، انسانی با همه تمایلات، منافع و غرایز متضاد است؛ کنش و واکنش های بشری خود را دارد؛ به همین دلیل نیز، در سیرۀ تاریخی فقیهان هم نشانه هایی از خدمت و خیانت می توان دید؛ چیزی که به زیست فقیه در درون فرهنگ و تاریخ یک جامعه بر می گردد.
🔹اکنون، آیا می توان از سیرۀ عملی فقیهان، حجتی برای قضاوت، مثبت یا منفی، درباره اصل دانش فقه تدارک نمود؟ چه حجتی می توان یافت که به استناد آن بتوان، عبور از دانشی چون فقه، و نه فتواها، نظریه ها و ایدئولوژی های فقهی را بر جامعه ای توصیه نمود؟
@Feirahi
Forwarded from سیدضیاء مرتضوی
چکیده ماهیت فقهی دولت و ضمان....docx
21.6 KB
📣 منتشر شد
🔸 کتاب
❇️ ماهیت فقهی دولت و ضمان اقدامهای زیانبار کارکنان آن
🔹 سیدضیاء مرتضوی
♦️ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
♦️ 624 صفحه
♦️ چاپ اول
🔸 دی ماه 1396
🆔 szmortazavi
🔸 کتاب
❇️ ماهیت فقهی دولت و ضمان اقدامهای زیانبار کارکنان آن
🔹 سیدضیاء مرتضوی
♦️ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
♦️ 624 صفحه
♦️ چاپ اول
🔸 دی ماه 1396
🆔 szmortazavi
داود فیرحی pinned «🍁برای استاد مجتهد شبستری 💥چرا "گذر از فقه شدنی نیست"؟ 🔹در مصاحبه کوتاهی اشاره داشتم که با توجه به وضعیت فکری- تمدّنی جوامع مسلمانی، و جایگاه دانش فقه در آن، گذر از فقه برای چنین جوامعی شدنی نیست. استاد اندیشمند جناب آقای مجتهد شبستری، در واکنش به این نکته،…»
Forwarded from انجمن علمی علوم سیاسی دانشگاه تهران
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
🔷 روایتی از علوم سیاسی
از آغاز تا اکنون
کاری از انجمن علمی دانشجویی علوم سیاسی دانشگاه تهران ویژه مراسم 118 امین سالگرد تاسیس مدرسه علوم سیاسی در ایران
کیفیت متوسط
@utpsaa
از آغاز تا اکنون
کاری از انجمن علمی دانشجویی علوم سیاسی دانشگاه تهران ویژه مراسم 118 امین سالگرد تاسیس مدرسه علوم سیاسی در ایران
کیفیت متوسط
@utpsaa
Forwarded from انجمن علمی علوم سیاسی دانشگاه تهران
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
🔷 روایتی از علوم سیاسی
از آغاز تا اکنون
کاری از انجمن علمی دانشجویی علوم سیاسی دانشگاه تهران ویژه مراسم 118 امین سالگرد تاسیس مدرسه علوم سیاسی در ایران
کیفیت خوب
@utpsaa
از آغاز تا اکنون
کاری از انجمن علمی دانشجویی علوم سیاسی دانشگاه تهران ویژه مراسم 118 امین سالگرد تاسیس مدرسه علوم سیاسی در ایران
کیفیت خوب
@utpsaa
Forwarded from وبسایت فرهنگی صدانت
🔅 #داود_فیرحی در گفتوگویی با اندیشه پویا که در شهریور ۹۶ منتشر شد، پروژه #محمد_مجتهد_شبستری را محققناشدنی توصیف کرد. محمد مجتهد شبستری در سایت شخصی خود به تاریخ ۲۲ آذر ۹۶ اشارهوار به نقد فیرحی واکنش داد و فیرحی در کانال تلگرامی خود به آن واکنش، پاسخ داد. در ادامه میتوانید سه نوشتهی مذکور را بخوانید👇
✨→ 3danet.ir/JEcL0
🌾 @Feirahi
🌾 @sedanet
🌾 @mojtahedshabestari
✨→ 3danet.ir/JEcL0
🌾 @Feirahi
🌾 @sedanet
🌾 @mojtahedshabestari
صدانت
گذر از فقه ؟! • صدانت
به نظر می رسد پروژه استادم مجتهد شبستری اصلا شدنی نیست. مطالعات نشان می دهند حتی انقلاب تجدد و انقلاب علمی از درون سنت های کلیسایی در آمده است...
✅مفاهیم مشترک بین نواندیشی اسلامی و اعلامیه حقوق بشر
1- حرمت و کرامت ذاتی انسان
2- تفکیک بین برابری جنسیتی و تفاوت جنسیتی
3- تأکید و تکیه بر یافته های عقلایی در تفسیر منابع مذهبی
4- مبنای عدالت؛ به مثابه اصل برتر(الاصول الاعلی) شرعی در تفسیر ادله عادی شریعت؛ تنظیر به قانون اساسی و عادی
5- حاکمیت قاعده نفی عسر و حرج؛ یکی دیگر از مصادیق الاصول الاعلی شرعی[صانعی و پیش از او شمس الدین]
6- قاعده تسهیل؛ ان الشریغة سهلة سمحة، ایضا از مصادیق الاصول الاعلی
7- اولویت حق الناس در مقام تعارض با حق الله؛ به طور کلی، اولویت حقوق بر تکالیف
8- خوش بین نسبت به فطرت انسان؛ اصل آزادی
9- یک ویژگی خاص فقه شیعه در دوره غیبت؛ اصل عدم مداخله در امور دیگران.
10-برخی احتیاطات «ویژه عصر غیبت»، دوره غیبت دوره نوعی تقیه و تسامح است و فقدان دلیل قطعی بر برخی سخت گیری های خلاف رویه عقلاء.
🔹سخنرانی اسلام و اعلامیه جهانی حقوق بشر، 18 آذر96، دانشگاه تهران.
@Feirahi
1- حرمت و کرامت ذاتی انسان
2- تفکیک بین برابری جنسیتی و تفاوت جنسیتی
3- تأکید و تکیه بر یافته های عقلایی در تفسیر منابع مذهبی
4- مبنای عدالت؛ به مثابه اصل برتر(الاصول الاعلی) شرعی در تفسیر ادله عادی شریعت؛ تنظیر به قانون اساسی و عادی
5- حاکمیت قاعده نفی عسر و حرج؛ یکی دیگر از مصادیق الاصول الاعلی شرعی[صانعی و پیش از او شمس الدین]
6- قاعده تسهیل؛ ان الشریغة سهلة سمحة، ایضا از مصادیق الاصول الاعلی
7- اولویت حق الناس در مقام تعارض با حق الله؛ به طور کلی، اولویت حقوق بر تکالیف
8- خوش بین نسبت به فطرت انسان؛ اصل آزادی
9- یک ویژگی خاص فقه شیعه در دوره غیبت؛ اصل عدم مداخله در امور دیگران.
10-برخی احتیاطات «ویژه عصر غیبت»، دوره غیبت دوره نوعی تقیه و تسامح است و فقدان دلیل قطعی بر برخی سخت گیری های خلاف رویه عقلاء.
🔹سخنرانی اسلام و اعلامیه جهانی حقوق بشر، 18 آذر96، دانشگاه تهران.
@Feirahi