Forwarded from داود فیرحی
روش شناسی1.amr
3.7 MB
🍁«روش شناسی در اندیشه سیاسی»، مهرماه96، جلسه نخست.
@Feirahi
@Feirahi
دوستداران محمد مجتهد شبستری
عبور از اعتبار شرعی دانش فقه محمدمجتهد شبستری ۱۲ دی ۱۳۹۶ محقق ارجمند دکتر فیرحی نکات مهمی را در ۴ بخش با عنوان «چرا گذر از فقه شدنی نیست؟» بخش یادآور شدهاند که مورد پذیرش اینجانب هم هست. اما آن مطالب به حل مسأله مورد بحث در یادداشت «چرا از فقه اجتماعی…
برای استاد مجتهد شبستری(5)
14/دی/96
نگارنده در کوته نگاشت های پیشین اشاره داشتم که برای سنجش دقیق تر از ماهیت و ارزش «دانش فقه» لازم است این دستگاه دانش را از چهار چیز دیگر تفکیک نمود؛ الف)تاریخ فقه؛ ب)فتواها و نظریات فقهی؛ ج)ایدئولوژی های فقهی؛ د)سیرۀ عملی فقیهان.
استاد اندیشمند جناب آقای مجتهد شبستری ذیل عنوان "عبور از اعتبار شرعی دانش فقه"، نوشته اند؛ «این نکات مهم ... مورد پذیرش اینجانب هم هست». سپس تأکید نموده اند؛« دانش فقه یک دانش عملی است که با سایر دانشها یک تفاوت اساسی دارد و آن این است که در سراسر تاریخ اسلام، صاحبان این دانش (فقیهان) آراء و فتواهای خود را به مثابه «احکام الهی» اعلام کردهاند». این گزاره اهمیت زیادی دارد؛
الف) به درستی اشاره کرده اند که "فقه، دانشی از جنس دانش های عملی است»؛ علم عمل است و از این حیث، قرینه حکمت/ فلسفه عملی نزد یونانیان و...است. هر دانش عملی(از جمله فقه) در عین حال که روشمند است، اما تابعی از عمل است و به همین اعتبار به تناسب زمان و مکان مختصات ویژه-ای می یابد. هدف فقه توانمند سازی انسان مسلمان است در این که در هر شرایطی چرا و چگونه باید تصمیم و اقدام به عمل نماید.
ب) وظیفه سازمانی دانش فقه، «استنباط احکام شرعی از ادله تفصیلی»، و به تعبیر امروز؛ استخراج قوانین از منابع است و روش شناسی ویژه خود را دارد. درست است که کار فقیهان اجتهاد در استخراج احکام شرعی است، لیکن هر گز بدان معنی نیست که هر حکم و فتوایی «به مثابه حکم الهی» تلقی شود؛ بلکه رأی و فتوای هر مجتهدی، صرفاً فرضیه ای بین دیگر فرضیه های اجتهادی است که ممکن است مطابق یا نامطابق با حکم الله باشد. مثل هرفرضیه علمی دیگر قابلیت «ابطال پذیری»دارد و حجیت و اعتبارش تا اطلاع ثانوی بیش نیست.
ج) چنین می نماید که استاد شبستری، به رغم اذعان به ضرورت تمیز بین دانش فقه و آراء/ فتواهای فقیهان، هم چنان این تمایز را جدی نمی دانند، و از این که فقیهانی فتواهای خود را به مثابه «احکام الهی» اعلام کرده اند و آنان پیش فرض های خاصی هم داشته اند، به این نتیجه می رسند که آن پیش فرض های مورد بحث در «نقد بنیادهای فقه و کلام» را به خود دانش فقه نیز تعمیم و سرایت دهند.
د) آیا این همان تکرار« تله» امام محمد غزالی در جهت عکس آن نیست که جامعه مسلمانی را مدت ها وارد ستیز با فلسفه نمود؟ غزالی تسامح تحلیلی بزرگی داشت؛ نقد فیلسوفان را با نقد فلسفه خلط نمود و جامعه مسلمانی از تهافت الفلاسفه عملاً به تهافت الفلسفه کشیده شد و یوسف عقل مادام العمر به زندان رفت. اکنون نیز جای این هشدار وجود دارد که مرزهای نقد فقه و آراء/ فتواهای فقیهان چنان درهم آمیزد که «تله غزالی» دوباره تکرار شود و این بار از تهافت آراء فقیهان به تهافت فقه.
@Feirahi
14/دی/96
نگارنده در کوته نگاشت های پیشین اشاره داشتم که برای سنجش دقیق تر از ماهیت و ارزش «دانش فقه» لازم است این دستگاه دانش را از چهار چیز دیگر تفکیک نمود؛ الف)تاریخ فقه؛ ب)فتواها و نظریات فقهی؛ ج)ایدئولوژی های فقهی؛ د)سیرۀ عملی فقیهان.
استاد اندیشمند جناب آقای مجتهد شبستری ذیل عنوان "عبور از اعتبار شرعی دانش فقه"، نوشته اند؛ «این نکات مهم ... مورد پذیرش اینجانب هم هست». سپس تأکید نموده اند؛« دانش فقه یک دانش عملی است که با سایر دانشها یک تفاوت اساسی دارد و آن این است که در سراسر تاریخ اسلام، صاحبان این دانش (فقیهان) آراء و فتواهای خود را به مثابه «احکام الهی» اعلام کردهاند». این گزاره اهمیت زیادی دارد؛
الف) به درستی اشاره کرده اند که "فقه، دانشی از جنس دانش های عملی است»؛ علم عمل است و از این حیث، قرینه حکمت/ فلسفه عملی نزد یونانیان و...است. هر دانش عملی(از جمله فقه) در عین حال که روشمند است، اما تابعی از عمل است و به همین اعتبار به تناسب زمان و مکان مختصات ویژه-ای می یابد. هدف فقه توانمند سازی انسان مسلمان است در این که در هر شرایطی چرا و چگونه باید تصمیم و اقدام به عمل نماید.
ب) وظیفه سازمانی دانش فقه، «استنباط احکام شرعی از ادله تفصیلی»، و به تعبیر امروز؛ استخراج قوانین از منابع است و روش شناسی ویژه خود را دارد. درست است که کار فقیهان اجتهاد در استخراج احکام شرعی است، لیکن هر گز بدان معنی نیست که هر حکم و فتوایی «به مثابه حکم الهی» تلقی شود؛ بلکه رأی و فتوای هر مجتهدی، صرفاً فرضیه ای بین دیگر فرضیه های اجتهادی است که ممکن است مطابق یا نامطابق با حکم الله باشد. مثل هرفرضیه علمی دیگر قابلیت «ابطال پذیری»دارد و حجیت و اعتبارش تا اطلاع ثانوی بیش نیست.
ج) چنین می نماید که استاد شبستری، به رغم اذعان به ضرورت تمیز بین دانش فقه و آراء/ فتواهای فقیهان، هم چنان این تمایز را جدی نمی دانند، و از این که فقیهانی فتواهای خود را به مثابه «احکام الهی» اعلام کرده اند و آنان پیش فرض های خاصی هم داشته اند، به این نتیجه می رسند که آن پیش فرض های مورد بحث در «نقد بنیادهای فقه و کلام» را به خود دانش فقه نیز تعمیم و سرایت دهند.
د) آیا این همان تکرار« تله» امام محمد غزالی در جهت عکس آن نیست که جامعه مسلمانی را مدت ها وارد ستیز با فلسفه نمود؟ غزالی تسامح تحلیلی بزرگی داشت؛ نقد فیلسوفان را با نقد فلسفه خلط نمود و جامعه مسلمانی از تهافت الفلاسفه عملاً به تهافت الفلسفه کشیده شد و یوسف عقل مادام العمر به زندان رفت. اکنون نیز جای این هشدار وجود دارد که مرزهای نقد فقه و آراء/ فتواهای فقیهان چنان درهم آمیزد که «تله غزالی» دوباره تکرار شود و این بار از تهافت آراء فقیهان به تهافت فقه.
@Feirahi
01-139.pdf
284 KB
🍀زندگی چیزی جز تفسیر نیست.
🔹گزارشی از درس گفتار «روش شناسی در اندیشه سیاسی»، جلسه نخست، مجله صدا، ش139، ص28.
@Feirahi
🔹گزارشی از درس گفتار «روش شناسی در اندیشه سیاسی»، جلسه نخست، مجله صدا، ش139، ص28.
@Feirahi
داود فیرحی pinned «برای استاد مجتهد شبستری(5) 14/دی/96 نگارنده در کوته نگاشت های پیشین اشاره داشتم که برای سنجش دقیق تر از ماهیت و ارزش «دانش فقه» لازم است این دستگاه دانش را از چهار چیز دیگر تفکیک نمود؛ الف)تاریخ فقه؛ ب)فتواها و نظریات فقهی؛ ج)ایدئولوژی های فقهی؛ د)سیرۀ عملی…»
03-141.pdf
181.5 KB
🍀انسان ها برابرند یا نابرابر؟
🔹گزارشی از درس گفتار «روش شناسی در اندیشه سیاسی»، جلسه سوم، مجله صدا، ش141، ص30.
@Feirahi
🔹گزارشی از درس گفتار «روش شناسی در اندیشه سیاسی»، جلسه سوم، مجله صدا، ش141، ص30.
@Feirahi
آواز قوی هاشمی؛
«شورای عالی آزاد اندیشی دینی»
در آستانۀ نخستین سالگرد ارتحال آیت الله هاشمی رفسنجانی(19/دی/1395)، اشاره به آخرین برگ از کارنامۀ فکری- سیاسیِ این اندیشمند و سیاستمدار روحانی شاید اهمیت زیادی داشته باشد.
آیت الله هاشمی رفسنجانی، در تاریخ معاصر ایران جایگاه ویژه ای دارد. کمتر شخصیتی پیدا می شود که این چنین جامع اضداد و فضایل باشد و چنان جاذبه و دافعۀ گسترده ای بر انگیزد. شخصیتی پیچیده، منشوری و چند بُعدی که شناخت و داوری درباره اش، نیاز به گذر زمان و عبور از «حجاب معاصرت» دارد. نکته ای که خود او توجه زیادی بدان داشت و همیشه از «داوری تاریخ» در آیندۀ دور و نزدیک سخن می گفت.
هاشمی شخصیتی چند جانبه داشت؛ روحانی انقلابی که ارزش مبارزه و طعم زندان و شکنجه را چشیده بود. شاگرد، دستیار و معتمَد رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی، از مدیران و رهبران برجسته جنگ هشت ساله ایران و عراق، رئیس مجلس قانونگذاری، مؤسس دانشگاه آزاد اسلامی، رئیس جمهور، و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام بود.
لیکن، آخرین دغدغه و اقدامِ، البته ناتمام او، «مسئلۀ آزاد اندیشیِ دینی» و تلاش در نهادینگی و توسعۀ این اندیشه و نهاد نوپا بود. وی بعد از عمری تجربۀ مبارزه، زندان، ادارۀ جنگ، قانون گذاری و مسئولیت های اجرایی در سطح ریاست جمهوری، به این نتیجه رسیده بود؛ «تنها منطق آزاد اندیشی است که مسلمانان را به یک تمدن عظیم در دنیا مبدل می سازد». وی می گفت؛ من از حاکمیت تحجّر نگران هستم. باید آزاد اندیشی حاکم باشد؛
« باید آزادی بیان و آزاداندیشی واقعی در چارچوب قانون در جوامع حاکم باشد و بگذارند صاحبنظران به ارائه نظرات و دیدگاههای خویش بپردازند، چرا که از بطن اندیشه آزاد و اظهارات آزادانه، توسعه و پیشرفت حاصل میشود. جمود فکری مشکل جدی در جامعه است و باید زمینهای فراهم شود تا فضای بسته در دانشگاهها باز شود. اگر بخواهیم نسل آینده معارف اسلام را بفهمد و دُگم و تنگنظریهایی را که بر جامعه تحمیل شده است، بشکنیم باید از آزاداندیشی و آزادگفتن حمایت کنیم».
این اشارات، حاکی از آخرین تجربۀ زیستۀ هاشمی، اندیشه پایانی و لاجرم «حاصل عمر» آیت الله بود و سر انجام به تأسیس «شورای عالی آزاد اندیشی دینی» انجامید. چیزی که در زبان اصحاب دانش و تجربه، به «آواز قوی» یک انسان اهل اندیشه و عمل تعبیر می شود. در این مقاله به اختصار به این نکته می پردازیم؛ مسئلۀ آزاد اندیشی، و تلاش هاشمی رفسنجانی در این باره.
@Feirahi
«شورای عالی آزاد اندیشی دینی»
در آستانۀ نخستین سالگرد ارتحال آیت الله هاشمی رفسنجانی(19/دی/1395)، اشاره به آخرین برگ از کارنامۀ فکری- سیاسیِ این اندیشمند و سیاستمدار روحانی شاید اهمیت زیادی داشته باشد.
آیت الله هاشمی رفسنجانی، در تاریخ معاصر ایران جایگاه ویژه ای دارد. کمتر شخصیتی پیدا می شود که این چنین جامع اضداد و فضایل باشد و چنان جاذبه و دافعۀ گسترده ای بر انگیزد. شخصیتی پیچیده، منشوری و چند بُعدی که شناخت و داوری درباره اش، نیاز به گذر زمان و عبور از «حجاب معاصرت» دارد. نکته ای که خود او توجه زیادی بدان داشت و همیشه از «داوری تاریخ» در آیندۀ دور و نزدیک سخن می گفت.
هاشمی شخصیتی چند جانبه داشت؛ روحانی انقلابی که ارزش مبارزه و طعم زندان و شکنجه را چشیده بود. شاگرد، دستیار و معتمَد رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی، از مدیران و رهبران برجسته جنگ هشت ساله ایران و عراق، رئیس مجلس قانونگذاری، مؤسس دانشگاه آزاد اسلامی، رئیس جمهور، و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام بود.
لیکن، آخرین دغدغه و اقدامِ، البته ناتمام او، «مسئلۀ آزاد اندیشیِ دینی» و تلاش در نهادینگی و توسعۀ این اندیشه و نهاد نوپا بود. وی بعد از عمری تجربۀ مبارزه، زندان، ادارۀ جنگ، قانون گذاری و مسئولیت های اجرایی در سطح ریاست جمهوری، به این نتیجه رسیده بود؛ «تنها منطق آزاد اندیشی است که مسلمانان را به یک تمدن عظیم در دنیا مبدل می سازد». وی می گفت؛ من از حاکمیت تحجّر نگران هستم. باید آزاد اندیشی حاکم باشد؛
« باید آزادی بیان و آزاداندیشی واقعی در چارچوب قانون در جوامع حاکم باشد و بگذارند صاحبنظران به ارائه نظرات و دیدگاههای خویش بپردازند، چرا که از بطن اندیشه آزاد و اظهارات آزادانه، توسعه و پیشرفت حاصل میشود. جمود فکری مشکل جدی در جامعه است و باید زمینهای فراهم شود تا فضای بسته در دانشگاهها باز شود. اگر بخواهیم نسل آینده معارف اسلام را بفهمد و دُگم و تنگنظریهایی را که بر جامعه تحمیل شده است، بشکنیم باید از آزاداندیشی و آزادگفتن حمایت کنیم».
این اشارات، حاکی از آخرین تجربۀ زیستۀ هاشمی، اندیشه پایانی و لاجرم «حاصل عمر» آیت الله بود و سر انجام به تأسیس «شورای عالی آزاد اندیشی دینی» انجامید. چیزی که در زبان اصحاب دانش و تجربه، به «آواز قوی» یک انسان اهل اندیشه و عمل تعبیر می شود. در این مقاله به اختصار به این نکته می پردازیم؛ مسئلۀ آزاد اندیشی، و تلاش هاشمی رفسنجانی در این باره.
@Feirahi
04-142.pdf
172.8 KB
🍀مفهوم برابری
🔹گزارشی از درس گفتار «روش شناسی در اندیشه سیاسی»، جلسه چهارم، مجله صدا، ش142، ص24.
@Feirahi
🔹گزارشی از درس گفتار «روش شناسی در اندیشه سیاسی»، جلسه چهارم، مجله صدا، ش142، ص24.
@Feirahi
Forwarded from روزنامه ایران
✳️ فیرحی از آخرین دغدغه آیت الله هاشمی می گوید
دکتر داوود فیرحی، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران معتقد است که آخرین دغدغه و اقدامِ ناتمام آیت الله هاشمی، «مساله آزاد اندیشیِ دینی» و تلاش در نهادینگی و توسعه این اندیشه و نهاد نوپا بود.
http://www.ion.ir/News/313520.html
@Irannewspaper
دکتر داوود فیرحی، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران معتقد است که آخرین دغدغه و اقدامِ ناتمام آیت الله هاشمی، «مساله آزاد اندیشیِ دینی» و تلاش در نهادینگی و توسعه این اندیشه و نهاد نوپا بود.
http://www.ion.ir/News/313520.html
@Irannewspaper
05-143.pdf
421.2 KB
🍀چه نوع برابری مهم است؟
🔹گزارشی از درس گفتار «روش شناسی در اندیشه سیاسی»، جلسه پنجم، مجله صدا، ش143، ص22.
@Feirahi
🔹گزارشی از درس گفتار «روش شناسی در اندیشه سیاسی»، جلسه پنجم، مجله صدا، ش143، ص22.
@Feirahi