Forwarded from دوستداران محمد مجتهد شبستری
عبور از اعتبار شرعی دانش فقه
محمدمجتهد شبستری
۱۲ دی ۱۳۹۶
محقق ارجمند دکتر فیرحی نکات مهمی را در ۴ بخش با عنوان «چرا گذر از فقه شدنی نیست؟» بخش یادآور شدهاند که مورد پذیرش اینجانب هم هست. اما آن مطالب به حل مسأله مورد بحث در یادداشت «چرا از فقه اجتماعی عبور میکنم؟» کمک نمیکند.
دانش فقه یک دانش عملی است که با سایر دانشها یک تفاوت اساسی دارد و آن این است که در سراسر تاریخ اسلام، صاحبان این دانش (فقیهان) آراء و فتواهای خود را به مثابه «احکام الهی» اعلام کردهاند و این کار برمبنای مجموعهای از دلایل و حجتهای کلامی صورت گرفته است. اگر فردی چون صاحب این قلم آن دلایل و حجتهای کلامی را در عصر حاضر غیرقابل دفاع و ناصالح برای احتجاج بیابد (چنانکه در کتاب نقد بنیادهای فقه و کلام نشان دادهام) نمیتواند دانش فقه را بیانکننده احکام الهی بداند و ناگزیر دو راه بیشتر پیش پای او متصوّر نیست. راه اول این است که از حجیّت دانش فقه بهمثابه بیان احکام الهی عبور کند و راه دوم این است که فقیهان مبناهای کلامی جدیدی برای حجیّت شرعی این دانش فراهم آورند که قانعکننده و قابل احتجاج باشد و او آنها را بپذیرد.
اینک که راه دوّم گشوده نیست صاحب این قلم راه اول را انتخاب کرده است.
بنابر توضیح فوق معنای عبور من از دانش فقه، خصوصاً در سیاسات و معاملات، عبور از این دانش بهمثابه بیان احکام الهی و عبور از التزام شرعی متدیّنان به این دانش است.
در جریان مشروطیّت و در انقلاب سال ۱۳۵۷ ایران، همین اعتبار شرعی نظرها و فتواهای فقیهان بود که مسألهساز و یا تحولساز میشد و نه صرف دانشورزی فقهی فقیهان. دانش فقه بدون التزام شخص مجتهد و التزام متدیّنان به اعتبار شرعی آن دانش بیمعنا است و عبور از اعتبار شرعی فقه در واقع عبور از دانش فقه است.
@mojtahedshabestari
محمدمجتهد شبستری
۱۲ دی ۱۳۹۶
محقق ارجمند دکتر فیرحی نکات مهمی را در ۴ بخش با عنوان «چرا گذر از فقه شدنی نیست؟» بخش یادآور شدهاند که مورد پذیرش اینجانب هم هست. اما آن مطالب به حل مسأله مورد بحث در یادداشت «چرا از فقه اجتماعی عبور میکنم؟» کمک نمیکند.
دانش فقه یک دانش عملی است که با سایر دانشها یک تفاوت اساسی دارد و آن این است که در سراسر تاریخ اسلام، صاحبان این دانش (فقیهان) آراء و فتواهای خود را به مثابه «احکام الهی» اعلام کردهاند و این کار برمبنای مجموعهای از دلایل و حجتهای کلامی صورت گرفته است. اگر فردی چون صاحب این قلم آن دلایل و حجتهای کلامی را در عصر حاضر غیرقابل دفاع و ناصالح برای احتجاج بیابد (چنانکه در کتاب نقد بنیادهای فقه و کلام نشان دادهام) نمیتواند دانش فقه را بیانکننده احکام الهی بداند و ناگزیر دو راه بیشتر پیش پای او متصوّر نیست. راه اول این است که از حجیّت دانش فقه بهمثابه بیان احکام الهی عبور کند و راه دوم این است که فقیهان مبناهای کلامی جدیدی برای حجیّت شرعی این دانش فراهم آورند که قانعکننده و قابل احتجاج باشد و او آنها را بپذیرد.
اینک که راه دوّم گشوده نیست صاحب این قلم راه اول را انتخاب کرده است.
بنابر توضیح فوق معنای عبور من از دانش فقه، خصوصاً در سیاسات و معاملات، عبور از این دانش بهمثابه بیان احکام الهی و عبور از التزام شرعی متدیّنان به این دانش است.
در جریان مشروطیّت و در انقلاب سال ۱۳۵۷ ایران، همین اعتبار شرعی نظرها و فتواهای فقیهان بود که مسألهساز و یا تحولساز میشد و نه صرف دانشورزی فقهی فقیهان. دانش فقه بدون التزام شخص مجتهد و التزام متدیّنان به اعتبار شرعی آن دانش بیمعنا است و عبور از اعتبار شرعی فقه در واقع عبور از دانش فقه است.
@mojtahedshabestari
داود فیرحی pinned «🍁برای استاد مجتهد شبستری 💥چرا "گذر از فقه شدنی نیست"؟ 🔹در مصاحبه کوتاهی اشاره داشتم که با توجه به وضعیت فکری- تمدّنی جوامع مسلمانی، و جایگاه دانش فقه در آن، گذر از فقه برای چنین جوامعی شدنی نیست. استاد اندیشمند جناب آقای مجتهد شبستری، در واکنش به این نکته،…»
روشنفکران در فضای مجازی.pdf
105.9 KB
🍁روشنفکران در فضای مجازی، هفته نامه صدا، ش143، دی96، ص20.
@Feirahi
@Feirahi
Forwarded from داود فیرحی
روش شناسی1.amr
3.7 MB
🍁«روش شناسی در اندیشه سیاسی»، مهرماه96، جلسه نخست.
@Feirahi
@Feirahi
دوستداران محمد مجتهد شبستری
عبور از اعتبار شرعی دانش فقه محمدمجتهد شبستری ۱۲ دی ۱۳۹۶ محقق ارجمند دکتر فیرحی نکات مهمی را در ۴ بخش با عنوان «چرا گذر از فقه شدنی نیست؟» بخش یادآور شدهاند که مورد پذیرش اینجانب هم هست. اما آن مطالب به حل مسأله مورد بحث در یادداشت «چرا از فقه اجتماعی…
برای استاد مجتهد شبستری(5)
14/دی/96
نگارنده در کوته نگاشت های پیشین اشاره داشتم که برای سنجش دقیق تر از ماهیت و ارزش «دانش فقه» لازم است این دستگاه دانش را از چهار چیز دیگر تفکیک نمود؛ الف)تاریخ فقه؛ ب)فتواها و نظریات فقهی؛ ج)ایدئولوژی های فقهی؛ د)سیرۀ عملی فقیهان.
استاد اندیشمند جناب آقای مجتهد شبستری ذیل عنوان "عبور از اعتبار شرعی دانش فقه"، نوشته اند؛ «این نکات مهم ... مورد پذیرش اینجانب هم هست». سپس تأکید نموده اند؛« دانش فقه یک دانش عملی است که با سایر دانشها یک تفاوت اساسی دارد و آن این است که در سراسر تاریخ اسلام، صاحبان این دانش (فقیهان) آراء و فتواهای خود را به مثابه «احکام الهی» اعلام کردهاند». این گزاره اهمیت زیادی دارد؛
الف) به درستی اشاره کرده اند که "فقه، دانشی از جنس دانش های عملی است»؛ علم عمل است و از این حیث، قرینه حکمت/ فلسفه عملی نزد یونانیان و...است. هر دانش عملی(از جمله فقه) در عین حال که روشمند است، اما تابعی از عمل است و به همین اعتبار به تناسب زمان و مکان مختصات ویژه-ای می یابد. هدف فقه توانمند سازی انسان مسلمان است در این که در هر شرایطی چرا و چگونه باید تصمیم و اقدام به عمل نماید.
ب) وظیفه سازمانی دانش فقه، «استنباط احکام شرعی از ادله تفصیلی»، و به تعبیر امروز؛ استخراج قوانین از منابع است و روش شناسی ویژه خود را دارد. درست است که کار فقیهان اجتهاد در استخراج احکام شرعی است، لیکن هر گز بدان معنی نیست که هر حکم و فتوایی «به مثابه حکم الهی» تلقی شود؛ بلکه رأی و فتوای هر مجتهدی، صرفاً فرضیه ای بین دیگر فرضیه های اجتهادی است که ممکن است مطابق یا نامطابق با حکم الله باشد. مثل هرفرضیه علمی دیگر قابلیت «ابطال پذیری»دارد و حجیت و اعتبارش تا اطلاع ثانوی بیش نیست.
ج) چنین می نماید که استاد شبستری، به رغم اذعان به ضرورت تمیز بین دانش فقه و آراء/ فتواهای فقیهان، هم چنان این تمایز را جدی نمی دانند، و از این که فقیهانی فتواهای خود را به مثابه «احکام الهی» اعلام کرده اند و آنان پیش فرض های خاصی هم داشته اند، به این نتیجه می رسند که آن پیش فرض های مورد بحث در «نقد بنیادهای فقه و کلام» را به خود دانش فقه نیز تعمیم و سرایت دهند.
د) آیا این همان تکرار« تله» امام محمد غزالی در جهت عکس آن نیست که جامعه مسلمانی را مدت ها وارد ستیز با فلسفه نمود؟ غزالی تسامح تحلیلی بزرگی داشت؛ نقد فیلسوفان را با نقد فلسفه خلط نمود و جامعه مسلمانی از تهافت الفلاسفه عملاً به تهافت الفلسفه کشیده شد و یوسف عقل مادام العمر به زندان رفت. اکنون نیز جای این هشدار وجود دارد که مرزهای نقد فقه و آراء/ فتواهای فقیهان چنان درهم آمیزد که «تله غزالی» دوباره تکرار شود و این بار از تهافت آراء فقیهان به تهافت فقه.
@Feirahi
14/دی/96
نگارنده در کوته نگاشت های پیشین اشاره داشتم که برای سنجش دقیق تر از ماهیت و ارزش «دانش فقه» لازم است این دستگاه دانش را از چهار چیز دیگر تفکیک نمود؛ الف)تاریخ فقه؛ ب)فتواها و نظریات فقهی؛ ج)ایدئولوژی های فقهی؛ د)سیرۀ عملی فقیهان.
استاد اندیشمند جناب آقای مجتهد شبستری ذیل عنوان "عبور از اعتبار شرعی دانش فقه"، نوشته اند؛ «این نکات مهم ... مورد پذیرش اینجانب هم هست». سپس تأکید نموده اند؛« دانش فقه یک دانش عملی است که با سایر دانشها یک تفاوت اساسی دارد و آن این است که در سراسر تاریخ اسلام، صاحبان این دانش (فقیهان) آراء و فتواهای خود را به مثابه «احکام الهی» اعلام کردهاند». این گزاره اهمیت زیادی دارد؛
الف) به درستی اشاره کرده اند که "فقه، دانشی از جنس دانش های عملی است»؛ علم عمل است و از این حیث، قرینه حکمت/ فلسفه عملی نزد یونانیان و...است. هر دانش عملی(از جمله فقه) در عین حال که روشمند است، اما تابعی از عمل است و به همین اعتبار به تناسب زمان و مکان مختصات ویژه-ای می یابد. هدف فقه توانمند سازی انسان مسلمان است در این که در هر شرایطی چرا و چگونه باید تصمیم و اقدام به عمل نماید.
ب) وظیفه سازمانی دانش فقه، «استنباط احکام شرعی از ادله تفصیلی»، و به تعبیر امروز؛ استخراج قوانین از منابع است و روش شناسی ویژه خود را دارد. درست است که کار فقیهان اجتهاد در استخراج احکام شرعی است، لیکن هر گز بدان معنی نیست که هر حکم و فتوایی «به مثابه حکم الهی» تلقی شود؛ بلکه رأی و فتوای هر مجتهدی، صرفاً فرضیه ای بین دیگر فرضیه های اجتهادی است که ممکن است مطابق یا نامطابق با حکم الله باشد. مثل هرفرضیه علمی دیگر قابلیت «ابطال پذیری»دارد و حجیت و اعتبارش تا اطلاع ثانوی بیش نیست.
ج) چنین می نماید که استاد شبستری، به رغم اذعان به ضرورت تمیز بین دانش فقه و آراء/ فتواهای فقیهان، هم چنان این تمایز را جدی نمی دانند، و از این که فقیهانی فتواهای خود را به مثابه «احکام الهی» اعلام کرده اند و آنان پیش فرض های خاصی هم داشته اند، به این نتیجه می رسند که آن پیش فرض های مورد بحث در «نقد بنیادهای فقه و کلام» را به خود دانش فقه نیز تعمیم و سرایت دهند.
د) آیا این همان تکرار« تله» امام محمد غزالی در جهت عکس آن نیست که جامعه مسلمانی را مدت ها وارد ستیز با فلسفه نمود؟ غزالی تسامح تحلیلی بزرگی داشت؛ نقد فیلسوفان را با نقد فلسفه خلط نمود و جامعه مسلمانی از تهافت الفلاسفه عملاً به تهافت الفلسفه کشیده شد و یوسف عقل مادام العمر به زندان رفت. اکنون نیز جای این هشدار وجود دارد که مرزهای نقد فقه و آراء/ فتواهای فقیهان چنان درهم آمیزد که «تله غزالی» دوباره تکرار شود و این بار از تهافت آراء فقیهان به تهافت فقه.
@Feirahi